ageas SA/NV — Annual Report 2007

May 5, 2008

Fortis Jaarrekening 2007

Fortis Geconsolideerde Jaarrekening

Verslag van de Raad van Bestuur van Fortis SA/NV en Fortis N.V.

Fortis SA/NV Jaarrekening

Fortis N.V. Jaarrekening

		Inleiding 7
		Fortis Geconsolideerde Jaarrekening 2007 9
		Geconsolideerde balans 10
		Geconsolideerde resultatenrekening 11
		Geconsolideerd overzicht van wijzigingen in het eigen vermogen 12
		Geconsolideerd kasstroomoverzicht 13
		Algemeen 15
1		Juridische structuur 16
2		Grondslagen voor financiële verslaggeving 17
	2.1	Algemeen 17
	2.2	Schattingen 17
	2.3	Wijzigingen in grondslagen voor financiële verslaggeving 17
	2.4	Gesegmenteerde informatie 18
	2.5	Consolidatiegrondslagen 19
	2.6	Vreemde valuta 20
	2.7	Transactie- en afwikkelingsdatum 21
	2.8	Saldering 21
	2.9	Verantwoording en waardering van financiële activa en verplichtingen 21
	2.10	Reële waarde van financiële instrumenten 22
	2.11	Waardering van activa met bijzondere waardeverminderingen 23
	2.12	Geldmiddelen en kasequivalenten 24
	2.13	Vorderingen op banken en vorderingen op klanten 24
	2.14	Verkoop- en terugkoopovereenkomsten en uitlenen/lenen van effecten 25
	2.15	Activa en verplichtingen aangehouden voor handelsdoeleinden 25
	2.16	Beleggingen 26
	2.17	Lease-overeenkomsten 27
	2.18	Beleggingen inzake unit-linked contracten 28
	2.19	Herverzekering en overige vorderingen 28
	2.20	Materiële vaste activa 29
	2.21	Goodwill en overige immateriële vaste activa 29
	2.22	Overlopende acquisitiekosten 31
	2.23	Vaste activa aangehouden voor verkoop en beëindigde bedrijfsactiviteiten 32
	2.24	Derivaten en afdekking 33
	2.25	Effectiseringen 34
	2.26	Verplichtingen inzake verzekerings- en beleggingscontracten 35
	2.27	Beleggingen inzake unit-linked contracten 37
	2.28	Schuldbewijzen, achtergestelde schulden en overige financieringen 38
	2.29	Personeelsbeloningen 38
	2.30	Voorzieningen, voorwaardelijke gebeurtenissen, verbintenissen en financiële garanties 40
	2.31	Eigen vermogen 41
	2.32	Rentebaten en -lasten 42
	2.33	Bruto premiebaten, claims en uitkeringen 42
	2.34	Gerealiseerde en ongerealiseerde winsten en verliezen 42
	2.35	Commissiebaten 43
	2.36	Transactiekosten 43
	2.37	Financieringskosten 44
	2.38	Winstbelastingen 44
	2.39	Winst per aandeel 44

3		Overnames en desinvesteringen 46
	3.1	Fortis Insurance Company Asia (FICA) 46
	3.2	Dominet 47
	3.3	Overige overnames 47
	3.4	Desinvesteringen 48
	3.5	Activa en verplichtingen van overnames en desinvesteringen 49
4		Eigen vermogen 50
5		Minderheidsbelangen 56
6		Winst per aandeel 57
7		Risicomanagement 59
	7.1	Inleiding 59
	7.2	Filosofie, strategie en principes voor solide risk management 60
	7.3	Risicomanagement-organisatie 63
	7.4	Financieel risico 66
	7.5	Liquiditeitsrisico 97
	7.6	Verzekeringstechnisch risico 100
	7.7	Operationeel risico 106
8		Toezicht en solvabiliteit 113
9		Vergoedingen na uitdiensttreding en andere lange-termijn personeelsbeloningen 116
10		Beloningen in aandelen en opties 124
11		Bezoldiging van de Raad van Bestuur en Executive Managers 128
12		Accountantskosten 137
13		Verbonden partijen 138
14		Segmentinformatie 140
	14.1	Algemene informatie 140
	14.2	Bank 140
	14.3	Insurance 142
	14.4	Algemeen 143
	14.5	Balans per activiteit 144
	14.6	Resultatenrekening per activiteit 147
	14.7	Balans van de Banksegmenten 150
	14.8	Resultatenrekening van de Banksegmenten 153
	14.9	Balans van de Verzekeringssegmenten 156
		14.10 Resultatenrekening van de Verzekeringssegmenten 159
		14.11 Balans Verzekeringen: Leven en Niet-leven 162
		14.12 Resultatenrekening Verzekeringen: Leven en Niet-leven 165
		14.13 Geografische segmentatie 168
		Toelichting op de balans 169
15		Geldmiddelen en kasequivalenten 170
16		Activa en verplichtingen aangehouden voor handelsdoeleinden 171
17		Vorderingen op banken 173
18		Vorderingen op klanten 175
19		Beleggingen 178
	19.1	Beleggingen aangehouden tot einde looptijd 179
	19.2	Voor verkoop beschikbare beleggingen 179
	19.3	Beleggingen tegen reële waarde met waardeveranderingen in de resultatenrekening 184
	19.4	Gestructureerde kredietinstrumenten 185
	19.5	Vastgoedbeleggingen 188
	19.6	Beleggingen in geassocieerde deelnemingen en joint ventures 189
20		Acquisitie van ABN AMRO 192
	20.1	Overgenomen bedrijfsonderdelen 192
	20.2	Integratieproces en de volgende stappen 193

	20.3Waarderingsaspecten 194
21	Herverzekering en overige vorderingen 198
22	Materiële vaste activa 200
23	Goodwill en overige immateriële vaste activa 204
24	Overlopende rente en overige activa 208
25	Schulden aan banken 210
26	Schulden aan klanten 212
27	Verplichtingen inzake verzekerings- en beleggingscontracten 214
28	Verplichtingen inzake unit-linked contracten 217
29	Schuldbewijzen 218
30	Achtergestelde schulden 220
31	Overige financieringen 226
32	Voorzieningen 227
33	Acute en uitgestelde belastingen 229
34	Overlopende rente en overige verplichtingen 231
35	Derivaten 233
36	Reële waarde van financiële activa en financiële verplichtingen 240
	Toelichting op de resultatenrekening 243
37	Rentebaten 244
38	Verzekeringspremies 245
39	Dividend en overige beleggingsbaten 247
40	Gerealiseerde winsten en verliezen op beleggingen 248
41	Overige gerealiseerde en ongerealiseerde winsten en verliezen 249
42	Commissiebaten 250
43	Overige baten 251
44	Rentelasten 252
45	Schadelasten en uitkeringen 253
46	Wijzigingen in de bijzondere waardeverminderingen 254
47	Commissielasten 256
48	Afschrijving van materiële en immateriële vaste activa 257
49	Personeelskosten 258
50	Overige lasten 259
51	Winstbelastingen 260
	Toelichting op de resultatenrekening van de Verzekeringsactiviteiten 263
52	Technisch en niet-technisch resultaat 264
	Toelichting op transacties buiten de balans 271
53	Verbintenissen en garanties 272
54	Voorwaardelijke verplichtingen 274
55	Lease-overeenkomsten 275
56	Vermogen onder beheer 276
57	Gebeurtenissen na balansdatum 279

Bericht van de Raad van Bestuur 280
Accountantsverklaring 281
Verslag van de Raad van Bestuur van Fortis SA/NV en Fortis N.V. 283
Fortis SA/NV Jaarrekening 2007 291
Fortis N.V. Jaarrekening 2007 311
Stichting Continuïteit Fortis 323
Overige informatie 325
Waarschuwing ten aanzien van mededelingen met betrekking tot de toekomst 326
Plaatsen waar de documenten kunnen worden geraadpleegd 327
Nominatieve inschrijving en registratie van gedematerialiseerde aandelen 328
Begrippenlijst en afkortingen 329

Inleiding

De Fortis Jaarrekening 2007 omvat de Fortis Geconsolideerde Jaarrekening 2007, met vergelijkende cijfers 2006 en 2005, welke is opgesteld conform International Financial Reporting Standards (IFRSs) zoals aanvaard door de Europese Unie. In de geconsolideerde jaarrekening van Fortis zijn tevens de jaarrekeningen van Fortis SA/NV en Fortis N.V. (de 'Moedermaatschappijen') en hun dochterondernemingen begrepen. Daarnaast zijn in dit document opgenomen het Verslag van de Raad van Bestuur van Fortis SA/NV en Fortis N.V., evenals de gecontroleerde jaarrekening van Fortis SA/NV, opgesteld op basis van de in België toepasselijke wettelijke en bestuursrechtelijke voorschriften en de gecontroleerde jaarrekening van Fortis N.V. opgesteld op basis van de in Nederland toepasselijke wettelijke en bestuursrechtelijke voorschriften.

De Jaarrekening 2007 van Fortis vormt, in combinatie met het Jaaroverzicht 2007, het Jaarverslag 2007 van Fortis. Naast deze documenten publiceert Fortis elk jaar een statistical review dat een overzicht bevat van de cijfers van Fortis over de afgelopen tien jaar.

Alle bedragen in de cijferopstellingen van deze jaarrekening luiden in miljoenen euro's, tenzij anders vermeld. Ten gevolge van afronding op gehele getallen kunnen kleine verschillen ontstaan ten opzichte van eerder gepubliceerde cijfers. Er hebben enkele herrubriceringen plaatsgevonden in de presentatie van voorgaande jaren in de jaarrekening om tot een betere vergelijking te komen met de presentatie van het huidige jaar.

Fortis Geconsolideerde Jaarrekening 2007

Geconsolideerde balans

(voor winstbestemming)

		31 december	31 december	31 december
	Noot	2007	2006	2005
Activa
Geldmiddelen en kasequivalenten	15	26.360	20.413	21.822
Activa aangehouden voor handelsdoeleinden	16	74.800	70.215	62.705
Vorderingen op banken	17	119.036	90.131	81.002
Vorderingen op klanten	18	316.308	286.459	280.759
Beleggingen:	19
- Tot einde looptijd aangehouden		4.234	4.505	4.670
- Voor verkoop beschikbaar		164.089	186.428	179.020
- Tegen reële waarde met waardeveranderingen in de resultatenrekening		6.193	6.600	5.127
- Vastgoedbeleggingen		3.656	3.047	2.546
- Geassocieerde deelnemingen en joint ventures		28.108	1.854	1.706
		206.280	202.434	193.069
Beleggingen inzake unit-linked contracten		31.120	28.749	25.667
Herverzekering en overige vorderingen	21	9.718	9.187	9.557
Materiële vaste activa	22	4.004	3.522	3.197
Goodwill en overige immateriële vaste activa	23	3.339	2.261	1.922
Overlopende rente en overige activa	24	80.214	61.858	49.294
Totaal activa		871.179	775.229	728.994
Verplichtingen
Verplichtingen aangehouden voor handelsdoeleinden	16	89.589	64.308	50.562
Schulden aan banken	25	192.431	177.481	175.183
Schulden aan klanten	26	262.298	254.225	252.603
Verplichtingen inzake verzekerings- en beleggingscontracten	27	64.732	59.764	56.109
Verplichtingen inzake unit-linked contracten	28	31.788	29.156	26.151
Schuldbewijzen	29	102.073	95.719	83.727
Achtergestelde schulden	30	21.925	15.375	13.757
Overige financieringen	31	3.018	2.149	1.699
Voorzieningen	32	899	817	907
Actuele en uitgestelde belastingen	33	2.490	2.733	3.629
Overlopende rente en overige verplichtingen	34	65.742	51.951	45.011
Totaal verplichtingen		836.985	753.678	709.338
Eigen vermogen toewijsbaar aan de aandeelhouders	4	33.047	20.644	18.929
Minderheidsbelangen	5	1.147	907	727
Eigen vermogen		34.194	21.551	19.656
Totaal verplichtingen en eigen vermogen		871.179	775.229	728.994

Geconsolideerde resultatenrekening

	Noot	2007	2006	2005
Baten
Rentebaten	37	94.869	72.583	66.845
Verzekeringspremies	38	14.934	13.984	12.919
Dividenden en overige beleggingsbaten	39	1.086	996	918
Aandeel in het resultaat van geassocieerde deelnemingen en joint ventures		359	137	97
Gerealiseerde winsten (verliezen) op beleggingen	40	2.133	1.137	1.642
Overige gerealiseerde en ongerealiseerde winsten en verliezen	41	1.176	1.362	878
Commissiebaten	42	4.400	3.734	3.124
Baten uit beleggingen inzake unit-linked contracten		648	1.929	3.224
Overige baten	43	852	679	712
Totale baten		120.457	96.541	90.359
Lasten
Rentelasten	44	- 87.354	- 65.121	- 60.227
Schadelasten en uitkeringen	45	- 14.075	- 13.151	- 11.788
Lasten inzake unit-linked contracten		- 1.426	- 2.374	- 3.709
Wijzigingen in de bijzondere waardeverminderingen	46	- 3.042	- 194	- 235
Commissielasten	47	- 2.344	- 1.922	- 1.615
Afschrijving van materiële en immateriële vaste activa	48	- 612	- 576	- 548
Personeelskosten	49	- 4.980	- 4.485	- 4.291
Overige lasten	50	- 3.798	- 3.336	- 2.856
Totale lasten		- 117.631	- 91.159	- 85.269
Winst voor belastingen		2.826	5.382	5.090
Winstbelastingen	51	235	- 1.030	- 1.164
Nettowinst over de periode		3.061	4.352	3.926
Nettowinst op beëindigde bedrijfsactiviteiten		1.013	61	60
Nettowinst voor minderheidsbelangen		4.074	4.413	3.986
Nettowinst toewijsbaar aan de minderheidsbelangen		80	62	45
Nettowinst toewijsbaar aan de aandeelhouders		3.994	4.351	3.941
Gegevens per aandeel (EUR)	6
Gewone winst per aandeel		2,30	2,83	2,57
Gewone winst per aandeel voor nettowinst op beëindigde bedrijfsactiviteiten		1,72	2,79	2,53
Verwaterde winst per aandeel		2,04	2,80	2,55

Geconsolideerd overzicht van wijzigingen in het eigen vermogen

						On-	Eigen
				Koers-		Nettowinst gerealiseerde	vermogen	Minder-	Totaal
	Aandelen-	Agio	Overige		verschillen toewijsbaar aan		winsten en toewijsbaar aan	heids-	eigen
	kapitaal	reserve	reserves		reserve aandeelhouders		verliezen aandeelhouders belangen vermogen
Balans per 1 januari 2006	6.307	11.718	- 8.206	22	3.941	5.147	18.929	727	19.656
Nettowinst over de periode					4.351		4.351	62	4.413
Herwaardering van investeringen						- 1.103	- 1.103	- 13	- 1.116
Omrekeningsverschillen				- 168		- 15	- 183	- 7	- 190
Overige			- 20				- 20		- 20
Totaal			- 20	- 168	4.351	- 1.118	3.045	42	3.087
Overdracht			3.941		- 3.941
Dividend			- 1.574				- 1.574	- 36	- 1.610
Toename kapitaal	9	65					74		74
Eigen aandelen			170				170		170
Overige veranderingen in het eigen vermogen								174	174
Balans per 31 december 2006	6.316	11.783	- 5.689	- 146	4.351	4.029	20.644	907	21.551
Nettowinst over de periode					3.994		3.994	80	4.074
Herwaardering van investeringen						- 3.446	- 3.446	- 36	- 3.482
Omrekeningsverschillen				- 18		19	1	5	6
Overige			3				3		3
Totaal			3	- 18	3.994	- 3.427	552	49	601
Overdracht			4.351		- 4.351
Dividend			- 1.971				- 1.971	- 33	- 2.004
Toename kapitaal	4.816	10.940					15.756		15.756
Eigen aandelen			- 2.279				- 2.279		- 2.279
Eigen-vermogencomponent van
achtergestelde leningen			409				409		409
Overige veranderingen in het eigen vermogen			- 64				- 64	224	160
Balans per 31 december 2007	11.132	22.723	- 5.240	- 164	3.994	602	33.047	1.147	34.194

Een nadere toelichting op de wijzigingen in het Eigen vermogen is opgenomen in noot 4 en 5.

Geconsolideerd kasstroomoverzicht

	2007	2006	2005
Winst voor belastingen	2.826	5.382	5.090
Aanpassingen om winst te laten aansluiten op de kasstroom uit bedrijfsactiviteiten:
(On)gerealiseerde winsten (verliezen)	- 3.346	- 2.565	- 1.963
Baten van geassocieerde deelnemingen en joint ventures	- 359	- 137	- 97
Afschrijvingen en oprenting	805	832	967
Voorzieningen en bijzondere waardeverminderingen	3.070	184	399
Op aandelen gebaseerde beloningen	21	23	12
Wijzigingen in operationele activa en verplichtingen:
Activa en verplichtingen aangehouden voor handelsdoeleinden	22.176	6.601	- 3.605
Vorderingen op banken	- 29.365	- 9.116	- 16.593
Vorderingen op klanten	- 32.802	- 8.160	- 46.043
Herverzekering en overige vorderingen	- 578	315	- 2.457
Beleggingen inzake unit-linked contracten	- 2.295	- 3.027	- 3.074
Schulden aan banken	14.723	1.827	52.560
Schulden aan klanten	10.088	1.347	27.476
Verplichtingen inzake verzekerings- en beleggingscontracten	4.639	3.521	4.493
Verplichtingen inzake unit-linked contracten	2.474	3.012	3.429
Netto wijzigingen in alle overige operationele activa en verplichtingen	5.525	- 2.052	- 7.368
Dividend ontvangen van geassocieerde deelnemingen	241	80	51
Betaalde winstbelastingen	- 820	- 905	- 1.023
Kasstroom uit bedrijfsactiviteiten	- 2.977	- 2.838	12.254
Aankoop van beleggingen	- 110.165	- 103.540	- 73.869
Opbrengsten uit verkoop en aflossingen beleggingen	120.914	89.624	58.054
Aankoop van vastgoedbeleggingen	- 430	- 1.094	- 387
Opbrengsten uit verkoop van vastgoedbeleggingen	306	594	176
Aankopen van materiële vaste activa	- 1.093	- 605	- 369
Opbrengsten uit verkoop van materiële vaste activa	140	89	165
Aankoop van dochterondernemingen, geassocieerde deelnemingen en joint ventures,
onder aftrek van overgenomen kasmiddelen	- 27.328	- 340	- 1.112
Verkoop van dochterondernemingen, geassocieerde deelnemingen en joint ventures,
onder aftrek van verkochte kasmiddelen	1.478	11
Aankoop van immateriële vaste activa	- 398	- 136	- 142
Opbrengsten uit verkoop van immateriële vaste activa			6
Kasstroom uit investeringsactiviteiten	- 16.576	- 15.397	- 17.478
Opbrengsten uit de uitgifte van schuldbewijzen	138.229	61.592	60.794
Terugbetaling van schuldbewijzen	- 129.287	- 45.234	- 57.663
Opbrengsten uit de uitgifte van achtergestelde schulden	9.844	3.175	2.081
Terugbetaling van achtergestelde schulden	- 2.572	- 1.791	- 1.546
Opbrengsten uit de uitgifte van overige financieringen	2.760	1.687	1.148
Terugbetaling van overige financieringen	- 4.153	- 1.247	- 962
Opbrengsten uit de uitgifte van aandelen	15.756	229	1
Aankoop van eigen aandelen	- 3.403	- 931	- 751
Verkoop van eigen aandelen	1.124	1.101	807
Dividenden uitgekeerd aan aandeelhouders	- 1.950	- 1.569	- 1.986
Uitgekeerd dividend aan minderheidsbelangen	- 33	- 36	- 20
Kasstroom uit financieringsactiviteiten	26.315	16.976	1.903
Impact van omrekeningsverschillen van geldmiddelen en kasequivalenten	- 815	- 150	123
Netto toename (afname) van geldmiddelen en kasequivalenten	5.947	- 1.409	- 3.198
Geldmiddelen en kasequivalenten per 1 januari	20.413	21.822	25.020
Geldmiddelen en kasequivalenten per 31 december	26.360	20.413	21.822
Bijkomende toelichting inzake kasstromen uit bedrijfsactiviteiten
Ontvangen rente	85.499	67.321	65.269
Ontvangen dividenden van beleggingen	436	399	344
Betaalde rente	- 78.273	- 59.981	- 59.305

Algemeen

1 Juridische structuur

De twee moedermaatschappijen van Fortis zijn Fortis SA/NV, opgericht in België en statutair gevestigd te Rue Royale 20/Koningsstraat 20, Brussel, België en Fortis N.V. opgericht in Nederland en statutair gevestigd te Archimedeslaan 6, Utrecht, Nederland. De moedermaatschappijen bezitten, op 50/50 basis, alle aandelen van twee holdingmaatschappijen, Fortis Brussels SA/NV en Fortis Utrecht N.V. De holdingmaatschappijen zijn aandeelhouders van de werkmaatschappijen en de dienstverlenende bedrijven, hetzij direct, hetzij indirect door dochterondernemingen.

In de geconsolideerde jaarrekening zijn de jaarrekeningen van Fortis SA/NV en Fortis N.V. (de 'Moedermaatschappijen') en hun dochterondernemingen begrepen. Door de samenvoeging van de jaarrekeningen van Fortis SA/NV en Fortis N.V. heeft Fortis geopteerd voor de toepassing van consortium accounting om zo op de meest duidelijke wijze zijn bank- en verzekeringsactiviteiten weer te geven.

Bij de Nationale Bank van België in Brussel en bij de Kamer van Koophandel te Utrecht is een lijst met de namen van alle groepsmaatschappijen en andere geassocieerde deelnemingen gedeponeerd. Deze lijst is op verzoek kosteloos verkrijgbaar bij Fortis in Brussel en Utrecht.

Bij aankoop van één aandeel Fortis verwerven de aandeelhouders effectief een eenheid die bestaat uit één gewoon aandeel Fortis SA/NV en één gewoon aandeel Fortis N.V. Het aandeel Fortis is genoteerd op de gereguleerde Markt van Euronext Brussel en Euronext Amsterdam. De aandelen kunnen op beide markten worden verhandeld en het is mogelijk om het aandeel op de ene markt te kopen en op de andere te verkopen. Daarnaast heeft Fortis een notering in Luxemburg en een gesponsord ADR-programma in de Verenigde Staten.

2 Grondslagen voor financiële verslaggeving

2.1 Algemeen

De geconsolideerde jaarrekening van Fortis, inclusief de vergelijkende cijfers voor 2006 en 2005, is opgesteld in overeenstemming met IFRSs – met inbegrip van de International Accounting Standards ('IAS') en Interpretaties – per 31 december 2007 en zoals aanvaard binnen de Europese Unie. Met betrekking tot IAS 39, Financiële instrumenten: opname en waardering, wordt rekening gehouden met het feit dat enkele passages op het gebied van hedge accounting op 19 november 2004 door de Europese Unie werden verwijderd (zogenaamde 'carved out' versie).

Grondslagen voor financiële verslaggeving die verder niet specifiek worden vermeld, stemmen overeen met de IFRSs zoals aanvaard binnen de Europese Unie.

2.2 Schattingen

De opstelling van jaarrekeningen op basis van IFRS vereist een aantal schattingen. Bovendien wordt van het management gevraagd om zijn oordeel te geven tijdens de toepassing van deze verslaggevingsgrondslagen. Werkelijke resultaten kunnen afwijken van deze schattingen en beoordelingen.

Beoordelingen en schattingen worden vooral in de volgende gebieden gemaakt:

• schatting van de realiseerbare waarde bij bijzondere waardeverminderingen
• bepaling van de reële waarde van niet-genoteerde financiële instrumenten
• bepaling van de verwachte gebruiksduur en restwaarde van materiële vaste activa, vastgoedbeleggingen en immateriële activa
• waardering van verplichtingen voor verzekeringscontracten
• actuariële veronderstellingen betreffende de waardering van pensioenverplichtingen en -activa
• schatting van de bestaande verplichtingen die voortvloeien uit gebeurtenissen in het verleden bij de opname van voorzieningen.

2.3 Wijzigingen in grondslagen voor financiële verslaggeving

De grondslagen voor financiële verslaggeving gebruikt bij de opstelling van deze geconsolideerde jaarrekening 2007 zijn consistent met de grondslagen die werden toegepast per 31 december 2006.

Op 1 juni 2007 bekrachtigde de Europese Unie de twee volgende IFRIC-interpretaties:

• IFRIC 10, Tussentijdse financiële rapportering en bijzondere waardeverminderingen. Deze interpretatie verbiedt de terugname tijdens een volgende periode van bijzondere waardeverminderingen verantwoord in een tussentijdse periode op goodwill, beleggingen in aandelen en beleggingen in financiële activa gewaardeerd tegen kostprijs. De grondslagen voor financiële verslaggeving van Fortis zijn reeds in lijn met deze interpretatie.
• IFRIC 11, IFRS 2: Groep en transacties in eigen aandelen, van toepassing vanaf het boekjaar 2008. Deze interpretatie verschaft verdere toelichting rond de implementatie van IFRS 2, Op aandelen gebaseerde betalingen. Fortis onderzoekt momenteel het effect van toepassing van deze interpretatie vanaf 2008.

Op 6 september 2007 heeft de IASB een herziene versie uitgebracht van IAS 1, Presentatie van de jaarrekening, van toepassing vanaf het boekjaar 2009 (nog niet bekrachtigd door de Europese Unie). De wijzigingen zullen enkel een impact hebben op de presentatie, niet op opname of waardering.

Op 21 november 2007 bekrachtigde de Europese Unie IFRS 8, Operationele segmenten. Fortis onderzoekt momenteel het effect van toepassing van deze standaard vanaf 2009.

2.4 Gesegmenteerde informatie

Primaire segmentatiebasis – bedrijfssegmenten

Fortis heeft op 12 oktober 2006 organisatorische wijzigingen aangekondigd ter ondersteuning van de evolutie van zijn groeistrategie. Deze organisatie is operationeel sinds 1 januari 2007.

Bedrijfssegmenten worden aangemerkt als primaire segmentatiebasis. De door Fortis gerapporteerde bedrijfssegmenten leveren financiële producten of diensten die onderhevig zijn aan uiteenlopende risico's en rendementen.

De hoofdactiviteiten van Fortis zijn Bankieren en Verzekeren, waarbij de wereldwijde organisatie gebaseerd is op drie business lines, die verder zijn onderverdeeld in bedrijfssegmenten:

Retail Banking

• Retail Banking Network
• Retail Banking Asset Management

Merchant & Private Banking

• Merchant & Private Banking Clients
• Merchant & Private Banking Skills

Insurance

• Insurance Belgium Life
• Insurance Belgium Non-life
• Insurance Netherlands Life
• Insurance Netherlands Non-life
• Insurance International Life
• Insurance International Non-life.

Activiteiten die geen verband houden met Bankieren of Verzekeren en eliminatieverschillen worden afzonderlijk gerapporteerd naast de bank- en verzekeringsactiviteiten.

Transacties of transfers tussen de bedrijfssegmenten gebeuren op basis van de gebruikelijke commerciële voorwaarden die ook voor niet-verbonden partijen gelden.

Fortis heeft op 5 november 2007 aangekondigd dat het management een nieuwe structuur krijgt met ingang van 1 januari 2008. De juiste managementstructuur zal niet alleen de succesvolle integratie van de overgenomen activiteiten van ABN AMRO vergemakkelijken, maar zal ook de ontwikkeling van Fortis als geheel ondersteunen. Fortis zal met ingang van het eerste kwartaal 2008 rapporteren in overeenstemming met de nieuwe structuur.

Secundaire segmentatiebasis – geografische segmenten

Een geografisch segment levert binnen een bepaalde economische omgeving producten of diensten die onderhevig zijn aan risico's en rendementen die verschillen van de risico's en rendementen van segmenten die in andere economische omgevingen actief zijn.

De gerapporteerde geografische segmenten van Fortis zijn de volgende:

• Benelux (België, Nederland, Luxemburg)
• Overige Europese landen
• Noord-Amerika
• Azië
• Overige.

2.5 Consolidatiegrondslagen

Dochterondernemingen

De geconsolideerde jaarrekening omvat de jaarrekeningen van Fortis SA/NV en Fortis N.V. (de 'Moedermaatschappijen') en hun dochterondernemingen. Dochterondernemingen zijn die ondernemingen waarin Fortis, direct of indirect, het financiële en operationele beleid kan sturen ten einde voordelen uit deze activiteiten te verwerven ('zeggenschap'). Dochterondernemingen worden geconsolideerd vanaf de datum waarop de effectieve zeggenschap aan Fortis wordt overgedragen en worden van consolidatie uitgesloten vanaf de datum waarop een einde komt aan die zeggenschap. Dochterondernemingen, die uitsluitend zijn overgenomen met de bedoeling te worden doorverkocht, worden als 'vaste activa aangehouden voor verkoop' verantwoord (zie 2.23).

Door de samenvoeging van de jaarrekeningen van Fortis SA/NV en Fortis N.V. past Fortis 'consortium accounting' toe om zo op de meest duidelijke wijze zijn bank- en verzekeringsactiviteiten weer te geven. De 7e EU-richtlijn van 13 juni 1983 (83/349/EEG) bepaalt dat een EU-lidstaat mag eisen dat een geconsolideerde jaarrekening wordt opgesteld indien de relevante ondernemingen op een uniforme wijze worden beheerd of indien de administratieve, beheer- of toezichthoudende organen van de betrokken ondernemingen in hoofdzaak bestaan uit dezelfde, gedurende het boekjaar, in functie zijnde personen. In België is dit vereist op grond van artikel 111 van het Wetboek van Vennootschappen en in Nederland op basis van het Burgerlijk Wetboek, Titel 9, Boek 2, artikel 406.1.

Fortis sponsort de oprichting van voor een bijzonder doel opgerichte entiteiten ('Special Purpose Entities' of 'SPE's'), voornamelijk voor effectiseringstransacties, uitgifte van structured debt of andere welomlijnde doelstellingen. Sommige van deze SPE's zijn beschermd tegen faillissement ('bankruptcy-remote') waardoor de activa niet door Fortis gebruikt kunnen worden voor het verrekenen van claims van Fortis. SPE's worden geconsolideerd indien de economische werkelijkheid van de relatie aangeeft dat, Fortis zeggenschap heeft over de SPE's.

'Intercompany' transacties, saldi en winsten en verliezen uit transacties tussen Fortis-ondernemingen worden geëlimineerd. Minderheidsbelangen in de nettoactiva en nettoresultaten van geconsolideerde dochterondernemingen worden in de balans en de resultatenrekening afzonderlijk weergegeven. Minderheidsbelangen worden gewaardeerd tegen de reële waarde van de nettoactiva op de datum van verwerving. Na de datum van verwerving omvatten minderheidsbelangen het op de datum van verwerving berekende bedrag en het minderheidsaandeel in de eigenvermogensmutaties sinds de datum van verwerving.

Bij het beoordelen of Fortis zeggenschap heeft over een andere onderneming wordt het bestaan en effect van potentiële stemrechten die thans uitoefenbaar of converteerbaar zijn in aanmerking genomen.

Joint ventures

Belangen in joint ventures worden verantwoord op basis van de 'equity'-methode. Joint ventures zijn contractuele afspraken waarbij Fortis en andere partijen een economische activiteit aangaan waarover zij gezamenlijk en evenredig zeggenschap hebben.

Geassocieerde deelnemingen

Beleggingen in geassocieerde deelnemingen worden verantwoord op basis van de 'equity'-methode. Dit zijn beleggingen waarin Fortis invloed van betekenis heeft zonder overwegende zeggenschap. De belegging wordt verantwoord op basis van het aandeel van Fortis in het nettoactief van de geassocieerde deelneming. Het aandeel van Fortis in het nettoinkomen van het jaar wordt verantwoord als beleggingsbaten en het aandeel van Fortis in de rechtstreekse eigenvermogensschommelingen na acquisitie worden verantwoord in het eigen vermogen.

Winsten op transacties tussen Fortis en beleggingen gewaardeerd volgens de 'equity'-methode, worden geëlimineerd naar rato van het aandeel van Fortis. Verliezen worden ook geëlimineerd, tenzij uit de transactie blijkt dat het overgedragen actief een bijzondere waardevermindering heeft ondergaan.

De jaarrekening van de geassocieerde deelnemingen wordt indien nodig aangepast om consistentie te verzekeren met de Fortis-grondslagen voor financiële verslaggeving.

Verliezen worden verantwoord totdat de boekwaarde van de belegging nihil bedraagt. Verdere verliezen worden alleen verantwoord als Fortis een in rechte afdwingbare of een feitelijke verplichting heeft of betalingen heeft verricht namens deze geassocieerde deelneming.

2.6 Vreemde valuta

De geconsolideerde jaarrekening is opgesteld in euro, de functionele munt van de moedermaatschappijen van Fortis.

Transacties luidende in vreemde valuta

Transacties in vreemde valuta door individuele maatschappijen van Fortis worden verantwoord tegen de valutakoers op de datum van de transactie.

Op balansdatum worden uitstaande saldi luidend in vreemde valuta verantwoord tegen de slotkoers voor monetaire posten.

De omrekening van niet-monetaire posten hangt af van het feit of deze worden verantwoord tegen historische kostprijs of reële waarde. Niet-monetaire posten, welke tegen historische kostprijs worden verantwoord, worden omgerekend op basis van de historische wisselkoers op transactiedatum. Niet-monetaire posten, welke tegen reële waarde worden verantwoord, worden omgerekend op basis van de wisselkoers op de datum waarop de reële waarde werd bepaald.

De resulterende koersverschillen worden als winst of verlies verantwoord onder de post valutakoersverschillen behalve bij wijziging van de reële waarde van niet-monetaire posten die als bestanddeel van het eigen vermogen worden verantwoord.

Het onderscheid tussen valutakoersverschillen (die worden verantwoord in de resultatenrekening) en ongerealiseerde herwaarderingen van reële waarden (verantwoord in het eigen vermogen) op voor verkoop beschikbaar zijnde financiële activa wordt bepaald volgens de volgende regels:

• de valutakoersverschillen worden bepaald op basis van de evolutie van de wisselkoers ten opzichte van de voorgaande verslaggevingsperiode
• de ongerealiseerde resultaten (qua reële waarde) worden bepaald op basis van het verschil tussen de in euro uitgedrukte saldi van de voorgaande en de nieuwe verslagperiode op basis van de nieuwe wisselkoers.

Omrekening van vreemde valuta

Bij consolidatie worden de resultatenrekening en het kasstroomoverzicht van entiteiten, waarvan de functionele munt niet in euro is uitgedrukt, omgerekend in de voor presentatie gehanteerde munt van Fortis, namelijk de euro, tegen gemiddelde dagwisselkoersen voor het lopende jaar (of uitzonderlijk tegen de wisselkoers op de dag van de transactie indien de wisselkoersen significant schommelen) en worden hun balansen omgerekend tegen de slotkoers op balansdatum. Wisselkoersverschillen uit omrekening worden verantwoord in het eigen vermogen (rubriek 'Koersverschillenreserve'). Bij afstoting van een buitenlandse entiteit worden die wisselkoersverschillen in de resultatenrekening verantwoord als onderdeel van de winsten of verliezen uit verkoop.

Wisselkoersverschillen, ontstaan bij de omrekening van monetaire posten, geleende bedragen en andere valutainstrumenten, aangemerkt als afdekking van een netto-investering in een buitenlandse entiteit, worden in de geconsolideerde jaarrekening verantwoord in het eigen vermogen (rubriek 'Koersverschillenreserve') tot de nettoinvestering wordt vervreemd, behalve in het geval van een indekkingsineffectiviteit die onmiddellijk in de resultatenrekening wordt verantwoord.

Goodwill die voortvloeit uit de acquisitie van een buitenlandse activiteit en aanpassingen van de reële waarde van activa en verplichtingen die voortvloeien uit de acquisitie van die buitenlandse activiteit, worden behandeld als activa en verplichtingen van de buitenlandse entiteit en worden tegen de slotkoers op balansdatum omgerekend. Alle verschillen die hieruit voortvloeien worden in het eigen vermogen (rubriek 'Koersverschillenreserve') verantwoord. Bij verkoop van de buitenlandse entiteit vindt er een overdracht naar de resultatenrekening plaats.

In de volgende tabel worden de koersen van de belangrijkste valuta voor Fortis weergegeven.

		Koers per				Gemiddelde
			jaareinde			koers
	2007	2006	2005	2007	2006	2005
1 EURO =
Pound sterling	0,73	0,67	0,69	0,68	0,68	0,68
US dollar	1,47	1,32	1,18	1,37	1,26	1,24
Japanese Yen	164,58	156,84	139,07	161,29	146,01	136,81

2.7 Transactie- en afwikkelingsdatum

Alle aan- en verkopen van financiële activa en verplichtingen, die moeten worden afgewikkeld binnen het tijdsbestek dat door regelgeving of een marktconventie is vastgesteld, worden verantwoord op basis van de transactiedatum; de datum waarop Fortis als partij betrokken wordt bij de contractuele bepalingen van het instrument.

Termijnaankopen en -verkopen anders dan deze die moeten worden afgewikkeld binnen het tijdsbestek dat door regelgeving of een marktconventie is vastgesteld, worden tot het moment van afwikkeling verantwoord als afgeleide termijntransacties.

2.8 Saldering

Financiële activa en verplichtingen worden gesaldeerd en het nettobedrag wordt in de balans gerapporteerd wanneer er een wettelijk afdwingbaar recht is om de verantwoorde bedragen te salderen en er de intentie is om tot een afwikkeling op nettobasis te komen of tegelijkertijd het actief te realiseren en de verplichting af te wikkelen.

2.9 Verantwoording en waardering van financiële activa en verplichtingen

Fortis verantwoordt financiële activa en verplichtingen op basis van het doel van het aangaan van die transacties.

Financiële activa

Bijgevolg worden financiële activa verantwoord als activa aangehouden voor handelsdoeleinden, beleggingen, vorderingen op banken en vorderingen op klanten.

De waardering en de verantwoording van de resultaten hangen af van de IFRS-indeling van de financiële activa, namelijk: (a) leningen en vorderingen; (b) tot einde looptijd aangehouden beleggingen; (c) financiële activa tegen reële waarde met waardeveranderingen in de resultatenrekening en (d) voor verkoop beschikbare financiële activa. Deze IFRS-indeling bepaalt de waardering en de verantwoording van de resultaten als volgt:

• Leningen en vorderingen worden eerst gewaardeerd tegen reële waarde (inclusief transactiekosten) en vervolgens tegen geamortiseerde kostprijs met behulp van de effectieve rentemethode, waarbij de periodieke amortisatie in de resultatenrekening wordt verantwoord.

• Tot einde looptijd aangehouden beleggingen zijn instrumenten met vaste of bepaalbare betalingen en een vaste looptijd waarvan Fortis stellig voornemens is en in staat is deze aan te houden tot het einde van de looptijd. Deze instrumenten worden eerst gewaardeerd tegen reële waarde (inclusief transactiekosten) en vervolgens tegen geamortiseerde kostprijs met behulp van de effectieve rentemethode, waarbij de periodieke amortisatie in de resultatenrekening wordt verantwoord.

• Financiële activa tegen reële waarde met waardeveranderingen in de resultatenrekening omvatten:

  • (i) financiële activa aangehouden voor handelsdoeleinden, inclusief derivaten die niet voor 'hedge accounting' in aanmerking komen
  • (ii) financiële activa die Fortis onherroepelijk bij eerste opname of eerste toepassing van IFRS heeft aangemerkt als aangehouden tegen reële waarde met waardeveranderingen in de resultatenrekening, omdat:
    • het basiscontract een in het contract besloten derivaat bevat dat anders zou moeten worden afgezonderd, of
    • het een waarderingsinconsistentie opheft of aanzienlijk vermindert ('rapporteringsmismatch')
    • het een portefeuille betreft van activa en/of verplichtingen die beheerd en gewaardeerd worden op basis van de reële waarde.

• Voor verkoop beschikbare financiële activa zijn financiële activa die niet worden verantwoord als leningen en vorderingen, tot einde looptijd aangehouden beleggingen, of financiële activa gewaardeerd tegen reële waarde met waardeveranderingen in de resultatenrekening. Voor verkoop beschikbare financiële activa worden eerst tegen reële waarde gewaardeerd (inclusief transactiekosten) en worden vervolgens gewaardeerd tegen reële waarde met opname van niet-gerealiseerde winsten of verliezen uit wijzigingen in de reële waarde in het eigen vermogen.

Financiële verplichtingen

Financiële verplichtingen worden verantwoord als verplichtingen aangehouden voor handelsdoeleinden, schulden aan banken, schulden aan klanten, schuldbewijzen, achtergestelde schulden en overige financieringen.

De waardering en de verantwoording van de resultaten hangen af van de IFRS-indeling van de financiële verplichtingen, namelijk: (a) financiële verplichtingen tegen reële waarde met waardeveranderingen in de resultatenrekening en (b) overige financiële verplichtingen. Deze IFRS-indeling bepaalt de waardering en verantwoording van de resultaten als volgt:

• Financiële verplichtingen tegen reële waarde met waardeveranderingen in de resultatenrekening omvatten:
  • (i) financiële verplichtingen aangehouden voor handelsdoeleinden, inclusief derivaten die niet voor 'hedge accounting' in aanmerking komen
  • (ii) financiële verplichtingen die Fortis onherroepelijk bij eerste opname of eerste toepassing van IFRS heeft aangemerkt als aangehouden tegen reële waarde met waardeveranderingen in de resultatenrekening, omdat
    • het basiscontract een in het contract besloten derivaat bevat dat anders zou moeten worden afgezonderd, of
    • het een waarderingsinconsistentie opheft of aanzienlijk vermindert ('rapporteringsmismatch')
    • het een portefeuille betreft van activa en/of verplichtingen die beheerd en gewaardeerd worden op basis van de reële waarde.
• Overige financiële verplichtingen worden eerst tegen reële waarde gewaardeerd (inclusief transactiekosten) en vervolgens tegen geamortiseerde kostprijs met behulp van de effectieve rentemethode, waarbij de periodieke amortisatie in de resultatenrekening wordt verantwoord.

2.10 Reële waarde van financiële instrumenten

De reële waarde van een financieel instrument wordt bepaald op basis van gepubliceerde prijsnoteringen in een actieve markt. Indien er geen actieve markt is voor het financiële instrument, wordt de reële waarde bepaald met behulp van waarderingsmethoden. Waarderingsmethoden maken zoveel mogelijk gebruik van marktinformatie, maar worden beïnvloed door de gehanteerde veronderstellingen, zoals disconteringsvoeten en inschattingen van toekomstige kasstromen. Dergelijke methoden bevatten marktprijzen van vergelijkbare beleggingen, contante-waardeberekeningen, optiewaarderingsmodellen en waarderingsmethoden voor markt-'multiples'. In het zeldzame geval dat het niet mogelijk is de reële waarde van een financieel instrument te bepalen, wordt het tegen kostprijs verantwoord.

Bij eerste opname is de reële waarde van een financieel instrument de transactieprijs, tenzij de reële waarde blijkt uit waarneembare recente markttransacties van hetzelfde instrument, of wordt ze gebaseerd op een waarderingsmethode waarvan de variabelen alleen uit gegevens bestaan afkomstig uit waarneembare markten.

De belangrijkste methoden en veronderstellingen die Fortis hanteert bij het bepalen van de reële waarde van financiële instrumenten zijn:

• De reële waarde van voor verkoop beschikbare effecten en van effecten tegen reële waarde met waardeveranderingen in de resultatenrekening wordt bepaald met behulp van marktprijzen van actieve markten. Indien geen genoteerde prijzen in een actieve markt beschikbaar zijn, wordt de reële waarde bepaald met behulp van contante-waardeberekeningen. Disconteringsfactoren worden hierbij gebaseerd op de 'swap curve' plus een spread ter weerspiegeling van de risicokenmerken van het instrument. De reële waarde van tot de vervaldag aangehouden effecten (enkel nodig voor de toelichting) worden op dezelfde wijze bepaald.
• De reële waarde van derivaten wordt verkregen uit actieve markten of wordt, indien van toepassing, bepaald met behulp van contante-waardeberekeningen en optie-waarderingsmodellen.
• De reële waarde voor niet-beursgenoteerde 'private equity'-beleggingen wordt geschat met behulp van de toepasselijke markt-'multiples' (bijvoorbeeld koers-winstverhoudingen of koers-kasstroomverhoudingen) die verfijnd worden om de specifieke omstandigheden van de emittent te weerspiegelen.
• De reële waarde van leningen wordt bepaald met behulp van contante-waardeberekeningen op basis van de huidige marginale rentevoeten die Fortis hanteert voor leningen van hetzelfde type. Voor leningen met een variabele rente, die frequent van prijs wijzigen en geen aanwijsbare wijziging van het kredietrisico vertonen, wordt de reële waarde benaderd door de boekwaarde. Voor het waarderen van rentevoetplafonds en vooruitbetalingsopties, die in leningen zijn opgenomen en die in overeenstemming met IFRS separaat worden verantwoord, worden optiewaarderingsmodellen gebruikt.
• Verbintenissen en garanties buiten de balans worden verantwoord tegen reële waarde, gebaseerd op vergoedingen die momenteel berekend worden om soortgelijke overeenkomsten aan te gaan, rekening houdend met de overige voorwaarden van de overeenkomsten en de kredietwaardigheid van de tegenpartijen.
• Voor kortlopende schulden en vorderingen wordt verondersteld dat de boekwaarde de reële waarde benadert.

2.11 Waardering van activa met bijzondere waardeverminderingen

Een actief ondergaat een bijzondere waardevermindering wanneer zijn boekwaarde hoger is dan zijn realiseerbare waarde. Fortis onderzoekt al zijn activa op elke balansdatum op objectieve aanwijzingen die aanleiding kunnen geven tot een bijzondere waardevermindering.

De boekwaarde van activa met een bijzondere waardevermindering wordt verlaagd tot de geschatte realiseerbare waarde en het bedrag van de bijzondere waardevermindering in de lopende verslagperiode wordt verantwoord in de resultatenrekening. Herstellingen, afboekingen en terugnamen van bijzondere waardeverminderingen worden in de resultatenrekening verantwoord als onderdeel van de wijziging in bijzondere waardevermindering.

Indien in een volgende periode het bedrag van de bijzondere waardeverminderingen op activa, anders dan goodwill of voor verkoop beschikbare eigenvermogensinstrumenten, als gevolg van een gebeurtenis die zich voordoet na de waardevermindering daalt, dan wordt het bedrag teruggeboekt via de resultatenrekening.

Financiële activa

Een financieel actief (of een groep van financiële activa) heeft een bijzondere waardevermindering ondergaan als er objectieve aanwijzingen zijn voor bijzondere waardeverminderingen als gevolg van een of meer gebeurtenissen na de eerste opname van het actief. Deze tot verlies leidende gebeurtenis(sen) heeft (hebben) een effect op de geschatte toekomstige kasstromen uit het financiële actief (of groep van financiële activa) dat betrouwbaar kan worden geschat.

Voor aandelen omvatten de indicatoren die objectieve aanwijzingen kunnen geven tot bijzondere waardeverminderingen onder meer het feit of de reële waarde significant beneden kostprijs is op balansdatum of gedurende een langere periode beneden kostprijs is op balansdatum.

Afhankelijk van het soort financieel actief kan de realiseerbare waarde als volgt worden geschat:

• de reële waarde door middel van een waarneembare marktprijs
• de contante waarde van verwachte toekomstige kasstromen verdisconteerd tegen de oorspronkelijke effectieve rentevoet van het financieel actief (voor financiële activa tegen geamortiseerde kostprijs)
• op basis van de reële waarde van verkregen zekerheden.

Bijzondere waardeverminderingen die worden toegerekend aan voor verkoop beschikbare eigenvermogensinstrumenten kunnen in latere periodes niet worden teruggeboekt via de resultatenrekening.

Goodwill en overige immateriële vaste activa

Zie 2.21: Goodwill en overige immateriële vaste activa.

Overige activa

Voor niet-financiële activa wordt de realiseerbare waarde bepaald als de hoogste van enerzijds de reële waarde verminderd met verkoopkosten en anderzijds de waarde in gebruik. De reële waarde verminderd met verkoopkosten is het bedrag dat kan worden verkregen door de verkoop van een actief in een marktconforme ('arm's length') transactie tussen bewuste, bereidwillige partijen, na aftrek van verkoopkosten. De waarde in gebruik is de contante waarde van geschatte toekomstige kasstromen waarvan verwacht wordt dat ze zal voortvloeien uit het voortgezette gebruik van een actief en uit zijn vervreemding aan het einde van zijn gebruiksduur.

2.12 Geldmiddelen en kasequivalenten

Inhoud

Geldmiddelen en kasequivalenten omvatten liquide middelen, vrij beschikbare tegoeden bij centrale banken en andere financiële instrumenten met een vervaldatum korter dan drie maanden vanaf de datum van verwerving.

Kasstroomoverzicht

Fortis presenteert de kasstromen uit bedrijfsactiviteiten op basis van de indirecte methode, waarbij het nettoresultaat wordt aangepast met het oog op de gevolgen van transacties van niet-geldelijke aard, eventuele overlopende posten voor reeds ontvangen of toekomstige kasontvangsten of kasbetalingen uit exploitatie en posten van baten of lasten in verband met investerings- of financieringskasstromen.

Ontvangen en betaalde rente worden in het kasstroomoverzicht verantwoord als kasstromen uit bedrijfsactiviteiten. Ontvangen dividenden worden in het kasstroomoverzicht verantwoord als kasstromen uit bedrijfsactiviteiten. Betaalde dividenden worden verantwoord als een financieringsactiviteit.

2.13 Vorderingen op banken en vorderingen op klanten

Classificatie

Vorderingen op banken en klanten omvatten leningen die Fortis heeft geïnitieerd door rechtstreeks geld te verschaffen aan de lener of tussenpersoon, alsmede bij derden aangekochte leningen die tegen geamortiseerde kostprijs worden verantwoord. Titels van schuldvorderingen, die op de primaire markt rechtstreeks van de emittent werden overgenomen, worden als leningen verantwoord op voorwaarde dat er geen actieve markt voor deze titels is. Leningen, die worden geïnitieerd of aangekocht met het voornemen ze op korte termijn te verkopen of effectiseren, worden verantwoord als activa aangehouden voor handelsdoeleinden. Leningen, die worden aangemerkt als aangehouden tegen reële waarde met waardeveranderingen in de resultatenrekening of als voor verkoop beschikbaar, worden als zodanig verantwoord bij eerste opname.

Waardering

Extra kosten en ontvangen vergoedingen voor het initiëren van leningen worden uitgesteld en geamortiseerd over de looptijd van de lening als een aanpassing van de rentebaten.

Bijzondere waardeverminderingen

Een individueel bijzonder waardeverminderingsverlies op een lening staat vast wanneer er objectieve aanwijzingen zijn dat Fortis niet alle verschuldigde bedragen, in overeenstemming met contractuele voorwaarden, zal kunnen innen. Het bedrag van de waardevermindering is het verschil tussen de boekwaarde en de realiseerbare waarde, zijnde de contante waarde van de verwachte kasstromen of, als alternatief, de waarde van de zekerheden, indien de lening door een zekerheid is gedekt, verminderd met de kosten om deze zekerheden te realiseren.

Een 'bestaande maar niet gerapporteerde' ('incurred but not reported' 'IBNR') waardevermindering op leningen wordt verantwoord wanneer er objectieve aanwijzingen zijn dat verliezen aanwezig zijn in componenten van de portefeuille leningen, zonder dat voor deze leningen een bijzondere waardevermindering werd verantwoord. De IBNR wordt geschat op basis van historische patronen van verliezen in elk segment, waarbij het huidige economische klimaat waarin de leners opereren wordt weerspiegeld, en waarbij op basis van een analyse van de politiek-economische situatie in bepaalde landen ook rekening wordt gehouden met een verhoogd risico op betalingsmoeilijkheden.

Bijzondere waardeverminderingen worden verantwoord als een daling van de boekwaarde van vorderingen op banken en vorderingen op klanten.

Wanneer een specifieke lening wordt geïdentificeerd als oninbaar, en alle wettelijke en procedurele middelen uitgeput zijn, wordt de lening in mindering gebracht op de daarmee verband houdende lasten van bijzondere waardevermindering; latere realisaties worden onder wijzigingen in de bijzondere waardeverminderingen in de resultatenrekening verantwoord.

2.14 Verkoop- en terugkoopovereenkomsten en uitlenen/lenen van effecten

Effecten die onder een terugkoopovereenkomst ('repo') vallen, blijven in de balans verantwoord. De schuld die voortvloeit uit de verplichting tot terugkoop van de activa is begrepen in schulden aan banken of schulden aan klanten, afhankelijk van de tegenpartij. Effecten, die zijn aangekocht ingevolge een overeenkomst tot terugverkoop ('reverse repo') worden niet verantwoord in de balans. Het recht op de geldmiddelen van de tegenpartij wordt verantwoord als vorderingen op banken of vorderingen op klanten, afhankelijk van de tegenpartij. Het verschil tussen de verkoopprijs en de terugkoopprijs wordt verantwoord als rente en toegerekend over de looptijd van de overeenkomsten met behulp van de effectieve-rentemethode.

Effecten die geleend zijn aan tegenpartijen blijven in de balans verantwoord. Naar analogie worden geleende effecten niet in de balans verantwoord. Indien geleende effecten aan derden worden verkocht, worden de opbrengsten uit de verkoop en de schuld uit de verplichting tot teruggave van de zekerheid verantwoord. De verplichting tot teruggave van de zekerheid wordt gewaardeerd tegen reële waarde en verantwoord als een verplichting aangehouden voor handelsdoeleinden, met waardeveranderingen in de resultatenrekening. Geldmiddelen geleend of ontvangen bij het lenen of uitlenen van effecten worden verantwoord als vorderingen op banken/klanten of schulden aan banken/klanten.

2.15 Activa en verplichtingen aangehouden voor handelsdoeleinden

Een financieel actief of een financiële verplichting wordt verantwoord als aangehouden voor handelsdoeleinden indien het:

• verworven of aangegaan is hoofdzakelijk met het doel dit actief of deze verplichting op korte termijn te verkopen of terug te kopen
• deel uitmaakt van geïdentificeerde financiële instrumenten die gezamenlijk worden beheerd en waarvoor aanwijzingen bestaan van een recent, feitelijk patroon van winstnemingen op korte termijn
• een derivaat is (behalve een derivaat dat wordt aangewezen als een afdekkingsinstrument en het een effectieve dekking betreft).

Activa en verplichtingen aangehouden voor handelsdoeleinden worden zowel bij de eerste opname als nadien gewaardeerd tegen reële waarde met waardeveranderingen in de resultatenrekening. De (gerealiseerde en ongerealiseerde) resultaten worden verantwoord als 'Overige gerealiseerde en ongerealiseerde winsten en verliezen'. Rente ontvangen (betaald) op activa die wordt aangehouden voor handelsdoeleinden wordt verantwoord als rentebaten (rentelasten). Ontvangen dividenden worden verantwoord als 'Dividenden en overige beleggingsbaten'.

2.16 Beleggingen

Het management bepaalt de geschikte verantwoording van de beleggingseffecten op het tijdstip van de aankoop. Beleggingseffecten met een vaste vervaldag, waarbij het management zowel van plan is als in de mogelijkheid verkeert om deze tot einde looptijd aan te houden, worden verantwoord als financiële activa aan te houden tot einde looptijd. Voor onbepaalde duur aan te houden beleggingseffecten, die kunnen worden verkocht om te voorzien in liquiditeitsbehoeften of bij wijzigingen in de rentevoeten, wisselkoersen of aandelenprijzen, worden verantwoord als financiële activa beschikbaar voor verkoop. Beleggingseffecten die worden verworven om korte termijn winsten te genereren worden beschouwd als financiële activa aangehouden voor handelsdoeleinden. Elke andere belegging dan beleggingen in eigenvermogensinstrumenten zonder een genoteerde marktprijs op een actieve markt en waarvan de reële waarde niet betrouwbaar kan worden vastgesteld mag bij eerste opname worden aangemerkt als financieel instrument tegen reële waarde met waardeveranderingen in de resultatenrekening. Wanneer een actief is aangemerkt als aangehouden tegen reële waarde met waardeveranderingen in de resultatenrekening, kan het niet meer worden overgedragen naar een andere categorie.

Beleggingen aangehouden tot vervaldatum worden verantwoord tegen geamortiseerde kostprijs onder aftrek van, indien van toepassing, bijzondere waardeverminderingen. Elk verschil tussen het bedrag van de eerste opname dat voortvloeit uit transactiekosten, eerste premies of kortingen, wordt geamortiseerd over de looptijd van de belegging met behulp van de effectieve-rentemethode. Indien wordt vastgesteld dat een tot einde looptijd aangehouden belegging een bijzondere waardevermindering heeft ondergaan, wordt de bijzondere waardevermindering verantwoord in de resultatenrekening.

Beleggingseffecten aangehouden voor verkoop worden verantwoord tegen reële waarde. Veranderingen in de reële waarde worden rechtstreeks verantwoord in het eigen vermogen tot het actief wordt verkocht, tenzij het actief door een derivaat is afgedekt. Indien wordt vastgesteld dat een belegging een bijzondere waardevermindering heeft ondergaan, dan wordt de bijzondere waardevermindering verantwoord in de resultatenrekening. De ongerealiseerde verliezen die eerder werden verantwoord in het eigen vermogen worden bij beleggingseffecten aangehouden voor verkoop, die een bijzondere waardevermindering hebben ondergaan, overgeboekt naar de resultatenrekening wanneer de bijzondere waardevermindering zich voordoet.

Indien in een volgende periode de reële waarde van een voor verkoop beschikbaar schuldinstrument stijgt en de stijging objectief in verband kan worden gebracht met een gebeurtenis die na de verwerking in de resultatenrekening plaatsvond, wordt de bijzondere waardevermindering teruggenomen via de resultatenrekening. Bijzondere waardeverminderingen die worden toegerekend aan voor verkoop beschikbare eigen-vermogensinstrumenten kunnen in latere periodes niet worden teruggenomen via de resultatenrekening.

Beleggingseffecten aangehouden voor verkoop die afgedekt worden door een derivaat worden verantwoord tegen reële waarde met verantwoording van de waardeveranderingen in de resultatenrekening voor het afgedekte gedeelte, en met waardeveranderingen in eigen vermogen voor het overschot.

Voor handelsdoeleinden aangehouden activa en activa die zijn aangemerkt als aangehouden tegen reële waarde met waardeveranderingen in de resultatenrekening, worden verantwoord tegen reële waarde. Veranderingen in de reële waarde worden verantwoord in de resultatenrekening.

Vastgoedbeleggingen

Een vastgoedbelegging is vastgoed dat wordt aangehouden om huuropbrengsten of een waardestijging of beide te realiseren. Fortis kan bepaalde vastgoedbeleggingen ook voor eigen gebruik aanwenden. Indien de delen aangewend voor eigen gebruik afzonderlijk kunnen worden verkocht of geleased via een financiële lease worden die delen verantwoord als materiële vaste activa. Indien de delen aangewend voor eigen gebruik niet afzonderlijk kunnen worden verkocht dan worden de respectievelijke onroerende goederen alleen als vastgoedbeleggingen behandeld indien Fortis een onbelangrijk deel voor eigen gebruik aanhoudt.

Vastgoedbeleggingen worden gewaardeerd tegen kostprijs verminderd met gecumuleerde afschrijvingen en bijzondere waardeverminderingen. De afschrijving wordt berekend met behulp van de lineaire methode om de kosten van de betreffende activa over hun geschatte gebruiksduur te verlagen tot hun restwaarde. De restwaarde en de geschatte gebruiksduur van vastgoedbeleggingen worden afzonderlijk bepaald voor elk belangrijk onderdeel ('component approach') en worden op elke balansdatum opnieuw bekeken.

Fortis verhuurt zijn vastgoedbeleggingen door middel van diverse niet-opzegbare huurcontracten. Bepaalde contracten bevatten hernieuwingsopties voor diverse periodes. De huuropbrengsten worden als beleggingsopbrengsten lineair verantwoord over de periode waarop ze betrekking hebben.

Overboekingen naar of van vastgoedbeleggingen vinden alleen plaats als er een wijziging is van het gebruik:

• in vastgoedbeleggingen aan het einde van het eigen gebruik of bij aanvang van een operationele lease aan een andere partij of aan het einde van bouw of ontwikkeling
• uit vastgoedbeleggingen bij aanvang van het eigen gebruik of bij aanvang van ontwikkeling met het oog op verkoop.

Wanneer het resultaat van een bouwcontract op betrouwbare wijze kan worden geschat, worden de contractopbrengsten en -kosten in verband met het bouwcontract verantwoord als baten respectievelijk lasten met verwijzing naar het stadium van uitvoering van de contractactiviteit op balansdatum. Wanneer het waarschijnlijk is dat de totale contractkosten hoger zullen zijn dan de totale contractopbrengsten wordt het verwachte verlies onmiddellijk verantwoord onder de lasten.

2.17 Lease-overeenkomsten

Fortis als leasinggever

Activa die ingevolge operationele lease-overeenkomsten worden geleased, worden verantwoord in de geconsolideerde balans (1) onder vastgoedbeleggingen (gebouwen) en (2) onder materiële vaste activa (materieel en motorvoertuigen). Ze worden verantwoord tegen kostprijs, verminderd met geaccumuleerde afschrijvingen. Leasingbaten, na aftrek van eventuele aan leasingnemers gegeven voordelen, worden lineair geamortiseerd over de leaseperiode. De directe aanvangskosten die Fortis heeft gemaakt, worden toegevoegd aan de boekwaarde van het geleasede actief en over de leaseperiode verantwoord onder lasten op dezelfde basis als de leaseopbrengsten.

Fortis heeft ook financiële lease-overeenkomsten afgesloten, waarbij vrijwel alle aan het eigendom verbonden risico's en beloningen, buiten de wettige eigendomstitel, aan de cliënt worden overgedragen.

Wanneer aangehouden activa onder een financiële leaseovereenkomst vallen dan wordt de contante waarde van de leasebetalingen en eventuele gegarandeerde restwaarde verantwoord als vordering. Het verschil tussen de brutovordering en de contante waarde van de vordering wordt verantwoord als onverdiende financiële baten. Rentebaten uit lease-overeenkomsten worden verantwoord over de looptijd van de leaseovereenkomst op basis van een patroon dat een constante periodieke rendementsvoet weerspiegelt op de netto-investering die uitstaat ten aanzien van financiële lease-overeenkomsten. De directe aanvangskosten die Fortis heeft opgelopen, worden verantwoord in de vordering van de financiële leaseovereenkomst en over de leaseperiode toegerekend tegenover rentebaten uit lease-overeenkomsten.

Fortis als leasingnemer

Fortis sluit hoofdzakelijk operationele lease-overeenkomsten af voor de huur van materieel en terreinen en gebouwen. Betalingen als gevolg van dergelijke leasetransacties worden lineair over de looptijd van de leaseovereenkomst geamortiseerd in de resultatenrekening. Wanneer een operationele lease wordt beëindigd voordat de leaseperiode is afgelopen dan worden de vergoedingen die bij wijze van boete aan de leasinggever dienen te worden betaald, verantwoord onder lasten in de verslagperiode waarin de beëindiging plaatsvindt.

Eventuele voordelen die van de leasinggever in verband met operationele leasetransacties zijn ontvangen, worden lineair over de leaseperiode verantwoord als een vermindering van leasinglasten.

Indien de leaseovereenkomst vrijwel alle risico's en beloningen overdraagt die aan het bezit van het actief vasthangen, dan wordt de lease als financiële lease verantwoord en wordt het betreffende actief geactiveerd. Bij aanvang van de leaseperiode wordt het actief verantwoord tegen de reële waarde van het geleasde actief of, indien ze lager zijn, tegen de contante waarde van de minimale leasebetalingen. Het geleasde actief wordt afgeschreven over de verwachte gebruiksduur van het actief, ofwel over de leaseperiode indien deze laatste korter is. De overeenkomstige leaseverplichting, na aftrek van financiële kosten, wordt verantwoord onder leningen. Het rente-element van de financiële kosten wordt in de resultatenrekening over de leaseperiode ten laste genomen zodat er een constante periodieke rentevoet tot stand wordt gebracht op het resterende verplichtingsaldo voor elke verslagperiode.

2.18 Beleggingen inzake unit-linked contracten

Beleggingen inzake unit-linked verzekerings- en beleggingscontracten vertegenwoordigen fondsen die worden aangehouden om te voldoen aan specifieke beleggingsdoelstellingen van polishouders die het beleggingsrisico dragen. Eigen aandelen aangehouden voor polishouders worden geëlimineerd.

2.19 Herverzekering en overige vorderingen

Herverzekering

Fortis aanvaardt en/of cedeert herverzekeringen in het kader van de normale bedrijfsvoering. Herverzekeringsvorderingen omvatten hoofdzakelijk saldi die verschuldigd zijn door zowel verzekerings- als herverzekeringsondernemingen voor gecedeerde verzekeringsverplichtingen. Bedragen die vorderbaar zijn op of verschuldigd zijn aan herverzekeraars worden geschat op een wijze die strookt met de bedragen die verbonden zijn aan de herverzekerde polissen en in overeenstemming met het herverzekeringscontract. Herverzekering wordt op de balans op brutobasis gepresenteerd, tenzij een recht op verrekening bestaat.

Contracten die een aanzienlijk verzekeringsrisico overdragen worden verantwoord als herverzekeringscontracten. Beleggingscontracten zijn die contracten die een financieel risico overdragen zonder een aanzienlijk verzekeringsrisico over te dragen.

Herverzekeringscontracten worden geëvalueerd om te bepalen of binnen het contract een belangrijk verzekeringsrisico wordt overgedragen. Herverzekeringscontracten, die geen belangrijk verzekeringsrisico overdragen, worden verantwoord op basis van de stortingsmethode en onder leningen (kredieten of leningen) verantwoord als financiële activa of verplichtingen voor herverzekering. Een financieel actief of financiële verplichting voor herverzekering wordt verantwoord tegen de betaalde respectievelijk ontvangen vergoeding, verminderd met de eventuele expliciet geïdentificeerde premies of 'fees' die toekomen aan de herverzekerde. De betaalde respectievelijk ontvangen bedragen voortvloeiend uit deze contracten worden verantwoord als deposito's met behulp van de effectieve-rentemethode.

Overige vorderingen

Overige vorderingen, die voortvloeien uit de normale bedrijfsvoering en door toedoen van Fortis ontstaan, worden tegen hun eerste reële waarde onder aftrek van bijzondere waardeverminderingen verantwoord.

2.20 Materiële vaste activa

Alle voor eigen gebruik aangehouden vastgoed en alle vaste activa worden verantwoord tegen kostprijs, verminderd met geaccumuleerde afschrijvingen (behalve voor terreinen die niet worden afgeschreven) en eventuele geaccumuleerde bijzondere waardeverminderingsverliezen. De kostprijs is het equivalent van de contante prijs die is betaald, ofwel de reële waarde van de vergoeding die is gegeven om het actief te verwerven op het moment van de verwerving of de bouw van het actief.

De afschrijvingen op gebouwen worden berekend volgens de lineaire methode teneinde de kosten van die activa af te schrijven over de geschatte levensduur tot de restwaarde. De vastgoedbeleggingen worden gesplitst in de volgende componenten: ruwbouw, ramen en deuren, technische uitrusting, ruwe afwerking en detailafwerking.

De maximale levensduur van de componenten is als volgt:

Ruwbouw	50 jaar voor kantoren en winkelpanden; 70 jaar voor woningen
Ramen en deuren	30 jaar voor kantoren en winkelpanden; 40 jaar voor woningen
Technische uitrusting	20 jaar voor kantoren; 25 jaar voor winkelpanden en 40 jaar voor woningen
Ruwe afwerking	20 jaar voor kantoren; 25 jaar voor winkelpanden en 40 jaar voor woningen
Detailafwerking	10 jaar voor kantoren, winkelpanden en woningen

Terreinen hebben een ongelimiteerde levensduur en worden derhalve niet afgeschreven. Informatica-, kantoor- en andere apparatuur en motorrijtuigen worden afgeschreven over hun respectievelijke levensduur die indvidueel is vastgesteld.

Als algemene regel worden de restwaarden nihil verondersteld.

Kosten voor reparaties en onderhoud worden in de resultatenrekening als last verantwoord in de periode waarin de kosten zijn ontstaan. Uitgaven die de voordelen van vastgoed of vaste activa zodanig verbeteren of uitbreiden dat hun oorspronkelijke gebruik wordt overstegen, worden geactiveerd en vervolgens afgeschreven.

Financieringskosten voor de financiering van de bouw van materiële vaste activa: zie 2.37 'Financieringskosten'.

2.21 Goodwill en overige immateriële vaste activa

Immateriële vaste activa

Een immaterieel vast actief is een identificeerbaar niet-monetair actief. Het immaterieel vast actief wordt verantwoord tegen kostprijs als het toekomstige economische voordelen zal opleveren en de kostprijs van het actief betrouwbaar kan worden bepaald.

Immateriële vaste activa van onbepaalde gebruiksduur worden niet afgeschreven maar minstens eenmaal per jaar getoetst op bijzondere waardevermindering. Geïdentificeerde eventuele bijzondere waardeverminderingsverliezen worden in de resultatenrekening verantwoord. Immateriële vaste activa worden op de balans verantwoord tegen kostprijs, verminderd met eventuele geaccumuleerde afschrijving en eventuele geaccumuleerde bijzondere waardeverminderingsverliezen. De restwaarde en de geschatte gebruiksduur van immateriële vaste activa worden op elke balansdatum opnieuw bekeken. Afgezien van goodwill, heeft Fortis geen immateriële vaste activa met een onbepaalde economische levensduur.

Immateriële vaste activa met bepaalde gebruiksduur worden geamortiseerd over de geschatte gebruiksduur.

Goodwill

Acquisities van ondernemingen worden verantwoord op basis van de overnamemethode. Goodwill vertegenwoordigt het positieve verschil tussen enerzijds de kostprijs (reële waarde van de activa, verplichtingen en uitgegeven eigenvermogensinstrumenten) en anderzijds het belang van Fortis in de reële waarde van de activa, verplichtingen en voorwaardelijke verplichtingen. Goodwill uit de acquisitie van een dochteronderneming wordt in de balans als immaterieel actief weergegeven. Goodwill die bij bedrijfscombinaties van vóór 1 januari 2004 is ontstaan, is in mindering gebracht op het eigen vermogen en wordt in het kader van IFRS niet geherwaardeerd. Op acquisitiedatum wordt de goodwill toegewezen aan de kasstroomgenererende eenheden die naar verwachting voordeel zullen halen uit de synergie in de bedrijfscombinatie. Goodwill wordt niet afgeschreven, maar, in plaats daarvan, wel getoetst op bijzondere waardevermindering. Goodwill uit de acquisitie van een geassocieerde deelneming wordt verantwoord als een onderdeel van de geassocieerde deelneming.

Het positieve verschil tussen enerzijds het verworven belang in de netto reële waarde van de activa, verplichtingen en voorwaardelijke verplichtingen van de overgenomen partij en anderzijds de acquisitiekosten, wordt onmiddellijk in de resultatenrekening verantwoord.

Fortis waardeert goodwill jaarlijks, of frequenter indien gebeurtenissen of wijzigingen in omstandigheden aangeven dat de boekwaarde mogelijk niet realiseerbaar is. In dat geval wordt de realiseerbare waarde bepaald voor de kasstroomgenererende eenheid waaraan goodwill is toegerekend. Indien de realiseerbare waarde van de eenheid lager is dan de boekwaarde van de eenheid dan wordt een bijzonder waardeverminderingsverlies onmiddellijk verantwoord in de resultatenrekening.

In het geval van een bijzonder waardeverminderingsverlies, verlaagt Fortis eerst de boekwaarde van de aan de kasstroomgenererende eenheid toegerekende goodwill en vervolgens de andere activa van de eenheid naar rato van de boekwaarde van elk actief in de eenheid. Eerder verantwoorde bijzondere waardeverminderingverliezen met betrekking tot goodwill worden niet teruggeboekt.

Fortis kan de zeggenschap over een dochteronderneming in verschillende stappen verkrijgen. In dat geval wordt elke ruiltransactie door Fortis afzonderlijk behandeld. De kosten van elke transactie worden vergeleken met de reële waarde van elke transactie om het bedrag van goodwill te bepalen dat aan die individuele transactie verbonden is. Voor Fortis zeggenschap over de entiteit krijgt, kan de transactie worden beschouwd als belegging in een geassocieerde deelneming en verantwoord op basis van de 'equity'-methode. In voorkomend geval wordt de reële waarde van de identificeerbare nettoactiva van de partij waarin wordt deelgenomen op de datum van elke eerste transactie bepaald door de 'equity'-methode op de belegging toe te passen.

Overige immateriële vaste activa

Value of business acquired (VOBA)

Value of business acquired vertegenwoordigt het verschil tussen de reële waarde bij acquisitie en de boekwaarde van een portefeuille van contracten verworven in het kader van een acquisitie van een business of een portefeuille. VOBA wordt verantwoord als immaterieel actief en afgeschreven over de opnameperiode van de opbrengsten van de verworven portefeuille.

Intern gegenereerde immateriële vaste activa

Intern gegenereerde immateriële vaste activa worden geactiveerd wanneer Fortis alle navolgende punten kan aantonen:

• de technische uitvoerbaarheid om het immaterieel vast actief te voltooien, zodat het beschikbaar zal zijn voor gebruik of verkoop
• de intentie het immaterieel vast actief te voltooien en te gebruiken of te verkopen
• het vermogen om het immaterieel vast actief te gebruiken of te verkopen
• hoe het immaterieel vast actief waarschijnlijke toekomstige economische voordelen zal genereren
• de beschikbaarheid van adequate technische, financiële en andere middelen om de ontwikkeling te voltooien en het immaterieel vast actief te gebruiken of te verkopen
• het vermogen om de uitgaven die aan het immaterieel vast actief kunnen worden toegerekend tijdens zijn ontwikkeling betrouwbaar te waarderen.

Immateriële vaste activa die ontstaan uit onderzoek en intern gegenereerde goodwill worden niet geactiveerd.

Software

Software voor computerhardware die zonder die specifieke software niet werkt, zoals het besturingssysteem, vormt een integraal onderdeel van de betreffende hardware en wordt behandeld als materiële vaste activa. Wanneer de software geen integraal onderdeel van de betreffende hardware uitmaakt, dan worden de kosten die zijn gemaakt tijdens de ontwikkelingsfase, waarvoor Fortis kan aantonen dat aan alle hierboven vermelde criteria voldaan is, geactiveerd als immaterieel vast actief en lineair afgeschreven over de geschatte gebruiksduur. Over het algemeen wordt dergelijke software afgeschreven over maximaal 5 jaar.

Overige immateriële vaste activa met bepaalde gebruiksduur

Overige immateriële vaste activa omvatten immateriële vaste activa met bepaalde gebruiksduur, zoals handelsmerken en licenties, worden doorgaans lineair over hun gebruiksduur afgeschreven. Immateriële vaste activa met bepaalde gebruiksduur worden op elke verslaggevingsdatum getoetst op bijzondere waardeverminderingen. Over het algemeen hebben immateriële vaste activa een verwachte economische levensduur van maximaal 10 jaar.

2.22 Overlopende acquisitiekosten

Algemeen

De kosten van nieuwe en hernieuwde verzekeringen, hoofdzakelijk commissies en uitgaven met betrekking tot tussenpersonen en uitgifte van nieuwe polissen, die allen variëren en hoofdzakelijk verband houden met de productie van nieuwe verzekeringen, worden geactiveerd en afgeschreven. Overlopende acquisitiekosten ('deferred acquisition costs' of 'DAC') worden periodiek getoetst op realiseerbaarheid op basis van schattingen van toekomstige winsten van de onderliggende contracten.

Amortisatie in verhouding tot verwachte premies

Voor levensverzekeringsproducten en beleggingsproducten van het type 'Leven', in beide gevallen zonder discretionary participation features (DPF), worden de overlopende acquisitiekosten geamortiseerd in verhouding tot de verwachte premies. Veronderstellingen wat betreft verwachte premies worden geschat op de datum van de polisuitgifte en worden consequent toegepast tijdens de looptijd van de contracten. Afwijkingen tussen de werkelijke resultaten en de op basis van ervaring geschatte resultaten worden weergegeven in de resultatenrekening in de verslagperiode waarin die afwijkingen zich voordoen. Voor die contracten zijn de amortisatieperiodes over het algemeen de totale looptijd van de polis.

Amortisatie in lijn met verwachte brutomarge

Voor levensverzekeringsproducten en beleggingsproducten van het type 'Leven', in beide gevallen met DPF, worden de overlopende acquisitiekosten afgeschreven over de verwachte looptijd van de contracten op basis van de waarde van de geschatte brutomarge of -winstbedragen verdisconteerd tegen het verwachte beleggingsrendement. De verwachte brutomarge omvat verwachte premies en beleggingsresultaten, verminderd met uitkeringen en administratieve kosten, wijzigingen in de netto premiereserve en verwachte dividenden voor polishouders, indien van toepassing. Afwijkingen tussen de werkelijke resultaten en de op basis van ervaring geschatte resultaten worden verantwoord in de resultatenrekening in de verslagperiode waarin die afwijkingen zich voordoen. De overlopende acquisitiekosten worden aangepast om rekening te houden met het amortisatie-effect van ongerealiseerde winsten (verliezen) die in het eigen vermogen zijn verantwoord alsof ze gerealiseerd waren met de overeenkomstige aanpassing aan ongerealiseerde winsten (verliezen) in het eigen vermogen.

Amortisatie in lijn met verdiende premies

Voor kortlopende contracten worden de overlopende acquisitiekosten geamortiseerd over de verslagperiode waarin de betreffende geschreven premies worden verdiend. Toekomstige beleggingsopbrengsten met een risicovrij rentabiliteitspercentage worden in aanmerking genomen bij het inschatten van de realiseerbaarheid van de overlopende acquisitiekosten.

Amortisatie in lijn met betreffende opbrengsten van geleverde diensten

Sommige beleggingscontracten zonder DPF die door verzekeringsinstellingen zijn uitgegeven, betreffen zowel het initiëren van een financieel instrument als het verstrekken van diensten op het gebied van beleggingsbeheer. Indien duidelijk identificeerbaar worden de marginale kosten met betrekking tot het recht om diensten op het gebied van beleggingsbeheer te verstrekken verantwoord als actief en worden ze geamortiseerd naarmate de instellingen de betreffende opbrengsten boeken. Het betreffende immateriële actief wordt op elke verslaggevingsdatum getoetst op realiseerbaarheid. Commissies voor het beheer van beleggingen op deze contracten worden verantwoord als opbrengsten naarmate de diensten worden geleverd.

2.23 Vaste activa aangehouden voor verkoop en beëindigde bedrijfsactiviteiten

Vaste activa of een groep van activa en verplichtingen die door Fortis worden verantwoord als aangehouden voor verkoop zijn deze waarvan de boekwaarde hoofdzakelijk zal worden gerealiseerd in een verkooptransactie die naar verwachting binnen het jaar zal plaatsvinden en niet door het voortgezette gebruik ervan.

Een beëindigde bedrijfsactiviteit is een onderdeel van Fortis dat is afgestoten of is verantwoord als aangehouden voor verkoop en dat aan de volgende criteria voldoet:

• het vertegenwoordigt een afzonderlijke belangrijke bedrijfstak of geografisch bedrijfsgebied
• het is een onderdeel van een specifiek gecoördineerd plan om een afzonderlijke belangrijke bedrijfstak of geografisch bedrijfsgebied af te stoten, of
• het is een dochteronderneming die uitsluitend is overgenomen met de bedoeling om te worden doorverkocht.

Op activa (of groepen van activa) die als aangehouden voor verkoop worden verantwoord, wordt niet afgeschreven. Deze worden gewaardeerd tegen de laagste van de boekwaarde en reële waarde min verkoopkosten en worden afzonderlijk verantwoord op de balans.

Resultaten op beëindigde bedrijfsactiviteiten worden afzonderlijk verantwoord in de resultatenrekening.

2.24 Derivaten en afdekking

Opname en verantwoording

Derivaten zijn financiële instrumenten zoals swaps, termijncontracten, futures en (geschreven en gekochte) opties. De waarde van dergelijke financiële instrumenten wijzigt als gevolg van veranderingen in onderliggende variabelen en vergt weinig of geen nettoaanvangsinvestering en wordt op een tijdstip in de toekomst afgewikkeld.

Alle derivaten worden eerst op de balans verantwoord tegen reële waarde op de transactiedatum:

• derivaten aangehouden voor handelsdoeleinden in 'activa aangehouden voor handelsdoeleinden' en 'verplichtingen aangehouden voor handelsdoeleinden'
• hedgingderivaten in 'overlopende rente en overige activa' en 'overlopende rente en overige verplichtingen'.

Latere wijzigingen van de reële waarde exclusief overlopende rente ('clean fair value') van derivaten worden in de resultatenrekening onder 'Overige gerealiseerde en ongerealiseerde winsten en verliezen' verantwoord.

Financiële activa of verplichtingen kunnen in een contract besloten derivaten omvatten. Dergelijke financiële instrumenten worden dikwijls 'hybride financiële instrumenten' genoemd. Onder hybride financiële instrumenten zijn omgekeerde converteerbare obligaties (obligaties waarvoor de terugbetaling de vorm van aandelen kan aannemen) en/of obligaties met geïndexeerde interestbetalingen begrepen. Indien het basiscontract niet wordt verantwoord tegen reële waarde met waardeveranderingen in de resultatenrekening en de kenmerken en risico's van het in een contract besloten derivaat niet nauw aansluiten bij die van het basiscontract dan dient het in een contract besloten derivaat te worden afgezonderd van het basiscontract en gewaardeerd tegen reële waarde als een op zichzelf staand derivaat. Reële-waardeveranderingen worden in de resultatenrekening verantwoord. Het basiscontract wordt verantwoord en gewaardeerd door toepassing van de regels van de betreffende categorie van het financiële instrument.

Indien het basiscontract echter wordt verantwoord tegen reële waarde met waardeveranderingen in de resultatenrekening of indien de kenmerken en risico's van het in een contract besloten derivaat nauw aansluiten bij die van het basiscontract dan wordt het in een contract besloten derivaat niet afgezonderd en wordt het hybride financieel instrument gewaardeerd als een enkel instrument.

De af te scheiden derivaten worden naargelang het geval verantwoord als hedgingderivaten of derivaten aangehouden voor handelsdoeleinden.

Afdekking

Op de datum waarop een derivaat wordt afgesloten kan Fortis dat contract aanmerken als ofwel (1) een afdekking van de reële waarde van een verantwoord actief of verplichting (reële waardeafdekking), (2) een afdekking van een nettoinvestering in een buitenlandse entiteit of (3) een afdekking van toekomstige kasstromen toerekenbaar aan een verantwoord actief of verplichting of een verwachte transactie (kasstroomafdekking). Afdekkingen van vaststaande toezeggingen zijn afdekkingen tegen reële waarde, uitgezonderd afdekkingen van valutarisico's die verantwoord worden als kasstroomafdekkingen.

Bij het begin van de transactie documenteert Fortis de relatie tussen afdekkingsinstrumenten en afgedekte posten, evenals de doelstelling en strategie op het vlak van risicobeheer met betrekking tot afdekkingtransacties. Fortis documenteert ook de beoordeling, zowel bij aanvang van de afdekking als doorlopend, in hoeverre het afdekkingsinstrument effectief is bij het compenseren van veranderingen in de reële waarde of in kasstromen van de afgedekte positie.

Alleen activa, verplichtingen, vaststaande toezeggingen of heel waarschijnlijke verwachte transacties waarbij een partij van buiten Fortis betrokken is, worden als afgedekte posities aangemerkt.

De reële-waardeverandering van een afgedekte positie, die aan het afgedekte risico toerekenbaar is en de reëlewaardeverandering van het afdekkingsinstrument in een reële-waardeafdekkingstransactie, worden verantwoord in de resultatenrekening. De reële-waardeverandering van rentedragende derivaten wordt afzonderlijk van de overlopende rente verantwoord.

Indien de afdekking niet langer voldoet aan de hedgingcriteria of beëindigd wordt, dan wordt de aanpassing van de boekwaarde van een afgedekt rentedragend financieel instrument die uit de hedge accounting voortvloeit, afgeschreven op basis van een herberekende effectieve rentevoet op de datum waarop de afdekking wordt beëindigd.

Hedge accounting op reële-waardeafdekkingen wordt toegepast met ingang van 1 januari 2005 voor portefeuilleafdekkingen van renterisico's ('macro hedging'). In dat geval wordt een groep van derivaten (of proportionele delen) bekeken in combinatie met, en in zijn geheel aangemerkt als, het afdekkingsinstrument. Hoewel de portefeuille voor doeleinden van risicobeheer mogelijk activa en verplichtingen bevat, is het aangemerkte bedrag een bedrag van activa of een bedrag van verplichtingen. Het verschil tussen de reële waarde en de boekwaarde van de afgedekte post bij aanmerking van de afdekkingsrelatie wordt afgeschreven over de overblijvende duur van de afgedekte post. Voor macro hedges past Fortis de 'carved out' versie toe van IAS 39 zoals aanvaard binnen de Europese Unie, die een aantal beperkingen en strikte voorwaarden inzake effectiviteit van zulke afdekkingen verwijdert. In deze versie wordt de invloed van veranderingen door nieuwe schattingen alleen als ineffectief beschouwd indien dit leidt tot afdekking beneden het oorspronkelijk afgedekte bedrag.

Reële-waardeveranderingen van derivaten die zijn aangewezen en in aanmerking komen als kasstroomafdekkingen, worden in het eigen vermogen (rubriek 'Ongerealiseerde winsten en verliezen') verantwoord. Niet-effectieve afdekkingen worden onmiddellijk verantwoord in de resultatenrekening.

Indien de afdekking van een verwachte transactie of vaststaande toezegging tot de opname van een niet-financieel actief of een niet-financiële verplichting leidt, dan worden de winsten en verliezen die eerder in het eigen vermogen waren uitgesteld, overgeboekt van het eigen vermogen en verantwoord in de eerste waardering van dat niet-financiële actief of die niet-financiële verplichting. Daarnaast worden in het eigen vermogen verantwoorde bedragen naar de resultatenrekening overgeboekt en als baten of lasten verantwoord in de periodes waarin de afgedekte vaststaande toezegging of verwachte transactie de resultatenrekening beïnvloedt.

Dit is ook het geval indien de afdekking niet langer voldoet aan de criteria voor hedge accounting of op een andere wijze stopgezet wordt, maar de verwachte transacties of vaststaande toezeggingen wel naar verwachting zullen plaatsvinden. Indien de verwachte transacties of vaststaande toezeggingen naar verwachting niet meer zullen plaatsvinden, worden de in het eigen vermogen uitgestelde bedragen overgebracht naar de resultatenrekening.

Voor afdekkingen van netto-investeringen, zie 2.6 Vreemde valuta.

2.25 Effectiseringen

Fortis effectiseert verscheidene consument- en handelsgerelateerde financiële activa. Die effectiseringen kunnen de vorm aannemen van een verkoop van de betrokken activa of een overdracht van het kredietrisico door middel van kredietderivaten met kapitaaldekking naar met een speciaal doel opgerichte ondernemingen ('Special Purpose Entities' of 'SPE's'). Die SPE's geven dan verscheidene effectentranches uit ten behoeve van investeerders. De in een effectisering begrepen financiële activa worden (volledig of gedeeltelijk) niet langer verantwoord uitsluitend wanneer Fortis nagenoeg alle risico's en opbrengsten van de activa (of delen ervan) overdraagt, of wanneer Fortis nagenoeg alle risico's en opbrengsten noch overdraagt noch behoudt maar geen zeggenschap over de overgedragen activa behoudt.

2.26 Verplichtingen inzake verzekerings- en beleggingscontracten

Algemeen

Deze verplichtingen hebben betrekking op verzekeringscontracten, beleggingscontracten met DPF en beleggingscontracten die het verzekeringsrisico of financiële risico of beide overdragen.

DPF

De meeste levensverzekerings- of beleggingscontracten houden een gegarandeerd voordeel in. Sommige kunnen ook een DPF inhouden. Dat element geeft de houder van het contract het recht om, boven op gegarandeerde uitkeringen, aanvullende uitkeringen of bonussen te ontvangen:

• die waarschijnlijk een aanzienlijk deel van de totale contractuele uitkeringen vormen
• waarvan het bedrag of de timing contractueel onderworpen is aan de autonome beslissing van Fortis
• die contractueel gebaseerd zijn op:
  • de prestatie van een specifieke 'pool' van contracten of een bepaald type van contract
  • gerealiseerde en/of ongerealiseerde beleggingsrendementen op een specifieke 'pool' van activa in handen van Fortis, of
  • de winst of het verlies van Fortis, een fonds of een andere entiteit die het contract uitgeeft.

Voor levensverzekeringscontracten en beleggingscontracten met DPF worden lopende polishouderdividenden toegerekend op basis van het contractueel verschuldigde bedrag op basis van de statutaire nettowinst, beperkingen en betaaltermijnen.

Shadow accounting

In sommige van de door Fortis gehanteerde modellen voor administratieve verwerking hebben gerealiseerde winsten of verliezen op activa een rechtstreeks effect op de waardering van (een deel van de) verzekeringsverplichtingen of hieraan gerelateerde overlopende acquisitiekosten. Fortis past 'shadow accounting' toe op de reële-waardeveranderingen van de beleggingen en activa en verplichtingen aangehouden voor handelsdoeleinden die samenhangen met, en dus invloed hebben op, de waardering van de verzekeringsverplichtingen. Die reële-waardeveranderingen zullen daarom geen deel uitmaken van het eigen vermogen of het nettoresultaat.

Het geheel van de overblijvende ongerealiseerde wijzigingen in de reële waarde van de portefeuille beleggingen beschikbaar voor verkoop – na toepassing van 'shadow accounting' – die onderhevig zijn aan discretionaire winstdeling worden gerubriceerd als een aparte eigen-vermogencomponent.

Een bijkomende verplichting voor winstdeelname ('deferred profit sharing liability' 'DPL') wordt toegerekend op basis van een constructieve verplichting of het bedrag dat wettelijk moet worden betaald op verschillen tussen statutaire baten en IFRS-baten en ongerealiseerde winsten of verliezen die onder eigen vermogen zijn verantwoord.

Toereikendheidstoets voor de verplichtingen (LAT)

Deze toets wordt ieder jaareinde uitgevoerd om te bepalen of de opgenomen verplichtingen toereikend zijn, gebruikmakend van de huidige portefeuillerendementen om de toekomstige kasstromen te schatten. De toereikendheid van de verplichtingen wordt getest op het niveau van homogene productgroepen. Indien de verplichtingen niet toereikend zijn om te voorzien in toekomstige kasstromen, inclusief kasstromen zoals beheerskosten, alsook kasstromen die voortvloeien uit in een contract besloten opties en garanties en afschrijvingen van de overlopende acquisitiekosten ('DAC'), dan worden de overlopende acquisitiekosten extra afgeschreven en/of worden bijkomende verplichtingen verantwoord op basis van zo goed mogelijke schattingen. In voorkomende gevallen wordt een opgenomen tekort onmiddellijk in de resultatenrekening verantwoord.

Een vergelijkbare toereikendheidstoets is uitgevoerd, waarbij de huidige marktrendementen van de beleggingsportefeuille, exclusief ongerealiseerde winsten, zijn toegepast voor de berekening van de toekomstige kasstromen. Het beleid van Fortis voor de uitvoering van toereikendheidstoetsen omvat geharmoniseerde processen in de Fortis-ondernemingen.

Verantwoording

Verzekeringscontracten en herverzekeringscontracten

Contracten die een aanzienlijk verzekeringsrisico overdragen worden verantwoord als verzekeringscontracten en herverzekeringscontracten. Die contracten kunnen ook een financieel risico overdragen.

Beleggingscontracten met DPF

Contracten die een financieel risico overdragen, met een bijkomende DPF.

Beleggingscontracten

Contracten die enkel een financieel risico overdragen.

Verplichtingen inzake verzekerings- en beleggingscontracten

Indien de verplichtingen niet toereikend zijn om te voorzien in toekomstige kasstromen, inclusief kasstromen zoals beheerskosten, alsook kasstromen die voortvloeien uit in een contract besloten opties en garanties en afschrijvingen van de overlopende acquisitiekosten ('DAC'), dan worden de overlopende acquisitiekosten extra afgeschreven en/of worden bijkomende verplichtingen verantwoord op basis van zo goed mogelijke schattingen. In voorkomende gevallen wordt een opgenomen tekort onmiddellijk in de resultatenrekening verantwoord.

Levensverzekering

Toekomstige polisuitkeringen

Voor levensverzekeringscontracten worden toekomstige verplichtingen voor polisuitkeringen berekend met behulp van een nettopremiemethode (de contante waarde van toekomstige netto kasstromen) op basis van actuariële veronderstellingen zoals bepaald door ervaring uit het verleden en standaarden binnen de verzekeringssector. Winstdelende polissen omvatten eventuele bijkomende verplichtingen met betrekking tot eventuele contractuele dividenden of winstdelingen. Voor bepaalde aangemerkte contracten zijn de toekomstige verplichtingen voor polisuitkeringen geherwaardeerd om met de huidige marktrentevoeten rekening te houden.

Minimumrendementen

Voor levensverzekeringscontracten met gewaarborgde minimumrendementen zijn bijkomende verplichtingen aangelegd om de verwachte langetermijnrentevoeten in te calculeren. De verplichtingen met betrekking tot lijfrentepolissen tijdens de kapitalisatieperiode zijn gelijk aan de gekapitaliseerde polishoudersaldi. Na de kapitalisatieperiode zijn de verplichtingen gelijk aan de contante waarde van de verwachte toekomstige betalingen. Wijzigingen in sterftetabellen, die zich in voorgaande jaren hebben voorgedaan, worden volledig uitgedrukt in die verplichtingen.

In een contract besloten derivaten

In een contract besloten derivaten, die niet nauw bij de basiscontracten aansluiten, worden afgezonderd van de basiscontracten en verantwoord tegen reële waarde met waardeveranderingen in de resultatenrekening. Actuariële veronderstellingen worden op elke verslaggevingsdatum beoordeeld en de daaruit voortvloeiende impact wordt in de resultatenrekening verwerkt.

Beleggingscontracten zonder DPF

Beleggingscontracten zonder DPF worden gewaardeerd tegen geamortiseerde kostprijs en verantwoord als een depositoverplichting.

Niet-levensverzekeringen

Claims

Claims en schadebehandelingskosten worden in de resultatenrekening verantwoord op het moment dat de uitgaven worden gedaan. Niet-betaalde claims en schadebehandelingskosten omvatten schattingen voor gerapporteerde claims en voorzieningen voor claims die zijn voorgevallen maar niet gerapporteerd zijn. Schattingen van voorgevallen maar niet gerapporteerde claims komen tot stand op basis van ervaring uit het verleden, de huidige claimtendensen en het heersende sociale, economische en wettelijke kader. De verplichting voor schadeverzekeringsclaims en schadebehandelingskosten (na aftrek van schadeloosstellingen, verhaalde schaden, restwaarden en subrogatie) is gebaseerd op schattingen van verwachte verliezen en houdt rekening met de beoordeling door het management wat betreft het verwachte inflatiepeil, de kosten van de behandeling van claims, juridische risico's en de claimtendensen. Schadeverplichtingen inzake arbeidsongeschiktheid worden verantwoord tegen hun netto contante waarde. De aangelegde verplichtingen zijn toereikend om de uiteindelijke kosten van claims en schadebehandelingskosten te dekken. De daaruit voortvloeiende aanpassingen worden in de resultatenrekening verantwoord. Fortis disconteert zijn verplichtingen voor schade enkel voor claims met bepaalbare en vaste betaaltermijnen.

Beleggingscontracten zonder DPF

Beleggingscontracten zonder DPF worden gewaardeerd tegen geamortiseerde kostprijs en verantwoord als een depositoverplichting.

Herverzekering

Verplichtingen met betrekking tot in herverzekering aangenomen of gecedeerde zaken die geen aanzienlijk verzekeringsrisico overdragen, kunnen worden beschouwd als financiële verplichtingen en deze verplichtingen worden op dezelfde wijze als andere financiële verplichtingen verantwoord.

De administratieve verwerkingsvoorschriften voor verplichtingen met betrekking tot aangenomen herverzekeringscontracten met een aanzienlijk verzekeringsrisico zijn dezelfde als degene die voor rechtstreekse, geschreven verzekeringscontracten gelden.

Deposito's van herverzekeraars in het kader van in herverzekering gecedeerde zaken die een aanzienlijk verzekeringsrisico overdragen, zijn gelijk aan het op balansdatum verschuldigde bedrag.

Herverzekeringsverplichtingen worden gerapporteerd onder 'overige verplichtingen'.

2.27 Beleggingen inzake unit-linked contracten

De beleggingsovereenkomsten van Fortis zonder winstdeling zijn voornamelijk unit-linked overeenkomsten waarbij de beleggingen namens de polishouder worden aangehouden. Unit-linked overeenkomsten zijn een specifiek type van levensverzekeringscontracten die worden geregeld door artikel 25 van EU-richtlijn 2002/83/EEG, waar de uitkeringen worden gekoppeld aan ICBE's (instellingen voor collectieve belegging in effecten), aan een aandelenmand, een referentiewaarde, of een combinatie van die waardecijfers of rekeneenheden die in de overeenkomst zijn vastgelegd. De verplichtingen voor dergelijke overeenkomsten worden gewaardeerd tegen waarde per eenheid (= de reële waarde van het fonds waarin de unit-linked overeenkomst heeft belegd, gedeeld door het aantal van de eenheden van het fonds).

Bepaalde producten houden garanties in, die ook worden gewaardeerd tegen reële waarde en worden verantwoord in verplichtingen met betrekking tot polishouders, waarbij de reële-waardeverandering wordt verantwoord in de resulatenrekening. Er wordt rekening gehouden met verzekeringstechnische risico's op basis van actuariële veronderstellingen.

2.28 Schuldbewijzen, achtergestelde schulden en overige financieringen

Schuldbewijzen, achtergestelde schulden en overige financieringen worden eerst verantwoord tegen reële waarde zonder de directe transactiekosten. Vervolgens worden ze gewaardeerd tegen geamortiseerde kostprijs en in voorkomende gevallen wordt het verschil tussen de netto-opbrengst en de aflossingsprijs verantwoord in de resultatenrekening over de periode van de lening op basis van de effectieve-rentemethode.

Schulden die in eigen aandelen van Fortis kunnen worden omgezet, worden bij de eerste opname gescheiden in twee componenten: (a) een schuldinstrument en (b) een eigenvermogensinstrument. De schuldcomponent wordt eerst berekend door de reële waarde te bepalen van een soortgelijke schuld (inclusief kenmerken van in een contract besloten niet-eigenvermogensgerelateerde derivaten, indien van toepassing) zonder eigen-vermogencomponent. De boekwaarde van het eigenvermogensinstrument, vertegenwoordigd door de conversieoptie in gewone aandelen, wordt dan bepaald door de boekwaarde van de financiële verplichting af te trekken van het bedrag van het samengestelde instrument als geheel.

Preferente aandelen die een verplichte coupon hebben of die op een bepaalde datum of naar keuze van de aandeelhouder aflosbaar zijn, worden verantwoord als leningen. Daarbij horen ook de preferente aandelen die een dergelijke contractuele verplichting indirect door hun voorwaarden tot stand brengen. De dividenden op die preferente aandelen worden verantwoord in de resultatenrekening als rentelasten op basis van de geamortiseerde kostprijs op basis van de effectieve-rentemethode.

Indien Fortis eigen schulden koopt, worden die schulden uit de balans verwijderd en wordt het verschil tussen de boekwaarde van de verplichting en de betaalde vergoeding in de resultatenrekening verantwoord.

Bij het bepalen of preferente aandelen worden verantwoord als een financiële verplichting of als een eigenvermogensinstrument, evalueert Fortis de specifieke rechten die aan de aandelen verbonden zijn om te bepalen of ze het basiskenmerk van een financiële verplichting vertonen.

2.29 Personeelsbeloningen

Pensioenverplichtingen

Fortis heeft wereldwijd een aantal pensioenregelingen op basis van vaste toezeggingen en pensioenregelingen op basis van toegezegde bijdragen lopen, in overeenstemming met lokale voorwaarden of sectorgebonden praktijken. De pensioenregelingen worden over het algemeen gefinancierd via betalingen aan verzekeringsondernemingen of aan door een trustee beheerde regelingen. De betalingen worden vastgesteld door middel van periodieke actuariële berekeningen.

Een pensioenregeling op basis van vaste toezeggingen is een regeling waarin een vaste toezegging aan een werknemer op pensioenleeftijd wordt vastgelegd, doorgaans afhankelijk van een aantal factoren zoals leeftijd of dienstjaren. Een pensioenregeling op basis van toegezegde bijdragen is een regeling waarbij Fortis vaste bedragen afdraagt aan een aparte entiteit.

Minstens een keer per jaar berekenen actuarissen de pensioenactiva en -verplichtingen.

Voor pensioenregelingen op basis van vaste toezeggingen worden de pensioenkosten en het daarmee verband houdend pensioenactief of -verplichting geschat op basis van de 'projected unit credit'-methode. Die methode rekent vergoedingen toe aan elke periode van diensttijd en waardeert elke periode afzonderlijk om de uiteindelijke verplichting op te bouwen. Volgens deze methode worden de kosten van het verstrekken van die voordelen in de resultatenrekening als last verantwoord om de pensioenkosten te spreiden over de diensttijd van werknemers. De pensioenverplichting wordt gewaardeerd tegen de contante waarde van de geschatte toekomstige uitstromen van geldmiddelen, verdisconteerd tegen rentevoeten die gebaseerd zijn op de marktrendementen van kwalitatief hoogstaande bedrijfsobligaties waarvan de looptijd consistent is met de resterende looptijd van de betreffende verplichting. Netto cumulatieve niet-opgenomen actuariële winsten en verliezen voor pensioenregelingen op basis van vaste toezeggingen die een bepaalde bandbreedte ('corridor') overschrijden (meer dan 10% van de contante waarde van de verplichting inzake toegezegd pensioen of 10% van de reële waarde van eventuele fondsbeleggingen) worden in de resultatenrekening verantwoord over de gemiddelde resterende diensttijd van de werknemers.

Pensioenkosten van verstreken diensttijd worden onmiddellijk in de resultatenrekening verantwoord, behalve indien de wijzigingen aan een pensioenplan afhankelijk zijn van het aantal werknemers dat in dienst blijft gedurende een bepaalde periode (wachtperiode of 'vesting period'). In dat geval worden de pensioenkosten van verstreken diensttijd lineair geamortiseerd over de wachtperiode.

De fondsbeleggingen die bij de pensioenverplichtingen van een entiteit behoren moeten aan bepaalde criteria voldoen om te worden verantwoord als 'in aanmerking komende fondsbeleggingen van pensioenregelingen'. Die criteria hebben betrekking op het feit dat de fondsbeleggingen juridisch dienen los te staan van Fortis of de crediteuren van Fortis. Indien niet aan die criteria is voldaan, worden de fondsbeleggingen in de relevante rubriek in de balans verantwoord (beleggingen, materiële vaste activa, etc.). Indien de fondsbeleggingen aan de criteria voldoen, worden ze met de pensioenverplichting verrekend.

Verrekening van de reële waarde van fondsbeleggingen met de contante waarde van de verplichtingen uit pensioenregelingen op basis van vaste toezeggingen kan tot een negatief bedrag leiden (een actief). In dat geval mag het verantwoorde actief niet groter zijn dan het totaal van de cumulatieve niet-verantwoorde actuariële nettoverliezen en de pensioenkosten van verstreken diensttijd, en de contante waarde van economische voordelen die beschikbaar zijn in de vorm van terugbetalingen uit de regeling of verlagingen van toekomstige bijdragen aan de regeling.

Voorzorgsregelingen die voordelen voor langdurige diensttijd voorzien maar geen pensioenregelingen zijn, worden gewaardeerd tegen contante waarde op basis van de 'projected unit credit'-methode.

De bijdragen van Fortis aan pensioenregelingen op basis van toegezegde bijdragen worden in de resultatenrekening als last verantwoord in het jaar waarop ze betrekking hebben.

Andere verplichtingen na uitdiensttreding

Sommige Fortis-ondernemingen bieden vergoedingen na uitdiensttreding, zoals leningen tegen voordelige rentevoeten en ziekteverzekeringen. Om het recht op die beloningen te genieten, is het gewoonlijk verplicht dat de werknemer in dienst blijft tot en met de pensioenleeftijd en een minimumperiode in dienstverband presteert. De verwachte kosten van die beloningen worden toegerekend over de periode van tewerkstelling, op basis van een methodologie die lijkt op die voor pensioenregelingen op basis van vaste toezeggingen. De verplichtingen worden bepaald aan de hand van actuariële berekeningen.

Bezoldiging op basis van aandelen (of regelingen voor deelneming in aandelenkapitaal)

Aandelenopties en aandelen onder voorwaarden ('restricted shares') worden aan bestuurders en werknemers toegekend als tegenprestatie voor ontvangen diensten. De reële waarde van de ontvangen diensten wordt bepaald met verwijzing naar de reële waarde van de toegekende aandelenopties en aandelen onder voorwaarden. De vergoedingskosten worden gewaardeerd op toekenningsdatum op basis van de reële waarde van de opties en aandelen onder voorwaarden en worden verantwoord over de wachtperiode ('vesting period') van de opties.

De reële waarde van de aandelenopties wordt bepaald op basis van een optiewaardering die rekening houdt met de aandelenkoers op toekenningsdatum, de uitoefenprijs, de verwachte looptijd van de optie, de verwachte volatiliteit van de onderliggende aandelen en de verwachte dividenden erop, evenals de risicovrije rentevoet over de verwachte looptijd van de optie. Wanneer de opties worden uitgeoefend en nieuwe aandelen worden uitgegeven, wordt de ontvangen opbrengst na aftrek van eventuele transactiekosten in het aandelenkapitaal verantwoord (nominale waarde) en het surplus bij de uitgiftepremie (het agio). Indien voor dit doel eigen aandelen zijn ingekocht, wordt dit in mindering gebracht op de rubriek eigen aandelen.

Leningen toegestaan tegen voorkeurtarieven

Soms worden leningen aan werknemers toegestaan tegen een rentevoet die lager is dan de marktrentevoet. De contractvoorwaarden bepalen doorgaans dat dit voordeel vervalt op de pensioenleeftijd waarna overgeschakeld wordt naar de marktrentevoet. In een aantal Fortis-entiteiten wordt de voorkeurrentevoet ook toegekend na de pensioenleeftijd.

Voor de eerste reeks leningen wordt het verschil tussen de netto contante waarde van de leningen op basis van de voorkeurrentevoet en de netto contante waarde van de leningen op basis van de huidige marktrente op de balans verantwoord als overlopende rekening en verantwoord onder exploitatie- en administratieve kosten over de periode dat de werknemer het voordeel geniet.

Wanneer de leningen doorlopen na de pensioenleeftijd en (ex-)werknemers blijven genieten van voorkeurtarieven ingevolge hun voorbije diensttijd bij Fortis dan wordt met dat voordeel rekening gehouden bij de bepaling van de verplichtingen na uitdiensttreding andere dan pensioenen.

Personeelsrechten

Personeelsrechten inzake jaarlijkse toegezegde vakantiedagen en uit hoofde van langdurige diensttijd verdiende vakantiedagen worden verantwoord wanneer ze voor de werknemers opneembaar worden. Indien werknemers de hun rechtens toekomende vakantiedagen per periode einde niet hebben opgenomen, wordt hiervoor een verplichting gevormd.

2.30 Voorzieningen, voorwaardelijke gebeurtenissen, verbintenissen en financiële garanties

Voorzieningen

Voorzieningen zijn verplichtingen met onzekerheden qua bedrag of tijdstip van betaling. Voorzieningen worden verantwoord op de balans indien er een bestaande verplichting is tot overdracht van economische voordelen, zoals kasstromen, als gevolg van gebeurtenissen in het verleden en indien op de balansdatum een betrouwbare schatting mogelijk is. Voorzieningen worden aangelegd voor bepaalde garantieovereenkomsten waarvoor Fortis bij niet-betaling verantwoordelijk is. Voorzieningen worden geschat op basis van alle relevante factoren en informatie die op balansdatum bestaan en worden verdisconteerd tegen de risicovrije rentevoet.

Voorwaardelijke gebeurtenissen

Voorwaardelijke gebeurtenissen zijn onzekerheden waarvan het bedrag niet met voldoende betrouwbaarheid kan worden geschat of wanneer het niet waarschijnlijk is dat betaling vereist zal zijn om de verplichting af te wikkelen.

Verbintenissen

Kredietverbintenissen waarbij een lening kan worden opgenomen binnen het tijdskader dat algemeen door regelgeving of een marktconventie is vastgesteld, worden niet verantwoord als derivaten. Een kredietverbintenis die aangemerkt wordt als aangehouden tegen reële waarde met waardeveranderingen in de resultatenrekening of waarbij Fortis in het verleden meestal de tegoeden heeft verkocht die uit de kredietverbintenissen voortvloeien, worden in de balans verantwoord tegen reële waarde met waardeveranderingen in de resultatenrekening. Acceptaties omvatten verbintenissen van Fortis om op klanten getrokken wissels te betalen. Fortis verwacht dat de meeste acceptaties zullen worden afgewikkeld op hetzelfde ogenblik als de terugbetaling door de klanten. Acceptaties worden niet in de balans verantwoord en worden als verbintenissen in de toelichting verantwoord.

Financiële garanties

Financiële garantiecontracten die betalingen voorzien als gevolg van veranderingen in een bepaalde rentevoet, effectenkoers, grondstoffenprijs, valutakoers, index van prijzen of rentevoeten, kredietrating of kredietindex, of andere variabele, en waarbij in geval van een niet-financiële variabele deze niet specifiek is voor een van de partijen in het contract, worden verantwoord als derivaten.

Financiële garantiecontracten die voorzien in bepaalde betalingen door Fortis aan de houder als vergoeding voor een verlies doordat een bepaalde debiteur niet aan zijn verplichtingen kan voldoen, worden verantwoord als verzekeringscontracten indien een belangrijk verzekeringsrisico overgedragen wordt aan Fortis.

2.31 Eigen vermogen

Aandelenkapitaal en eigen aandelen

Kosten van aandelenuitgifte

Kosten die rechtstreeks toerekenbaar zijn aan de uitgifte van nieuwe aandelen met uitzondering van die bij een bedrijfscombinatie, worden in mindering gebracht van het eigen vermogen na aftrek van eventuele daarmee verband houdende winstbelastingen.

Preferente aandelen

Preferente aandelen die niet-aflosbaar zijn en waarop naar vrije keuze van de bestuurders dividenden worden gedeclareerd, worden verantwoord als eigen vermogen.

Eigen aandelen

Wanneer de moedermaatschappijen of hun dochterondernemingen aandelenkapitaal van Fortis kopen of rechten verkrijgen om aandelenkapitaal van Fortis te kopen, dan wordt de betaalde vergoeding inclusief eventuele toerekenbare transactiekosten, na aftrek van winstbelastingen, in mindering gebracht op het eigen vermogen.

Dividenden die worden betaald op ingekochte eigen aandelen die in handen van Fortis-ondernemingen zijn, worden geëlimineerd wanneer de geconsolideerde jaarrekening wordt opgesteld.

Fortis-aandelen die Fortfinlux S.A. in het kader van 'FRESH capital securities' aanhoudt zijn evenals de Fortis-aandelen die Fortis Bank België in het kader van 'CASHES capital securities' aanhoudt, niet dividend- of kapitaalgerechtigd. Bij het berekenen van het dividend, de nettowinst en het netto eigen vermogen per aandeel worden deze aandelen geëlimineerd. De kostprijs van de aandelen wordt in mindering gebracht op het eigen vermogen.

Samengestelde financiële instrumenten

Componenten van samengestelde financiële instrumenten (delen van verplichtingen en van het eigen vermogen) worden verantwoord in de respectievelijke rubrieken van de balans.

Andere eigen-vermogencomponenten

Andere elementen die in eigen vermogen worden verantwoord hebben betrekking op:

• rechtstreekse verantwoording in eigen vermogen van geassocieerde deelnemingen (zie 2.5)
• vreemde valuta (zie 2.6)
• voor verkoop beschikbare beleggingen (zie 2.16)
• kasstroomafdekkingen (zie 2.24)
• DPF (zie 2.26).

2.32 Rentebaten en -lasten

Rentebaten en -lasten worden verantwoord in de resultatenrekening voor alle rentedragende instrumenten (of ze nu zijn verantwoord als tot einde looptijd aangehouden, voor verkoop beschikbaar, tegen reële waarde met waardeveranderingen in de resultatenrekening, of als derivaten) op basis van het toerekeningsbeginsel ('accrual basis') met behulp van de effectieve-rentemethode op basis van de werkelijke aankoopprijs inclusief directe transactiekosten. Rentebaten omvatten coupons die op instrumenten tegen vaste of variabele rente verdiend zijn en de aangroei of amortisatie van agio of disagio.

Wanneer de waarde van een financieel actief is verminderd tot de geschatte realiseerbare waarde, dan worden de rentebaten verantwoord op basis van de effectieve rentevoet die werd gebruikt voor het disconteren van de toekomstige kasstromen bij de bepaling van de realiseerbare waarde.

2.33 Bruto premiebaten, claims en uitkeringen

Kortlopende contracten

Een kortlopend verzekeringscontract is een contract dat voorziet in verzekeringsbescherming voor een vaste, maar korte periode en dat de verzekeraar de mogelijkheid geeft om het contract op te zeggen of de bepalingen ervan te wijzigen aan het einde van een contractperiode.

Langlopende contracten

Een langlopend contract is een contract dat over het algemeen niet onderhevig is aan eenzijdige wijzigingen van de bepalingen ervan, zoals een niet-opzegbaar of gewaarborgd hernieuwbaar contract en vereist de uitvoering van verschillende functies en diensten (waaronder verzekeringsbescherming) voor een lange periode.

Premiebaten bij ontvangst

Premies afkomstig van levensverzekeringspolissen en beleggingscontracten met DPF die als overeenkomsten van het langlopende type worden beschouwd, worden verantwoord als opbrengsten wanneer ze ten aanzien van de polishouder invorderbaar zijn. Geschatte toekomstige uitkeringen en uitgaven worden toegerekend tegenover die opbrengsten om winsten over de geschatte looptijd van de polissen op te nemen. Deze 'matching' wordt bereikt door het vaststellen van verplichtingen van de verzekeringspolissen en beleggingscontracten met DPF en het activeren en vervolgens afschrijven van de overlopende acquisitiekosten.

Premiebaten bij verantwoording

Voor contracten van het kortlopende type (hoofdzakelijk schade) worden premies verantwoord als geschreven bij aanvang van het contract. De premies worden proportioneel over de duur van de betreffende polisdekking in de resultatenrekening verantwoord. De niet-verdiende premiereserve vertegenwoordigt het deel van de geschreven premies dat op de niet-vervallen termijnen van de dekking betrekking heeft.

2.34 Gerealiseerde en ongerealiseerde winsten en verliezen

Voor financiële instrumenten die als voor verkoop beschikbaar worden verantwoord, vertegenwoordigen gerealiseerde winsten of verliezen uit verkopen en desinvesteringen het verschil tussen de ontvangen opbrengst en de initiële boekwaarde van het verkochte actief of verplichting onder aftrek van eventuele bijzondere waardeverminderingen die zouden zijn verantwoord in de resultatenrekening nadat rekening is gehouden met de impact van eventuele aanpassingen uit hoofde van hedge accounting. Gerealiseerde winsten en verliezen uit verkopen worden verantwoord in de resultatenrekening in de rubriek 'Gerealiseerde winsten (verliezen) op beleggingen'.

Voor financiële instrumenten die tegen reële waarde met waardeveranderingen in de resultatenrekening zijn verantwoord, wordt het verschil tussen de boekwaarde aan het einde van de lopende verslagperiode en de vorige verslagperiode verantwoord onder 'Overige gerealiseerde en ongerealiseerde winsten en verliezen'.

Voor derivaten wordt het verschil tussen de reële waarde exclusief overlopende rente ('clean fair value') aan het einde van de huidige verslagperiode en de vorige verslagperiode verantwoord onder 'Overige gerealiseerde en ongerealiseerde winsten en verliezen'.

Voorheen nog niet in het resultaat verantwoorde ongerealiseerde winsten en verliezen die rechtstreeks in het vermogen werden verantwoord, worden verantwoord in de resultatenrekening bij verwijdering of bijzondere waardeverminderingen.

2.35 Commissiebaten

Commissies als vast onderdeel van effectieve rentevoet

Commissies die een vast onderdeel zijn van de effectieve rentevoet van een financieel instrument, worden over het algemeen behandeld als een aanpassing aan de effectieve rentevoet. Dat is het geval voor de commissies bij het afsluiten van een krediet, die worden ontvangen als vergoeding voor activiteiten zoals het evalueren van de financiële toestand van de kredietnemer, het evalueren en boeken van garanties, etc. en voor commissies bij het afsluiten van een krediet die worden ontvangen bij de uitgifte van tegen geamortiseerde kostprijs gewaardeerde financiële verplichtingen. Beide types van commissies worden uitgesteld en verantwoord als aanpassing van de effectieve rentevoet. Wanneer het financieel instrument wordt gewaardeerd tegen reële waarde met waardeveranderingen in de resultatenrekening, dan worden de commissies echter verantwoord in de resultatenrekening wanneer het instrument voor de eerste maal wordt verantwoord.

Commissies verantwoord wanneer de dienst wordt verricht

Commissies op verrichte diensten worden over het algemeen verantwoord als opbrengsten wanneer de dienst wordt verricht. Indien het onwaarschijnlijk is dat een bepaalde lening zal worden toegestaan en de kredietverbintenis niet wordt beschouwd als een derivaat, dan wordt de verbinteniscommissie, proportioneel over de duur van de verbintenis gespreid, onder opbrengsten verantwoord.

Commissies verantwoord wanneer de onderliggende transactie wordt voltooid

Commissies die voortvloeien uit (het deelnemen aan) het onderhandelen over een transactie voor een derde, worden verantwoord wanneer de onderliggende transactie wordt voltooid. Commissieopbrengsten worden verantwoord wanneer de prestatieverplichting uitgevoerd is.

Commissies op kredietsyndicaten worden verantwoord als opbrengsten wanneer de syndicaatvorming afgerond is.

Commissieopbrengsten van beleggingscontracten

Dit heeft betrekking op contracten zonder DPF, uitgegeven door verzekeringsinstellingen, die verantwoord worden als beleggingscontracten, omdat het gedekte verzekeringsrisico niet significant is.

Opbrengsten uit deze contracten bestaan uit commissies voor de kosten van verzekering, administratiecommissies en afkoopkosten. De uitgaven omvatten sterfteschadelasten en gecrediteerde rente.

2.36 Transactiekosten

Transactiekosten worden verantwoord in de eerste waardering van financiële activa en verplichtingen, met uitzondering van die financiële activa en verplichtingen die worden gewaardeerd tegen reële waarde met waardeveranderingen in de resultatenrekening. Transactiekosten verwijzen naar extra kosten die direct zijn toe te rekenen aan de verwerving of vervreemding van een financieel actief of een financiële verplichting. Daarin zijn commissies die worden betaald aan agenten, adviseurs, makelaars en effectenhandelaren begrepen, evenals heffingen door de regelgevende/toezichthoudende instanties en beurzen en diverse soorten van overdrachtsbelasting.

2.37 Financieringskosten

Financieringskosten worden over het algemeen als last verantwoord in de periode waarin ze zijn gemaakt. Financieringskosten die rechtstreeks toerekenbaar zijn aan de verwerving of bouw van een actief worden, terwijl het actief in opbouw is, geactiveerd als onderdeel van de kosten van dat actief. De activering van financieringskosten dient in te gaan wanneer:

• uitgaven voor het actief en financieringskosten worden gedaan
• werkzaamheden die nodig zijn om het actief klaar te maken voor het bedoelde gebruik of de verkoop ervan in gang zijn gezet.

De activering wordt beëindigd wanneer het actief vrijwel klaar is voor het beoogde gebruik of verkoop. Indien de actieve ontwikkeling voor een lange periode wordt onderbroken, dan wordt de activering opgeschort. Als de bouw in verschillende delen wordt voltooid en elk deel afzonderlijk kan worden gebruikt terwijl de bouw van andere delen wordt voortgezet, wordt de activering beëindigd voor elk deel wanneer dat deel vrijwel voltooid is.

Voor een lening die met een bepaald actief samenhangt wordt de effectieve rentevoet op die lening gebruikt. In andere gevallen wordt een gewogen gemiddeld betaalde rentevoet gehanteerd.

2.38 Winstbelastingen

Winstbelasting die op winsten moet worden betaald, wordt als last verantwoord op basis van de belastingwetgeving die in elk rechtsgebied geldt in de periode waarin de winsten ontstaan. De belastingeffecten van verrekenbare winstbelastingverliezen worden verantwoord als een uitgestelde belastingvordering indien het waarschijnlijk is dat toekomstige belastbare winst aanwezig zal zijn waartegen die verliezen kunnen worden benut.

Uitgestelde belastingen worden verantwoord op basis van de balansmethode op alle tijdelijke verschillen tussen de boekwaarde van de activa en verplichtingen in de geconsolideerde jaarrekening en hun fiscale boekwaarde.

De tarieven waarvan het wetgevingsproces is afgesloten of grotendeels is afgesloten op de balansdatum worden gebruikt om de uitgestelde belastingen te bepalen.

Uitgestelde belastingvorderingen worden verantwoord voor zover het waarschijnlijk is dat toekomstige belastbare winst voorhanden zal zijn waartegen de tijdelijke verschillen kunnen worden benut.

Een uitgestelde belastingverplichting wordt verantwoord voor belastbare tijdelijke verschillen die verband houden met beleggingen in dochterondernemingen, geassocieerde deelnemingen en belangen in joint ventures, tenzij het tijdstip waarop het tijdelijke verschil wordt afgewikkeld kan worden bepaald en het waarschijnlijk is dat het tijdelijke verschil in de nabije toekomst niet zal worden afgewikkeld.

Winstbelastingen en uitgestelde belastingen die betrekking hebben op herwaardering tegen reële waarde van voor verkoop beschikbare geassocieerde deelnemingen en kasstroomafdekkingen die rechtstreeks als lasten of baten in eigen vermogen worden verwerkt, worden ook rechtstreeks als baten of lasten in het eigen vermogen verantwoord en worden vervolgens samen met de uitgestelde winst of het uitgestelde verlies verantwoord in de resultatenrekening.

2.39 Winst per aandeel

De gewone winst per aandeel wordt berekend door de voor gewone aandeelhouders beschikbare nettowinst te delen door het gewogen gemiddelde aantal van de gewone aandelen die gedurende het jaar zijn uitgegeven, met uitsluiting van het gemiddelde aantal van de gewone aandelen die door Fortis zijn gekocht en als eigen aandelen worden aangehouden.

Voor de verwaterde winst per aandeel wordt het gewogen gemiddelde aantal van de gewone aandelen die zijn uitgegeven, aangepast op basis van de veronderstelling dat alle gewone aandelen met potentieel verwateringseffect worden geconverteerd, zoals converteerbare obligatieleningen en aandelenopties die aan werknemers zijn toegekend. Potentiële of voorwaardelijke aandelenuitgiftes worden behandeld als verwaterend wanneer hun conversie in aandelen de nettowinst per aandeel zou doen verminderen.

3 Overnames en desinvesteringen

De belangrijkste overnames en desinvesteringen die in 2007, 2006 en 2005 hebben plaatsgevonden worden hierna beschreven. De overname van ABN AMRO wordt in noot 20 nader toegelicht.

3.1 Fortis Insurance Company Asia (FICA)

Op 25 mei 2007 heeft Fortis aangekondigd dat het de aankoop van 50,45% van Pacific Century Insurance (PCI) van zijn grootste aandeelhouder, PCI Regional Developments Ltd., en van anderen, heeft afgerond voor een totaal bedrag van EUR 341 miljoen (HKD 3,5 miljard).

Een Mandatory General Offer (MGO) om de resterende aandelen en opties van PCI over te nemen, is gestart op 21 mei 2007 en gesloten op 11 juni 2007. Door deze bieding heeft Fortis in totaal 98,59% van de aandelen en opties van PCI in bezit gekregen. Het gecombineerde overnamebedrag is EUR 666 miljoen. Fortis heeft nu de verplichte overname van de resterende 1,41% van de aandelen tegen een koers van HKD 8,18 (EUR 0,79) in gang gezet. De naam van PCI is gewijzigd in Fortis Insurance Company Asia (FICA).

Fortis beschouwt FICA als een sterk platform om een vooraanstaande speler te worden in de verzekeringsmarkt in Hongkong en om het model dat Fortis heeft ontwikkeld in Azië bij zijn samenwerkingsverbanden in China, Maleisië en Thailand, verder uit te bouwen. FICA heeft meer dan 280 werknemers, ruim 2.000 gebonden agenten en het op vier na grootste agentenverkoopteam in Hongkong.

Gegeven de beperkte tijd tussen de opeenvolgende aankopen van aandelen, is de waardering van de te identificeren activa, verplichtingen en voorwaardelijke verplichtingen van FICA niet gewijzigd tussen de twee aankoopdata. De aankopen worden daarom beschouwd als één transactie met één gecombineerde aankoopprijs en één initiële waardering per 25 mei 2007.

De waardering van de overname, bestaande uit het identificeren en bepalen van de marktwaarden van de activa, verplichtingen, voorwaardelijke verplichtingen en de kosten van de acquisitie, inclusief direct toewijsbare kosten aan de transactie, is eind 2007 afgerond. De Value of Business Acquired (VOBA) is gebaseerd op de traditionele 'embedded value'-methode en bedraagt EUR 317 miljoen. De goodwill bedraagt EUR 241 miljoen. De belangrijkste factoren die hebben bijdragen aan het bepalen van de goodwill zijn het distributiekanaal en de relaties met tussenpersonen en klanten.

De invloed van de overname op de geconsolideerde balans van Fortis was op het moment van overname als volgt:

Activa		Verplichtingen
Geldmiddelen en kasequivalenten	258	Schulden aan banken	89
Vorderingen op banken	9	Verplichtingen inzake verzekerings- en beleggingscontracten	697
Vorderingen op klanten	31	Verplichtingen inzake unit-linked contracten	83
Beleggingen voor verkoop beschikbaar	512	Overige verplichtingen	118
Vastgoedbeleggingen	142
Beleggingen inzake unit-linked contracten	83	Totale verplichtingen	987
Goodwill en overige immateriële vaste activa	558	Kostprijs	666
Overlopende rente en overige activa	60
Totale activa	1.653	Totale verplichtingen en kostprijs	1.653

FICA droeg in 2007 EUR 28 miljoen bij aan de nettowinst toewijsbaar aan aandeelhouders.

3.2 Dominet

Fortis heeft op 22 maart 2007 de overname van 100% van de aandelen Dominet SA, de moedermaatschappij van Dominet Bank SA, afgerond. Dominet is een particuliere bank, met een volwaardig dienstenaanbod, 869 medewerkers en een modern kantorennet in heel Polen. De bank heeft behalve een sterke positie in autofinancieringen ook een snelgroeiende portefeuille van kasleningen. Daarnaast biedt het particuliere klanten nog andere bankproducten aan.

De overnameprijs bedroeg EUR 240 miljoen en de goodwill bedroeg EUR 221 miljoen. De waardering van de overname, bestaande uit het identificeren en het bepalen van de marktwaarden van de activa, verplichtingen, voorwaardelijke verplichtingen en de kosten van de acquisitie, inclusief direct toewijsbare kosten aan de transactie, is afgerond in het vierde kwartaal van 2007.

De belangrijkste factoren die bijdragen aan het bepalen van de goodwill zijn de waardering van het distributiekanaal, de klantcontacten en de contacten met de franchises. De invloed van de overname van Dominet op de geconsolideerde balans van Fortis was op het moment van overname als volgt:

Activa		Verplichtingen
Geldmiddelen en kasequivalenten	10	Schulden aan banken	92
Vorderingen op banken	26	Schulden aan klanten	260
Vorderingen op klanten	267	Schuldbewijzen	8
Beleggingen	60	Achtergestelde schulden	8
Materiële vaste activa	20	Overlopende rente en overige verplichtingen	22
Goodwill en overige immateriële vaste activa	227	Totale verplichtingen	390
Overlopende rente en overige activa	20	Kostprijs	240
Totale activa	630	Totale verplichtingen en kostprijs	630

Dominet realiseerde over 2007 een resultaat van EUR 1 miljoen.

3.3 Overige overnames

De overige overnames die in 2007, 2006 en 2005 hebben plaatsgevonden zijn:

				Geactiveerde	Goodwill/
	Kwartaal	Verwervings-	Percentage	immateriele	negatieve
Naam aangekocht bedrijf	overname	bedrag	verkregen	activa	goodwill	Segment
Fortis Lease SPA	Q1 2005	52	100	23	5	Merchant & Private Banking
Millenniumbcp Fortis	Q1 2005	514	51	528	182	Insurance International
Able Brookers	Q3 2005	27	100	3	21	Insurance International
Dişbank	Q3 2005	919	93	49	333	Multi-segment Banking
Atradius	Q4 2005	64	100		36	C Merchant & Private Banking
Dryden	Q4 2005	79	100	7	- 17	Merchant & Private Banking
Dreieck Industrie Leasing AG	Q1 2006	64	100	29	4	Merchant & Private Banking
O'Connor & Company	Q1 2006	58	100		14	Merchant & Private Banking
Von Essen KG Bankgesellschaft	Q1 2006	93	100	3	31	Retail Banking
William Properties	Q3 2006		100	15	25	Insurance Netherlands
Cadogan	Q4 2006	119	70		116	Retail Banking
FEMT and FBECC	Q4 2006	356	100		138	Merchant & Private Banking
Captive Finance Limited	Q2 2007	31	100		17	Merchant & Private Banking

Fortis heeft zowel in 2007 als in voorgaande jaren diverse kleinere overnames gedaan.

De bedragen inzake de geactiveerde immateriële vaste activa en de goodwill (negatieve goodwill) zijn de oorspronkelijke bedragen geconverteerd in euro, rekeninghoudend met noodzakelijke wijzigingen in de waardebepaling van een overgenomen onderneming indien deze voorlopig was bepaald aan het eind van de periode waarin de overname heeft plaatsgevonden. Latere wijzigingen ten gevolge van koers- en andere verschillen zijn niet inbegrepen. De overnames hadden geen noemenswaardig effect op de financiële positie en performance van Fortis ongeacht het tijdstip van de transacties.

Nadere informatie inzake de overnames van Fortis Energy Marketing & Trading (FEMT), FB Energy Canada, Corp. (FBECC) en Cadogan is opgenomen in de Fortis Geconsolideerde Jaarrekening 2006.

Fortis kondigde op 5 oktober 2006 aan dat een definitieve overeenkomst getekend was met An Post, de Ierse postdienst, voor de oprichting van een joint venture, genaamd Postbank Ireland Ltd. Deze joint venture zal een breed scala van financiële diensten aanbieden op de Ierse markt. De nieuwe bank zal een 50/50 partnerschap zijn tussen An Post en Fortis, met een initieel kapitaal van EUR 112 miljoen. De Europese Commissie heeft op 12 januari 2007 de joint venture van Fortis met An Post goedgekeurd. De Ierse toezichthouders hebben op 18 april 2007 An Post Financial Services een bankvergunning toegekend en de joint venture is effectief gestart per 1 mei 2007. In overeenstemming met de grondslagen voor financiële verslaggeving van Fortis, wordt deze investering in de balans verantwoord op basis van de 'equity'-methode onder Beleggingen in geassocieerde deelnemingen en joint ventures.

Op 19 April 2007 heeft Fortis Captive Finance Limited, een financieringsmaatschappij die is gespecialiseerd in vendor lease financiering met een sterke positie in de technologiesector, overgenomen voor een contant bedrag van EUR 31 miljoen.

3.4 Desinvesteringen

Op 13 november 2007 verkocht Fortis zijn belang in de Spaanse bankverzekerings joint venture CaiFor aan 'la Caixa' voor EUR 980 miljoen in contanten, waarin begrepen een interimdividend van EUR 30 miljoen voor 2007. In overeenstemming met IFRS 5, wordt de investering in CaiFor gepresenteerd als een beëindigde bedrijfsactiviteit. Het resultaat na belasting van beëindigde bedrijfsactiviteiten wordt apart van de doorgaande activiteiten in de resultatenrekening gepresenteerd onder Nettowinst op beëindigde bedrijfsactiviteiten. Resultaten in voorgaande perioden worden in overeenstemming hiermee gepresenteerd.

Het gedetailleerde resultaat op CaiFor in 2007 kan als volgt worden weergegeven:

	2007	2006	2005
Nettowinst van het jaar	66	61	60
Gerealiseerde winst bij verkoop	947
Nettowinst beëindigde bedrijfsactiviteiten	1.013	61	60

Fortis heeft zowel in 2007 als in voorgaande jaren diverse kleinere desinvesteringen gedaan.

3.5 Activa en verplichtingen van overnames en desinvesteringen

In de onderstaande tabel zijn de activa en verplichtingen als gevolg van overnames en desinvesteringen van dochterondernemingen, geassocieerde deelnemingen en joint ventures per de datum van de overname of desinvestering weergegeven.

		2007		2006		2005
	Acquisities	Verkopen	Acquisities	Verkopen	Acquisities	Verkopen
Activa en verplichtingen van acquisities en verkopen
Geldmiddelen en kasequivalenten	280	- 32	460	- 71	578
Activa aangehouden voor handelsdoeleinden	1		592		180
Vorderingen op banken	35		159	- 2	541
Vorderingen op klanten	321		1.491		3.088
Beleggingen	27.310	- 475	271	- 15	3.768
Beleggingen inzake unit-linked contracten	83		11		4.126
Herverzekering en overige vorderingen	80		105	- 27	590
Materiële vaste activa	34	- 1	84	- 2	90
Goodwill en overige immateriële vaste activa	924	- 14	425		1.193
Overlopende rente en overige activa	36	- 14	370		271
Verplichtingen aangehouden voor handelsdoeleinden			427		103
Schulden aan banken	207	- 25	652		2.259
Schulden aan klanten	260		1.657		2.560
Verplichtingen inzake verzekerings- en beleggingscontracten	697		27		2.702
Verplichtingen inzake unit-linked contracten	83		11		4.130
Schuldbewijzen	8		1
Achtergestelde schulden	8		35
Overige financieringen	84
Voorzieningen		- 53			58
Actuele en uitgestelde belastingen	26	- 4	29	- 21	202
Overlopende rente en overige verplichtingen	122	- 13	327	- 14	368
Minderheidsbelangen	1		2		375
Netto verworven activa / Netto vervreemde activa	27.608	- 441	800	- 82	1.668
Negatieve goodwill					22
Winst bij beëindiging bedrijfsactiviteiten bruto		1.197
Belasting op resultaat beëindigde bedrijfsactiviteiten		- 128
Winst op beëindigde bedrijfsactiviteiten, na belasting		1.069
Geldmiddelen aangewend voor acquisities/ ontvangen bij verkopen:
Totaal aankoopprijs /verkoopopbrengst	- 27.608	1.510	- 800	82	- 1.690
Min: verworven/vervreemde geldmiddelen en kasequivalenten	280	- 32	460	- 71	578
Min: vergoeding in natura
Geldmiddelen aangewend voor
acquisities/ ontvangen bij verkopen	- 27.328	1.478	- 340	11	- 1.112

4 Eigen vermogen

De samenstelling van het Eigen vermogen per 31 december 2007 is als volgt:

Aandelenkapitaal
- Gewone aandelen: 2.366.595.497 uitgegeven aandelen bestaande uit
1 aandeel Fortis NV à EUR 0,42 fractiewaarde en 1 aandeel Fortis SA/NV à EUR 4,28 nominaal	11.132
- Cumulatieve preferente aandelen Fortis NV à EUR 0,42 nominaal: 1.820 miljoen aandelen
Toegestaan, geen aandelen uitgegeven
Agioreserve	22.723
Overige reserves	- 5.240
Koersverschillenreserve	- 164
Nettowinst toewijsbaar aan de aandeelhouders	3.994
Ongerealiseerde winsten en verliezen	602
Eigen vermogen toewijsbaar aan de aandeelhouders	33.047

4.1 Gewone aandelen

Uitgegeven aandelen en potentieel aantal aandelen

Naast de reeds uitstaande aandelen heeft Fortis opties of instrumenten met kenmerken van opties uitgegeven die bij uitoefening kunnen leiden tot een toename van het aantal uitstaande aandelen. De onderstaande tabel toont het aantal uitgegeven aandelen en het potentiële aantal nieuwe aandelen per 31 december 2007.

Aantal aandelen per 31 december 2007	2.366.595.497
Potentieel nog uit te geven aandelen:
- in verband met optieplannen, inclusief warrants (zie noot 10)	37.510.261
- in verband met converteerbare obligatieleningen (zie noot 30)	105.388.375
Totaal potentieel aantal aandelen per 31 december 2007	2.509.494.133

Eigen aandelen Fortis

Eigen aandelen Fortis zijn gewone aandelen die zijn teruggekocht door Fortis. Deze aandelen worden in mindering gebracht op het eigen vermogen via de rubriek Overige reserves. Bij de aan- of verkoop van eigen aandelen Fortis of verkregen rechten tot de koop of verkoop van deze aandelen wordt geen winst of verlies verantwoord. De betaalde of ontvangen vergoeding, inclusief transactiekosten onder aftrek van belastingen, wordt rechtstreeks in het Eigen vermogen verantwoord.

Verloop uitstaande Fortis aandelen

Hieronder is het verloop weergegeven van het aantal uitstaande aandelen.

	Uitgegeven	Eigen	Uitstaande
	aandelen	aandelen	aandelen
Balans per 1 januari 2006	1.340.822.545	- 57.212.183	1.283.610.362
Uitgegeven in het kader van optieplannen	1.993.000		1.993.000
Netto gekocht/verkocht		6.513.729	6.513.729
Balans per 31 december 2006	1.342.815.545	- 50.698.454	1.292.117.091
Uitgegeven in het kader van optieplannen	2.284.985		2.284.985
Claimemissie	896.181.684		896.181.684
Uitgegeven in verband met converteerbare obligatieleningen	125.313.283		125.313.283
Netto gekocht/verkocht		- 123.934.575	- 123.934.575
Balans per 31 december 2007	2.366.595.497	- 174.633.029	2.191.962.468

Fortis heeft op 25 september 2007 een volledig gegarandeerde claimemissie geplaatst van 896,181,684 nieuwe aandelen tegen een inschrijvingsprijs van EUR 15,00 per nieuw aandeel (met Fortis SA/NV VVPR strips) op basis van 2 nieuwe aandelen voor elke 3 bestaande aandelen in bezit bij de marktafsluiting op 24 september 2007. De inschrijving sloot op 9 oktober 2007. Er is in totaal ingeschreven op 878,216,262 nieuwe aandelen en 878,216,262 VVPR strips van Fortis SA/NV, die samen circa 97,995% van het totale aantal nieuwe aandelen vertegenwoordigen dat in het kader van de volledig gegarandeerde claimemissie aan aandeelhouders is aangeboden. De afwikkeling van de claimemissie vond op 15 oktober 2007 plaats. De resterende 17.965.422 nieuwe aandelen zijn middels een versnelde onderhandse plaatsing aangeboden.

De samenstelling van de eigen aandelen Fortis per 31 december is als volgt:

		2007		2006		2005
	Aantal	Waarde	Aantal	Waarde	Aantal	Waarde
Gehouden in handelsportefeuille	4.369.337	79	4.969.302	161	4.574.559	123
Gehouden in beleggingsportefeuille voor verkoop beschikbaar	167.612.894	3.335	42.979.979	1.137	45.220.942	1.180
Gehouden in overige activa voor optieplannen			1.072.126	17	1.388.868	22
Gehouden voor unit-linked contracten	1.865.020	34	1.258.395	41	5.142.356	138
Gehouden door deelnemingen	785.778	14	418.652	13	885.458	24
Balans per 31 december	174.633.029	3.462	50.698.454	1.369	57.212.183	1.487

4.2 Cumulatief preferente aandelen Fortis N.V.

Geen van de 1.820 miljoen toegestane cumulatief preferente aandelen, met een nominale waarde van EUR 0,42, is uitgegeven of uitstaand. Fortis N.V. heeft aan de Stichting Continuïteit Fortis (voor een nadere toelichting hierop wordt verwezen naar de separate sectie van Stichting Continuïteit Fortis) een optie verleend tot verwerving van een aantal cumulatief preferente aandelen van Fortis N.V. dat het aantal op dat moment uitgegeven gewone (verbonden) aandelen niet overschrijdt. De uitgegeven cumulatief preferente aandelen verlenen dezelfde stemrechten als gewone aandelen.

De uitoefenprijs van de optie bedraagt EUR 0,42 per cumulatief preferent aandeel. Bij de uitoefening behoeft echter slechts 25% van de nominale waarde te worden gestort. De overige 75% van de nominale waarde per cumulatief preferent aandeel behoeft pas door Stichting Continuïteit Fortis te worden gestort zodra Fortis N.V. dit verzoekt op grond van een besluit van de Raad van Bestuur.

Indien er cumulatief preferente aandelen worden uitgegeven, dan dient een Algemene Vergadering van Aandeelhouders bijeen te worden geroepen. Deze vergadering dient uiterlijk twee jaar na de datum waarop de cumulatief preferente aandelen zijn uitgegeven te worden gehouden zodat een besluit over de wederinkoop of intrekking van deze uitgegeven cumulatief preferente aandelen kan worden genomen.

Indien het ten aanzien van dit agendapunt te nemen besluit niet strekt tot wederinkoop c.q. intrekking van de cumulatief preferente aandelen, dan wordt, al naar gelang de situatie, binnen twee jaar na de vorige vergadering een Algemene Vergadering van Aandeelhouders gehouden. Voor deze vergadering dient een besluit met betrekking tot de wederinkoop of intrekking, al naar gelang de situatie, van cumulatief preferente aandelen op de agenda te worden gezet tot er geen uitstaande cumulatief preferente aandelen meer zijn.

Ten laste van de winst van Fortis N.V. zal eerst een dividend worden uitgekeerd aan de houders van cumulatief preferente aandelen, alvorens een dividend wordt uitgekeerd op de gewone aandelen. Het uit te keren dividend zal gelijk zijn aan het door de Europese Centrale Bank gepubliceerde gemiddelde Euribor gedurende het boekjaar waarover het dividend uitgekeerd zal worden, vermeerderd met 1,5%. Het dividend zal worden berekend als een percentage van het op dergelijke aandelen bij Fortis N.V. gestorte bedrag en naar rato van de periode dat de aandelen uitstaan.

De cumulatief preferente aandelen hebben een liquidatiewaarde die gelijk is aan het bedrag dat bij Fortis N.V. op die aandelen is gestort plus eventuele opgelopen maar nog niet uitgekeerde dividenden. De cumulatief preferente aandelen hebben bij liquidatie voorrang ten opzichte van gewone aandelen.

Uitgegeven preferente aandelen kunnen uitsluitend worden overgedragen na toestemming van de Raad van Bestuur. Bij ontbinding of faillissement van de Stichting Continuïteit Fortis of in het geval van een fusie van de Stichting met een andere entiteit, zal de Fortis Raad van Bestuur besluiten hoeveel, indien aanwezig, preferente aandelen dienen te worden overgedragen.

4.3 Overige Reserves

Het negatieve bedrag dat is opgenomen onder Overige reserves heeft voornamelijk betrekking op de grondslagen voor financiële verslaggeving zoals toegepast voor de invoering van IFRS en op de toepassing van een aantal vrijstellingsmogelijkheden die worden geboden door IFRS 1, Eerste Toepassing van International Financial Reporting Standards.

Volgens IFRS 1 moet IFRS met terugwerkende kracht worden toegepast wanneer een entiteit voor het eerst IFRS toepast. Om de implementatie van IFRS te vereenvoudigen, voorziet de standaard echter in een aantal optionele vrijstelllingen. Fortis heeft besloten gebruik te maken van een aantal van deze vrijstellingsmogelijkheden. Hiervan hebben de vrijstellingen met betrekking tot bedrijfscombinaties en personeelsbeloningen een significante invloed gehad op het Eigen vermogen (Overige reserves).

De vrijstelling met betrekking tot bedrijfscombinaties staat entiteiten toe IFRS 3, Bedrijfscombinaties, niet met terugwerkende kracht toe te passen op bedrijfscombinaties uit het verleden. Fortis past de bepalingen van IFRS 3, Bedrijfscombinaties, toe op alle bedrijfscombinaties die zich op of na 1 januari 2004 voordoen. Als gevolg hiervan worden bedrijfscombinaties, die plaatsvonden vóór 1 januari 2004, niet aangepast en wordt de goodwill die in het Eigen vermogen was verantwoord niet aangepast onder IFRS. Dit impliceert dat goodwill die eerder in mindering is gebracht op het Eigen vermogen (Overige reserves) in mindering van het Eigen vermogen blijft.

Op grond van de vrijstellingsmogelijkheid van IFRS 1 met betrekking tot personeelsbeloningen kan een onderneming ervoor kiezen alle cumulatieve actuariële winsten en verliezen die voor 1 januari 2004 niet waren verantwoord in de resultatenrekening geheel ten gunste of ten laste van het Eigen vermogen te brengen. Fortis heeft besloten van deze mogelijkheid gebruik te maken en past IAS 19 derhalve niet met terugwerkende kracht toe. Fortis heeft alle actuariële winsten en verliezen in de beginbalans per 1 januari 2004 opgenomen, wat heeft geresulteerd in een daling van het Eigen vermogen (Overige reserves).

Eigen aandelen, zijnde gewone aandelen die zijn teruggekocht door Fortis, worden in mindering gebracht op het Eigen vermogen en verantwoord onder Overige Reserves.

Onder Overige reserves is een bedrag opgenomen van EUR 675 miljoen (2006: EUR 266 miljoen; 2005: EUR 266 miljoen) in verband met de eigen-vermogencomponent van converteerbare obligatieleningen (zie ook noot 30).

4.4 Koersverschillenreserve

De Koersverschillenreserve vormt een afzonderlijke component van het Eigen vermogen waarin valutaverschillen worden verantwoord die voortkomen uit de omrekening van de resultaten en financiële posities van buitenlandse activiteiten die zijn opgenomen in de geconsolideerde jaarrekening.

Fortis dekt netto-investeringen in buitenlandse activiteiten af. De netto-investering in een buitenlandse activiteit bestaat uit het belang dat Fortis heeft in de netto-activa van die activiteit. Omrekeningsverschillen die ontstaan op leningen en andere valuta-instrumenten welke zijn aangewezen als hedging instrument voor dergelijke investeringen worden eveneens opgenomen in het Eigen vermogen (in de Koersverschillen-reserve) tot het moment van desinvestering van de netto-investering.

Behoudens in het geval van afdekkings-ineffectiviteit worden omrekeningsverschillen direct in de resultatenrekening verwerkt. In het geval van desinvestering van een buitenlandse entiteit worden dergelijke omrekeningsverschillen in de resultatenrekening verantwoord als onderdeel van het resultaat.

Tot en met 2005 werden koersverschillen, ontstaan op leningen en andere vreemde valuta-instrumenten welke zijn aangemerkt als hedging instrument voor investeringen in buitenlandse activiteiten, verantwoord onder Ongerealiseerde winsten en verliezen en niet in in de Koersverschillenreserve.

4.5 Ongerealiseerde winsten en verliezen begrepen in het Eigen vermogen toewijsbaar aan de aandeelhouders

De mutaties in de Ongerealiseerde winsten en verliezen, zoals begrepen in het Eigen vermogen toewijsbaar aan de aandeelhouders, zijn als volgt:

		Herwaardering
	Voor verkoop	van
	beschikbare	geassocieerde		DPF
	beleggingen	deelnemingen	Afdekkingen	component	Totaal
31 december 2007
Bruto	109	49	- 4		154
Gerelateerde belasting	243				243
Shadow accounting	210				210
Gerelateerde belasting	- 44				- 44
Minderheidsbelang	39				39
Discretionary Participation Feature (DPF)	- 47			47
Totaal	510	49	- 4	47	602
31 december 2006
Bruto	4.793	149	3		4.945
Gerelateerde belasting	- 672				- 672
Shadow accounting	- 321				- 321
Gerelateerde belasting	79				79
Minderheidsbelang	- 2				- 2
Discretionary Participation Feature (DPF)	- 79			79
Totaal	3.798	149	3	79	4.029
31 december 2005
Bruto	7.369	280	11		7.660
Gerelateerde belasting	- 1.811				- 1.811
Shadow accounting	- 948				- 948
Gerelateerde belasting	256				256
Minderheidsbelang	- 10				- 10
Discretionary Participation Feature (DPF)	- 99			99
Totaal	4.757	280	11	99	5.147

De ongerealiseerde winsten en verliezen op voor Verkoop beschikbare beleggingen worden nader toegelicht in noot 19.2.

Reële waardeveranderingen van derivaten die zijn aangewezen en in aanmerking komen als kasstroomafdekkingen, worden in het Eigen vermogen verantwoord als een ongerealiseerde winst of verlies. Niet-effectieve afdekkingen worden onmiddellijk verantwoord in de resultatenrekening. Koersverschillen die ontstaan door instrumenten die zijn aangewezen als afdekking van een investering in een buitenlandse entiteit worden, tot het moment van desinvestering, in het Eigen vermogen verantwoord met uitzondering van niet effectieve afdekkingen die onmiddellijk in de resultatenrekening worden verantwoord.

Fortis sluit verzekeringscontracten af met, naast de gegarandeerde winstdelingen, winstdelingscomponenten waarvan de omvang en het moment van toekenning volledig onder de verantwoordelijkheid van Fortis vallen. Afhankelijk van de contractuele en wettelijke voorwaarden en condities worden ongerealiseerde waardeveranderingen in de reële waarde van de beleggingsmix verband houdende met dergelijke contracten, na de toepassing van shadow accounting, verantwoord in een afzonderlijke discretionaire winstdelingscomponent (DPF) als onderdeel van de Niet-gerealiseerde winsten en verliezen in het Eigen vermogen en als Niet-gerealiseerde winsten en verliezen met betrekking tot Voor verkoop beschikbare beleggingen.

De mutaties in de bruto ongerealiseerde winsten en verliezen zoals begrepen in het Eigen vermogen over 2006 en 2007 zijn als volgt:

		Herwaardering
	Voor verkoop	van
	beschikbare	geassocieerde		DPF-
	beleggingen	deelnemingen	Afdekkingen	component	Totaal
Bruto ongerealiseerde winsten (verliezen) per 1 januari 2006	7.369	280	11		7.660
Wijziging ongerealiseerde winsten en verliezen tijdens de verslagperiode	- 1.691	- 78	- 8		- 1.777
Terugname ongerealiseerde
winsten (verliezen) door verkoop	- 885				- 885
Omrekeningsverschillen	- 6	- 9			- 15
Verkopen van geassocieerde deelnemingen		- 36			- 36
Overige	6	- 8			- 2
Bruto ongerealiseerde winsten (verliezen) per 31 december 2006	4.793	149	3		4.945
Wijziging ongerealiseerde winsten en verliezen tijdens de verslagperiode	- 3.164	- 44	- 7		- 3.215
Terugname ongerealiseerde
winsten (verliezen) door verkoop	- 1.504				- 1.504
Omrekeningsverschillen	18	- 2			16
Verkopen van geassocieerde deelnemingen		- 54			- 54
Overige	- 34				- 34
Bruto ongerealiseerde winsten (verliezen) per 31 december 2007	109	49	- 4		154

4.6 Dividend

Aandeelhouders kunnen kiezen of zij dividend van Fortis SA/NV (uit België) of Fortis N.V. (uit Nederland) willen ontvangen. Het dividend van Fortis SA/NV is gelijk aan het dividend van Fortis N.V.

In het geval een aandeelhouder niet aangeeft een dividend te willen ontvangen van één van beide entiteiten geldt een standaardprocedure welke voornamelijk is gebaseerd op de woonplaats van de aandeelhouder (in het geval van aandelen op naam) of de vestigingsplaats van het centrale effectenbewaarkantoor waar de bank van de aandeelhouder de aandelen heeft gedeponeerd (in het geval van aandelen die worden aangehouden op een effectenrekening). Hierbij geldt dat aandeelhouders die woonachtig zijn in België uitsluitend een Belgisch dividend ontvangen en dat aandeelhouders die woonachtig zijn in Nederland uitsluitend een Nederlands dividend ontvangen.

Aandeelhouders die niet in België of Nederland woonachtig zijn, ontvangen in gelijke delen een Belgisch en een Nederlands dividend. Houders van fysieke aandelen aan toonder die geen dividendkeuze hebben gemaakt, ontvangen een volledig Belgisch dividend.

De vennootschappen van Fortis zijn onderhevig aan juridische beperkingen ten aanzien van de hoogte van het dividend dat zij mogen uitkeren aan hun aandeelhouders. Het Nederlands Burgerlijk Wetboek bepaalt dat dividenden alleen mogen worden uitgekeerd door Nederlandse ondernemingen voor zover het Eigen vermogen van de onderneming het totaal van het gestorte en opgevraagde kapitaal en de wettelijk of statutair vereiste reserves overtreft.

Volgens het Belgische Wetboek van Vennootschappen moet een onderneming 5% van de nettowinst over het boekjaar toevoegen aan een reserve tot deze reserve gelijk is aan 10% van het aandelenkapitaal. Een onderneming mag geen dividend uitkeren indien het nettovermogen van de onderneming lager is dan het totaal van het gestorte kapitaal en de niet-uitkeerbare reserves of na uitkering van dividend zou dalen tot onder dat niveau.

De Belgische en Nederlandse dochterondernemingen zijn tevens onderworpen aan de dividendbeperkingen uit hoofde van vereisten ten aanzien van minimumvermogen en solvabiliteit die worden gesteld door de lokale toezichthouders in de landen waar zij opereren.

Dividendvoorstel voor het jaar 2007

Door de Raad van Bestuur zal aan de Algemene Vergadering van Aandeelhouders op 29 april 2008 worden voorgesteld een dividend uit te keren van EUR 1,29 per aandeel. Aangezien per 6 september 2007 een interimdividend van EUR 0,70 per aandeel is betaald, bedraagt het nog uit te keren slotdividend EUR 0,59 per aandeel. Het voorgestelde dividend is in overeenstemming met het dividendbeleid van Fortis.

Bij het vergelijken van het dividend met voorgaande dividendbetalingen dient met het volgende rekening te worden gehouden.

In het kader van de financiering van de overname van ABN AMRO heeft Fortis op 25 september 2007 een claimemissie geplaatst met op dat moment een verwatering van de aandelenwaarde tot gevolg. Voor de aandeelhouder was dit effect neutraal omdat de waarde van het aandeel ex-claim en de waarde van de claim gelijk was aan de waarde van een aandeel met claim.

De interimdividenduitkering vond vóór de claimemissie plaats. Om een vergelijking mogelijk te maken met voorgaande dividenduitkeringen dient het dividend per aandeel voor het verwateringseffect aangepast te worden op basis van een correctiefactor van 1,1945 (zie voor meer informatie noot 6).

Rekening houdend met deze correctiefactor bedraagt het aangepaste interimdividend voor 2007 EUR 0,59 (uitgekeerd is EUR 0,70). Tesamen met het slotdividend van EUR 0,59 bedraagt het totaal voorgestelde dividend EUR 1,18 per aandeel in contanten, wat nagenoeg gelijk is aan het gecorrigeerde dividend over 2006 van EUR 1,17.

De onderstaande tabel geeft het uitgekeerde en voorgestelde dividend weer na toepassing van de correctiefactor.

	2006	2007	2006 Gecorrigeerd	2007 Gecorrigeerd
Euro
Interimdividend	0,58	0,70	0,48	0,59
Slotdividend	0,82	0,59	0,69	0,59
Totaal	1,40	1,29	1,17	1,18

5 Minderheidsbelangen

De belangrijkste Minderheidsbelangen van derden in groepsmaatschappijen van Fortis zijn:

	%	Bedrag per	Bedrag per	Bedrag per
	Minderheidsbelang	31 december 2007	31 december 2006	31 december 2005
Groepsmaatschappij
Fortis Bank AS (Turkije)	6,0%	59	43	46
Fortis Bank NV/SA	0,1%	37	25	22
Fortis Fixed Rate Quarterly Capital Funding Trust		50	50	50
Interparking SA	10,1%	73	70	69
Millenniumbcp Fortis	49,0%	366	375	363
Moeara Enim	30,3%	136	140	147
Archimedes Investments Coöperatieve U.A.	15,0%	180	173
Fortis FBN Preferred Investment B.V.	0,1%	210
Overig		36	31	30
Totaal		1.147	907	727

Fortis heeft in april 1999 niet-cumulatieve gegarandeerde Trust Capital Securities uitgegeven via een speciaal daartoe opgerichte dochtermaatschappij (Fortis Fixed Rate Quarterly Capital Funding Trust) in de Verenigde Staten ter versterking van de kapitaalbasis van zijn verzekeringsbedrijf. Deze dochtermaatschappij mag uitsluitend schulden of andere effecten bezitten die groepsmaatschappijen van Fortis verschuldigd zijn. De Trust Capital Securities zijn gegarandeerd door moedermaatschappijen en hebben een eeuwigdurende looptijd. Na tien jaar mag Fortis echter overgaan tot contante aflossing op de betaaldatum.

De emissie bestond uit drie tranches:

• een tranche van EUR 400 miljoen met een variabele coupon van 3-maands Euribor plus 1,30% voor de eerste tien jaar en een coupon van 3-maands Euribor plus 2,30% in de jaren daarna
• een tranche van EUR 50 miljoen met een vaste coupon van 6,25% per jaar voor de gehele looptijd van het instrument
• een tranche van EUR 200 miljoen met een vaste coupon van 5,50% voor de eerste tien jaar en een coupon van 3-maands Euribor plus 2,30% in de jaren daarna.

De tranche van EUR 50 miljoen is gerubriceerd als minderheidsbelang terwijl de tranches van respectievelijk EUR 400 miljoen en EUR 200 miljoen gerubriceerd zijn als achtergestelde schulden omdat Fortis de verwachting heeft dat deze tranches op de contractuele rentewijzigingsdatum afgelost zullen worden.

6 Winst per aandeel

Fortis heeft op 25 september 2007 een volledig gegarandeerde claimemissie van 896.181.684 Nieuwe Aandelen geplaatst tegen een uitgifteprijs van EUR 15,00 per Nieuw Aandeel (met Fortis SA/NV VVPR Strip) op basis van 2 Nieuwe Aandelen voor iedere 3 Bestaande Aandelen in bezit op 24 september 2007. De inschrijfperiode voor de claimemissie sloot op 9 oktober 2007. Op 878.216.262 Nieuwe Aandelen en 878.216.262 VVPR strips Fortis SA/NV, vertegenwoordigend circa 97,995% van het totale aantal Nieuwe Aandelen dat in het kader van de volledig gegarandeerde claimemissie aan aandeelhouders is aangeboden, is ingeschreven. De afwikkeling van de claimemissie heeft op 15 oktober 2007 plaatsgevonden. De 17.965.422 resterende Nieuwe aandelen zijn versneld onderhands geplaatst.

Winst per aandeel

Fortis heeft de berekening van de gewone en verwaterde winst per aandeel voor het huidige en vergelijkende jaar aangepast in overeenstemming met IAS 33, Winst per aandeel, Appendix 2. In IAS 33A2 wordt aangegeven dat indien het aantal gewone of aantal potentieel gewoon uitstaande aandelen toeneemt door een bonuselement in een claimemissie aan bestaande aandeelhouders de berekening per aandeel voor deze periode alsook voor enige andere periode waarover gerapporteerd is op het nieuwe aantal aandelen gebaseerd dient te worden.

De claimemissie van Fortis is aan alle bestaande aandeelhouders aangeboden. Dientenvolge is het aantal gewone aandelen dat voor de berekening van de gewone winst en de verwaterde winst per aandeel in aanmerking dient te worden genomen voor alle periodes voor de claimemissie, het aantal gewone uitstaande aandelen voor de emissie vermenigvuldigd met de volgende factor:

Reële waarde per aandeel direct voor de uitoefening van de claim Theoretische ex-claim reële waarde per aandeel

De theoretische reële waarde per aandeel ex-claim wordt berekend door het optellen van de totale marktwaarde van de aandelen direct voor de uitoefening van de claims bij de opbrengsten van de uitoefening van de claims en dit bedrag vervolgens te delen door het aantal uitstaande aandelen na de uitoefening van de claims. De aan de claimemissie gerelateerde correctiefactor is 1,1945.

In de volgende tabel worden de uitgangspunten weergegeven voor de bepaling van de Winst per aandeel, rekening houdend met de aanpassing zoals hiervoor beschreven van het aantal gewone uitstaande aandelen voor de emissie.

	2007	2006	2005
Nettowinst toewijsbaar aan de aandeelhouders	3.994	4.351	3.941
Eliminatie van rentelasten
op converteerbare obligatieleningen (na belastingen)	117	81	72
Netto winst gebruikt om de verwaterde winst
per aandeel te bepalen	4.111	4.432	4.013
Gewogen gemiddeld aantal gewone aandelen
voor gewone winst per aandeel	1.735.985.243	1.539.973.113	1.532.521.495
Aanpassingen voor:
- veronderstelde omzetting van converteerbare obligatieleningen	270.384.198	39.684.066	39.684.998
- aandelenopties	4.379.751	4.755.539	2.539.496
- aandelen onder voorwaarden	1.170.388	907.577
Gewogen gemiddeld aantal gewone aandelen
voor verwaterde winst per aandeel	2.011.919.580	1.585.320.295	1.574.745.989
Gewone winst per aandeel (in euro's per aandeel)	2,30	2,83	2,57
Gewone winst per aandeel voor nettowinst op beëindigde bedrijfsactiviteiten	1,72	2,79	2,53
Verwaterde winst per aandeel (in euro's per aandeel)	2,04	2,80	2,55

Gedurende 2007 werden opties op een gewogen gemiddelde van 2.678.079 aandelen (2006: 1.798.711; 2005: 9.450.326) en met een gewogen gemiddelde uitoefenprijs van EUR 28,46 per aandeel (2006: EUR 28,97; 2005: EUR 27,10) buiten beschouwing gelaten bij de berekening van de winst per aandeel, omdat de uitoefenprijs van de opties hoger was dan de gemiddelde beurskoers van de aandelen. Gedurende 2007 werden, evenals in 2006 en 2005, geen aandelen van converteerbare effecten buiten beschouwing gelaten omdat de bespaarde rente lager was dan de gewone winst per aandeel.

7 Risicomanagement

7.1 Inleiding

Geavanceerd en compleet risicobeheer is een essentiële voorwaarde voor het realiseren van duurzaam winstgevende groei. Fortis onderkent dit en beschouwt risicomanagement als een kerncompetentie. Om aan de hoge kwalitatieve maatstaven van risicobeheer te voldoen en het inzicht in de risico's die worden aangegaan te waarborgen voor het executive management, gaat Fortis uit van een solide en samenhangend risk management raamwerk dat door alle geledingen van de organisatie loopt. Dit raamwerk stelt Fortis in staat de risico-rendementverhouding te optimaliseren en het economisch kapitaal van de gehele groep in kaart te brengen.

Binnen dit raamwerk tekent Fortis zijn risicostrategie uit en worden de risicodragende activiteiten beheert waarbij kernbeleidsaspecten, methoden en processen op één lijn worden gebracht, ondersteund door een toezicht op de kwaliteit van het risicobeheer op zowel groeps- als lokaal businessniveau. Fortis is continu bezig met het evalueren en verbeteren van het risicomanagement-raamwerk om afstemming te verzekeren met de langetermijnstrategie, gebaseerd op eigen en algemeen aanvaarde best practises. De onderstaand figuur toont het risicobeheer-raamwerk van Fortis.

Elk van de componenten van het risicobeheer-raamwerk zal verder worden toegelicht, inclusief een kwantitatief en kwalitatief overzicht van de risico's waaraan Fortis is blootgesteld.

7.2 Filosofie, strategie en principes voor solide risk management

7.2.1 Risicofilosofie

Fortis definieert risico als de afwijking van verwachte resultaten die een uitwerking kunnen hebben op de waarde, het kapitaal en de inkomsten van Fortis. De risico's waaraan Fortis wordt blootgesteld bestaan uit externe en interne risicofactoren die uit een breed spectrum van bedrijfsactiviteiten voortvloeien. Het nemen van risico is een essentieel element van het voornemen van Fortis om waarde te creëren voor zijn aandeelhouders. Fortis tracht risico's aan te gaan die inzichtelijk zijn en adequaat beheerst kunnen worden op zowel individueel als portefeuilleniveau. Fortis stelt zich actief bloot aan risico's als dat efficiënt en rendabel is voor de organisatie. Risico's die niet actief worden opgezocht, maar ontstaan uit de normale bedrijfsvoering, worden beperkt tot een aanvaardbaar niveau. Bovendien ziet Fortis het als zijn taak om te voldoen aan de verwachtingen van de aandeelhouders en andere belanghebbenden door risico's aan te gaan op een beheerste en transparante wijze.

7.2.2 Risicobeheer principes

Fortis baseert zijn risicobeheer op vier leidende principes afgeleid uit het risico governance raamwerk:

• Optimalisering van risicorendement op een beheerste wijze en hoogstaand niveau: Fortis is een professionele risiconemer, zowel actief als passief. Het nemen van risico's is inherent aan de wijze waarop Fortis waardecreatie tot stand brengt voor zijn aandeelhouders. Om te verzekeren dat Fortis toegevoegde waarde creëert voor de aandeelhouders, is het risicobeheer zowel globaal ingericht als gericht op de business om attractieve risicorendement-ratio's te kunnen leveren.
• Duidelijkheid omtrent verantwoordelijkheid en aansprakelijkheid: Fortis handelt volgens het principe van gedelegeerde autoriteit. Individuen en business units zijn volledig verantwoordelijk voor hun beslissingen, waarbij de belangen en stimulansen overeen dienen te stemmen met de bedrijfsdoelstellingen van Fortis.
• Onafhankelijke en daadkrachtige risicobeheerfuncties: Het aangaan van risico vereist een onafhankelijke visie van de risicobeheerfuncties. Een onafhankelijke en daadkrachtige risicobeheerfunctie, die duidelijk is afgescheiden van zakelijke beslissingen, is essentieel om belangenconflicten te vermijden om een afdoend risicobeheer te verzekeren en uiteindelijk de Group Risk Policy door te voeren.
• Open risicocultuur om vertrouwen uit te dragen: Risicotransparantie en aanpassingsvermogen zijn noodzakelijke elementen binnen de bedrijfscultuur van Fortis*.* Formele processen zijn binnen Fortis aanwezig om het delen van kennis op het gebied van risicobeheer te stimuleren, zowel met interne als externe belanghebbenden.

7.2.3 Risicostrategie

De risicostrategie van Fortis beschrijft welke en hoeveel risico's Fortis wenst te nemen om de bedrijfsdoelstellingen te realiseren. Tevens beschrijft ze hoe niet gewenste risico's worden beperkt of vermeden. Risicotolerantie en risicobehoefte zijn dan ook wezenlijke aspecten van de risicostrategie. De risicostrategie is niet op zichzelf staand aangezien ze is afgeleid van de bedrijfsstrategie van Fortis. De risicostrategie wordt uiteindelijk vertaald in de budgetterings- en kapitaalmanagementbeheerprocessen van Fortis.

De houding van Fortis ten opzichte van risico toont hoe en in welke mate Fortis bereid is bepaalde risico's te nemen, te beperken of te vermijden. Fortis heeft de risico's waaraan ze is blootgesteld ondergebracht in de volgende categorieën:

Kernrisico's: dit zijn risico's waaraan Fortis zich actief blootstelt wanneer dit efficiënt voor de groep is, waarbij de risico's kunnen worden beheerd op zowel individuele basis als op portefeuilleniveau. Fortis streeft er continu naar het inzicht in de risico's te verfijnen en te vervolledigen om deze effectief te kunnen beheren. De belangrijkste subcategorieën van kernrisico's zijn kredietrisico, marktrisico (ALM- en handelsrisico), verzekeringsrisico en liquiditeitsrisico. Het verzekeringsrisico kan worden onderverdeeld in schaderisico en levens-, ongevallen- en ziekterisico. Liquiditeitsrisico kan verder worden onderverdeeld in financieringsrisico en marktliquiditeitsrisico.

Niet-kernrisico's: dit zijn risico's die in principe niet actief worden opgezocht, maar voortvloeien uit de normale bedrijfsvoering. Hierbij kan onder andere worden gedacht aan operationele risico's. Binnen het operationele risico wordt onderscheid gemaakt tussen bedrijfsrisico en gebeurtenisrisico. Deze risico's zijn teruggebracht tot aanvaardbare proporties, rekening houdend met kosten- en batenanalyses. Fortis tracht zijn operationele risico's te beheersen en zijn reputatie te beschermen door in de bedrijfsvoering aan de hoogste standaarden van integriteit te voldoen overeenkomstig de interne gedragscode.

Bovenop het strategische onderscheid tussen kern- en niet-kernrisico's, gebruikt Fortis een standaard risicoclassificatie (standard risk taxonomy) die alle materiële risico's omvat. Deze classificatie wordt jaarlijkse geëvalueerd en herzien om te waarborgen dat alle materiële risico's geïdentificeerd, gedefinieerd en ingepast worden in het risicobeheer-raamwerk. De huidige Fortis risicoclassificatie is in de volgende tabel weergegeven:

Een gedetailleerde uitleg van elk type risico vindt plaats bij de beschrijving van het hieraan gerelateerde risicobeheerraamwerk.

7.3 Risicomanagement-organisatie

De risicomanagement-organisatie van Fortis heeft tot doel de Fortis risicostrategie te implementeren en de volgende doelstellingen te realiseren:

• duidelijke verantwoordelijkheid en aansprakelijkheid omtrent risicobeheer
• onafhankelijke risicobeheerfuncties
• transparant en samenhangend beslissingsproces binnen de hele Fortis-groep, waarbij alle risico's in het Fortis risicoclassificatie-model zijn opgenomen.

7.3.1 Risicobeheer en toezicht

Risicobeheer en -toezicht worden binnen Fortis uitgevoerd op basis van een delegatiesysteem van verantwoordelijkheden van de locale risicomanagementorganen in geografische zones tot Business Risk Management en tot Central Risk Management, in nauwe samenwerking met Asset & Liability Management.

7.3.1.1 Central Risk Management (CRM)

De afdeling Central Risk Management (CRM) wordt geleid door de Chief Risk Officer. De rol van deze afdeling is te garanderen dat de organisatie continu aan de hoogste kwalitatieve maatstaven van risicobeheer voldoet, het verhogen van het bewustzijn van en het inzicht in de genomen risico's bij het executive management, stimuleren van een optimale risico-rendementverhouding, meten van groepsbreed economisch kapitaal en goedkeuren van risicomodellen. Bovendien ondersteunt CRM de businesses bij risicoaangelegenheden en de werkzaamheden van de diverse risicocomités. Tevens coördineert CRM de implementatie van risico-initiatieven en de risicocommunicatie.

De aanwezigheid van een geïntegreerd risicomanagement raamwerk in het Verzekeringsbedrijf en Bankbedrijf wordt als een van de sterke punten van Fortis beschouwd door zowel interne (Fortis Audit Services, Investor Relations) als externe partijen (ratingbureaus, beleggingsanalisten en toezichthouders). CRM is verantwoordelijk voor de coördinatie van de risicocommunicatie met deze externe partijen.

7.3.1.2 Asset & Liability Management (ALM)

Asset & Liability Management (ALM) is verantwoordelijk voor het nauwgezet volgen van ALM gerelateerde risico's op de balans van de Fortis Groep en zijn Bank- en Verzekeringsentiteiten. Dit geschiedt in overeenstemming met de beslissingen die genomen zijn door de Groep ALCO en rekening houdend met de vastgestelde voorwaarden van Fortis Bank, Fortis Verzekeringen en externe toezichthouders. ALM definieert de risicotolerantie en beheert de risico's door richtlijnen en normen vast te stellen. ALM streeft er naar de best practises toe te passen op het gebied van risicobeheer zoals gedefinieerd door externe toezichthouders en ratingbureaus.

7.3.1.3 Business Risicobeheer

Elke business:

• is verantwoordelijk voor de beheersing van de eigen risico's binnen de grenzen en overeenkomstig het beleid en de richtlijnen van de toezichthouders en Central Risk Management
• heeft een eigen bedrijfsrisicocomité, dat het managementteam ondersteunt door bewust te zijn van de belangrijkste risico's en ervoor te zorgen dat de juiste procedures betreffende risicobeheer aanwezig zijn
• is verantwoordelijk voor de beheersing van de eigen risico's en voor de toepassing van een allesomvattend risicobeheersysteem waarin alle risico's van de Fortis risicoclassificatie aan bod komen.

De dubbele rapportagelijn van de Business Chief Risk Officers naar de Business Chief Executive Officer en de Group Chief Risk Officer is er om de principes van risicotransparantie tussen de businesses en CRM te waarborgen en te bekrachtigen (kwantificatie van risico's, rendementen, normen, methodologie, aannames, organisatie van het risicobeheer, etc.) en toe te zien op naleving van de Fortis beleidslijnen, richtlijnen en normen met betrekking tot risicobeheer en de onafhankelijkheid van risicobeheerfuncties in het beslissings- en toezichtsproces.

7.3.1.4 Fortis Audit Services (FAS)

Fortis Audit Services verschaft professionele en onafhankelijke zekerheid ter ondersteuning van de realisatie van de doelstellingen van Fortis. FAS evalueert de effectiviteit van de governance en risicobeheer- en interne controleprocessen en stelt aanbevelingen op om deze te optimaliseren.

Fortis Audit Services evalueert regelmatig de risicobeheerfuncties van de Fortis Groep, de businesses en de lokale entiteiten

7.3.2 Structuur Fortis Risk Committee

Een allesomvattende structuur voor de risicocomités waarborgt dat beslissingen worden genomen op het juiste niveau.

De algemene verantwoordelijkheid voor de risico's die door Fortis genomen worden, berust bij de Raad van Bestuur van Fortis. Om de missie van Risk uit te voeren, heeft de Fortis Board de steun van zowel het Fortis Risk and Capital Committee als het Fortis Audit Committee (AC). De Fortis Board heeft het dagelijkse management overgedragen aan het Executive Committee (Exco), onder leiding van de Chief Executive Officer (CEO).

7.3.2.1 Raad van Bestuur: Risico-comités

Risk & Capital Committee (RCC)

Het RCC, samengesteld uit de Non-Executive leden van de Raad van Bestuur, komt op zijn minst drie keer per jaar samen en heeft als rol de Raad van Bestuur bij te staan in het inzichtelijk maken van de risico's waaraan Fortis als Banken Verzekeringsbedrijf onderhevig is, het overzien van het risicobeheer en het verzekeren van toereikend kapitaal ten aanzien van de risico's die inherent zijn aan de bedrijfsactiviteiten.

De belangrijkste verantwoordelijkheden van de RCC bestaan uit het verbeteren van het risico management raamwerk en het doen van aanbevelingen aan de Raad van Bestuur over het gewenste risicoprofiel en het daaraan gekoppelde beleid.

Fortis Audit Committee (AC)

Het Audit Committee is geen risicocomité. De rol van het AC bestaat uit het assisteren van de Raad van Bestuur bij het toezien en bewaken van de verantwoordelijkheden in termen van interne controle binnen Fortis, in de breedste zin van het woord, waaronder de interne controle van de financiële verslaggeving.

Het AC buigt zich namens de Raad van Bestuur minstens één maal per jaar over de kwaliteit en effectiviteit van de procedures en structuren waarmee de risico's binnen Fortis worden beheerd, de waarderingsregels met betrekking tot de risico's, de procedures voor kapitaalbeoordeling en het functioneren van het interne controlesysteem.

7.3.2.2 Fortis Executive Risk Committees

De CEO brengt verslag uit aan de Raad van Bestuur over het risicoprofiel en de kapitaal toereikendheid van Fortis en doet voorstellen aan de Raad van Bestuur met betrekking tot het risicobeleid, de risicoregelgeving alsmede de financieringstransacties van Fortis-groep. Het Exco wordt bij de uitvoering van zijn taken bijgestaan door de Executive Risk Committees.

7.3.2.3 Fortis Risk Committee (FRC)

Het Fortis Risk Committee, voorgezeten door de Chief Risk Officer, biedt ondersteuning aan de CEO en het Executive Committee om te waarborgen dat Fortis de belangrijkste risico's onderkent en over een allesomvattend risicomanagement-mechanisme beschikt. Een sleutelfunctie van het Fortis Risk Committee is erop toe te zien dat er in de hele groep een consistent beleid wordt gevoerd (Bank- en Verzekeringsbedrijf) en dat op groepsniveau rekening wordt gehouden met alle risicoaspecten.

7.3.2.4 Group Asset and Liability Committee (Group ALCO)

De Group ALCO bepaalt de strategische activa allocatie van de groep en ziet toe op het globale ALM-risico van de groep. De verantwoordelijkheden hebben betrekking op het beheer, opvolging en controle van de ALM risico's.

7.3.2.5 Corporate Risk Committees

De Raad van Bestuur van Fortis wordt bij de uitvoering van zijn taken bijgestaan door de volgende Corporate Risk Committees:

• Het Central Asset & Liability Management & Market Policy Committee (ALM & MPC) definieert het beleid en stelt limieten vast met betrekking tot het balansbeheer van de bank, ziet toe op de structuur van de balans, beoordeelt ALM risicomanagement structuren, stemt in met transacties die een significante invloed hebben op de balans en keurt nieuwe producten goed die gelanceerd worden door de business afdelingen. Het ALM & MPC volgt ook de naleving van de handelsrisicolimieten op.
• Het Central Operational risk Policy Committee (OPC) stelt de normen, het beleid en de maatstaven vast voor de operationele risico's.
• Het Central Credit Policy Committee (CPC) bepaalt het beleid en de processen betreffende kredietrisico's, beslist over concentratielimieten, keurt nieuwe kredietproducten goed, bewaakt de kwaliteit van de kredietportfefeuille en ziet toe op de naleving van kredietlimieten.
• Het Central Credit Committee (CCC) beslist over individuele kredietrisico's, inclusief landen- en bankenlimieten, en valideert transacties boven een bepaald niveau die invloed hebben op de balans binnen de leningslimieten van de bank.
• Het Fortis Group Committee on Impairments and Provisions (FGCIP) houdt toezicht op de wereldwijde waardeveranderingen op geconsolideerde basis.
• Het Insurance Asset & Liability Committee (Insurance ALCO) doet voorstellen aan het Insurance Risk Committee, dat de strategische activa-allocatie aanstuurt voor Fortis Verzekeringen, en bewaakt en beheert de verzekeringstechnische ALM-risico's.

7.3.2.6 Technical Risk Committees & Platforms

De Technical Risk Committees & Platforms zijn als volgt:

• Het Capital Platform is een discussieforum voor groepkapitaal gerelateerde onderwerpen. De hoofddoelen van het platform zijn het delen van informatie en kennis op het gebied van groepkapitaal en het op één lijn brengen van visies over kapitaal gerelateerde onderwerpen.
• De Model Acceptance Group (MAG) neemt beslissingen over technische/methodologische kwesties, door de ontwikkeling en implementatie van methodologiën en modellen voor kredietrisico te toetsen op consistentie en naleving van externe regelgeving.
• Het Operational ALCO Committee is een implementatiecomité dat de nodige maatregelen neemt om de door de Group Alco genomen beslissingen te implementeren.
• Het Liquidity & Funding Competence Center (LFCC) is verantwoordelijk voor:
  • het sturen en prioriteiten stellen aangaande de liquiditeit van Fortis
  • de uitwisseling van sectoroverschrijdende (Bank-Verzekeringen) kennis inzake liquiditeitskwesties en adviesinzake vraagstukken over financieringsliquiditeit.

7.4 Financieel risico

Financieel risico kan worden onderverdeeld in twee typen risico, krediet- en marktrisico.

7.4.1 Kredietrisico

Kredietrisico wordt gedefinieerd als het risico met betrekking tot het resultaat of eigen vermogen dat optreedt als een schuldenaar niet in staat is aan zijn contractuele verplichtingen te voldoen of niet kan handelen zoals overeengekomen.

7.4.1.1 Kredietrisicobeheer

Het beheer van alle kredietrisico's binnen Fortis wordt geregeld binnen de Fortis Credit Policy. In dit kredietbeleid worden uitgangspunten, regels, richtlijnen en procedures geformuleerd voor het signaleren, meten, goedkeuren en rapporteren van het kredietrisico binnen Fortis. Met de Fortis Credit Policy is een consistent kader in het leven geroepen voor alle kredietactiviteiten die risico's met zich meebrengen, hetzij in de vorm van directe kredietverlening hetzij via andere activiteiten die aanleiding geven tot kredietrisico, zoals beleggingsactiviteiten en/of herverzekeringsclaims. Het kredietbeleid kent vier onderdelen: uitgangspunten en kader, business-overschrijdend beleid, business-specifiek beleid en instructies.

In het onderdeel uitgangspunten en kader worden de kernwaarden en randvoorwaarden voor de risicotolerantie en kredietcultuur van Fortis uiteengezet. Deze kernwaarden en randvoorwaarden zijn universeel en constant van aard, met uitzondering van de Credit Risk Strategy. Deze strategie maakt deel uit van de Credit Risk Charter en kan veranderen naargelang de marktontwikkelingen en de bedrijfsstrategie. Business-overschrijdend beleid, business-specifiek beleid en instructies zijn dynamisch van aard. Deze onderdelen zijn onderhevig aan wijzigingen en herzieningen in overeenstemming met veranderende omstandigheden en opgedane ervaringen.

In het business-overschrijdende beleid wordt een kader geformuleerd op basis waarvan een specifiek product of een specifieke kredietactiviteit dient te worden georganiseerd in meer dan één business of binnen Fortis als geheel. Business-specifiek beleid is daarentegen puur en alleen gericht op alle aspecten van een specifiek product of specifieke kredietactiviteit van één business. Dit beleid wordt met het oog op toepasbaarheid en verantwoordelijkheid binnen de business ontwikkeld en geformuleerd. In de instructies wordt gedetailleerde informatie gegeven over processen die met kredietactiviteiten verband houden.

7.4.1.2 De krediet-levenscyclus

De erkenning van bestaand en potentieel kredietrisico van een product of activiteit vormt de basis voor effectief kredietrisicobeheer. Onderdeel van dit proces is het verzamelen van alle relevante informatie over de aangeboden producten, de betreffende tegenpartijen en alle elementen die het kredietrisico kunnen beïnvloeden.

Het kredietrisico van een contractvoorstel wordt op de volgende onderdelen beoordeeld:

• de analyse van de kans dat de tegenpartij niet aan de verplichtingen voldoet, inclusief de inschaling op de Fortis Master Scale
• de analyse van de kans dat aan de verplichtingen van de tegenpartij op enigerlei andere wijze wordt voldaan indien de tegenpartij zelf in gebreke blijft
• de formulering van een onafhankelijke en onderbouwde opinie.

Tegenpartij acceptatiecriteria zijn de voorwaarden die Fortis toepast op de acceptatie van klanten aan wie krediet wordt verleend. Deze voorwaarden weerspiegelen het algemeen aanvaardbare kredietrisicoprofiel dat Fortis heeft bepaald. Fortis ontplooit de kredietverleningactiviteiten binnen solide en duidelijk omschreven criteria. Fortis wenst niet in verband te worden gebracht met dubieuze tegenpartijen of kredietfaciliteiten die zijn reputatie en duurzaamheid kunnen ondergraven. Tot de acceptatiecriteria voor tegenpartijen behoort een duidelijke indicatie van de doelmarkt van de bank en, behalve een grondig inzicht in de leningnemer of tegenpartij, ook het doel en de opbouw van het betreffende krediet en de bron waaruit het krediet zal worden terugbetaald. De belangrijkste kredietparameters die betrekking hebben op de schatting van het verwachte verlies, onverwachte verlies en economisch kapitaal zijn de kans op wanbetaling (probability of default (PD)), verlies bij wanbetaling (loss given default (LGD)) en uitstaand kredietrisico bij wanbetaling (exposure at default (EAD)).

De bevoegde personen of comités komen vervolgens tot een kredietbeslissing afhankelijk van de mening van een kredietanalist. Het delegeren van fiatteringsbevoegdheid houdt in dat de centrale besluitvorming deels wordt overgedragen aan de aangewezen niveaus van kredietrisicobeheer en de businesses. Door de delegatieregels wordt het besluitvormingsproces voor de acceptatie en het beheer van tegenpartijrisico georganiseerd en ingericht. Het uitgangspunt bij de besluitvorming is het vinden van de optimale balans tussen twee tegengestelde factoren (in termen van totale winstgevendheid), namelijk de maximalisatie van de autonome besluitvorming van de businesses enerzijds en de verlaging van het tegenpartijrisico anderzijds.

De beheersing van kredietrisico's is een permanent en automatisch bewakingsproces en wordt uitgevoerd op basis van kredietposities en gebeurtenissen, primair gericht op het vroegtijdig opsporen en rapporteren van potentiële kredietproblemen. Toezicht is gericht op de dagelijkse bewaking van alle individuele kredietrisico's. Aan de hand van uitgebreide procedures en informatiesystemen wordt de staat van de individuele leningen en tegenpartijen in de diverse portefeuilles in de gaten gehouden. In overeenstemming met deze procedures worden potentiële probleemkredieten volgens gedefinieerde criteria opgespoord en gemeld, zodat ze op de juiste manier worden gerubriceerd en bewaakt en corrigerend kan worden opgetreden.

Leningen die een bijzondere waardevermindering hebben ondergaan, gaan naar 'Intensive Care' of 'Recovery'. Intensive Care ontwikkelt strategieën voor het herstel van een lening of voor een verhoging van de uiteindelijke terugbetaling. Intensive Care levert daarnaast belangrijke informatie en hulp aan de businesses bij de behandeling van probleemleningen, waarvoor geen bijzondere waardevermindering heeft plaatsgevonden. De Intensive Care functie is gescheiden van de oorspronkelijke afdeling of business die de kredietovereenkomst heeft aangegaan. Indien een tegenpartij in gebreke blijft en naar de inschatting van Fortis ook in de toekomst niet in staat zal zijn om op eigen kracht aan zijn verplichtingen te voldoen, dienen alle mogelijke wegen te worden bewandeld om ervoor te zorgen dat de tegenpartij alsnog aan zijn verplichtingen jegens Fortis kan voldoen, via de verkoop of uitwinning van vorderingen, onderpand of garanties.

7.4.1.3 Uitstaand kredietrisico

Het totaal uitstaande kredietrisico van Fortis (exclusief zekerheidstellingen en andere kredietverbeteringen) wordt gemeten en weergegeven als het totaal van balanstegoeden en buiten balanskredietverplichtingen van klanten en tegenpartijen per 31 december. Het uitstaande kredietrisico wordt voorgesteld op basis van de classificatie van de balans, ervan uitgaande dat deze wijze de aard en de karakteristieken van het uitstaande kredietrisico1) het beste weergeeft.

1) Beleggingen inzake unit-linked contracten vallen niet onder het totale uitstaande kredietrisico omdat de risico's door de verzekeringnemers worden gedragen.

	2007	2006
Geldmiddelen en kasequivalenten (zie noot 15)	26.361	20.414
Bijzondere waardeverminderingen	- 1	- 1
Totaal netto Geldmiddelen en kasequivalenten	26.360	20.413
Activa aangehouden voor handelsdoeleinden (zie noot 16)
Obligaties en kortlopend overheidspapier	21.620	22.199
Afgeleide financiële instrumenten	28.848	21.545
Totaal Activa aangehouden voor handelsdoeleinden	50.468	43.744
Bijzondere waardeverminderingen
Totaal netto Activa aangehouden voor handelsdoeleinden	50.468	43.744
Vorderingen op banken (zie noot 17)
Rentedragende deposito's	8.186	5.054
Leningen en voorschotten	8.986	6.230
Omgekeerde terugkoopovereenkomsten	65.858	49.592
Effectenleentransacties	27.404	24.425
Overige	8.619	4.855
Totaal Vorderingen op banken	119.053	90.156
Bijzondere waardeverminderingen	- 17	- 25
Totaal netto Vorderingen op banken	119.036	90.131
Vorderingen op klanten (zie noot 18)
Overheid en publieke sector	5.780	5.776
Hypothecaire leningen	99.376	93.550
Leningen aan particulieren	9.787	10.398
Leningen aan ondernemingen	138.001	111.479
Omgekeerde terugkoopovereenkomsten	27.763	35.797
Effectenleentransacties	21.460	18.355
Overige	16.183	13.374
Totaal Vorderingen op klanten	318.350	288.729
Bijzondere waardeverminderingen	- 2.042	- 2.270
Totaal netto Vorderingen op klanten	316.308	286.459
Rentedragende investeringen (zie noot 19)
Overheidspapier	313	895
Overheidsobligaties	73.935	95.901
Obligaties uitgegeven door ondernemingen	47.491	44.561
Gestructureerde krediet instrumenten	39.180	39.968
Totaal Rentedragende investeringen	160.919	181.325
Bijzondere waardeverminderingen	- 2.600	- 12
Totaal netto Rentedragende investeringen	158.319	181.313
Herverzekering en overige vorderingen (zie noot 21)	9.777	9.275
Bijzondere waardeverminderingen	- 59	- 88
Totaal netto Herverzekering en overige vorderingen	9.718	9.187
Totaal bruto kredietrisico balans	684.928	633.643
Bijzondere waardeverminderingen	- 4.719	- 2.396
Totaal netto kredietrisico balans	680.209	631.247
Buiten balans bruto kredietverplichtingen (zie noot 53)	158.932	165.047
Bijzondere waardeverminderingen	- 447	- 230
Buiten balans netto kredietverplichtingen	158.485	164.817
Totaal bruto kredietrisico	843.860	798.690
Bijzondere waardeverminderingen	- 4.272	- 2.166
Totaal netto kredietrisico	838.694	796.064

De totale stijging van de kredietportefeuille is het gevolg van een toename van de Vorderingen op klanten en banken en een afname van de Rentedragende investeringen. De toename van de Vorderingen op banken is voornamelijk gedreven door Omgekeerde terugkoopovereenkomsten en Effectenleentransacties. Indien de impact van de Effectenleentransacties en de afnemende portefeuille van Omgekeerde terugkoopovereenkomsten buiten beschouwing wordt gelaten, dan stegen de leningen en voorschotten aan klanten met EUR 35 miljard (+15%) gedurende 2007.

Deze toename vond plaats bij alle Fortis Bank segmenten: Retail Banking met een groei van 8% hoofdzakelijk in hypotheken, Merchant and Private Banking met een groei van 24% voornamelijk in de leningen aan ondernemingen. Het totale nettobedrag aan rentedragende investeringen nam in de loop van 2007 af met EUR 23 miljard (-13%): in het bijzonder in de overheidsobligaties die een afname lieten zien van EUR 22 miljard (deze obligaties vertegenwoordigen 46% van de totale portefeuille). Ook de gebeurtenissen van de afgelopen maanden op de financiële markten hebben hun invloed gehad op de portefeuille van de Gestructureerde kredietinstrumenten (zie hiervoor noot 7.4.1.10 en noot 19.4).

7.4.1.4 Saldering van kredietrisico

Financiële activa en verplichtingen worden gesaldeerd en het nettobedrag wordt in de balans weergegeven indien er een juridische mogelijkheid bestaat om deze bedragen te salderen en het voornemen bestaat om dit recht uit te oefenen en gelijktijdig af te wikkelen. Het is echter mogelijk dat een salderingsrecht niet voldoet aan de salderingscriteria onder IFRS. De onderstaande tabel geeft het bestaan van dergelijke rechten weer per 31 december, evenals de zogenaamde overkoepelende verrekeningsovereenkomsten die de potentiële kredietverliespositie moeten beperken. De hieronder gerapporteerde financiële activa zijn onderworpen aan een juridisch recht van saldering met financiële verplichtingen indien deze activa niet op nettobasis in de balans worden gerapporteerd.

	2007	2006
Vorderingen op klanten	12.218	9.849
Overige activa		21
Totale kredietexposure onderhevig aan een juridisch afdwingbaar recht tot verrekening	12.218	9.870
Kredietexposure verminderd door een overkoepelende verrekeningsovereenkomst	24.179	28.507

7.4.1.5 Concentratie van kredietrisico

Met concentratie van kredietrisico bedoelt men een uitstaand belang bij een tegenpartij of een verzameling uitstaande belangen bij positief gecorreleerde (bijvoorbeeld de tendens om in gebreke te blijven bij gelijkaardige omstandigheden) tegenpartijen die een aanzienlijk verlies kunnen opleveren indien die tegenpartijen in gebreke blijven. Het vermijden van concentraties is een fundamenteel onderdeel van de kredietrisicostrategie van Fortis om in omvang gespreide, liquide en gediversifieerde portefeuilles aan te houden.

Om onvoorziene concentratie van kredietrisico te voorkomen, past Fortis het concept van 'total one obligor' toe. Dat wil zeggen dat groepen verbonden tegenpartijen voor het kredietrisicobeheer worden beschouwd als één tegenpartij. Het kredietrisicobeleid van Fortis met betrekking tot concentratie van kredieten is erop gericht dat dit risico wordt gespreid over diverse sectoren en landen. In de onderstaande tabel wordt de sectorconcentratie van de leningenportefeuille aan klanten per 31 december weergegeven.

	2007		2006
Boekwaarde		Boekwaarde
van Vorderingen		van Vorderingen
op klanten	Totaal %	op klanten	Totaal %
1.929	0,61%	1.346	0,47%
4.910	1,55%	3.808	1,33%
4.441	1,40%	3.301	1,15%
971	0,31%	951	0,33%
8.202	2,59%	6.899	2,41%
1.137	0,36%	907	0,32%
3.138	0,99%	2.959	1,03%
7.529	2,38%	5.102	1,78%
6.162	1,95%	5.223	1,82%
6.735	2,13%	5.264	1,84%
5.197	1,64%	4.389	1,53%
3.890	1,23%	3.436	1,20%
966	0,31%	968	0,34%
14.371	4,54%	10.423	3,64%
3.720	1,18%	2.886	1,01%
21.093	6,67%	16.631	5,81%
69.684	22,03%	71.377	24,92%
23.513	7,43%	16.957	5,92%
14.826	4,69%	14.040	4,90%
109.470	34,61%	102.989	35,95%
4.424	1,40%	6.603	2,31%
316.308	100%	286.459	100%
- 2.042		- 2.270
318.350		288.729

De twee sectoren met het grootste aandeel in de Vorderingen op klanten zijn 'Financiële dienstverlening' en 'Particulieren', deze vertegenwoordigen respectievelijk 22% en 34,6% van de totale portefeuille. De sector 'Financiële dienstverlening' bestaat uit niet-bancaire financiële instellingen waaronder investerings- en verzekeringsmaatschappijen. De daling in deze sector ten opzichte van vorig jaar doet zich voor een groot deel voor in de portefeuille van Effectenleentransacties en Omgekeerde terugkoopovereenkomsten. De sector 'Particulieren' bestaat voornamelijk uit hypotheken (91%) en uit leningen aan particulieren (9%). De groei van EUR 6,5 miljard werd voor 80% gerealiseerd in de Benelux, het resterende deel werd gerealiseerd in de overige Europese landen.

De onderstaande tabel geeft informatie over de concentratie van het in de balans tot uiting komende krediet-risico naar vestigingsplaats van de Fortis-groepsmaatschappij per 31 december.

	2007			2006
	Kredietrisico		Kredietrisico
	op de balans	Percentage	op de balans	Percentage
Vestigingsplaats van de Fortis onderneming
Benelux	535.058	78,1%	515.474	81,3%
Overige Europese landen	83.279	12,2%	64.573	10,2%
Noord Amerika	50.205	7,3%	41.875	6,6%
Azië	15.311	2,2%	10.539	1,7%
Overige	1.075	0,2%	1.182	0,2%
Totaal	684.928	100,0%	633.643	100,0%

Leningen aan ondernemingen en omgekeerde terugkoopovereenkomsten aan banken leveren de grootste bijdrage aan de 4% stijging van het uitstaande kredietrisico in de Benelux. Een meer uitgesproken stijging doet zich voor in de overige Europese landen, meer bepaald in Frankrijk, Polen en Turkije. Interbancaire activiteiten, en in mindere mate leningen aan ondernemingen, dragen bij tot de groei in de VS.

In de volgende tabel wordt de concentratie van balanskredietrisico per 31 december weergegeven naar plaats van vestiging van de klantj.

		2007		2006
	Kredietrisico		Kredietrisico
	op de balans	Percentage	op de balans	Percentage
Vestigingsplaats van de klant
Benelux	253.674	37,0%	251.842	39,7%
Overige Europese landen	299.399	43,7%	289.364	45,7%
Noord Amerika	97.887	14,3%	70.778	11,2%
Azië	20.141	3,0%	11.343	1,8%
Overige	13.827	2,0%	10.316	1,6%
Totaal	684.928	100,0%	633.643	100,0%

In de volgende tabel zijn in de rubriek Overheid en publieke sector de verplichte reserve deposito's bij de centrale banken (EUR 8,2 miljard) begrepen. Onder Kredietinstellingen zijn opgenomen Vorderingen op banken (inclusief Geldmiddelen en kasequivalenten) en Obligaties uitgegeven door banken. Activa aangehouden voor handelsdoeleinden worden gerapporteerd in de rubriek Overige. De opwaartse evolutie van Kredietinstellingen in Noord Amerika wordt hoofdzakelijk verklaard door de toename van Effectenleentransacties in de Verenigde Staten.

	Overheid en	Krediet-	Zakelijke	Retail
	publieke sector	instellingen	klanten	klanten	Overige	Totaal
31 december 2007
Balans
Benelux	33.036	12.549	92.473	101.215	14.401	253.674
Overige Europese landen	53.334	120.500	92.308	6.232	27.025	299.399
Noord Amerika	906	25.763	58.440	60	12.718	97.887
Azië	278	9.835	7.732	272	2.024	20.141
Overige	2.101	3.061	7.247	140	1.278	13.827
Totaal balans	89.655	171.708	258.200	107.919	57.446	684.928
31 december 2006
Balans
Benelux	35.982	13.150	90.094	98.479	14.137	251.842
Overige Europese landen	70.640	102.266	84.699	4.489	27.270	289.364
Noord Amerika	1.182	14.474	47.970	61	7.091	70.778
Azië	290	4.976	4.706	271	1.100	11.343
Overige	397	2.688	6.196	158	877	10.316
Totaal balans	108.491	137.554	233.665	103.458	50.475	633.643

7.4.1.6 Landenrisico

Landenrisico wordt gedefinieerd als het risico waarbij een tegenpartij niet in staat is aan zijn kredietverplichtingen te voldoen wegens politieke, sociale, economische of overige gebeurtenissen in een land. De risicoprofielen van landen in opkomst worden regelmatig geanalyseerd op basis van een evaluatie van de politieke, economische, transfer- en omzettingsrisico's. Deze analyse leidt tot de bepaling van landenkwalificaties.

Om het landenrisico te kunnen beheren, heeft Fortis een aantal grenzen vastgesteld ten aanzien van het landenrisico voor opkomende landen overeenkomstig de kwalificatienotering en houding van Fortis jegens risico. Uitstaande risico's van individuele opkomende landen en grensoverschrijdende risico's zijn gezamenlijk voortdurend onderworpen aan een kritische blik. De allocatie van limieten met betrekking tot landenrisico hangt af van het vestigingsland van de tegenpartij, de aard van de transactie en de aanwezigheid van garanties en onderpand die de transfer van landenrisico's mogelijk maken.

7.4.1.7 Kredietrisico-rating

Een kwalificatienotering van het kredietrisico is het resultaat van het zogenaamde 'Risk Rating Assignment Process' en is gebaseerd op een gekwalificeerde beoordeling en formele evaluatie. Deze beoordeling is het resultaat van:

• een analyse van de financiële geschiedenis van iedere debiteur en een raming van de mate waarin deze aan de verplichtingen kan voldoen
• de kwaliteit en veiligheid van een actief op basis van de financiële toestand van de emittent, die een indicatie geeft van de kans dat de emittent in staat zal zijn de rente en de hoofdsom (af) te betalen.

Het uiteindelijke doel van het proces is voor iedere leningnemer of voor ieder actief het verwachte verlies binnen één jaar te berekenen.

Fortis heeft daartoe de zogenaamde Master Scale ontwikkeld. Op de Fortis Master Scale wordt de kans dat een tegenpartij binnen het jaar in gebreke blijft, aangegeven op een schaal van 0 tot 20. De rating 0 tot en met 5 zijn beleggingskwaliteit beoordelingen, 6 tot en met 17 sub-beleggingskwaliteit beoordelingen en 18 tot en met 20 betreffen vorderingen waarop bijzondere waardeverminderingen (impairments) hebben plaatsgevonden. De volgende tabel illustreert de kwaliteit van de leningen aan en de kredietgerelateerde verplichtingen van klanten die op basis van het Fortis Master Scale-model van een rating zijn voorzien (met uitzondering van Omgekeerde terugverkoopovereenkomsten en Effectenleentransacties).

De beleggingskwaliteit categorieen (schaal 0 – 5) vertegenwoordigt 48% van de leningen en krediettoezeggingen (2006: 42%), de sub-beleggingskwaliteit categorie (schaal 6 – 17) representeert 50% terwijl de leningen met een bijzondere waardevermindering 2% uitmaken (schaal 18 – 20).

De onderstaande tabel toont de kredietkwaliteit gebaseerd op externe waarderingen naar beleggingskwaliteit van de Schuldbewijzen van Fortis exclusief Schuldbewijzen welke begrepen zijn onder Activa welke aangehouden worden voor handelsdoeleinden, per 31 december 2007.

De kredietkwaliteit van de Schuldbewijzen in bedragen naar beleggingskwaliteit is per 31 december als volgt:

		2007		2006
	Boekwaarde	Percentage	Boekwaarde	Percentage
Beleggingskwaliteit
AAA	75.085	47,4%	89.477	49,3%
AA	45.448	28,7%	54.756	30,2%
A	31.885	20,2%	31.770	17,5%
BBB	2.376	1,5%	2.304	1,3%
Beleggingskwaliteit	154.794	97,8%	178.307	98,3%
Minder dan beleggingskwaliteit	1.566	1,0%	1.451	0,8%
Zonder kredietbeoordeling	1.959	1,2%	1.555	0,9%
Totaal netto investeringen in rentedragende effecten	158.319	100,0%	181.313	100,0%
Bijzondere waardeverminderingen	2.600		12
Totaal bruto investeringen in rentedragende effecten	160.919		181.325

7.4.1.8 Vermindering van kredietrisico

Risicovermindering is de techniek waarbij het kredietrisico verlaagd wordt door afdekking of het verkrijgen van zekerheden (onderpand). Afdekking of hedging is iedere financiële techniek die gericht is op de verlaging of elimineren van door producten of activiteiten veroorzaakte financiële risico's.

Onderpand betreft een toezegging of voorrecht gesteld door de tegenpartij of een derde waarop Fortis ter beperking van de waardeverminderingen op vorderingen een beroep kan doen, indien de tegenpartij in gebreke blijft of bij elke andere overeenkomst of regeling met gelijkaardige gevolgen. Kredietverlening is nooit alleen gebaseerd op onderpand of afdekking. Deze vormen van risicovermindering worden alleen beschouwd als een alternatieve vorm van terugbetaling (uitwijkmogelijkheid).

De onderstaande tabel geeft de onderpanden en garanties weer die zijn ontvangen als dekking voor financiële vorderingen en verplichtingen:

				Ontvangen onderpand
				Overige	Meerwaarde	Niet
	Boekwaarde	Financiëleinstrumenten	Materiëlevaste activa	onderpanden garanties	onderpand t.o.v.kredietrisico	gegarandeerduitstaand bedrag
2007
Geldmiddelen en kasequivalenten	26.360	18.742		1.372	8.919	15.165
Rentedragende investeringen	158.322	1.216				157.106
Vorderingen op banken	119.036	104.959	43	197	12.616	26.453
Vorderingen op klanten
Overheid en publieke sector, totaal	5.777	13	10	1.560	947	5.141
Hypothecaire leningen	99.309	541	113.976	2.459	27.265	9.598
Leningen aan particulieren	9.578	1.317	2.514	232	1.448	6.963
Leningen aan ondernemingen	136.455	21.756	41.209	22.728	13.062	63.824
Omgekeerde terugkoopovereenkomsten	27.763	28.315			1.564	1.012
Effecten financieringen	21.460	19.873	5			1.582
Overige	15.966	4.551	10.378	3.461	5.997	3.573
Totaal vorderingen op klanten	316.308	76.366	168.092	30.440	50.283	91.693
Overige vorderingen	9.718	2		471	48	9.293
Totaal balans	629.744	201.285	168.135	32.480	71.866	299.710
Totaal buitenbalans	158.486	5.504	11.500	1.594	4.796	144.684
Totaal kredietrisico	788.230	206.789	179.635	34.074	76.662	444.394
2006
Geldmiddelen en kasequivalenten	20.413	10.570		1.103	8.744	17.484
Rentedragende investeringen	181.312	12				181.300
Vorderingen op banken	90.131	81.141	53	118	8.267	17.086
Vorderingen op klanten
Overheid en publieke sector	5.770	15	10	779	354	5.320
Hypothecaire leningen	93.470	681	108.992	1.352	26.466	8.911
Leningen aan particulieren	10.212	1.079	1.217	1.243	69	6.742
Leningen aan ondernemingen	109.716	22.492	40.578	18.358	10.718	39.006
Omgekeerde terugkoopovereenkomsten	35.795	39.649			4.440	586
Effecten financieringen	18.355	17.566				789
Overige	13.141	3.470	9.685	2.501	4.882	2.367
Totaal vorderingen op klanten	286.459	84.952	160.482	24.233	46.929	63.721
Overige vorderingen	9.187	13		363	12	8.823
Totaal balans	587.501	176.688	160.535	25.817	63.952	288.414
Totaal buitenbalans	164.817	4.818	12.885	2.332	1.035	145.817
Totaal kredietrisico	752.318	181.506	173.420	28.149	64.987	434.231

1) Het bedrag aan ontvangen zekerheden en garanties dat hoger is dan het eigenlijke kredietrisico (berekend op contractbasis).

De waarde van een onderpand wordt volgens een zorgvuldige waarderingsmethode bepaald, gebaseerd op een reeks van criteria zoals de aard, mate van liquiditeit en de volatiliteit van de prijs van het onderpand. Het model houdt ook rekening met het feit dat de uitwinning van het onderpand gebeurt in de context van een gedwongen verkoop van een onderpand evenals met de plaats van Fortis in de rangorde van schuldeisers. Naast het hiervoor genoemde onderpand heeft Fortis onderpand ontvangen dat voornamelijk gerelateerd is aan Omgekeerde verkoopovereenkomsten en Effectenleentransacties. Fortis heeft het recht dit onderpand te verkopen of zelf in onderpand te geven.

7.4.1.9 Optimalisering van kredietrisico

De optimalisering van het beheer van de kredietportefeuille vereist de inzet van efficiënte afdekkingstechnieken. Deze hebben tot doel om concentraties of ongewenste risicoposities in de Krediet- en Schuldbewijzenportefeuille te voorkomen. Fortis gebruikt hiervoor hoofdzakelijk single name Credit Default Swaps (CDS). Optimalisering van de portefeuille vindt niet alleen plaats op basis van short positions (gekochte afdekking), maar ook op basis van long positions (verkochte afdekking) of een combinatie daarvan.

De secutarisatie van activa heeft betrekking op het proces rond het creeren van een financieel instrument dat op de markt kan worden uitgegeven en dat is gedekt door de kasstromen of waarde van specifieke financiële activa. Tijdens het secutarisatieproces worden activa (bijvoorbeeld consumentenleningen, debiteurenposities en hypotheken) geselecteerd en gezamenlijk in een pool ondergebracht in een Special Purpose Entity (SPE) die waardepapieren uitgeeft en verkoopt aan beleggers.

De groei van de commerciële activa van Fortis overtreft de groei van de retail business. Om de ontwikkeling van de business te ondersteunen en tegelijkertijd te voldoen aan de kapitaalvereisten van de toezichthouders heeft Fortis diverse secutarisatieprogramma's uitgegeven, voornamelijk gebaseerd op de Nederlandse hypotheekportefeuille. De betreffende gesecutariseerde entiteiten worden volledig geconsolideerd en dientengevolge worden de gesecutariseerde activa op de balans verantwoord in de Geconsolideerde Jaarrekening van Fortis.

Secutarisatietechnieken kunnen niet alleen worden gebruikt voor het secutariseren van activa van Fortis bank, maar secutarisatie is ook een belangrijk financieel alternatief voor klanten van de bank. In het bijzonder financiering via Scaldis Capital Limitied ('Scaldis'), een ABCP-entiteit dat gesponsord wordt door de bank, geeft klanten van Fortis zijn zakelijke & institutionele bank unit ('CIB') toegang tot goedkopere en efficiëntere financiering. Op 31 december 2007 was het totaal door Scaldis uitgegeven bedrag aan commercieel papier USD 26.3 miljard (EUR 17.8 miljard) waarvan USD 9 miljard (EUR 6.1 miljard) gewaarborgd is door financiële activa van klanten.

7.4.1.10 Gestructureerde kredietinstrumenten

Gestructureerde kredietinstrumenten (GKI) zijn waardepapieren die worden gecreëerd door het herverpakken van kasstromen die voortvloeien uit financiële contracten. Fortis identificeert twee hoofdcategorieën van Gestructureerde kredietinstrumenten.

Deze instrumenten bevatten Obligaties gedekt door overige activa (ABS), Obligaties gedekt door hypotheken (MBS) en Schuldpapieren met onderpand (CDO). ABS zijn uitgiften welke gedekt worden door leningen (anders dan hypotheken), debiteuren of leasevorderingen. MBS zijn uitgiften welke gedekt worden door hypotheken. CDO's zijn een categorie van ABS en een andere naam voor obligaties welke gedekt worden door een pool van obligaties (CBO), leningen (CLO) en andere activa zoals swaps (CSO). De betaling van de hoofdsom en rente op de CDO wordt gefinancierd door de kasstromen die gegenereerd worden door de onderliggende financiële activa.

Fortis is actief in de ABS en MBS markt als uitgever, plaatsingsagent, manager van onderpand, arranger, handelaar en belegger.

De portefeuille van Gestructureerde kredietinstrumenten van Fortis kan verdeeld worden in vijf subportefeuilles, elk met een eigen businessmodelfilosofie met betrekking tot handelen, secutariseren en beleggingsaanpak en daarnaast een eigen achterliggende strategie:

• ABS-posities in het Fortis Bank-kredietenhandelsboek
• ABS-posities in het Fortis Bank-beleggingenboek
• Gestructureerde kredieten in de Verenigde Staten (CDO-oorsprong)
• Activa pools (Scaldis)
• ABS-posities in het Fortis Verzekeringen-beleggingenboek.

ABS posities in het Fortis Bank-beleggingenboek

Fortis Bank is een grote belegger in de internationale ABS markt (zowel direct op de balans alsook via zijn gesponsorde ABCP-entiteit Scaldis). De overgrote meerderheid van de ABS (>95%), heeft een AAA-rating. De portefeuille is geïnvesteerd in een brede variateit van verschillende ABS/MBS activasoorten met een duidelijke focus op spreiding binnen één uitgifte, diversificatie naar activatype en geografische spreiding. De ABS-posities gaan van European Prime RBMS tot studentenleningen in de Verenigde Staten, Credit cards, Commerciële MBS, CLO's, Consumenten ABS, leningen aan het midden en klein bedrijf en leningen aan kleine bedrijven tot US RMBS.

Gestructureerde kredieten in de Verenigde Staten (CDO oorsprong)

Fortis heeft, als arrangerende bank, zowel klassieke als synthetische CDO's gestructureerd en uitgegeven. Het belangrijkste risico van deze activieit vloeit voort uit het tijdelijk plaatsen van activa van derden op de balans (zoals RMBS, ABS, CDOs, leverage loans) tot het moment van secutarisatie (herverpakking) in een CDO/CLO. Het plaatsen van deze activa tijdens de structureringsfase van de CDO is gebonden aan stringente limieten.

De recente marktonrust heeft geleid tot een stilstand van deze activiteit. De aangehouden posities en geplaatste posten zijn onderdeel van de in de waarde gedaalde portefeuille. De exposure is onder strenge bewaking van het management van gestructureerde kredieten waarbij de focus ligt op bewaking, monitoring, beheer en verantwoording.

ABS-posities in het Fortis Verzekeringen-beleggingenboek

De verzekeringsbedrijven hebben toegang tot lange-termijn financiering tegen kosten welke, alhoewel laag, verhoogd kunnen kunnen worden door winstdelingsovereenkomsten. De corresponderende beleggingen vereisen stabiele en gebalanceerde risico's maar wel relatief hoge financiële opbrengsten. In deze context hebben CDO's als voordeel dat ze vaste, relatief hoge, opbrengsten genereren op een gediversificeerde en hoog gewaardeerde portefeuille van activaklassen voor looptijden van vijf tot tien jaar. Daarnaast geven ze toegang tot hoog gekwalificeerde managementteams welke gespecialiseerd zijn in dit type van activa.

In aanvulling op een goed georganiseerd kredietbeoordelingsproces, conservatieve portefeuilleselectie en zeer gedegen dealanalyses bevinden de Fortis gestructureerde kredieten zich overwegend op senior niveaus en AAA gewaardeerde waardepapieren. Dit leidt automatisch tot een aanzienlijk niveau van intrinsieke kredietkwaliteit en structurele ondersteuning ten einde een groot deel van de kredietrisico's te mitigeren.

De kredietexposure van Fortis vloeit voort uit de hiervoor genoemde transacties per jaareinde 2007. De toegepaste waarderingsmethoden zijn beschreven in noot 19.4 Gestructureerde kredietinstrumenten.

7.4.1.11 Management van probleemleningen en waardeverminderingen

Probleemleningen zijn uitstaande posities waarvoor de tegenpartij als niet volwaardig wordt aangemerkt, maar zijn ook uitstaande posities waarvan er signalen worden opgevangen dat de tegenpartij een bijzondere waardevermindering zou kunnen lijden in de toekomst.

Om een betere opvolging en herziening van probleemleningen te kunnen garanderen, worden deze ingedeeld in verschillende risicoklassen indien ze betrekking hebben op individuele tegenpartijen, of gegroepeerd in homogene categorieen van achterstallige leningen in geval van groepen van tegenpartijen. Probleemleningen met een score 18, 19 of 20 zijn in gebreke gebleven en hebben een bijzondere waardevermindering ondergaan. Deze die tussen 0 en 17 scoren, zijn nog niet in gebreke gebleven en worden als inbaar beschouwd. Omwille van het voorziene risicoprofiel van probleemleningen, is een nauwe betrokkenheid vereist van de risicomanagementfuncties bij de behandeling van dit type kredieten.

Achterstallig uitstaand kredietrisico

Een financieel actief wordt als achterstallig aangemerkt wanneer de tegenpartij niet in staat is gebleken een betaling te doen zoals contractueel is afgesproken of wanneer het een advieslimiet heeft overschreden of een limiet is opgelegd die lager is dan de huidige positie. Financiële vorderingen die de limiet van 90 dagen na de vervaldatum hebben overschreden, ondergaan automatisch een bijzondere waardevermindering.

De volgende tabel verschaft informatie over de tijd die verstreken is sinds het eerste moment van achterstalligheid voor financiële activa die nog geen waardevermindering hebben ondergaan (exclusief vorderingen die meer dan 90 dagen achterstallig zijn).

					2007					2006
	Boekwaarde					Boekwaarde
	van activa					van activa
	(gerubriceerd		> 30			(gerubriceerd		> 30
	zonder		dagen			zonder		dagen
	bijzondere	< 30	< = 60	> 60		bijzondere	< 30	< = 60	> 60
	waarde-	dagen	dagen	dagen		waarde	dagen	dagen	dagen
	vermindering) achterstallig achterstallig			achterstallig Totaal		vermindering)		achterstallig achterstallig achterstallig Totaal
Geldmiddelen en
kasequivalenten	26.359	7			7	20.412	8			8
Rentedragende
investeringen	154.483	7			7	181.306	10			10
Vorderingen op banken	119.028	1			1	90.121	22			22
Vorderingen op klantenOverheid en
publieke sector	5.761	10		125	135	5.766	12		88	100
Hypothecaire leningen	97.988	1.066	106		31 1.203	92.060	921	133		98 1.152
Leningen aan particulieren	9.244	508	102	41	651	9.881	449	88	51	588
Leningen aan
ondernemingen	134.749	4.117	416		606 5.139	107.942	3.194	439		999 4.632
Overige	64.907	79	8	10	97	66.919	94	10	23	127
Totaal vorderingen
op klanten	312.649	5.780	632		813 7.225	282.568	4.670	670		1.259 6.599
Overige vorderingen	9.499	323	59	82	464	9.105	257	80	120	457
Totaal balans	622.018	6.118	691		895 7.704	583.512	4.967	750		1.379 7.096

De ontvangen onderpanden als afdekking voor achterstallige maar nog niet afgeschreven financiële activa zijn hieronder gedetailleerd:

				Ontvangen onderpand
					Meerwaardeonderpand
				Overige	en garanties	Niet
		Financiële	Materiële	onderpanden	t.o.v. achterstallig-	gegarandeerd
	Boekwaarde	instrumenten	vaste activa	en garanties	kredietrisico1)	uitstaand bedrag
2007
Geldmiddelen en kasequivalenten	7					7
Rentedragende investeringen	7					7
Vorderingen op banken	2					2
Vorderingen op klanten
Overheid en publieke sector	135			117	2	20
Hypothecaire leningen	1.203	7	1.394	17	418	203
Leningen aan particulieren	651	16	302	21	245	557
Leningen aan ondernemingen	5.139	720	1.781	505	1.829	3.962
Overige	97	290	23		262	46
Totaal vorderingen op klanten	7.225	1.033	3.500	660	2.756	4.788
Overige vorderingen	463			307	48	204
Totaal achterstallig kredietrisico	7.704	1.033	3.500	967	2.804	5.008

2006
Geldmiddelen en kasequivalenten	8					8
Rentedragende investeringen	10					10
Vorderingen op banken	22					22
Vorderingen op klanten
Overheid en publieke sector	101			5		96
Hypothecaire leningen	1.151	4	1.155	3	217	206
Leningen aan particulieren	588	21	147	38	123	505
Leningen aan ondernemingen	4.633	452	922	177	850	3.932
Overige	127	222	32	148	326	51
Totaal vorderingen op klanten	6.600	699	2.256	371	1.516	4.790
Overige vorderingen	457			335		122
Totaal achterstallig kredietrisico	7.097	699	2.256	706	1.516	4.952

1) Het bedrag aan ontvangen zekerheden en garanties dat hoger is dan het eigenlijke kredietrisico (berekend op contractbasis).

Waardevermindering uitstaand krediet

Een financieel actief wordt aangemerkt als niet-volwaardig (dat wil zeggen, een actief dat een bijzondere waardevermindering heeft ondergaan) als één of meerdere gebeurtenissen een negatief effect op de toekomstige verwachte kasstromen van dat financieel actief veroorzaken.

Gebeurtenissen die een dergelijk negatief effect worden toegedicht, zijn onder meer:

• de tegenpartij zal waarschijnlijk niet (volledig) aan de verplichtingen jegens Fortis voldoen zonder dat Fortis een beroep moet doen op een zekerheidsstelling
• de tegenpartij loopt meer dan 90 dagen achter in het voldoen van een belangrijke kredietverplichting (bankvoorschotten in rekening-courant worden beschouwd als achterstallig zodra de klant de advieslimiet heeft overschreden of een limiet heeft gekregen die lager ligt dan het huidige saldo).

In de praktijk hanteert Fortis een aantal voorgeschreven en op inschatting gebaseerde signalen die de status niet volwaardig kunnen opleveren. Voorgeschreven signalen zijn onder andere: faillissement, financiële herstructurering of achterstallige betaling van meer dan 90 dagen. Aanleidingen die de nadere inschatting van Fortis vereisen, zijn onder een meer negatief eigen vermogen, regelmatige betalingsproblemen, onjuist gebruik van de kredietfaciliteiten en door andere schuldeisers genomen juridische stappen. Deze signalen vormen een aanvulling op de beoordeling van een expert. Deze gebeurtenissen kunnen mogelijk (maar niet noodzakelijk) leiden tot een classificatie als niet volwaardig van de tegenpartij.

De herstructurering van een lening of schuld houdt een verandering in van één of meerdere voorwaarden van een bestaande lening of schuldovereenkomst door economische of juridische redenen met betrekking tot financiële problemen van een schuldenaar. De verandering kan onder andere een aanpassing betekenen in de terugbetalingsregeling en/of prijsstelling, of een vermeerdering van zekerheden. Om de verliezen te beperken, kan een verandering inhouden dat de schuldeiser een concessie doet aan de schuldenaar die anders niet zou worden overwogen (bijvoorbeeld een (on)voorwaardelijke korting op het rentepercentage, op het schuldbedrag, op de openstaande rentebedragen of een combinatie hiervan). Een herstructureringsproces vormt op zich geen aanleiding voor de overgang van een lening van niet-volwaardig naar de normale status. Om die reden verliest een dergelijke geherstructureerde lening ook na de herstructurering niet automatisch zijn status als niet volwaardig. De leningenportefeuille die niet onderhevig is aan bijzondere waardeverminderingen kent geen materiële uitstaande bedragen inzake dergelijke geherstructureerde leningen per 31 december 2007.

Een bijzondere waardevermindering voor specifieke kredietrisico's vindt plaats indien er objectieve aanwijzingen bestaan dat Fortis niet alle bedragen zal kunnen innen die verschuldigd zijn overeenkomstig de contractuele voorwaarden. De omvang van de bijzondere waardevermindering is het verschil tussen de boekwaarde en de realiseerbare waarde, of de contante waarde van de verwachte kasstromen en de waarde van de zekerheden verminderd met de kosten die gemaakt worden om de zekerheden te realiseren.

In de volgende tabel wordt informatie verstrekt over bijzondere waardeverminderingen en uitstaande niet-volwaardige leningen per 31 december.

			2007			2006
	Uitstaand	Bijzondere		Uitstaand	Bijzondere
	met	waarde-		met	waarde-
	bijzondere	verminderingen		bijzondere	verminderingen
	waarde-	voor specifiek	Dekkings	waarde-	voor specifiek	Dekkings
	verminderingen	kredietrisico	ratio	verminderingen	kredietrisico	ratio
Rentedragende investeringen	6.438	- 2.600	40,4%	17	- 12	70,6%
Vorderingen op banken	31	- 12	38,7%	26	- 17	65,4%
Vorderingen op klanten
Overheid en publieke sector	18	- 2	11,1%	10	- 6	60,0%
Hypothecaire leningen	1.364	- 43	3,2%	1.460	- 49	3,4%
Leningen aan particulieren	648	- 317	48,9%	604	- 266	44,0%
Leningen aan ondernemingen	3.101	- 1.388	44,8%	3.390	- 1.522	44,9%
Overige	345	- 65	18,8%	473	- 102	21,6%
Totaal vorderingen op klanten	5.476	- 1.815	33,1%	5.937	- 1.945	32,8%
Overige vorderingen	275	- 57	20,7%	127	- 78	61,4%
Totaal balans	12.220	- 4.484	36,7%	6.107	- 2.052	33,6%
Totaal buiten balans	610	- 398	65,2%	365	- 150	41,1%
Totaal uitstaand bedrag onderhevig aan
bijzondere waardeverminderingen	12.830	- 4.882	38,0%	6.472	- 2.202	34,0%

De gevolgen van de subprime crisis buiten beschouwing gelaten, verminderde het bedrag aan financiële activa dat in gebreke bleef met 5% gedurende 2007. Deze evolutie wordt hoofdzakelijk verklaard door de verbetering van de hypothekenportefeuille, leningen aan ondernemingen en de lease- en factoringactiviteiten. Over het algemeen behouden de Vorderingen op klanten een stabiele dekkingsgraad van 33% ten opzichte van vorig jaar.

In de volgende tabel wordt informatie verstrekt over de ontvangen onderpanden en zekerheden als garantie voor in bijzondere waarde verminderde financiële activa en krediettoezeggingen:

				Ontvangen onderpand
					Meerwaarde
					onderpand
	Uitstaand met				en garanties
	bijzondere			Overige	t.o.v. bijzondere	Niet
	waarde-	Financiële	Materiële	onderpanden	waarde-	gegarandeerd
	verminderingen	instrumenten	vaste activa		en garanties verminderingen 1)	uitstaand bedrag
2007
Rentedragende investeringen	6.438					6.438
Vorderingen op banken	31					31
Vorderingen op klanten
Overheid en publieke sector, totaal	18			2		16
Hypothecaire leningen	1.364	9	1.612	51	442	134
Leningen aan particulieren	648	9	75	8	36	592
Leningen aan ondernemingen	3.100	287	1.376	315	1.128	2.250
Omgekeerde terugkoopovereenkomsten
Effecten financieringen
Overige leningen	345	174	122	16	67	100
Totaal vorderingen op klanten	5.475	479	3.185	392	1.673	3.092
Overige vorderingen	276			61	47	262
Totaal balans	12.220	479	3.185	453	1.720	9.823
Totaal buitenbalans	610	42	290	66	318	530
Totaal uitstaand bedrag onderhevig aan
bijzondere waardeverminderingen	12.830	521	3.475	519	2.038	10.353
2006
Rentedragende investeringen	17					17
Vorderingen op banken	26					26
Vorderingen op klanten
Overheid en publieke sector, totaal	10			2		8
Hypothecaire leningen	1.460	7	1.519	59	316	191
Leningen aan particulieren	604	14	53	7	13	543
Leningen aan ondernemingen	3.391	285	1.295	301	1.016	2.526
Omgekeerde terugkoopovereenkomsten
Effecten financieringen
Overige	472	154	73	50	67	262
Totaal vorderingen op klanten	5.937	460	2.940	419	1.412	3.530
Overige vorderingen	127			15		112
Totaal balans	6.107	460	2.940	434	1.412	3.685
Totaal buitenbalans	365	38	160	36	185	316
Totaal uitstaand bedrag onderhevig
aan bijzondere waardeverminderingen	6.472	498	3.100	470	1.597	4.001

1) Het bedrag aan ontvangen zekerheden en garanties dat hoger is dan het eigenlijke kredietrisico (berekend op contractbasis).

In de onderstaande tabel wordt inzicht verschaft in de duur van bijzondere waardeverminderingen zijnde de verstreken periode tussen het moment dat het financieel actief voor het eerst een bijzondere waardevermindering onderging en 31 december.

				2007				2006
		> 1 jaar				> 1 jaar
	< 1 jaar	< 5 jaar	> 5 jaar		< 1 jaar	< 5 jaar	> 5 jaar
	onderhevig	onderhevig	onderhevig		onderhevig	onderhevig	onderhevig
	aan	aan	aan		aan	aan	aan
	bijzondere	bijzondere	bijzondere		bijzondere	bijzondere	bijzondere
	waarde-	waarde-	waarde-		waarde-	waarde-	waarde-
	verminderingen Verminderingen		verminderingen	Totaal	verminderingen		verminderingen verminderingen Totaal
Geldmiddelen en kasequivalenten
Rentedragende investeringen	6.424		14	6.438			17	17
Vorderingen op banken	9		22	31		1	24	26
Vorderingen op klanten
Overheid en publieke sector	10	4	4	18	1	4	5	10
Hypothecaire leningen	858	470	36	1.364	885	545		30 1.460
Leningen aan particulieren	376	256	16	648	268	283	53	604
Leningen aan ondernemingen	1.168	1.277	655	3.100	1.053	1.681		657 3.391
Overige	200	97	48	345	289	174	9	472
Totaal vorderingen op klanten	2.612	2.104	759	5.475	2.496	2.687		754 5.937
Overige vorderingen	243	24	9	276	107	20		127
Totaal balans	9.288	2.128		804 12.220	2.603	2.708		795 6.107
Totaal buitenbalans	241	314	55	610	118	211	36	365
Totaal uitstaand bedrag onderhevig aan
bijzondere waardeverminderingen	9.529	2.442		859 12.830	2.721	2.919		831 6.472

De afschrijvingen geven het verlies weer dat Fortis verwacht te zullen lijden. Deze zijn gebaseerd op Fortis laatste schattingen van het inbare bedrag van het actief. Voorwaarden om tot afschrijving over te gaan, kunnen onder meer zijn dat de faillissementsprocedure van de schuldenaar is afgelopen en alle zekerheden werden aangewend, dat de schuldenaar en/of zijn garantiegever volledig onvermogend is, dat alle normale inspanningen ter recuperatie zijn uitgeput of dat het punt van economisch verlies (dit is het punt dat de kosten het te recupereren bedrag overschrijden) is bereikt.

Bestaande maar niet gerapporteerde bijzondere waardeverminderingen

Bestaande maar niet gerapporteerde ('incurred but not reported' oftewel IBNR) waardeverminderingen op leningen omvatten verliezen die aanwezig zijn in de onderdelen van de portefeuille van uitstaande leningen maar nog niet expliciet zijn geïdentificeerd.

Voor de berekening van de IBNR bijzondere waardeverminderingen wordt uitgegaan van alle financiële activa waarvoor geen individuele bijzondere waardevermindering werd verantwoord in de balansposten Vorderingen op klanten en Vorderingen op banken. In deze berekening worden alle gerelateerde posten buiten de balans, zoals niet-opgenomen kredietfaciliteiten en verbintenissen tot kredietverstrekking, meegenomen.

Bij de berekening van de IBNR wordt het Basel II-concept van het verwachte verlies met een tijdshorizon van één jaar gecombineerd met intrinsieke elementen als incubatietijd, macro-economische factoren en de visie van deskundigen.

De IBNR wordt berekend op het uitstaande deel van de leningenportefeuille van het Bank- en Verzekeringsbedrijf van Fortis. Op het einde van 2007 bedroeg de IBNR EUR 282 miljoen ten opzichte van EUR 414 miljoen in het jaar daarvoor. Deze evolutie weerspiegelt het stringentere beleid met betrekking tot vernieuwing van kredieten. In de noten 15, 17, 18 en 53 worden nadere details gegeven inzake Bestaande maar niet gerapporteerde waardeverminderingen.

7.4.2 Marktrisico

Marktrisico heeft betrekking op verliezen die kunnen ontstaan door ongunstige marktbewegingen die samenhangen met de handel in, of het aanhouden van, een positie in financiële instrumenten. Marktrisico vloeit voort uit een verscheidenheid van factoren, zoals:

• renteschommelingen die invloed hebben op obligaties, andere bezittingen met rentegevoelige inkomsten en verzekeringsverplichtingen
• verandering in effectenprijzen die van invloed zijn op de waarde van handels-en investeringsportefeuilles en verzekeringsverplichtingen
• fluctuaties van buitenlandse valuta die van invloed zijn op niet afgedekte kasstromen
• veranderingen in volatiliteit van renteniveaus en effectenprijzen die van invloed zijn op opties en andere derivaten
• vooruitbetalingsrisico, deposit runs en ander nadelig klantgedrag dat gerelateerd is aan de ontwikkeling van marktfactoren.

Marktrisico is te onderscheiden in twee typen: ALM-risico en handelsrisico, afhankelijk van de looptijd van de betreffende instrumenten. Handelsrisico heeft betrekking op ingenomen posities om op korte termijn winst te maken. ALM-risico omvat alle andere posities.

ALM-risico is het risico dat het verschil in marktwaarde van activa en verplichtingen wijzigt door veranderingen in rentetarieven, risicomarge, aandelenkoersen, valutakoersen, vastgoedprijzen en andere factoren op de markt. Het verschil in marktwaarde tussen activa en verplichtingen wordt gemeten vanuit een economisch perspectief van het eigen vermogen van de groep. Een daling in het verschil tussen de marktwaarde van de activa en de verplichtingen heeft een direct effect op de totale bedrijfswaarde, zelfs in het geval dat op basis van opbrengsten en kasstromen geen verliezen worden geleden.

Handelsrisico: een handelsportefeuille krijgt met allerlei zaken te maken die gerelateerd zijn aan risico's die voortvloeien uit veranderingen van rentetarieven, valutakoersen, aandelenkoersen, grondstoffen- en energieprijzen, volatiliteit, spreads (bid/offer), credit spreads, mate van winstuitkeringen en andere aan handel gerelateerde karakteristieken. Handelsrisico is het risico dat een nadelige verandering plaatsvindt in de totale waarde van de portefeuille door de fluctuatie van deze risicofactoren.

7.4.2.1 ALM Risico

ALM-risicobeheer

ALM-risico wordt door middel van een zelfstandig raamwerk beheerd en gemeten op basis van consistente methoden (zoals berekeningen van reële waarden, stresstesten, worst-case gevoeligheden, etc.), voor zowel het Bank- als Verzekeringsbedrijf. De missie van de centrale ALM-functie is het management te ondersteunen, op accurate en regelmatige wijze, in het verkrijgen van inzicht in de ingenomen marktrisicoposities op de balans van Fortis en onderliggende entiteiten. Hierbij inbegrepen is het waarborgen van een wereldwijde toewijzing van activa samenhangend met de strategie van de groep en het toepassen van het concept van wereldwijde limieten voor alle marktrisico's gerelateerd aan de balans. ALM-risico spitst zich toe op veranderingen in de waarde en de winst door volatiliteit van rentetarieven, valutakoersen, aandelenkoersen en vastgoedprijzen. Het risico op veranderingen in volatiliteit en credit spread wordt buiten beschouwing gelaten.

ALM Bankbedrijf

Het ALM-team van het Bankbedrijf opereert centraal en is ingericht op basis van vier zuilen: data verzameling, modelerings- en metingsanalyses, rapportages en verrekenprijzen (het implementeren van interne verrekenprijzen tussen de verschillende business lines). De reikwijdte strekt tot de volgende hoofdverantwoordelijkheden:

• het ontwikkelen van een kader voor risicobeheer en -controle van alle bankactiviteiten met een inherent marktrisico
• een globale activa-allocatie waarborgen in lijn met de strategie
• het toepassen van het concept van wereldwijde limieten op alle soorten met de bankportefeuille samenhangende marktrisico's
• het definiëren van methoden voor het bepalen van de interne verrekeningsprijzen en het toepassen daarvan op de diverse onderdelen van het Bankbedrijf en het nauwlettend volgen van de voorgeschreven solvabiliteit het beoordelen van de ontwikkeling van de CAD-ratio's en het voorstellen van strategieën met betrekking tot aanvullende componenten van het voorgeschreven eigen vermogen, zoals achtergestelde schulden en hybride financieringen.

ALM Verzekeringsbedrijf

De centrale Insurance ALM departementen beheren marktrisico's die invloed hebben op waardecreatie en solvabiliteit. Dit betreft onder meer:

• het opzetten van een raamwerk voor marktrisicomanagement van de verzekeringsactiviteiten met het oog op identificatie, bewaking en management van marktrisico's
• advisering van de Verzekeringsbedrijven over strategische activa-allocatie
• rapportering aan de van de toepassing zijnde besluitvormingsorganen over marktrisico-issues gerelateerd aan verzekeringsactiviteiten
• waarborgen van de noodzakelijke bezetting, management processen en controles
• advisering van het Fortis Insurance Risk Committee over marktrisicobeleid, richtlijnen en limieten
• bewaken van de ALM-positie van Fortis eigen pensioenplannen in overeenstemming met Central Pension Office.

Op het niveau van de verzekeringsmaatschappijen wordt het ALM-risico gemeten en beheerd door de respectievelijke Insurance Business Risk Committees. Elke verzekeringsmaatschappij handelt binnen de limieten en richtlijnen zoals gesteld door het IRC. Binnen deze investeringsrichtlijnen hebben zij de vrijheid om de tactische activa-allocatie te bepalen.

ALM-risicobeoordeling

ALM-risico's worden beoordeeld, bewaakt en gerapporteerd op basis van de volgende soorten risico's: renterisico, valutarisico, aandelenrisico en vastgoedrisico. Renterisico heeft zowel invloed op het Bankbedrijf als Verzekeringsbedrijf, maar met tegengestelde risicoprofielen wat een natuurlijke risicovermindering tot stand brengt binnen de Fortis-groep.

De vier belangrijkste bronnen van renterisico zijn:

• het renteherzieningsrisico, dat het gevolg is van een rentemismatch tussen activa en verplichtingen (gebruikelijke mismatch)
• veranderingen in de vorm van de rentecurve (parallel, vervlakking of steiler worden)
• basisrisico dat het resultaat is van imperfecte correlaties tussen verschillende rentetarieven (bijvoorbeeld swap rates en staatsobligaties)
• opties:
  • bepaalde financiële instrumenten kennen (al dan niet verborgen of expliciete) opties die afhankelijk van de renteontwikkeling worden uitgeoefend
  • in zijn verplichtingen kunnen bij het verzekeringsbedrijf opties bestaan met betrekking tot verzekeringsverplichtingen (zoals winstdeling bij verzekeringen).

Alle cijfers in dit onderdeel zijn vóór belasting.

Meting, bewaking en rapportering van ALM-risico

Renterisico

Fortis meet, bewaakt en beheert het ALM-renterisico met behulp van de volgende indicatoren:

• gap-analyse van de kasstromen
• duration van het eigen vermogen
• de rentegevoeligheid van de reële waarde van het eigen vermogen
• Value-at-Risk (VaR)
• Earnings-at-Risk (EaR).

Gap-analyse van de kasstromen

Deze analyse geeft het profiel weer van de rentepositie in de tijd en wordt gebruikt om rentegevoelige activa- en verplichtingenposities te kwantificeren en te vergelijken op basis van verschillende tijdsperiodes. In het kasstroomverschil komt de mismatch tussen de activa- en verplichtingenpositie bij verschillende looptijden tot uitdrukking.

In onderstaande tabellen worden de renterisicoposities van het Bank- en Verzekeringsbedrijf weergegeven. Omdat het Verzekeringsbedrijf veelal een langlopender karakter heeft dan het Bankbedrijf zijn de tijdsperioden in de tabellen verschillend. In het Bankbedrijf ligt de nadruk vooral op de korte looptijden tegen langere looptijden in het Verzekeringsbedrijf. De 'interest-sensitivity gap' voor een bepaalde tijdsperiode is het verschil tussen de te ontvangen bedragen en de te betalen bedragen voor die periode.

Bankbedrijf

Voor het Bankbedrijf worden de kasstromen van de activa en verplichtingen gerubriceerd naar de verwachte renteherziening of afloopdatum, afhankelijk van welke zich het eerste voordoet. Voor activa en verplichtingen zonder specifieke looptijden, weerspiegelen de verwachte kasstromen de rentegevoeligheid van het product. Voor looptijdloze producten, zoals spaarrekeningen en betaalrekeningen, is een aanzienlijk deel van het uitstaande volume stabiel op lange termijn en wordt derhalve beschouwd als langlopende financiering. Derivaten worden hoofdzakelijk gebruikt om het risico van rentewijzigingen af te dekken. De notionele waarde wordt apart vermeld in de tabel voor de Bankactiviteiten. Interne deals tussen de banksegmenten zijn in onderstaande tabel niet volledig geëlimineerd. Een positief (negatief) bedrag betekent een netto te ontvangen (te betalen) positie in derivaten. De looptijden van de activa en verplichtingen en de mogelijkheid om tegen aanvaardbare kosten rentedragende verplichtingen aan het einde van de looptijd te vervangen, zijn belangrijke factoren in de beoordeling van de mate waarin Fortis is blootgesteld aan rentewijzigingen.

	<1 maand	1-3 maanden	3-12 maanden	1-3 jaar	3-5 jaar	5-10 jaar	>10 jaar
Per 31 december 2007:
Bank
Activa	525.142	159.276	124.466	71.294	63.528	76.368	38.445
Verplichtingen	- 610.370	- 168.904	- 96.982	- 54.667	- 48.838	- 58.636	- 23.326
Gap Activa - Verplichtingen	- 85.228	- 9.628	27.483	16.627	14.690	17.733	15.120
Derivaten	23.071	11.602	5.414	- 5.041	- 9.862	- 12.670	- 12.598
Totale Gap	- 62.157	1.974	32.897	11.586	4.828	5.062	2.522
Per 31 december 2006:
Bank
Activa	316.250	124.654	117.517	73.516	57.111	82.141	30.062
Verplichtingen	- 398.375	- 129.610	- 91.704	- 54.851	- 48.693	- 58.027	- 19.394
Gap Activa - Verplichtingen	- 82.125	- 4.956	25.813	18.665	8.418	24.114	10.668
Derivaten	21.259	14.606	457	- 8.479	- 4.136	- 12.317	- 11.352
Totale Gap	- 60.866	9.650	26.270	10.186	4.282	11.797	- 684

Gezien het feit dat meer verplichtingen dan activa worden herzien voor wat betreft de rente op de korte termijn, heeft de positie van de afgeleide producten een duidelijke risicoreducerende invloed op de totale gap.

Verzekeringsbedrijf

Voor het Verzekeringsbedrijf is de informatie in de tabel vergelijkbaar met het Bankbedrijf. Bij verplichtingen die voortvloeien uit levenverzekerings- en beleggingsovereenkomsten vinden de prognoses voor de kasstromen echter plaats op basis van statistische informatie conform embedded value verslaggeving:

• de bestaande portefeuille wordt beschouwd als aflopend
• er wordt rekening gehouden met toekomstige premiebetalingen voor bestaande contracten
• prognoses van toekomstige uitkeringen en claims vinden plaats op basis van de best mogelijke schattingen.

Bij de Niet-levenverzekeringen worden de kasstromen geprojecteerd op basis van de best mogelijke schattingen, waarbij rekening wordt gehouden met het natuurlijke verloop van de portefeuille.

	<1 jaar	1-5 jaar	5 - 10 jaar	10 - 20 jaar	>20 jaar
Per 31 december 2007:
Verzekeringsbedrijf
Activa	10.491	30.989	29.435	16.349	7.841
Verplichtingen	- 9.381	- 19.793	- 20.039	- 25.055	- 33.542
Gap Activa - Verplichtingen	660	11.196	9.396	- 8.706	- 25.701
Derivaten	- 827	981	- 34	16
Totale Gap	- 167	12.177	9.362	- 8.691	- 25.701
Per 31 december 2006:
Verzekeringsbedrijf
Activa	10.679	32.503	29.401	17.390	7.397
Verplichtingen	- 10.333	- 21.611	- 22.596	- 22.445	- 38.696
Gap Activa - Verplichtingen	346	10.892	6.805	- 5.055	- 31.299

De typische langetermijn verzekeringsverplichtingen zorgen voor een negatieve kasstroomgap voor de lange termijn looptijdcategorieën (boven 10 jaar) en een positieve voor de korte termijn looptijdcategorieën. Opgemerkt dient te worden dat alleen rentegerelateerde items getoond zijn in de bovenstaande tabel, aandelen en vastgoed zijn niet in opgenomen.

Duration van het eigen vermogen

De duration is een maatstaf voor de gemiddelde termijn van kasstromen van een portfolio bestaande uit activa of verplichtingen. Het is berekend op basis van de netto actuele waarde van de kasstromen. De gebruikte rentevoet bij de berekening van de netto actuele waarde is gebaseerd op de klantrentevoet. De duration van het eigen vermogen is een toepassing van de durationanalyse waarmee de geconsolideerde rentegevoeligheid van Fortis wordt gemeten. De duration van het eigen vermogen wordt berekend als het verschil tussen de actuele waarde van de toekomstige gewogen kasstromen gegenereerd door de activa en actuele waarde van de toekomstige gewogen kasstromen van de verplichtingen. De duration van het eigen vermogen is een algemeen gebruikte indicator voor de mismatch in durations tussen activa en verplichtingen.

De duration is de waardegevoeligheid van een geringe parallelle verschuiving van de rente Δi:

$$ \frac{\Delta Waarde}{Waarde} = -Duration \cdot \Delta i $$

Hieruit kunnen de volgende kenmerken van deze maatstaf worden afgeleid:

• een positieve (negatieve) duration leidt tot een daling (toename) van de waarde als de rente stijgt (Δi positief)
• hoe hoger de absolute waarde van de duration, hoe hoger de gevoeligheid van de waarde voor rentebewegingen.

De duration van het eigen vermogen is de duration die moet worden toegevoegd aan het verschil tussen de waarde van de activa en de verplichtingen, zodat de totale balans ongevoelig wordt voor veranderingen in het rentetarief.

In de onderstaande tabel wordt de mismatch getoond tussen de gewogen durations van de activa en verplichtingen voor het Bank- en Verzekeringsbedrijf en voor Fortis als geheel. Het Bankbedrijf kent een positieve duration van het eigen vermogen, in tegenstelling tot het Verzekeringsbedrijf. Dit betekent dat een rentetoename een hogere waarde voor de verzekeringsactiviteiten met zich meebrengt maar een daling voor de bank, en omgekeerd. Als direct gevolg van deze tegengestelde risicoprofielen is de gevoeligheid van de waarde van Fortis voor renteontwikkelingen relatief laag.

	2007	2006
Bankbedrijf	5	5
Verzekeringsbedrijf	- 3	- 6
Fortis	2	- 1

Bij het Bankbedrijf is de duration van het eigen vermogen stabiel gebleven. Historisch gezien is de duration van het eigen vermogen bij het Bankbedrijf nog steeds op een zeer laag niveau en comfortabel beneden de limiet. Bij het Verzekeringsbedrijf is de duration van het eigen vermogen verkort door de hogere waarde van de Insurance business en de langer lopende beleggingen. Overall resulteerde de compensatie tussen het Bank- en Verzekeringsbedrijf in een lage duration van het eigen vermogen op Fortis niveau.

De duration van het eigen vermogen meet de gevoeligheid van de waarde voor geringe bewegingen in de rente maar Fortis volgt natuurlijk ook de waardevariatie bij sterkere rentedalingen of -stijgingen. Dit wordt getoond in de volgende paragraaf.

Rentegevoeligheid van de reële waarde van het eigen vermogen

Bij deze methode worden stresstesten toegepast van +/- 100 basispunten op de reële waarde van een instrument of portefeuille.

In onderstaande tabel wordt het effect geïllustreerd van een verschuiving van 100 basispunten (plus of min) in de rentecurve op de reële waarde van het eigen vermogen per 31 december. Met andere woorden, de tabel geeft de impact op de reële waarde van alle activa verminderd met de impact op de reële waarde van alle verplichtingen weer.

	+100bp	-100bp
Bankbedrijf	- 7%	7%
Verzekeringsbedrijf	1%	- 4%
Fortis	- 3%	2%

De reële waarde van de verzekeringsverplichtingen wordt bepaald als de netto contante waarde van de verwachte kasstromen inclusief ingesloten opties zoals winstdeling. In overeenstemming met deze marktconforme waardering worden de contractuele kasstromen verdisconteerd op basis van de risicovrije rente terwijl niet-contractuele kasstromen als winstdeling volgens risiconeutrale uitgangspunten worden gewaardeerd.

In het Bankbedrijf leidt een parallelle verschuiving van het rentetarief met 100 basispunten tot een verandering in de reële waarde van ongeveer 7% van de totale reële waarde. De hoge convexiteit van de verzekeringsactiviteiten wordt gereflecteerd in de a-symetrische gevoeligheid van de waarde ten opzichte van een verschuiving 100 basispunten van de rentecurve: een 1% stijging als de tarieven stijgen, een 4% daling als de tarieven dalen. Eens temeer blijkt dat de compensatie tussen het Bank- en Verzekeringsbedrijf leidt tot een lagere gevoeligheid voor veranderingen in de rente tarieven op Fortis groep niveau.

Valutarisico

Alle financiële producten zijn in een specifieke valuta genoteerd. Het valutarisico vloeit voort uit een verandering in de wisselkoers van die bewuste valuta ten opzichte van de referentievaluta van Fortis (EUR).

Bankbedrijf

In de ALM-positie van het Bankbedrijf wordt geen valutarisico gelopen door de volgende uitgangspunten:

• leningen en obligatie-beleggingen die in een andere valuta noteren dan de referentievaluta van de bank moeten worden afgedekt met een financiering in de overeenkomstige valuta.
• Deelnemingen die in een andere valuta luiden dan de referentievaluta van de Bank moeten worden afgedekt met een financiering in de overeenkomstige valuta. Voor de Bankactiviteiten hanteert Fortis als beleid dat de deelneming, waar mogelijk, wordt afgedekt met een korte termijn financiering in de overeenkomstige valuta. Hiertoe wordt gebruik gemaakt van een netto-investeringsafdekking.
• De resultaten van vestigingen en dochtermaatschappijen die in een andere valuta luiden dan in de referentievaluta van de Bank worden regelmatig afgedekt (op maand- of kwartaalbasis).

Uitzonderingen op deze algemene uitgangspunten dienen te worden goedgekeurd door het 'Asset Liability Management & Market Policy Committee'.

In de onderstaande tabel wordt een overzicht gegeven van uitzonderlijke risicoposities in vreemde valuta per 31 december 2007:

Exposure in vreemde valuta	Exposure in EUR
(in miljoenen)	(in miljoenen)
1.160	674
396	8

De open risicoposities in vreemde valuta zijn het gevolg van een gedeeltelijke afdekking van de participatie in Fortis Bank AS (Turkije) en een kleinere, niet afgedekte, participatie in Dryden Wealth Management Taiwan.

Verzekeringsbedrijf

Volgens het beleid van Fortis dient het structurele valutarisico dat veroorzaakt wordt door deelnemingen in buitenlandse ondernemingen voor 100% van de netto-actief waarde te worden afgedekt.

In de onderstaande tabel zijn de belangrijkste valutarisicoposities weergegeven per 31 december 2007. Het betreft hier nettoposities (activa minus verplichtingen), na afdekking.

Valuta	USD	GBP	JPY	MYR	ZAR	CHF	THB	CNY	BRL	NOK	AUD	RUB	UAH	SEK	DKK	CAD
Exposure (in EUR miljoen)	403	574	38	141	65	86	67	69	25	9	29	6	8	5	6	19

Op kwartaalbasis worden de GBP, MYR, CNY en HKD exposures, na aftrek van goodwill, afgedekt met futures.

Overige risicofactoren

Naast het renterisico en valutarisico bestaat het ALM-risico ook uit het aandelenrisico en vastgoedrisico. Het aandelenrisico betreft het risico van verliezen door ongunstige ontwikkelingen op de aandelenmarkten. Bij het vastgoedrisico gaat het om de kans op verliezen door ongunstige ontwikkelingen van vastgoedprijzen. Deze risicofactoren worden bewaakt aan de hand van risico-indicatoren als Value-at-Risk en Earnings-at-Risk.

Value-at-Risk (VaR)

VaR is een statistische raming die het mogelijke maximumverlies weergeeft binnen een bepaalde betrouwbaarheidsinterval en tijdsperiode. Deze methode heeft in principe betrekking op alle typen risico's.

In de onderstaande tabel wordt het maximumverlies weergegeven in het 'worst-case' scenario2) waaraan Fortis kan zijn blootgesteld op basis van een VaR-model met een tijdshorizon van één jaar en een betrouwbaarheidsinterval van 99,97% (de volatiliteit is hier buiten beschouwing gelaten). Dit 'worst-case' scenario komt overeen met het algemene kader voor het economische kapitaal binnen de groep. Daarbij dient in ogenschouw te worden genomen dat de bank voor het dagelijkse beheer vergelijkbare berekeningen opstelt op basis van een betrouwbaarheidsinterval van 99% en een tijdshorizon van twee maanden.

	Bankbedrijf	Verzekeringsbedrijf	Fortis
Aandelenrisico	7%	16%	13%
Interestvoetrisico	26%	8%	15%
Vastgoedrisico	0%	11%	5%
Wisselkoersrisico	1%	1%	1%

Het grootste uitstaande risico in het bankbedrijf is het rentevoetrisico. Het aandelenrisico is relatief gezien kleiner en is gebaseerd op de aandelenpositie zoals gerapporteerd onder IFRS. De risicopositie in vreemde valuta is voornamelijk een TRY positie. Vastgoedrisico is niet materieel voor het Bankbedrijf. In het verzekeringsbedrijf is het marktrisico dat samenhangt met aandelen het grootst. Het risico wordt verminderd door risicomitigeringsstrategieën zoals CPPI en put opties3) (zie onderdeel strategieën voor risicobeperking). De grote vastgoedportefeuille in het verzekeringsbedrijf leidt tot vastgoedrisico. Valutarisico is gedeeltelijk afkomstig van de participaties in internationale bedrijven. Er kan geconcludeerd worden dat het aandelen- en het interestvoetrisico de belangrijkste risicofactoren zijn voor Fortis als geheel. Fortis profiteert van een compensatie tussen het rentevoetrisico bij het Bank- en Verzekeringsbedrijf (tegengestelde gevoeligheden).

Earnings-at-Risk

De maatstaf Earnings-at-Risk geeft de gevoeligheid weer van de toekomstige winst onder IFRS bij hypothetisch ongunstige wijzigingen van de rente of aandelenprijzen. Met deze maatstaf wordt het effect beoordeeld door stresstesten op de geschatte nettobaten vóór belastingen. In de tabel zijn de groepsfinancieringsactiviteiten en overige holdingactiviteiten van Fortis (General) niet inbegrepen.

	Bankbedrijf	Verzekeringsbedrijf	Fortis
+100bp	- 2,0%	0,3%	- 1,0%
-100bp	2,0%	-0,3%	1,0%
aandelen -20%	11,0%	-3,0%	- 8,0%

In het Bankbedrijf, wordt de rentemarge voor de Earnings-at-Risk simulatie berekend met een constante duration van het eigen vermogen over het hele jaar. De gevoeligheid van de Treasury & Handelspositie is niet inbegrepen in bovenstaande tabel.

In het Verzekeringsbedrijf zijn de puts en swaps niet begrepen in deze tabel (conservatieve veronderstelling). De impact van de aandelenmarktpositie op de resultatenrekening is het gevolg van waardeverminderingen alsook het gevolg van lagere vergoedingen voor de unit-linked contracten. De opbrengstgevoeligheden zijn berekend op de portefeuille eind 2007.

ALM-risico – stresstesten

Bij plotselinge, extreme, of catastrofale marktontwikkelingen zijn stresstesten noodzakelijk om de onderliggende risico's in kaart te brengen. Om de verscheidene marktstressscenario's te identificeren en de potentiële impact op de balans en winsten te ramen, heeft ALM een programma voor scenario-analyses ontwikkeld.

2) Worst-case scenario's zijn gebaseerd op veronderstellingen gerelateerd aan kansberekeningen die uitgaan van 10 jaar historische observaties.

3) De bank gebruikt tevens CPPI en stoploss-sytemen.

Stress-scenario-analyses vinden plaats op kwartaalbasis voor zowel winst- als waarderapportages. Hierbij zijn geen officiële limieten opgesteld. ALM volgt momenteel de marktrisico's in de bankboeken van de balans: dat wil zeggen renterisico, wisselkoersrisico en aandelenrisico.

Daardoor heeft ALM de stresstesten alleen ontworpen op basis van deze onderliggende risico's. Exacte volatiliteit is buiten de reikwijdte van deze testen gelaten. De volgende drie types scenario's zijn ingevoerd: gestandaardiseerde, historische en op de toekomst geörienteerde interne modellen.

Gestandaardiseerde stresstesten

Ten einde een beeld te schetsen waarmee de risico's adequaat beheerd kunnen worden, analyseert Fortis de resultaten van het interne meetsysteem in termen van de verandering van economische waarde in verhouding tot het kapitaal, door middel van een gestandaardiseerde schok in de rentevoet4). Een gestandaardiseerde schok in de rentevoet geeft alleen in beperkte mate de risico's op de balans weer.

Historische crisis stresstest-scenario's

Historische scenario's zijn nuttig omdat die de marktontwikkelingen weergeven die daadwerkelijk zijn voorgevallen. Dit komt ten goede aan de objectiviteit en geloofwaardigheid. Het enige zwakke punt is dat het een economisch beeld kan schetsen dat vandaag de dag niet langer relevant is.

ALM Intern model voor stresstesten

Fortis heeft een gemeenschappelijke reeks stresstesten ontwikkeld, gebaseerd op een intern model en eengemeenschappelijke methode voor alle entiteiten van de Fortis-groep. De stressscenario's zijn gebaseerd op een kwantitatief backward looking model, dat zes interestvoet-scenario's in beschouwing neemt in combinatie met de ontwikkelingen van de wisselkoersen en aandelenmarkten.

ALM-risico – strategieën voor risicovermindering

Bankbedrijf

In de Bankactiviteiten beperkt Fortis het renterisico met behulp van diverse instrumenten. De belangrijkste daarvan zijn derivaten, met name renteswaps en opties. Met renteswaps wordt het lineaire risicoprofiel veranderd. Dat profiel is hoofdzakelijk een combinatie van langlopende activa (vastrentende hypotheken bijvoorbeeld) en langlopende verplichtingen (bijvoorbeeld achtergestelde schulden). Opties worden gebruikt voor de verlaging van het niet-lineaire risico, dat voornamelijk wordt veroorzaakt door in klantcontracten besloten opties zoals een rentevoetplafond of voortijdige betalingsopties.

Wanneer een positie wordt afgedekt, wordt het economische effect van veranderingen in de nettocontante waarde van die positie, veroorzaakt door veranderingen in de als benchmark gebruikte rentecurve, verminderd door compenserende veranderingen in de nettocontante waarde van het financiële derivaat dat wordt gebruikt als afdekkingsinstrument.

Het risico dat wordt afgedekt is het renterisico; om precies te zijn de veranderingen in de reële waarde van vastrentende activa en verplichtingen als gevolg van veranderingen in het als benchmark aangewezen rentetarief. Het als benchmark aangewezen rentetarief is het rentetarief dat geldt voor het afdekkingsinstrument. Wijzigingen in de reële waarde van de afgedekte positie door een kredietrisico dat groter is dan het risico dat is verbonden aan het afdekkingsinstrument worden uitgesloten van het afgedekte risico.

Op de financiële verwerking van afdekkingen zijn onder IFRS strikte regels van toepassing en niet iedere economische afdekking die voor de afdekking van het renterisico van Fortis wordt gebruikt, wordt onder IFRS aangemerkt als een hedge. Zo worden bijvoorbeeld opties voor economische afdekking niet als hedge gezien. Dat betekent dat Fortis ondanks het bestaan van een economische hedge het effect van de veranderingen in de reële waarde van deze opties in de resultatenrekening verantwoordt. Dit geldt bijvoorbeeld voor hypotheken met een variabele rente waarvan de rentevoetplafonds zijn afgedekt met opties. Dat deze opties onder IFRS niet voor de status van afdekking in aanmerking komen, zorgt voor extra volatiliteit in de resultatenrekening.

4) Fortis verschaft deze resultaten tevens aan de toezichthouders om de supervisie bij de instellingen te faciliteren met betrekking tot interestvoetrisico.

In de tabel wordt een overzicht gegeven van de portfolio afdekking zoals die op de ALM-posities is toegepast.

Afgedekte items	Afdekkingsinstrumenten	Afdekkingsrisico 1)
Hypotheken	payer swaps	-23,4
Obligaties	payer swaps	-1,6
Vastrentende verplichtingen	receiver swaps	2,2

1) Effect in EUR miljoen op de reële waarde van 1bp parallel shift in de yield curve.

De ALM derivatenpositie op 31 december 2007 wordt gekenmerkt door een potentiële impact van EUR 23 miljoen (voor belasting) bij een verandering van de rentecurve met 1bp. Portefeuilleafdekking reduceert het grootste deel van deze volatiliteit in het resultaat. Op het einde van jaar 2007 was de openstaande derivatenpositie EUR 0.5 miljoen (voor belasting) bij een verandering van de rentecurve met 1bp. Gedurende 2007 was de verandering in de reële waarde van de derivaten inbegrepen in hedge accounting EUR 990 miljoen en de reële waardeverandering van een afgedekt product EUR 945 miljoen, waardoor het grootste deel van de volatiliteit in het resultaat gereduceerd werd.

Verzekeringsbedrijf

In het Verzekeringsbedrijf mitigeert Fortis het ALM-risico met behulp van diverse instrumenten. De belangrijkste daarvan worden hierna samengevat.

Aandelenrisico: CPPI (Constante Proportionele Portefeuille Insurance) en putopties

De aandelenpositie van het verzekeringsbedrijf wordt beschermd met een CPPI-structuur en een portefeuille van putopties op de AEX-index. CPPI is een geautomatiseerd aan- en verkoopmechanisme voor aandelen waarmee een minimumwaarde van de aandelenportefeuille wordt gegarandeerd (de 'Floor').

Put opties (in EUR miljoen)
Strike	Marktwaarde in aandelen	Afloopdatum
288	354	maart 2008
	Putopties limiteren het neerwaartse risico tegen een marktwaardedaling van 19%.
CPPI portfolio (in EUR miljoen)
Floor	Marktwaarde CCPI portfolio	Marktwaarde van niet-CPPI portfolio
4.620	5.526	3.519

De CPPI is beschermd tegen een waardedaling van meer dan 26%.

Renterisico: swaptions

Met het swaptions-programma wordt bescherming ingebouwd tegen het risico op een neerwaartse renteontwikkeling. Deze structuur wordt toegepast op verzekeringscontracten met een garantietarief dat gelijk is aan de uitoefenprijs van de swaptions. Dankzij deze structuur is de betaling van het garantiebedrag verzekerd terwijl in voorkomende gevallen ook van een opwaartse renteontwikkeling kan worden geprofiteerd.

	Gemiddelde vervalperiode	Notioneel	Gemiddelde tenor
Strike	(in jaren)	(in EUR miljoen)	(in jaren)
3,00%	7	4.300	9
3,25%	3	81	12
4,00%	10	4.142	9

Swaptions zijn aangekocht om het lage interestvoetrisico in te dekken gedurende de volgende 10 jaar voor een bedrag boven de EUR 8,5 miljard. De looptijd van de onderliggende swaps varieert rond de 10 jaar.

Renterisico: lage-rente risicovoorziening (LIRR)

Zoals ook al uit eerdere risico-indicatoren is gebleken (duration van het eigen vermogen, rentegevoeligheid of reële waarde), wordt het Verzekeringsbedrijf nadelig beïnvloed door een lage renteomgeving. Dit risico vloeit voort uit de gegarandeerde rentetarieven op de verzekeringsverplichtingen en de imperfecte matching met de activa.

Fortis heeft daarom een speciale voorziening in het leven geroepen, de voorziening voor lage rente of 'Low interest rate reserve' (LIRR) voor alle verzekeringscontracten met een gegarandeerde rentevoet van tenminste 4%. Voor dergelijke overeenkomsten wordt de verplichting herberekend tegen 4% in plaats van de geldende rente. De LIRR wordt gevormd door het verschil tussen die berekening tegen 4% en de geldende rente.

7.4.2.2 Handelsrisico

Handelsrisico houdt het potentiële verlies in dat voortkomt uit ongunstige marktontwikkelingen die kunnen optreden bij ingenomen handelsposities van financiële instrumenten. Met andere woorden, handelsrisico's ontstaan doordat de handelsportefeuille onderhevig is aan veranderingen in marktprijzen van financiële instrumenten, inclusief degene die betrekking hebben op goederen.

Handelsrisico is aanwezig bij zowel de handelsactiviteiten die voor klanten worden ontplooid als bij activiteiten voor eigen rekening. Deze activiteiten bestrijken vrijwel het volledige spectrum van instrumenten die beschikbaar zijn op moderne financiële markten en geschieden in de dealing rooms van Brussel, Luxemburg, Amsterdam, New York, Houston, Hongkong, Singapore, Taipei, Shanghai, Londen, Istanbul en Warschau. De diverse lokale dealing rooms rapporteren aan Brussel.

Het handelsrisico is beperkt tot de bankactiviteiten van Fortis en komt overeen met de algemene risicostrategie. In het bijzonder behoort het tot de activiteiten van Merchant Banking, waar de dagelijkse resultaten van de transacties samenhangen met de ontwikkeling van de markt-, valuta- en aandelenkoersen, de rente en goederen- en energieprijzen.

Handelsrisicobeheer

Het nemen van risico is gebaseerd op een drie-zuilen Merchant Banking risicostructuur: risicomanagementorganisatie, risicobeleid en risico-beslissingsprocedure. Het onafhankelijke risicobeheer verschaft informatie over het Merchant Banking risicoprofiel aan het Merchant Banking Management team, de Merchant Banking Risk Committees en Central Risk Managment (CRM). Geïntegreerde risicobeheersystemen zijn in werking gesteld om de verscheidenheid van risico's systematisch te analyseren en meten.

Fortis heeft limieten bepaald voor de vaststelling van de risicotolerantie en om het uitstaande handelsrisico te beheersen. Er bestaan diverse risicoparameters om alle risicokenmerken te dekken zoals: positie (gemodificeerde duration, delta, vega), Value-at-Risk, stresstesten en concentratielimieten. Alle limieten worden éénmaal per jaar geëvalueerd aan de hand van het gemiddelde limietgebruik, in het verleden behaalde resultaten, de volatiliteit van de inkomsten en het nieuwe budget.

De risicogegevens van alle locaties wordt centraal in één wereldwijd systeem verwerkt. De voortgaande integratie van alle dealing rooms gaat samen met de implementatie van een gecentraliseerde front-office informatietechnologie.

Handelsrisico meten en bewaken

Fortis hanteert de Value-at-Risk methode op basis van de 'Dynamische Extreme Waardedistributie (Extreme Value Distribution) historische simulatiemethode met volledige herwaardering van derivaten. Dit wordt meestal aangeduid als historische VaR-indicator. De historische VaR is de gangbare methode voor de identificatie van handelsrisico.

Om de historische VaR te berekenen voor het merendeel van de producten en activiteiten, wordt door het risicobeheer een aangepast systeem gebruikt, genaamd MrMa (Market risk Management Application). Tevens ondersteunt het systeem de volgende functies van het handelsrisicobeheer:

• officiële (end-of-day) Mark to Market (MtM) herwaarderingen
• stresstesten en gevoeligheidsanalyses
• back-testing.

De historische VaR-berekeningen in MrMa zijn rechtstreeks gebaseerd op het rendement van elk individueel instrument van de portefeuille (en niet door een benadering van het type 'associated index + spread'). Door extreme waardedistributie toe te passen, worden de data in de staart efficiënter gebruikt.

Fortis Merchant Banking beheert evenzeer een belangrijke portefeuille met producten die onderhevig zijn aan credit spread variaties. Deze producten zijn door activa gedekte schuldbewijzen, schuldinstrumenten en kredietderivaten die als handelsactiva en investeringsactiva worden verantwoord. Het risicobeheer heeft een interne VaR-spread toepassing op het MrMa-platform ontwikkeld waar data van onafhankelijke dataleveranciers worden gebruikt.

Value-at-Risk inclusief alle risicofactoren (in EUR miljoen)

Merchant Banking had in 2007 gemiddeld gezien een grotere risico-exposure dan in 2006. De VaR nam progressief toe geduren het eerste halfjaar, voornamelijk door een agressievere positionering van rente tarieven en aandelen. Gedurende het tweede halfjaar is het rentetarief exposure progressief verlaagd.

Lineaire Value-at-risk per risico factor (in EUR miljoen)

Het gebruik van de historische VaR- indicator in het handelsrisicobeheer

De historische VaR over één dag met een betrouwbaarheidsinterval van 99% wordt bewaakt via de dagelijkse risicorapportages en wordt gebruikt om de risicolimieten te bepalen.

Voor de aan voorschriften onderworpen kapitaalberekening volgens het Basel raamwerk, zijn de VaR-berekeningen gebaseerd op een handelsperiode van 10 dagen. Hiervoor zal Merchant Banking de vierkantswortel nemen van de handelsperiode en deze toepassen op de portefeuille. Bovendien berekent men de 'Event VaR' (Gebeurtenis VaR) die representatief is voor staartrisico's.

Het economische kapitaal van Fortis is gebaseerd op een VAR met een handelsperiode van 1 jaar (men berekent deze door de 1-dags VaR te vermenigvuldigen met de vierkantswortel van 250) en een verhoging van het bestaande 99 % betrouwbaarheidsniveau tot 99.97 %. De 'Event VaR' wordt hier niet meer in aanmerking genomen.

Het limietenraamwerk

De beslissingen betreffende limieten en andere risico's die worden aangegaan, zijn gebaseerd op 4 principes:

• risicoposities leiden alleen tot een beperkte volatiliteit van opbrengsten
• nieuwe limieten/producten/activiteiten hebben een toegevoegde waarde voor de Merchant Banking performance
• diversificatie van inkomsten zal gerealiseerd moeten worden
• limieten zullen alleen worden toegekend als de risicoposities kunnen worden berekend, bewaakt en gerapporteerd door 'Risk Management Merchant Banking'.

Marktrisicolimieten zijn gefundeerd op:

• een beleid van maximalisatie van diversificatie van activiteiten gerelateerd aan (markt-) risico's

• businessfocus (handel of klantgedreven)

• type handelsactiviteiten (hoge/lage volatiliteit van prijzen)

• effecten van opbrengstdiversificatie

• historische opbrengst, volatiliteit van resultaten en gebudgetteerde inkomsten

• risico-rendementverhouding

• risicotolerantie

• operationele organisatie

• beschikbare (risico-) systemen/infrastructuur.

Naargelang de graad van belangrijkheid kent risicomanagement een differentiatie in de limieten:

• Harde limieten: dit zijn macro risicomanagement-instrumenten die limieten omvatten die niet overschreden mogen worden door afdelingen als geheel. Harde limieten worden goedgekeurd door de Merchant Bank Risk Committee (MBRC) en ALCO/MPC5) en worden bewaakt door zowel Risk Management als CRM/Market Risk6)
• Softe-limieten: deze limieten worden gebruikt voor micro risicomanagement-doeleinden en zijn de instrumenten die de afdelingen toelaten op een lager niveau in de organisatie met risicolimieten te werken zonder dat hierbij de vastgestelde harde limieten worden overschreden.

Van de limieten kan tevens een andere differentiatie worden gemaakt, gebaseerd op het doel van de meting:

• VaR-limieten: deze zijn bedoeld om de potentiële verliezen in kaart te brengen voor de Bank onder normale marktomstandigheden. Zoals eerder is aangegeven wordt bij Fortis Bank de VaR gedefinieerd als het verwachte maximum verlies voor één dag met een eenzijdig betrouwbaarheidsinterval van 99 procent.
• Positielimieten: deze zijn relevanter in het geval van extreem lage volatiliteit en zijn een aanvulling op de VaRlimieten

Alle posities, VaR, en andere risicolimieten worden per jaar herzien. De herziening is gerelateerd aan het gemiddelde gebruik van de limieten, de performance in het afgelopen jaar, de volatiliteit van de inkomsten en het nieuwe budget.

5) ALCO/MPC: Fortis Assets and Liabilities Management /Market Policy Committee.

6) CRM / Market Risk: Central risk Management / Market Risk.

Harde limieten en positielimieten, die niet tot de eigen micro limieten van de business line behoren (bijvoorbeeld per desk, per dealer, etc.) worden dagelijks bijgehouden door het Mechant Banking Risk Management.

Overschreden limieten worden altijd door Merchant Banking Risk Management gerapporteerd aan de CEO en CRO van Merchant Banking, de CEO van GMK, de interne audit service en het hoofd van Market Risk binnen Central Risk Management.

Handelsrisico stresstesten

De historische VaR is een statistisch model om mogelijke toekomstige resultaten te voorspellen onder normale marktomstandigheden. Om tevens mogelijke toekomstige resultaten te voorspellen onder abnormale marktomstandigheden, simuleert Fortis ook extreme scenario's. In MrMa is dit mogelijk gemaakt door middel van gevoeligheids- en stresstestmodules die functionaliteiten bezitten om zulke scenario's te ontwikkelen, de reële waarde ervan te berekenen en de verkregen waarden te rapporteren.

De extreme scenario's kunnen zowel historisch als hypothetisch van aard zijn. De historische simulaties kunnen scenario's nabootsen die in het verleden hebben plaatsgevonden (bijvoorbeeld de obligatiecrisis van 1994) en de hypothetische scenario's stellen Fortis in staat nieuwe schokken te simuleren van onvoorziene omvang.

De uit testen ontleende cijfers voor baten en lasten worden verder gedetailleerd naar de verschillende geledingen van de Mechant Banking-structuur. Het doel van stresstesten is het management bewust te maken van de risico's die resulteren uit extreem abnormale ontwikkelingen in marktfactoren. Zodoende worden door middel van de stresstests vroegtijdige waarschuwingsindicatoren in werking gesteld, hetgeen de stakeholders tot het volgende in staat stelt:

• eenzelfde benadering ten opzichte van risicotolerantie
• gelijktijdige waarschuwing
• overgaan tot oplossingsgerichte acties.

Op het moment dat de stresstestresultaten een overschrijding laten zien ten opzichte van de vroegtijdige waarschuwingsindicatoren is dit voor het management een reden om over te gaan tot actie.

De bandbreedte van stresstesten is bij Merchant Banking identiek aan die van MrMa en volgt dezelfde trend van ontwikkelingen als die van MrMa. Deze werkwijze waarborgt de vergelijkbaarheid van de stresstestresultaten met andere cijfers en resultaten berekend door MrMa.

Op maandelijkse basis wordt een stresstestprogramma gedraaid voor het risicobeheer die de hele Merchant Bankingafdeling overlapt. De verschillende scenario's worden regelmatig beoordeeld en zonodig bijgewerkt en uitgebreid.

Handelsrisico back testing

Na de berekeningen van de VaR wordt de output op geldigheid geverifieerd. Deze toetsing wordt uitgevoerd door middel van een back testing-module, waar prognoses van de Value-at-Risk worden afgezet tegen de berekende market-tomarket variaties met behulp van geobserveerde dagelijkse dataschommelingen.

Back testing is een officieel statistisch raamwerk dat de efficiëntie van het VaR-model (dus in wezen de betrouwbaarheid van de VaR-uitkomsten) op dagelijkse basis test, door na te gaan of de excepties zijn opgenomen en gebruikt om continu het model adequaat af te stemmen.

Back testing meet, met een tijdslijn van één jaar, in hoeverre de verliezen de VaR-prognoses overschrijden met een betrouwbaarheidsinterval van 99%. Het komt erop neer dat eens in de 100 dagen zulke verliezen plaats zouden mogen vinden. De back-testing-analyses laten zien dat Fortis binnen deze grens is gebleven.

7.5 Liquiditeitsrisico

Liquiditeitsrisico is het risico doordat niet kan worden voldaan aan actuele (en potentiële) verplichtingen of het leveren van onderpand op de vervaldatum. Het bestaat uit twee componenten:

Financierings-liquiditeitsrisico: het risico dat aan verwachte en onverwachte vraag naar contanten van depositohouders, polishouders en andere contractuele partijen niet kan worden voldaan zonder onaanvaardbare verliezen te lijden of de bedrijfsvoering te schaden.

Markt-liquiditeitsrisico: dit risico heeft te maken met het onvermogen om activa in kasstromen om te zetten door ongunstige marktomstandigheden of -ontwrichtingen. Het heeft dus in zekere zin te maken met marktrisico. Marktliquiditeitsrisico heeft betrekking op de liquide waardegevoeligheid van een portofolio door veranderingen in de grootte van de korrekties op de kasstromen en veranderingen in marktwaarde. Het is bovendien gerelateerd aan de onzekere tijdsschaal voor het realiseren van liquide waarde van activa.

7.5.1 Beheer van liquiditeitsrisico

Het beheer van liquiditeitsrisico heeft twee zuilen en is een combinatie van enerzijds het beheren van financieringsbronnen en anderzijds het bewaken van een portefeuille bestaande uit bezittingen waarvoor een vraag bestaat in de markt en die geliquideerd kunnen worden als dekking tegen onverwachte ontwrichtingen van kasstromen. Central Risk Management heeft een beleid en structuur ontwikkeld voor een degelijk liquiditeitsrisicobeheer. Het primaire doel is te garanderen dat Fortis voldoende contanten en liquide middelen aanhoudt om ten alle tijden aan de huidige en toekomstige financiële verplichtingen te voldoen, tijdens normale en abnormale omstandigheden. Dit dient het geval te zijn voor elke valuta waarin Fortis een positie heeft uitstaan, voor alle Bank-, Verzekerings- en Holdingbedrijven, inclusief de voor bijzondere doeleinden opgerichte entiteiten (Special Purpose Entities).

Het beheer van liquiditeitsrisico dient te stroken met een strategie die waardecreatie als doel heeft. Zodoende heeft Fortis besloten niet tot een implementatie over te gaan van een maximalisatiebeleid (het streven van een zo liquide mogelijk samenstelling), maar een beleid in werking heeft gesteld dat gericht is op optimalisatie. Het gewenste liquiditeitsprofiel zou zowel de kredietwaardigheid van Fortis moeten ondersteunen als moeten bijdragen aan de winstgevendheid.

Het Fortis Risk & Capital Committee (RCC) zet de lijnen uit voor de tolerantie en formuleert de strategie ten opzichte van alle risicofactoren, waaronder het liquiditeitsrisico.

Het Fortis Risk Committee (FRC) is verantwoordelijk voor de bewaking van het liquiditeitsrisico binnen Fortis. FRC delegeert de bewaking en acceptatie van liquiditeitsrisico op basis van een met liquiditeitslimieten vastgestelde structuur als volgt:

• aan de ALCO/MPC: het structurele beheer van liquiditeitsrisico van Fortis Bank, bepaald door de ALM en uitgevoerd door Global Markets
• aan de MPBRC en ALCO/MPC (in opeenvolgende volgorde): het structurele beheer van liquiditeitsrisico in niet Eurovaluta, die niet wordt beheerd door een lokale ALM, vastgesteld en uitgevoerd door Global Markets
• aan de MPBRC en ALCO/MPC (in opeenvolgende volgorde): het operationele en contingent beheer (beheer van onverwachte gebeurtenissen) van liquiditeitsrisico van Fortis Bank, bepaald en uitgevoerd door Global Markets.
• aan het Insurance Risk Committee: het potentiele, operationele en structurele beheer van het liquiditeitsrisico van de Fortis Verzekeringsbedrijven.

Deze risicostructuur wordt aangevuld door het Liquidity & Funding Competence Center (LFCC) dat als sectoroverschrijdend platform fungeert voor een dialoog en uitwisseling van informatie omtrent kwesties op het gebied van liquiditeitisrisico-management.

Binnen Fortis is Global Markets de 'lender of last resort' die de ultieme toegang heeft tot de centrale banken of professionele financiële markten. Deze 'ultieme kredietverlener' heeft de uiteindelijke verantwoordelijkheid voor de financiering van alle bedrijfsactiviteiten en Fortis-entiteiten, inclusief zijn eigen financiering of die van de voor bijzondere doeleinden opgerichte entiteiten.

7.5.2 Rapportage van liquiditeitsrisico

Om het gebruik van de liquiditeit van het Bankbedrijf, Verzekeringsbedrijf en de algemene rekening te bewaken heeft CRM een rapportagestructuur opgericht. De rapportage wordt verwezenlijkt in samenwerking met Global Markets voor de korte termijn liquiditeitsrisico, ALM Bank en Verzekeringen en de Holding Financieringsbedrijven voor de middellange termijn liquiditeitsrisico. Hierdoor is men in staat de liquiditeitsprofielen te analyseren van de balansen van de verschillende entiteiten, waaronder de belangrijke financieringsentiteiten in de vorm van SPE's. Hierbij wordt ook bijzondere aandacht besteed aan in zekerheid gestelde activa en de financiering hiervan.

7.5.3 Liquiditeitslimieten

Buiten de rapportagestructuur, heeft Fortis een kader geformuleerd voor liquiditeitslimieten voor de drie desks in Brussel, New York en Hong Kong. De liquiditeitslimieten richten zich op het korte termijn liquiditeitsrisico en stellen limieten vast voor een dag (overnight of O/N), morgen/de dag daarna (T/N) en spot/de volgende dag (S/N). Verdere uitwerkingen voor een periode van een week en een maand is behouden voor een later stadium. De O/N-limieten worden per definitie als meest belangrijke aangezien, terwijl de T/N- en S/N-limieten ook noodzakelijk zijn en worden gebruikt om toenames in de liquiditeitsverschillen in een vroeg stadium te identificeren. Deze limieten gelden alleen voor financieringsverschillen die niet door zekerheden zijn gedekt.

De treasury-activiteiten in Merchant Banking, die over drie centrale punten en tijdzones zijn verdeeld, houdt in dat openstaande posities kunnen worden overgedragen van achtereenvolgens Hong Kong, België tot New York. Er zijn afzonderlijke limieten vastgesteld voor Hong Kong, België en New York. Zodoende dient New York als 'lender of last resort' en wordt de USD als ultieme valuta gezien.

7.5.4 Liquiditeitsrampenplan

Het liquiditeitsrampenplan (Contingency Funding Plan) treedt in werking wanneer de liquiditeitspositie van Fortis in gevaar komt door interne en externe uitzonderlijke omstandigheden die eventueel kunnen resulteren in een liquiditeitscrisis. Het doel hiervan is de liquiditeitsbronnen te beheren zodat de bedrijfsactiviteiten niet in gevaar komen en excessieve financieringskosten binnen de perken worden gehouden.

Tijdens een crisis zijn adequate informatiestromen van cruciaal belang voor snelle beslissingen en het vermijden van onnodige verergeren van lopende kwesties. In dit kader zorgt het liquiditeitscalamiteitenplan dat de interne communicatiestromen tijdig, duidelijk en onbelemmerd verlopen. Bovendien maakt dit plan het mogelijk dat de geschikte externe communicatiestromen de juiste informatie afleveren aan marktdeelnemers, werknemers, klanten, kredietverleners, toezichthouders en aandeelhouders. De afdeling Communicatie is hier normaal gesproken bij betrokken. Dit plan heeft zijn diensten bewezen tijdens de Amerikaanse subprime-crisis in 2007.

Elk entiteit van Fortis die een toegangspoort heeft tot de financiële markten heeft een dubbele verantwoordelijkheid met betrekking tot liquiditeitscrisisbeheer. Deze entiteiten dienen in staat te zijn verantwoordelijkheden te nemen betreffende de eigen valuta en, indien van toepassing en zonodig, een bijdrage te leveren aan de groepsbrede beheersing van eent liquiditeitscrisis van Fortis. Deze entiteiten dienen hun eigen liquiditeitsrampenplan en hun eigen locale liquiditeitcrisiscomité te hebben die ter plekke een liquiditeitscrisis het hoofd kan bieden. Het plan moet zijn aangepast aan de specifieke kenmerken van de locale regelgeving, de locale converteerbare of niet-converteerbare valuta's en de specifieke bedrijfsactiviteiten.

7.5.5 Financieringsbronnen

De deposito's van klanten (particulieren, zakelijk, ondernemingen) vormen een belangrijk onderdeel van de primaire financieringsbronnen van de bankactiviteiten. Betaalrekeningen en spaargelden van particulieren zijn weliswaar direct of op korte termijn opvraagbaar, maar leveren niettemin een belangrijke bijdrage aan de stabiliteit van de financieringsbasis op de lange termijn. Deze stabiliteit staat of valt met het behoud van het vertrouwen van de rekeninghouder in de solvabiliteit en goede liquiditeitsbeheer van Fortis. Voor korte termijnfinanciering (gedekt en ongedekt) wordt een beroep op professionele markten gedaan. Niet door zekerheden gedekte kredietverlening wordt beperkt door het limietensysteem dat een bovengrens stelt aan ongedekte positieverschillen. De uitgifte van kortlopend en langlopend papier wordt centraal bewaakt en het beroep op de financiële markten wordt gecoördineerd door het Global Liquidity & Funding Team.

7.5.6 Liquiditeitsverschil

In de onderstaande tabel zijn de activa en verplichtingen van Fortis onderverdeeld op basis van de resterende contractuele looptijd. Direct opvraagbare deposito's, spaargelden en andere activa en verplichtingen zonder vaste looptijd worden weergegeven in de kolom Zonder looptijd en worden door Fortis beschouwd als een relatief stabiele primaire bron van financiering voor de activiteiten. In de lijnen niet-financiële activa en niet niet-financiële verplichtingen in de kolom Minder dan 1 maand zijn de tijdelijke verschillen tussen de trade en settlement datum begrepen.

De looptijden van de activa en verplichtingen zijn als volgt:

	Tot					Zonder
	1 maand	1-3 maand	3-12 maand		1-5 jaar Meer dan 5 jaar	looptijd	Totaal
Per 31 december 2007
Activa
Vastrentende financiële
instrumenten	117.917	36.653	53.570	78.149	149.152	10.543	445.984
Variabele rentende financiële
instrumenten	31.452	5.245	10.856	29.189	63.747	65.653	206.142
Niet-rentedragende financiële
instrumenten	12.905	2.178	1.638	1.515	20.088	59.693	98.017
Niet-financiële activa	47.369	10.689	11.553	9.415	12.367	29.643	121.036
Totaal activa	209.643	54.765	77.617	118.268	245.354	165.532	871.179
Verplichtingen
Vastrentende financiële
instrumenten	198.272	51.787	38.462	33.118	34.644	23.092	379.375
Variabele rentende financiële
instrumenten	32.382	16.889	9.855	30.651	19.197	132.108	241.082
Niet-rentedragende financiële
instrumenten	6.975	2.211	5.503	12.070	27.343	64.368	118.470
Niet-financiële verplichtingen	33.616	4.774	8.394	12.311	12.731	26.232	98.058
Totaal verplichtingen	271.245	75.661	62.214	88.150	93.915	245.800	836.985
Netto liquiditeitsverschil	- 61.602	- 20.896	15.403	30.118	151.439	- 80.268	34.194
Per 31 december 2006
Totaal activa	185.994	46.461	71.606	112.548	233.301	125.319	775.229
Totaal verplichtingen	241.453	69.409	58.867	84.819	78.521	220.609	753.678
Netto liquiditeitsverschil	- 55.459	- 22.948	12.739	27.729	154.780	- 95.290	21.551
Per 31 december 2005
Totaal activa	180.839	48.090	76.573	117.620	202.731	103.141	728.994
Totaal verplichtingen	255.844	65.497	58.241	67.493	69.933	192.330	709.338
Netto liquiditeitsverschil	- 75.005	- 17.407	18.332	50.127	132.798	- 89.189	19.656

7.6 Verzekeringstechnisch risico

Het verzekeringstechnisch risico betreft alle risico's verbonden aan verplichtingen uit hoofde van verzekeringsactiviteiten met uitzondering van componenten die onder marktrisicofactoren vallen (zoals bijvoorbeeld de rentevoeten) of die onder operationele risicofactoren vallen (zoals kostenrisico's en afkooprisico's).

Alle verzekeringstechnische risico's worden op een consistente manier gemodelleerd en gemeten, gebaseerd op de bepaling van de fair value van activa en passiva en de ontwikkeling van een model voor de waardespreiding rond deze best mogelijke schatting naar aanleiding van levens- en niet-levensverzekeringstechnisch risico.

Verzekeringstechnisch risico wordt onderverdeeld in twee groepen: levenrisico en niet-levenrisico7);

• Levenrisico bevat de volgende niet-limitatieve oorzaken van variatie in verzekeringswaarde van de verplichtingen: langlevenrisico, sterfterisico, ziekterisico en arbeidsongeschiktheidsrisico. Deze risico's worden ook wel eens als biometrische risico's aangeduid.
• Niet-levenrisico bevat de volgende niet-exhaustieve oorzaken van variatie in verzekeringswaarde van de verplichtingen: woning- en eigendomrisico8), motorvoertuigenrisico, wettelijke aansprakelijkheidsrisico, ongevallenrisico, risico op onderbreking van de bedrijfscontinuïteit, reisrisico.

De belangrijkste componenten van alle verzekeringstechnische risicotypes kunnen op de volgende wijze worden onderverdeeld:

• Volatiliteit: het risico van willekeurige schommelingen in zowel de frequentie als de omvang van een verzekeringstechnisch risico. Wanneer de risico's onafhankelijk en homogeen van aard zijn, zal de volatiliteit van de portefeuille afnemen met de omvang van de portefeuille. Voorbeelden zijn:
  • Voor Leven: de willekeurige schommelingen van jaarlijkse sterftecijfers ten opzichte van de gemodelleerde trend;
  • Voor Niet-leven: de willekeurige schommelingen van jaarlijkse motorvoertuigenschades ten opzichte van het verwachte gemiddelde.
• Onzekerheid: het risico dat de reële uitkomsten verschillen van de door het model voorspelde uitkomsten, doordat enerzijds de omstandigheden veranderd kunnen zijn sinds het model werd ontwikkeld of doordat anderzijds het model of de daarin gebruikte parameters verkeerd werden geformuleerd. Voorbeelden zijn:
• Voor Leven: groter dan verwachte stijging van de levensverwachting door medische vooruitgang of doordat de steekproef waarop de modellen gebaseerd zijn niet representatief is voor de eigen portefeuille.
• Voor Niet-leven: hoger dan verwachte algemene verzekeringsclaims door veranderingen in het klantgedrag of een juridische uitspraak die niet voorspeld worden in het model.
• Extreme gebeurtenissen: dit zijn gebeurtenissen met een hoge impact die niet zo vaak voorkomen (eenmalige schokbewegingen aan de ongunstige staart van de kansverdeling). In wezen is dit een extreme vorm van volatilteit, maar wordt dit afzonderlijk geïdentificeerd vanwege de impact (ze wegen vaak sterk door in de risicometing, in het bijzonder in de hoge betrouwbaarheidsintervallen) en het feit dat deze gebeurtenissen een specifieke modellering vereisen. Voorbeelden zijn:
  • Voor Leven: een grootschalig ongeluk bij een bedrijf waarmee een groepsverzekering is afgesloten wat leidt tot een groot aantal overlijdens of een revolutionair geneesmiddel tegen kanker dat leidt tot een aanzienlijke aanpassing van de verwachte levensduur.
  • Voor Niet-leven: catastrofale natuurrampen als gevolg van orkanen, aardbevingen of overstromingen of door de mens veroorzaakte rampen zoals een auto die een treinongeluk veroorzaakt.

7) Hierbij dient opgemerkt te worden dat deze risicocategorieën niet noodzakelijkerwijs overeenstemmen met het brede scala aan productclassificaties binnen Fortis. Het kan bijvoorbeeld zijn dat een product gekwalificeerd is als 'Niet-leven' voor verslaggevingsdoeleinden maar in werkelijkheid bestaat uit leven- en nietlevenrisico of andere risicotypes zoals markt- en operationeel risico.

8) Ook naar gerefereerd als zijnde het brandrisico.

Wanneer contracten zich uitstrekken tot de volgende verslagperiode, wordt de gehele verzekeringsmodellering als volgt onderverdeeld:

• Reserverisico: is gerelateerd aan de verplichtingen die ontstaan uit gebeurtenissen die al zijn voorgevallen en waarvoor reeds een verplichting expliciet werd aangelegd in de rekeningen9).
• Premierisico: is gerelateerd aan de verplichtingen die ontstaan uit gebeurtenissen die zijn gedekt onder de bestaande contracten maar die nog niet voorgevallen zijn op groepsniveau.10)

'New business'-risico: is gerelateerd aan de verplichtingen die ontstaan uit gebeurtenissen die zijn gedekt onder nieuwe of hernieuwde contracten. Op basis van de benadering met een tijdshorizon van 1 jaar worden alleen nieuwe of hernieuwde polissen die binnen de eenjarige horizon vallen, meegenomen in de economische kapitaal berekeningen.

Herverzekering en andere vormen van risicomatiging, zoals 'Catastrophe Bonds', kunnen de vorm van de waardeverdeling wijzigen en worden gebruikt om de volatiliteit van de inkomsten te verminderen, te begrenzen of de negatieve impact op de waarde te spreiden als een alternatief voor kapitaal.

7.6.1 Risicobeheer verzekeringen

Fortis beheert het verzekeringsrisico via een combinatie van acceptatiebeleid, prijsstelling, voorzieningen en herverzekeringsovereenkomsten.

De afdelingen belast met het risicobeheer hebben binnen elk Verzekeringsbedrijf tot taak de verzekeringsrisico's die verbonden zijn aan de polissen te evalueren en te beheren op basis van het beleid en de richtlijnen die op Fortis-niveau zijn bepaald. Het verzekeringstechnisch risico wordt samen met andere risico's (zoals ALM) en andere afdelingen (zoals beleggingen) beheerd.

7.6.2 Acceptatiebeleid

Het acceptatiebeleid wordt lokaal vastgesteld door elk Verzekeringsbedrijf als onderdeel van het algemene beheer van het verzekeringsrisico. Hierbij worden risico's beoordeeld door actuariële medewerkers en wordt de feitelijke schadehistorie geëvalueerd. Om het schadeverloop te verbeteren en/of te verzekeren dat de prijsstelling correct wordt aangepast, wordt het acceptatiebeleid verfijnd aan de hand van een aantal indicatoren en statistische analyses.

7.6.3 Prijsstelling

Fortis bepaalt het premieniveau zodanig dat het bedrag van de premies, samen met de beleggingsinkomsten die daarmee worden gegenereerd, groter is dan het totale bedrag van de schade, de schadeafhandelingskosten en de beheerkosten. Het vastleggen van de premies voor polissen (prijsstelling) gebeurt op basis van statistische analyses die zijn gebaseerd op interne en externe historische gegevens. De juistheid van de prijsstelling wordt getest met behulp van technieken en belangrijke prestatie-indicatoren die passen bij de desbetreffende portefeuille. Dit gebeurt zowel a priori (bijvoorbeeld beoordeling van de winstgevendheid) als a posteriori (bijvoorbeeld embedded value, combined ratio).

De factoren waar rekening mee wordt gehouden bij de prijsstelling voor verzekeringen verschillen per product, en zijn afhankelijk van de geboden dekking en uitkeringen. In het algemeen worden volgende factoren in aanmerking genomen:

• verwachte claims van verzekeringnemers, de daaraan gerelateerde verwachte uitkeringen en hun timing

• de mate en aard van de variatie aangaande de verwachte uitkeringen. Dit houdt onder meer in dat er analyses gemaakt worden van schadestatistieken, dat de ontwikkeling van jurisprudentie in acht genomen wordt evenals het economische klimaat en de demografische ontwikkelingen

• overige productiekosten voor het betreffende product, zoals distributie-, marketing- en administratiekosten

• financiële omstandigheden die de tijdwaarde van geld weerspiegelen

• regelgeving inzake solvabiliteit

• doelstellingen aangaande de winstgevendheid

• omstandigheden in de verzekeringsmarkt, voornamelijk de prijsstelling van concurrenten voor vergelijkbare producten.

9) Ook naar gerefereerd als zijnde de 'written business'

10) Ook naar gerefereerd als zijnde de 'unwritten business'

7.6.4 Beleid aangaande verplichtingen

Elk Verzekeringsbedrijf binnen Fortis vormt voorzieningen voor toekomstige claims uit hoofde van polissen en bestemt activa ten behoeve van deze verplichtingen. Hiertoe worden onder meer schattingen en assumpties gemaakt die in het komende jaar een invloed kunnen hebben op activa, verplichtingen, eigen vermogen en resultaat. Deze schattingen worden per elke verslagdatum geëvalueerd door middel van statistische analyses gebaseerd op interne en externe historische gegevens.

De toereikendheid van de verzekeringsverplichtingen wordt periodiek geëvalueerd. Eventueel noodzakelijke verhogingen van de verplichtingen worden direct erkend en ten laste van de resultatenrekening verantwoord. De 'Fortis Adequacy Liability Testing Policy' en processen voldoen aan de vereisten van IFRS. Deze zijn vastgesteld om het management zekerheid te geven dat er voldoende activa worden aangehouden om de verplichtingen te kunnen dekken door middel van een best mogelijke schatting, op economische basis en met hoge betrouwbaarheid. Een mechanisme dat vroegtijdige waarschuwingen geeft, zorgt ervoor dat gepaste acties worden ondernomen mocht het kritieke niveau van additionele voorzichtigheid (activa aangehouden hoger dan het best mogelijke geschatte niveau van de verplichtingen) onder het 90% betrouwbaarheidsinterval vallen. Bovendien zorgt 'the Policy' ervoor dat aan alle wettelijke verplichtingen en verplichtingen ten opzichte van de toezichthouder zijn voldaan zowel op groeps- als lokaal niveau.

De algemene toereikendheid van de verplichtingen uit hoofde van verzekerings- en beleggingscontracten per 31 december 2007 is bevestigd door gecertificeerde (interne en externe) actuarissen.

Omwille van potentiële onjuistheden die inherent zijn aan de technieken, assumpties en gegevens die gebruikt worden bij het maken van statistische analyses, kan het risico dat de uiteindelijke claims hoger zullen uitvallen dan de gevormde verplichtingen uit hoofde van de verzekerings- en beleggingscontracten niet volledig worden geëlimineerd. Om het risico te vermijden dat Fortis (vrijwel) niet meer zal kunnen voldoen aan de verplichtingen tegenover verzekeringnemers en anderen, houdt Fortis extra solvabiliteitsvermogen aan.

De relatieve variatie van de verwachte uitkomsten is geringer naarmate de portefeuilles groter en meer gediversifieerd worden. Factoren die zouden leiden tot een toename van het verzekeringsrisico zijn onder meer: een gebrek aan risicodiversificatie qua type risico, risicobedrag, geografische locatie en sector; negatieve veranderingen in de omgeving (zoals wetswijzigingen, etc.) en extreme gebeurtenissen, zoals zware stormen.

Wanneer zulke factoren zich voordoen bij Fortis, wordt het risiconiveau teruggebracht tot het niveau van risicobereidheid van Fortis door middel van risicotransfermechanismen, zoals herverzekering. Dit behelst, maar is niet gelimiteerd tot, Europese meteorologische gebeurtenissen.

7.6.5 Herverzekering

Indien noodzakelijk sluiten de Verzekeringsbedrijven van Fortis herverzekeringscontracten af om de verzekeringstechnische risico's te beperken. Herverzekering kan plaatsvinden per afzonderlijke polis (per risico), of op portefeuillebasis (per gebeurtenis) dat is wanneer het risico met betrekking tot individuele verzekeringnemers zich binnen de locale limieten bevindt maar er sprake is van een onaanvaardbaar risico door accumulatie van claims op het niveau van de groep (catastroferisico). Laatstgenoemde gebeurtenissen hangen over het algemeen samen met extreme weersomstandigheden of worden door menselijk toedoen veroorzaakt. De selectie van herverzekeringsmaatschappijen is voornamelijk gebaseerd op overwegingen rond de prijsstelling en het beheer van het risico dat de tegenpartij vertegenwoordigd. Dit risico dat de tegenpartij vertegenwoordigd, is geïntegreerd in het totale kredietrisicobeheer.

De herverzekeringsstrategie wordt centraal gecoördineerd en waar mogelijk via interne herverzekeringsmaatschappijen geregeld, zodat Fortis kan profiteren van de gecombineerde koopkracht, de diversificatie en een best-practice. Op die manier hebben de maatschappijen voldoende flexibiliteit om op basis van lokale afwegingen de eigen risicotolerantie te bepalen, terwijl Fortis de herverzekering inkoopt op basis van de capaciteit en diversificatie op groepsniveau.

Herverzekering wordt vooral gebruikt voor het verminderen van de invloed van natuurrampen (zoals zware stormen, aardbevingen en overstromingen), grote enkelvoudige claims uit hoofde van polissen met een hoge limiet, en meervoudige claims die voorvloeien uit één en dezelfde gebeurtenis door menselijk toedoen.

In de onderstaande tabel wordt een overzicht gegeven van de limieten en de retentie van het risico per product (in nominale bedragen).

			2007			2006
	Hoogste	Hoogste	Laagste	Hoogste	Hoogste	Laagste
	behoud	behoud	bescherming	behoud	behoud	bescherming
	per	per	gekocht per	per	per	gekocht per
	risico 1)	evenement	gebeurtenis	risico 1)	evenement	gebeurtenis
Product segmenten
Auto, wettelijke aansprakelijkheid	10.000.000 2)	10.000.000	Ongelimiteerd	7.250.000 2)	7.250.000	Ongelimiteerd
Auto overige	Niet toepasselijk	28.215.000	17.500.000	Niet toepasselijk	7.250.000	19.250.000
Verzekeringen schade aan eigendommen	10.000.000	112.000.000 3)	508.000.000	3.000.000	67.250.000 3)	726.000.000 3)
Wettelijke aansprakelijkheid algemeen	10.000.000	10.000.000	50.000.000	5.075.000	5.075.000	55.000.000
Bedrijfsongevallenverzekering	2.500.000	2.500.000	87.500.000	2.500.000	2.500.000	87.500.000
Zeevaart, luchtvaart en transport	2.000.000	2.000.000	88.000.000	1.250.000	1.250.000	58.750.000
Leven en arbeidsongeschiktheid	750.000	5.000.000	73.500.000	750.000	5.000.000	73.500.000
Persoonlijke ongevallen	500.000	500.000	9.500.000	500.000	500.000	9.500.000

1) Herverzekering in overeenstemming met acceptatierichtlijnen en polislimieten.

2) Onbeperkte dekking voor wettelijke aansprakelijkheid motorvoertuigen.

3) Externe bureaus verzorgen de risicomodellen voor natuurlijke en door menselijk toedoen veroorzaakte catastrofes voor West-Europa. Afdekking binnen waarschijnlijkheidsinterval van 99%.

De onderstaande tabel geeft een overzicht van de premies die per product aan herverzekeraars zijn betaald in 2007.

			2007			2006
	Bruto			Bruto
	geboekte	Afgegeven	Netto	geboekte	Afgegeven	Netto
	premies	premies	premies	premies	premies	premies
Product segmenten
Leven	9.688	- 82	9.606	9.147	- 56	9.091
Ongevallen en ziekte	1.727	- 195	1.532	1.540	- 192	1.348
Brand, schade, andere schade aan eigendommen en overige	3.756	- 334	3.422	3.493	- 298	3.195
Eliminaties	- 52	53	1	- 34	24	- 10
Totaal verzekeringen	15.119	- 558	14.561	14.146	- 522	13.624

7.6.6 Verzekeringstechnisch risico

7.6.6.1 Risico Niet-leven

De tijd die nodig is voor de identificatie en afhandeling van een schadeclaim is een belangrijke factor. Claims met een korte doorlooptijd zoals autoschade en schade aan eigendommen worden over het algemeen binnen enkele dagen of weken gemeld en kort daarna afgewikkeld. De afwikkeling van claims met een lange doorlooptijd, zoals bij lichamelijk letsel of aansprakelijkheid, kan echter jaren in beslag nemen. Bij claims met een lange doorlooptijd is, als gevolg van de aard van de schade, informatie over de gebeurtenis, bijvoorbeeld de vereiste medische behandeling, niet altijd direct beschikbaar. Bovendien is schade met een lange doorlooptijd moeilijker te analyseren, zijn hiervoor meer gedetailleerde werkzaamheden vereist en is de mate van onzekerheid groter dan bij schade met een korte doorlooptijd.

Er worden analyses gemaakt van onder andere de ervaringen van Fortis met vergelijkbare gevallen, van historische trends, zoals het voorzieningenpatroon, de groei van de risicoblootstelling, schade-uitkeringen, omvang van lopende en nog niet uitgekeerde schadegevallen, en van gerechtelijke uitspraken en economische omstandigheden.

Om het claimrisico te beperken, past het verzekeringsbedrijf een selectie- en acceptatiebeleid toe dat is gebaseerd op de schadehistorie en risicomodellen. Dit gebeurt per klantensegment en per soort activiteit. Tevens wordt gebruik gemaakt van de kennis of verwachtingen ten aanzien van de toekomstige ontwikkeling van de frequentie en omvang van claims. Daarnaast profiteert Fortis van diversificatie-effecten doordat de Niet-leven bedrijven actief zijn op een groot aantal verschillende terreinen en in een groot aantal verschillende regio's. Aan het gemiddelde aantal claims verandert dit niets, maar de variatie in de totale claimportefeuille neemt hierdoor wel af, en daarmee tevens het risico. Het risico van onverwacht grote schadeclaims wordt ingeperkt door polislimieten, concentratierisicobeheer en speciaal hiervoor ingerichte risico-overdracht overeenkomsten (bijvoorbeeld herverzekeringen).

Verplichtingen voor claims voor Niet-leven worden getroffen voor schadegebeurtenissen die wel al hebben plaatsgevonden maar die nog niet zijn afgewikkeld (vervallen risico's). Over het algemeen treft Fortis verplichtingen voor schade per productcategorie, dekking en jaar, en houdt daarbij rekening met voorzichtige, niet verdisconteerde uitkeringsramingen inzake voorgevallen schaden en schattingen van (nog) niet voorgevallen schade. Hierbij wordt tevens rekening gehouden met de kosten voor afwikkeling van de schade en inflatie.

Lopende risico's voor schadegevallen waarvoor premiebetalingen zijn ontvangen maar het risico nog niet is vervallen, worden gedekt door de niet-verdiende premies. De toereikendheid van de verplichtingen wordt tenminste éénmaal per kwartaal getoetst aan het groepsbeleid. Eventuele aanpassingen die voortvloeien uit veranderingen in de schattingen voor verplichtingen voor verzekeringscontracten komen tot uiting in het huidige operationele resultaat.

De onderstaande tabel met afwikkeling van de schaden geeft informatie over de evolutie van de voorzichtige schade schattingen in de tijd en dit per jaar van voorvallen van de schade en geeft inzicht in de toereikendheid van de schade verplichtingen.

Analyse van historische claimontwikkeling

Schade jaar

Per 31 december 2007

euro '000

Alle vermelde cijfers zijn ongedisconteerd

Bruto schadeclaims (cumulatief)

voor brand, schade aan eigendommen en overige

schade en ongevallen en ziekte:

	2000 &
	eerder	2001	2002	2003	2004	2005	2006	2007	Totaal
Per het einde van het eerste schadejaar		2.239.141	2.497.642	2.578.791	2.830.181	2.724.637	2.803.874	3.352.848
2002		2.260.960
2003		2.209.388	2.471.690
2004		2.194.275	2.427.014	2.476.665
2005		2.236.490	2.395.703	2.369.212	2.646.168
2006		2.180.604	2.379.275	2.329.529	2.515.126	2.698.682
2007		2.157.359	2.330.640	2.271.486	2.407.713	2.516.362	2.710.922
Bruto schadeclaims per 31 december 2007		2.157.359	2.330.640	2.271.486	2.407.713	2.516.362	2.710.922	3.352.848
Cumulatieve bruto betaalde schaden
per 31 december 2007		1.995.157	2.081.224	1.979.140	2.035.117	1.960.418	1.913.600	1.552.167
Bruto uitstaande schadeverplichtingen	958.963	198.201	249.416	292.346	372.596	555.945	797.322	1.800.681	5.225.470
(inclusief IBNR)

Overige schadeverplichtingen (niet inbegrepen in de schaden hierboven) 706.672

Schaden met betrekking tot arbeidsongeschiktheids-

uitkeringen en ziektes 1.189.389

Totaal schadeverplichtingen 7.121.531

De tabel inzake dehistorische claimontwikkeling geeft inzicht in de evolutie van de prudentie van de uiteindelijke claiminschattingen door de tijd per schadejaar en geeft daarnaast inzicht in de toereikendheid van de schadeverplichtingen.

7.6.6.2 Sterfte-/Langlevenrisico

Het langleven-risico wordt beheerd door middel van de prijsstelling, het acceptatiebeleid, regelmatige evaluatie van de sterftetabellen die worden gebruikt voor de prijsstelling en het vormen van voorzieningen, beperking van de contractperiode en het aanpassen van tarieven bij hernieuwing van de polis. Wanneer blijkt dat de levensverwachting sneller toeneemt dan de sterftetabellen aangeven, worden extra voorzieningen aangelegd en worden de tabellen waar mogelijk aangepast.

Gezien het feit dat de levensverwachting van de verzekerde bevolking naar verwachting zal blijven stijgen, wordt de kans op een onverwachte toename van het sterfterisico in de bestaande activiteiten op portefeuilleniveau in dit stadium niet significant geacht. Er bestaat echter wel een kans op een extreme waarde in het sterfterisico als gevolg van epidemieën, een industriële ramp of terroristische aanslagen. Dit soort sterfterisico wordt verminderd door het acceptatiebeleid, nauwlettend opvolgen van de sterftetabellen en verschillende excedentverzekeringen en herverzekeringsovereenkomsten voor grote rampen.

7.6.6.3 Arbeidsongeschiktheidsrisico

Het arbeidsongeschiktheidsrisico betreft de onzekerheid ten aanzien van schade als gevolg van hoger dan verwachte invaliditeitspercentages en -niveaus en kan zich bijvoorbeeld voordoen in portefeuilles met arbeidsongeschiktheid- en ziektekostenpolissen en ongevallenverzekeringen voor werknemers.

Het voorvallen van arbeidsongeschiktheid en het herstel ervan wordt beïnvloed door het economische klimaat, overheidsinterventie, medische vooruitgang en kosten, en door de normen die worden toegepast bij de beoordeling van de arbeidsongeschiktheid. Dit risico wordt beheerd door middel van een regelmatige evaluatie van historische schadepatronen, verwachte toekomstige ontwikkelingen en de aanpassing van de prijsstelling, verplichtingen en het acceptatiebeleid. Fortis beperkt het arbeidsongeschiktheidsrisico tevens door medische selectiestrategieën en een passende herverzekering.

De tabel hieronder geeft informatie over sensitiviteit met betrekking tot de belangrijkste verzekeringstechnische risico's. De sensitiviteiten voor het Levenbedrijf werden gekozen in overeenstemming met de sensitiviteiten die worden gebruikt in de embedded value publicatie.

	Effect op	Effect op
Leven	de waarde	de waarde
Sensitiviteiten	per 31 december 2007	per 31 december 2006 1)
Mortaliteitsratio -5%	32	45
Lasten -10%	261	319
Afkoopratio -10%	127	105
	Effect op	Effect op
Niet-leven	de winst voor belasting	de waarde
Sensitiviteiten	per 31 december 2007	per 31 december 2006 1)
Lasten -10%	159	155
Opgelopen schaden +5%	-164	-136

1) Waardebepaling gebaseerd op fair value methodologie. Zie ook de ALM verzekeringssectie voor meer informatie over de onderliggende basisprincipes van de Fortis fair value methodologie.

7.7 Operationeel risico

Door de inherente risico's van operationele activiteiten en beslissingen, hebben alle ondernemingen waaronder financiële instellingen, te maken met operationeel risico. Binnen het operationele risico wordt onderscheid gemaakt tussen het bedrijfsrisico en gebeurtenisrisico.

Bedrijfsrisico is het risico dat ontstaat door het ontplooien van bedrijfsactiviteiten en is dus van invloed op elke financiële en niet-financiële instelling. Het betreft het risico op verliezen door veranderingen in de concurrentieomgeving die de bedrijfsactiviteiten of operationele omstandigheden aantasten. Het effect ontstaat doorgaans door wijzigingen in volumes, prijsstelling of marges ten opzichte van een vast kostenniveau. Het bedrijfsrisico wordt dan ook extern gestuurd (door wetgeving, fiscaal, marktontwikkelingen, strategisch, reputatierisico en dergelijke) maar kan worden beperkt door effectief management.

Het gebeurtenisrisico betreft het risico op verliezen door inadequate of falende interne processen, mensen en/of systemen en anderzijds het risico op verliezen als gevolg van externe gebeurtenissen. Juridische en compliance risico's worden gerekend tot gebeurtenisrisico, terwijl het strategische risico en het reputatierisico hier buiten vallen. Gebeurtenisrisico wordt meestal intern gestuurd (door interne en externe fraude, werknemers, klanten, producten, en bedrijfsvoering en bovendien door technologische en infrastructurele gebreken en dergelijke) en kan met de juiste beheersprocessen en -controles worden beperkt.

7.7.1 Operationeel risico en management control

Central Risk Management heeft een kader geïmplementeerd voor een adequaat operationeel risicobeheer waarin alle dimensies van operationeel risico aan de orde komen. Dit kader, dat bekend staat onder de naam Operational Risk & Management Control (ORMC) kader, omvat het beleid voor de beheersing van operationeel risico, voor de identificatie, beoordeling, meting en rapportage van deze risico's en de beperking daarvan. Periodiek wordt daarenboven de verankering en het gebruik van het ORMC-kader binnen de verschillende bedrijfsonderdelen beoordeeld.

In onderstaand figuur is het risicobeheerkader schematisch weergegeven.

Dit kader ondersteunt de organisatie met het verhogen van het bewustzijn van operationele risico's, het identificeren van de operationele risicoprofielen, het effectief bewaken van operationele risico's en het bepalen van de daaraan gerelateerde eigen vermogensvereisten. Om een dergelijke geavanceerde benadering toe te passen is een allesomvattende risicobeheerorganisatie en een adequaat beleid omtrent risicobeheer en –beperking consistent geïmplementeerd door de hele bank en al haar juridische entiteiten, business- en landenniveaus. Operationele risicomanagers zijn aangeduid op globaal, locaal, en landenniveau voor alle bankgerelateerde activiteiten (inclusief support functions) en belangrijkste landen.

Elke business of juridische entiteit hanteert de bijbehorende methoden en instrumenten en/of integreert de business aanpak in dit kader. Belangrijke aspecten voor wat betreft het inrichten van de verantwoordelijkheden zijn onder andere:

• op het niveau van de business(line): de business(line) is primair verantwoordelijk voor het beheer/de mitigering van het operationele gebeurtenisrisico in de cross-border activiteiten. Voor een adequaat risicobeheer is het noodzakelijk dat op de lagere niveaus van de organisatie (op locatie) het risicobeheer goed verankerd is.
• op landenniveau/het niveau van de juridische entiteit: het land/de juridische entiteit is verantwoordelijk voor de lokale coördinatie en ondersteuning van risicobeheer/initiatieven voor mitigering, de coördinatie tussen de businesses van het beheer/de mitigering van de gebeurtenisrisico-exposure, de communicatie met de regelgevende en toezichthoudende instanties en de rapportage aan het risicocomité respectievelijk het managementteam op landenniveau.
• op groepsniveau: Central Risk Management bewaakt dat de operationele gebeurtenis risico's worden beoordeeld, gemeten en beheerst in de businesses van het bankbedrijf en coördineert de rapportage aan de juiste risicocommissies (met name het Operational Risk Policy Committee) en de directiecomités van de businesses en de bank.

7.7.2 Identificatie, beoordeling, meting, analyse, rapportage en bewaking van operationeel risico

Om een effectieve en efficiënte identificatie en beheersing van operationele risico's te realiseren, worden de volgende instrumenten en technieken gehanteerd:

• Verzamelde verliesgegevens: sinds 2001 houden de businesses continu verliesgegevens bij, inclusief oorzaken, in een centrale database. Het centrale operationele risicobeheer bewaakt de kwaliteit, volledigheid en tijdigheid van de verzamelde gegevens door middel van rapportages en analyses op kwartaalbasis.
• Risicobeoordelingen worden periodiek uitgevoerd in de businesses en support functions om een toekomst gerichte analyse te maken van de operationele risicoprofielen. Ze bestaan uit een bottum-up beoordeling van het eigen risicofunctioneren. Hiermee tracht men de operationele risico's in organisatorisch en procesmatig perspectief te identificeren, te beoordelen en te meten. Top-down scenarioanalyses vullen het risicoprofiel aan met meer systematische risico's, die niet frequent voorkomen maar een grote impact kunnen hebben, waaraan de organisatie wordt blootgesteld. Het centrale operationele risicobeheer staat in voor een objectieve en allesomvattende risicobeoordeling door middel van diepte-analyses en benchmarking met risicoprofielen op basis van interne en externe historische verliesgegevens.
• Belangrijke risico-indicatoren worden opgevolgd om mogenlijke veranderingen op te sporen in de operationele risicoprofielen van de organisatie door organisatorische evoluties en ontwikkelingen in de bedrijfsomgeving. Dit maakt een herbeoordeling mogelijk van de operationele risicoprofielen en zo wordt verzekerd dat zowel de door de bedrijfsomgeving veranderende organisatie als de berekende eigen vermogensvereiste in lijn is met de evoluerende risicoprofielen.
• Eigen vermogensvereisten worden op centraal niveau berekend door middel van een model dat in lijn is met criteria die vooropgesteld zijn voor de Advanced Measurement Approaches (AMA Basel2). De resultaten van de risicobeoordelingen worden als primaire input gebruikt om te verzekeren dat er in voldoende mate sprake is van eigen financiering rekening houdend met de organisatie- en bedrijfsomgeving. De centraal berekende eigen vermogensvereisten worden toegewezen aan de juridische entiteiten van de groep en aan de verschillende businessafdelingen door middel van een allocatiemethode gebaseerd op risicogevoeligheid. De risicogevoeligheid wordt op basis van de eigen operationele risicoprofielen vastgesteld.

Over operationeel gebeurtenisrisico wordt, volgens nauw omschreven rapportagelijnen, gerapporteerd aan diverse risicobeheereenheden zoals de commissies risk management op het niveau van businesses of landen, Central Risk Management en het Operational Risk Policy Committee. Op basis van deze informatie beheren de uitvoerende managers het operationele risicoprofiel.

7.7.3 Beheersing en vermindering van operationele risico's

Fortis hanteert diverse processen voor de beheersing en vermindering van operationele risico's. Als het gevolg van risicobeoordelingen, analyses van verliesgegevens en ontwikkelingen van de indicatoren zijn verdere stappen ondernomen voor de beheersing van operationele risico's. Deze stappen hebben meestal te maken met een organisatorisch en procesmatig perspectief. Centraal gecoördineerde technieken voor risicobeperkingen zijn Business Continuity Management, maatregelen voor informatiebeveiliging, verzekeren en management control verklaringen

7.7.3.1 Business continuity management

Business Continuity Management (BCM) is het managementproces van de identificatie van potentiële bedreigingen voor de organisatie en de resulterende impact mochten deze bedreigingen zich daadwerkelijk realiseren. Het verschaft een kader voor het bouwen van een veerkrachtige organisatie die in staat moet zijn om effectief te reageren op deze dreigingen ter bescherming van de belangen van de stakeholders, reputatie, merk en waardecreërende activiteiten.

Gezien het feit dat Fortis een financiële dienstverlenende organisatie is, onderkent men het belang van BCM. De Fortis BCM-methodologie is opgenomen in de Fortis BCM beleidsdocumenten en is gebaseerd op internationale regelgeving en richtlijnen voor best practises, zoals omschreven door:

• Basel Commissie voor bancaire toezicht: High level principles for Business Continuity
• The Business Continuity Institute: Good Practice Guidelines (BCI GPG)
• The British Standards Institute11).

Het toepassingsgebied van BCM bij Fortis is:

• Intern: Fortis in al zijn dimensies (zowel de Fortis businesses & support functions, alle landen, juridische entiteiten en dochterondernemingen)
• Extern: Alle derde partijen die Fortis-informatie moeten verwerken of cruciale diensten en producten verlenen die het doel ondersteunen van belangrijke Fortis-diensten (externe uitbestedingen).

11) De standaard BS25999-1: Code of practice for Business Continuity Management en BS25999-2: Specifications for Business Continuity Management

De Fortis BCM-benadering bevat de volgende stappen:

De Fortis BCM-methodologie dient ingebed te zijn in de bedrijfscultuur en dient verwezenlijkt en continu bijgehouden te worde, op een manier die aangepast is naar de aard, omvang en complexiteit van de desbetreffende Fortis business.

Informatie omtrent de belangrijkheid van de diensten van de organisatie, inclusief de activiteiten en middelen die nodig zijn om deze diensten te kunnen leveren, worden geanalyseerd door middel van business impact analyses en risico analyses. Het bepalen van BCM-opties en –strategie maakt het mogelijk een breed spectrum van strategische en tactische afwegingen te evalueren. Deze aanpak stelt Fortis in staat adequate afwegingen te maken voor elke belangrijke dienst, in de zin van dat Fortis deze diensten op een aanvaardbaar niveau kan blijven leveren tijdens en na storingen in de normale bedrijfsvoering. BCM is aanvullend op andere maatregelen ter bevordering van het herstellingsvermogen die al present zijn binnen Fortis.

De voorgaande analyses moeten leiden tot de inrichting van plannen en oplossingen die zowel een preventief, reaktief en herstellend karakter hebben.

Deze acties zouden tot de creatie van de BCM uitwerkingen moeten leiden door middel van methodes die voorschrijven welke stappen te moeten ondernemen voor, tijdens en na een incident voor een herstel.

	Bedrijfscontinuïteitsplan
Crisisbeheer plan	Bedrijfsherstelplan	Rampherstelplan
herstellen van een ramp)		(Welke plannen, processen en organisatie Fortis ingericht heeft om eencrisissituatie te beheersen en om, binnen de gestelde doelstellingen, te
Rampherstel oplossing		Rampherstel overeenkomsten
(Welke technische middelen Fortis terbeschikking heeft om de continuïteit tegaranderen van interne activiteiten)		(Welke contractuele BCM regelingengetroffen zijn met derde partijen om decontinuïteitvanexternactiviteiten te waarborgen)	uitbestede

Tot slot dient Fortis vast te stellen dat de strategieën en plannen inderdaad effectief, lonend en nuttig zijn door middel van testen en zelf-analyse.

7.7.3.2 Informatiebeveiliging

Voor een financiële dienstverlener als Fortis is informatie van cruciaal belang. Bij een financiële dienstverlener is namelijk sprake van een hoge intensiteit van kennis en informatie, en is betrouwbare informatie van vitaal belang voor Fortis. Informatie moet zodoende continu en adequaat worden beschermd tegen een breed scala aan bedreigingen. Fortis verwezenlijkt dit door in te staan voor de betrouwbaarheid, integriteit en beschikbaarheid van informatie met behulp van een gestructureerde aanpak voor informatiebeveiliging.

De 'Fortis Information Security Policy' zet de organisatorische structuur, bestuur en verantwoordelijkheden uiteen en de te volgen verplichte richtlijnen voor informatiebeveiliging die betrekking hebben op de gehele Fortis-groep en derden met wie Fortis informatie uitwisselt. Verder houdt Fortis er concrete beheersmaatregelen voor informatiebeveiliging op na die gebaseerd zijn op bestaande internationale best practises zoals ISO/IEC 27001 en ISO/IEC 17799 – 2005.

Businesses en support functions implementeren de Fortis Information Security Policy volgens het principe 'pas toe of leg uit'. De verantwoordelijkheid voor het ontwerp en de implementatie van de informatiebeveiliging is gedelegeerd aan het Operational Risk Policy Committee (OPC). Uitgangspunt van de implementatiestrategie is om zoveel mogelijk de bestaande best practises binnen Fortis te hanteren.

Het OPC/IRC heeft een speciale stuurgroep voor de informatiebeveiliging opgezet, die de invoering van het beleid op strategisch niveau aanstuurt en waarin senior vertegenwoordigers van de businesses en de horizontale functies zitting hebben. Fortis tracht dit te bereiken door verschillende belangrijke groepsbrede projecten met betrekking tot informatiebeveiliging op te zetten (bijvoorbeeld met betrekking tot identiteitsbeheer, business continuity en beveiligingsbewustzijn).

7.7.3.3 Overdracht van risico door middel van verzekering

Fortis beschouwt het verzekeren als een nuttig instrument voor het mitigeren van operationele risico's. Deze verzekeringsportefeuille wordt centraal gecoördineerd door CRM. Meer specifiek is Fortis verzekerd tegen financiële schade door fraude, computercriminaliteit, beroepsaansprakelijkheid en persoonlijke aansprakelijkheid.

Geheel in lijn met de gangbare praktijken in de bedrijfstak zijn de volgende verzekeringsovereenkomsten door Fortis afgesloten met derden:

• een gecombineerde Bankers Blanket Bond, computercriminaliteitverzekering en een beroepsaansprakelijkheidsverzekering
• aansprakelijkheidsverzekering voor bestuurders.

Bovenop deze externe dekkingen, maakt Fortis ook gebruik van interne herverzekeringstechnieken voor de financiering van operationele risico's. Op deze manier worden de franchises van de gecombineerde Bankers Blanket Bond, computercriminaliteitverzekering en beroepsaansprakelijkheidsverzekering herverzekerd via een interne Captive.

7.7.3.4 Management control

Ligt bij beheer van operationeel risico de nadruk op operationele gebeurtenisrisico's, management control richt zich voornamelijk op het bedrijfsrisico (inclusief strategische en reputatie-aangelegenheden). Echter het beheer van operationeel risico en management control hangen nauw met elkaar samen:

• de methoden voor risicoschatting, de beoordeling van de beheersing en de aanpak van zwakke punten verlopen op vergelijkbare wijze
• de uitkomsten van de schattingen van operationeel (gebeurtenis) risico vormen de input voor het beoordelen van het bedrijfsrisico door het senior management, als onderdeel van de jaarlijkse procedure die leidt tot management control verklaringen; deze procedure wordt door CRM gecoördineerd.

De managementteams tekenen management control verklaringen en formuleren indien nodig actieplannen voor de verbetering van de beheersing. Central Risk Management coördineert de rapportage over de status en voortgang op deze actieplannen. De Management Control Statements dienen aan het eind van elk jaar als attest voor het functioneren van risico management en interne beheerssystemen. Het MCS-proces beslaat de hele organisatie van Fortis (inclusief het verzekeringsbedrijf en niet-AMA entiteiten).

8 Toezicht en solvabiliteit

Als financiële instelling is Fortis onderworpen aan het toezicht van regelgevende autoriteiten. Dit toezicht wordt uitgeoefend op zowel het niveau van Fortis als op het niveau van de afzonderlijke werkmaatschappijen.

8.1 Fortis geconsolideerd

Op groepsniveau staat Fortis onder gezamenlijk toezicht van de Belgische Commissie voor het Bank-, Financie- en Assurantiewezen (CBFA) en De Nederlandsche Bank (DNB). Het prudentiëel toezicht van deze beide instellingen op financiële concerns houdt onder meer in dat twee maal per jaar wordt gecontroleerd of Fortis voldoet aan de solvabiliteitseisen voor elke afzonderlijke financiele sector binnen Fortis. De elementen van het eigen vermogen en de solvabiliteitseisen voor de bank- en verzekeringsactiviteiten worden berekend in overeenstemming met de regels voor de betreffende sector. Fortis is geïdentificeerd als een financieel conglomeraat en is daarom onderworpen aan het aanvullend toezicht op kredietinstellingen, verzekeringsactiviteiten en vermogensbeheerbedrijven in een financieel conglomeraat zoals bepaald in de EU-richtlijn 2002/87/EC.

De aanvullende vermogenstoereikendheidseisen vragen dat de eigen middelen van het financieel conglomeraat, berekend op basis van de geconsolideerde positie van de groep, de solvabiliteitsvereisten voor iedere afzonderlijke financiële sector binnen de groep overschrijden.

Fortis voldeed in 2007, alsook in 2006 en 2005, aan alle vereisten.

8.2 Bankbedrijf

De bankdochters van Fortis zijn onderworpen aan de richtlijnen van de diverse toezichthoudende instellingen in de landen waar deze dochterondernemingen actief zijn. Volgens deze richtlijnen moeten de bankdochters een minimaal toetsingsvermogen aanhouden ten opzichte van de kredietverplichtingen binnen en buiten de balans en de handelsposities van de bank. Deze posities en de kredietverplichtingen worden gewogen naar de daarin gelegen risico's (risicogewogen verplichtingen). Voor het totale toetsingsvermogen geldt een minimumeis van 8% van de totale risicogewogen verplichtingen.

	2007	2006	2005
Bank
Totaal risicodragend vermogen	27.231	26.664	22.210
Risicogewogen activa en verbintenissen	270.207	240.104	212.095
Tier 1 ratio	9,5%	7,1%	7,4%
Totaal kapitaal ratio	10,1%	11,1%	10,5%

8.3 Verzekeringsbedrijf

De verzekeringsdochters moeten een minimaal toetsingsvermogen aanhouden ten opzichte van de premies die zijn ontvangen voor Niet-leven verzekeringspolissen en de Levensverzekeringsverplichtingen die voortvloeien uit verzekerings- en beleggingscontracten. De geconsolideerde solvabiliteitspositie van de verzekeringsdochters van Fortis is per 31 december 2007 EUR 4.108 miljoen (2006: EUR 3.689 miljoen; 2005: EUR 3.395 miljoen) en is gedekt door het totaal beschikbare kwalificerende kapitaal.

8.4 Fortis kernvermogen doelstelling en totaal vermogen

Fortis heeft, met ingang van 2007, een nieuw model op basis van doelkapitaal geïntroduceerd om zijn solvabiliteitspositie te beheren en hierover te communiceren.

Het kernvermogen en totaal vermogen van Fortis is als volgt samengesteld:

			Algemeen
			Bankbedrijf Verzekeringsbedrijf (incl. eliminaties)	Totaal
2007
Aandelenkapitaal en reserves	32.235	3.399	-7.183	28.451
Nettowinst toewijsbaar aan de aandeelhouders	1.768	2.534	-308	3.994
Ongerealiseerde winsten en verliezen	-699	1.225	76	602
Eigen vermogen toewijsbaar aan de aandeelhouders	33.304	7.158	-7.415	33.047
Niet-innovatieve hybride kapitaal instrumenten	2.756		2.927	5.683
Minderheidsbelangen	429	676	42	1.147
Herwaardering vastgoed naar reële waarde		1.556		1.556
Herwaardering van schuldbewijzen, na aftrek van belastingen en shadow accounting	1.070	235	-17	1.288
Herwaardering van aandelen, na aftrek van belastingen en shadow accounting	-385	-137	-6	-528
Goodwill	-1.025	-490		-1.515
Verwacht dividend			-1.313	-1.313
Overige	-12.897	-405		-13.302
Kernvermogen	23.252	8.593	-5.782	26.063
Innovatieve kapitaal instrumenten	2.440	599	494	3.533
Uitgebreid kernvermogen	25.692	9.192	-5.288	29.596
Achtergestelde leningen	15.582	757	-3.600	12.739
Overige prudentiële filters en aftrekposten op totaal kapitaal	-14.043	-293		-14.336
Totaal kapitaal	27.231	9.656	-8.888	27.999

2006
Aandelenkapitaal en reserves	12.593	4.021	-4.350	12.264
Netto winst toewijsbaar aan de aandeelhouders	3.149	1.420	-218	4.351
Ongerealiseerde winsten en verliezen	924	2.922	183	4.029
Eigen vermogen toewijsbaar aan de aandeelhouders	16.666	8.363	-4.385	20.644
Niet-innovatieve hybride kapitaal instrumenten			1.108	1.108
Minderheidsbelangen	198	678	31	907
Herwaardering van gebouwen naar reële waarde		1.465		1.465
Herwaardering van schuldbewijzen, na aftrek van shadow accounting	-176	-477	-19	-672
Herwaardering van aandelen, na aftrek van shadow accounting	-721	-234	-12	-967
Goodwill	-749	-268		-1.017
Verwacht dividend	-225	-520	-321	-1.066
Overige	-490	-392	12	-870
Kernvermogen	14.503	8.615	-3.586	19.532
Innovatieve kapitaal instrumenten	2.438	600	493	3.531
Uitgebreid kernvermogen	16.941	9.215	-3.093	23.063
Achtergestelde leningen	11.642	819	-1.726	10.735
Overige prudentiële filters en aftrekposten op totaal kapitaal	-1.919	-99		-2.018
Totaal kapitaal	26.664	9.935	-4.819	31.780

Deelnemingen – die niet volledig geconsolideerd worden – worden voor 50% in mindering gebracht op het kernvermogen en voor 50% op het totaal kapitaal. De bedragen die worden afgetrokken zijn inclusief de investering van Fortis in delen van ABN AMRO via RFS Holdings, aangezien deze investering thans op basis van de equity methode wordt geconsolideerd.

Kernvermogendoelstelling

De drie onderdelen van het Fortis kernvermogen zijn:

• een Fortis Bank vermogensdoelstelling gelijk aan een ratio van 7% Tier 1 kapitaal ten opzichte van risicogewogen verbintenissen, inclusief 1% hybride vermogen. Dit impliceert een kernvermogendoelstelling van 6% ten opzichte van de risicogewogen verbintenissen
• een Fortis Insurance vermogensdoelstelling gesteld op 225% van het minimum toetsingsvermogen, inclusief 50% hybride vermogen. Dit impliceert een kernvermogendoelstelling van 175% van het minimale toetsingsvermogen
• een groephefboomdoelstelling (bij Algemeen) gesteld op 15% van het totaal van het kernvermogen van het Bankbedrijf plus het kernvermogen van het Verzekeringsbedrijf, implicerend dat op het niveau van het Bank- en Verzekeringsbedrijf 15% van het gecombineerde kernvermogen kan worden gefinancierd door groepschulden.

De voornaamste kapitaalindicatoren van Fortis zijn als volgt:

31 december 2007	31 december 2006
26.063	19.532
19.892	17.733
6.171	1.799
27.999	31.780
25.725	22.898
2.274	8.882

9 Vergoedingen na uitdiensttreding en andere langetermijn personeelsbeloningen

Vergoedingen na uitdiensttreding zijn personeelsbeloningen, zoals pensioenen en ziektekostenvergoedingen, die worden uitgekeerd na beëindiging van de arbeidsrelatie. Andere lange-termijn personeelsbeloningen zijn personeelsbeloningen die niet volledig betaalbaar zijn binnen twaalf maanden na de periode waarin de medewerkers de betreffende dienst hebben verleend, zoals jubileumpremies en langdurige arbeidsongeschiktheidsuitkeringen.

9.1 Vergoedingen na uitdiensttreding

9.1.1 Pensioenregelingen op basis van vaste toezeggingen en andere vergoedingen na uitdiensttreding

Fortis financiert pensioenregelingen op basis van vaste toezeggingen die voor het merendeel van de medewerkers gelden. Een aantal regelingen wordt gedeeltelijk gefinancierd door de betaling van premies door medewerkers.

De uitkeringen volgens deze regelingen worden berekend op basis van het aantal dienstjaren en het salarisniveau. De pensioenverplichtingen worden bepaald aan de hand van sterftecijfers, het personeelsverloop, de loonstijging en economische aannames met betrekking tot bijvoorbeeld de inflatie en het disconteringspercentage. Het disconteringspercentage wordt per land of per regio vastgesteld op basis van het rendement (per de einddatum) van obligaties met een vergelijkbare looptijd, die zijn uitgegeven door 'blue-chip' ondernemingen of door de overheid, indien er geen representatieve markt voor bedrijfsobligaties is.

Naast pensioenuitkeringen, omvatten de kosten van regelingen op basis van vaste toezeggingen ook andere kosten, zoals de vergoeding van een deel van de ziektekostenpremie en personeelscondities voor financiële producten (bijvoorbeeld hypotheken), welke in stand blijven na pensionering van medewerkers.

De onderstaande tabel geeft een overzicht van de bedragen die per 31 december zijn opgenomen in de balans in verband met pensioenregelingen en andere vergoedingen na uitdiensttreding.

	Pensioenplannen met				Overige vergoedingen
			vaste toezeggingen			na uitdiensttreding
	2007	2006	2005	2007	2006	2005
Contante waarde van verplichtingen met kwalificerende beleggingen	4.590	4.785	5.266
Contante waarde van verplichtingen zonder kwalificerende beleggingen	2.125	2.237	2.223	124	121	441
Verplichting voor plannen met vaste toezeggingen	6.715	7.022	7.489	124	121	441
Reële waarde van kwalificerende beleggingen	- 4.438	- 4.425	- 4.384
	2.277	2.597	3.105	124	121	441
Niet-verantwoorde actuariële winsten (verliezen)	409	130	- 464	33	32	- 64
Niet-verantwoorde pensioenkosten van verstreken diensttijd	15	15	- 11
Niet-verantwoorde activa door restricties	213	167	142
Overige bedragen verantwoord in de balans	- 2	2		2
Netto verplichtingen (activa) voor plannen met vaste toezeggingen	2.912	2.911	2.772	159	153	377
Bedragen in de balans:
Verplichtingen voor plannen met vaste toezeggingen	2.946	2.940	2.778	159	153	377
Activa voor plannen met vaste toezeggingen	- 34	- 29	- 6
Netto verplichtingen (activa) voor plannen met vaste toezeggingen	2.912	2.911	2.772	159	153	377

Verplichtingen uit hoofde van toegezegde pensioenrechten worden verantwoord onder Overlopende rente en overige verplichtingen (zie noot 34) terwijl activa inzake toegezegde pensioenrechten worden verantwoord onder Overlopende rente en overige activa (zie noot 24).

De onderstaande tabel geeft een overzicht van de mutaties in de Netto verplichtingen (activa) voor plannen met vaste toezeggingen in de balans.

	Pensioenplannen met			Overige vergoedingen
		vaste toezeggingen		na uitdiensttreding
	2007	2006	2007	2006
Netto verplichtingen (activa) voor plannen met vaste toezeggingen per 1 januari	2.911	2.772	153	377
Totale lasten voor plannen met vaste toezeggingen	306	365	13	- 46
Ontvangen bijdragen / (uitkeringen)	- 334	- 422	- 8	- 6
Overdracht	34	189		- 168
Omrekeningsverschillen	- 1	1
Overige	- 4	6	1	- 4
Netto verplichtingen (activa) voor plannen met vaste toezeggingen per 31 december	2.912	2.911	159	153

De onderstaande tabel geeft een overzicht van de mutaties in de Verplichtingen voor plannen met vaste toezeggingen.

		Pensioenplannen met		Overige vergoedingen
		vaste toezeggingen		na uitdiensttreding
	2007	2006	2007	2006
Verplichtingen voor plannen met vaste toezeggingen per 1 januari	7.022	7.489	121	441
Aan het boekjaar toegerekende pensioenkosten	203	232	9	8
Rentelasten	332	306	5	8
Actuariële verliezen (winsten) op de verplichting voor plannen met vaste toezeggingen	- 481	- 769	- 6	- 96
Bijdragen deelnemers	17	14
Uitkeringen	- 385	- 417	- 8	- 6
Pensioenkosten van verstreken diensttijd - niet verworven rechten		- 9	3
Pensioenkosten van verstreken diensttijd - verworven rechten		2
Planinperkingen				- 57
Afwikkelingen	- 2	- 88		- 3
Aan- en verkoop van dochterondernemingen
Overdracht	9	250	1	- 188
Omrekeningsverschillen		- 27
Overige		39	- 1	14
Verplichtingen voor plannen met vaste toezeggingen per 31 december	6.715	7.022	124	121

De volgende tabel toont de mutaties in de reële waarde van de kwalificerende beleggingen.

		Pensioenplannen met		Overige vergoedingen
		vaste toezeggingen		na uitdiensttreding
	2007	2006	2007	2006
Reële waarde van kwalificerende beleggingen per 1 januari	4.425	4.384
Verwacht rendement op kwalificerende beleggingen	249	195
Actuariële winsten (veliezen) op kwalificerende beleggingen	- 186	- 19
Bijdragen werkgevers	334	422	8	6
Bijdragen deelnemers	17	14
Uitkeringen	- 385	- 417	- 8	- 6
Afwikkelingen	- 2	- 68
Aan- en verkoop van dochterondernemingen
Overdracht	- 29	60
Omrekeningsverschillen	15	- 49
Overige		- 97
Reële waarde van kwalificerende beleggingen per 31 december	4.438	4.425

De actuariële winsten (verliezen) bestaan voornamelijk uit het verschil tussen het werkelijke en het verwachte rendement.

De volgende tabel toont het werkelijke rendement op de kwalificerende beleggingen voor pensioenplannen met vaste toezeggingen.

			Pensioenplannen met
			vaste toezeggingen
	2007	2006	2005
Werkelijk rendement op kwalificerende beleggingen	58	172	290

De volgende tabel geeft een overzicht van de wijzigingen in het totaal van de niet verantwoorde actuariële winsten (verliezen) op activa en verplichtingen.

		Pensioenplannen met		Overige vergoedingen
		vaste toezeggingen		na uitdiensttreding
	2007	2006	2007	2006
Niet-verantwoorde actuariële winsten (verliezen) per 1 januari	130	- 464	32	- 64
Actuariële winsten (verliezen) op de verplichting voor plannen met vaste toezeggingen	481	769	6	96
Actuariële winsten (verliezen) op kwalificerende beleggingen	- 186	- 19
Verantwoorde actuariële verliezen (winsten) door restricties	- 5	- 40
Planinperkingen
Afwikkelingen		2
Afschrijving van niet-verantwoorde actuariële verliezen (winsten)
op de verplichting voor plannen met vaste toezeggingen	- 4	7	- 4	- 1
Afschrijving van niet-verantwoorde actuariële verliezen (winsten)
op kwalificerende belegingen
Aan- en verkoop van dochterondernemingen
Overdracht	- 5		- 1
Omrekeningsverschillen	- 1			1
Overige	- 1	- 125
Niet-verantwoorde actuariële winsten (verliezen) per 31 december	409	130	33	32

De onderstaande tabel geeft een overzicht van de wijzigingen in het totaal van de niet-verantwoorde activa door restricties.

		Pensioenplannen met
		vaste toezeggingen
	2007	2006
Niet-verantwoorde activa door restricties per 1 januari	167	142
Verantwoorde actuariële winsten (verliezen) door restricties	5	40
Impact van restricties in de resultatenrekening	25	6
Planinperkingen
Afwikkelingen
Aan- en verkoop van dochterondernemingen
Overdracht
Omrekeningsverschillen	15	- 21
Overige	1
Niet-verantwoorde activa door restricties per 31 december	213	167

De volgende tabel geeft een overzicht van de wijzigingen in niet-verantwoorde pensioenkosten van verstreken diensttijd.

		Pensioenplannen met
		vaste toezeggingen
	2007	2006
Niet-verantwoorde pensioenkosten van verstreken diensttijd per 1 januari	15	- 11
Pensioenkosten van verstreken diensttijd - niet verworven rechten		9
Afschrijving van niet-verantwoorde pensioenkosten van verstreken diensttijd	- 1	24
Planinperkingen
Afwikkelingen
Aan- en verkoop van dochterondernemingen
Overdracht	1
Omrekeningsverschillen
Overige		- 7
Niet-verantwoorde pensioenkosten van verstreken diensttijd per 31 december	15	15

Ervaringsaanpassingen zijn de actuariële winsten en verliezen die ontstaan door verschillen tussen de actuariële veronderstellingen aan het begin van het jaar en de werkelijke uitkomsten gedurende het jaar.

De volgende tabel bevat informatie over de ervaringsaanpassingen met betrekking tot kwalificerende beleggingen en verplichting voor plannen met vaste toezeggingen.

	Pensioenplannen met			Overige vergoedingen
			vaste toezeggingen			na uitdiensttreding
	2007	2006	2005	2007	2006	2005
Ervaringsaanpassingen op kwalificerende beleggingen, winst (verlies)	- 187	- 33	28
Als % van de kwalificerende beleggingen per 31 december	-4,2%	-0,8%	0,8%
Ervaringsaanpassingen op de verplichting voor pensioenplannen met vaste
toezeggingen, verlies (winst)	131	92	24	- 3	87	4
Als % van de verplichting voor plannen met vaste toezeggingen
per 31 december	2,0%	1,2%	0,3%	-2,4%	20,9%	1,0%

De volgende tabel geeft een overzicht van de componenten van de kosten die betrekking hebben op de pensioenregelingen op basis van vaste toezeggingen en overige uitkeringen na uitdiensttreding voor het jaar eindigend per 31 december.

	Pensioenplannen met				Overige vergoedingen
			vaste toezeggingen			na uitdiensttreding
	2007	2006	2005	2007	2006	2005
Aan het boekjaar toegerekende pensioenkosten	203	232	259	9	8	16
Rentelasten	332	306	279	5	8	11
Verwacht rendement op kwalificerende beleggingen	- 249	- 195	- 199
Pensioenkosten van verstreken diensttijd - verworven rechten		2	1
Afschrijving van niet-verantwoorde pensioenkosten van verstreken diensttijd	- 1	24		3
Afschrijving van niet-verantwoorde actuariële verliezen (winsten)
op de verplichting voor plannen met vaste toezeggingen	- 4	7	3	- 4	- 1
Afschrijving van niet-verantwoorde actuariële verliezen (winsten)
op kwalificerende beleggingen
Impact van restricties in de resultatenrekening	25	6	17
Planinperkingen					- 57
Afwikkelingen		- 17			- 4
Totale lasten voor plannen met vaste toezeggingen	306	365	360	13	- 46	27

De aan het boekjaar toegerekende pensioenkosten, pensioenkosten van verstreken diensttijd, afschrijving van nietverantwoorde actuariële verliezen (winsten) op de verplichting voor plannen met vaste toezeggingen, en de verliezen (winsten) op planinperkingen en afwikkelingen die van invloed zijn op de verplichtingen worden verantwoord als Personeelskosten (zie noot 49). Alle overige kosten in verband met toegezegde pensioenrechten worden verantwoord als Rentelasten (zie noot 44).

De totale lasten in verband met toegezegde pensioenrechten omvatten alle rentelasten inzake de toegezegde pensioenregelingen.

Omdat Fortis als financiële instelling gespecialiseerd is in het beheer van personeelsbeloningsregelingen zijn een aantal pensioenplannen voor medewerkers verzekerd via verzekeringsbedrijven die deel uitmaken van de groep. Derhalve, en in overeenstemming met IFRS, worden deze activa niet tot het toetsingsvermogen gerekend en mogen deze niet worden gerekend tot de fondsbeleggingen. Vanuit economisch oogpunt, wordt de netto verplichting inzake toegezegde pensioenrechten gecompenseerd door de niet tot het toetsingsvermogen gerekende fondsbeleggingen die binnen Fortis worden aangehouden.

De volgende tabel geeft een overzicht van de reële waarde van niet-kwalificerende beleggingen voor het per 31 december afgesloten boekjaar.

	2007	2006	2005
Reële waarde van niet-kwalificerende belegingen	2.329	2.284	2.282

De kosten inzake toegezegde pensioenrechten zijn exclusief het eventuele verwachte rendement op de niet tot het toesingsvermogen gerekende activa. Dit resulteert in een toename van de totale kosten van toegezegde pensioenrechten.

De onderstaande tabel toont het verwachte en het werkelijke rendement op de niet kwalificerende beleggingen, dat volgens IFRS niet in mindering mag worden gebracht op de totale kosten inzake toegezegde pensioenregelingen.

	2007	2006	2005
Verwacht rendement op niet-kwalificerende beleggingen	110	84	86
Werkelijk rendement op niet-kwalificerende beleggingen	45	94	214

De volgende tabel geeft een overzicht van de voornaamste actuariële veronderstellingen die zijn toegepast voor de landen in de eurozone.

	Pensioenplannen met						Overige vergoedingen
					vaste toezeggingen						na uitdiensttreding
		2007		2006		2005		2007		2006		2005
	Laag	Hoog	Laag	Hoog	Laag	Hoog	Laag	Hoog	Laag	Hoog	Laag	Hoog
Disconteringsvoet	4,7%	5,4%	3,8%	4,7%	3,6%	4,2%	4,2%	5,1%	3,7%	4,7%	3,3%	4,2%
Verwacht rendement op kwalificerende beleggingen
per 31 december	4,9%	6,3%	3,8%	6,0%	3,4%	5,0%
Toekomstige salarisverhogingen (prijsinflatie inbegrepen)	2,1%	4,0%	2,4%	4,0%	2,3%	4,0%	2,1%	3,9%	2,4%	4,0%	2,3%	3,8%
Toekomstige pensioenverhogingen (prijsinflatie inbegrepen)	1,9%	2,3%	1,8%	2,1%	1,8%	4,8%	1,9%	1,9%	1,8%	2,1%	1,8%	4,8%
Evolutie medische kosten							3,8%	3,8%	3,8%	4,3%	3,8%	4,3%

De volgende tabel bevat de voornaamste actuariële veronderstellingen die zijn toegepast voor de overige landen.

						Pensioenplannen met
						vaste toezeggingen
		2007		2006		2005
	Laag	Hoog	Laag	Hoog	Laag	Hoog
Disconteringsvoet	4,7%	11,0%	4,8%	13,0%	4,2%	11,0%
Verwacht rendement op kwalificerende beleggingen per 31 december	5,3%	11,7%	5,3%	11,9%	3,9%	7,3%
Toekomstige salarisverhogingen (prijsinflatie inbegrepen)	3,0%	8,5%	1,9%	9,5%	2,0%	5,0%
Toekomstige pensioenverhogingen (prijsinflatie inbegrepen)	1,3%	5,5%	1,9%	6,5%	2,0%	5,0%

De eurozone vertegenwoordigt 95% van de totale verplichting voor plannen met vaste toezeggingen van Fortis. Onder overige landen vallen met name verplichtingen in Turkije en het Verenigd Koninkrijk. De overige uitkeringen na uitdiensttreding in landen buiten de eurozone worden niet materieel verondersteld.

Fortis gebruikt de IRS curve als referentie voor het verwachte obligatierendement en voegt aan dat rendement een risicopremie toe voor aandelen en onroerend goed.

Een toe- of afname van de veronderstelde trendmatige groei met 1% van de medische kosten zou het volgende effect hebben op de uitkeringsverplichting voor medische kosten en de netto periodieke medische kosten na uitdiensttreding:

	Een procent toename	Een procent afname
Impact op de verplichting voor plannen met vaste toezeggingen - medische kosten	14,5%	-11,4%
Impact op de totale lasten voor plannen met vaste toezeggingen - medische kosten na uitdiensttreding	8,7%	-7,1%

De pensioenplanbeleggingen bestaan voornamelijk uit vastrentende effecten en beleggingscontracten die zijn afgesloten bij verzekeringsmaatschappijen. Volgens het interne beleggingsbeleid van Fortis dienen voor de financiering van pensioenregelingen beleggingen in derivaten en opkomende markten te worden vermeden (met uitzondering van de Turkse pensioenregelingen). Fortis wil in de toekomst het activa-allocatiebeleid geleidelijk aanpassen om te komen tot een betere afstemming tussen de looptijd van de activa en de looptijd van de pensioenverplichtingen. De samenstelling van de pensioenplanbeleggingen is als volgt:

	2007	2006	2005
Aandelen	18%	17%	17%
Obligaties	66%	70%	69%
Verzekeringscontracten	8%	8%	9%
Vastgoed	3%	3%	3%
Converteerbare obligaties	1%	1%	1%
Overige	2%	1%	1%
Geldmiddelen	2%	0%	0%

De categorie Overige bestaat voornamelijk uit hypothecaire leningen en hoog-rentende obligaties. Investeringen in Hedge Funds worden in beperkte mate gedaan. Derivaten worden uitsluitend toegepast om de gevoeligheid van de fondsbeleggingen voor bewegingen in de rentestand te beperken. Pensioenplanactiva worden wereldwijd geïnvesteerd op aandelen en obligatiemarkten.

Ten behoeve van het beheer van de fondsbeleggingen voor pensioenregelingen hanteert Fortis algemene richtlijnen voor de asset allocatie op basis van criteria als geografische spreiding en ratings. Om ervoor te zorgen dat de beleggingsstrategie in overeenstemming blijft met de structuur van de pensioenverplichtingen worden periodiek Asset Liability Management studies uitgevoerd. Op basis van deze richtlijnen en de uitkomsten van de studies wordt de activaallocatie voor elke regeling per bedrijf vastgesteld.

De fondsbeleggingen voor pensioenregelingen zijn inclusief een bedrag van EUR 1 miljoen (2006: EUR 1 miljoen; 2005: EUR 1 miljoen) dat is belegd in aandelen Fortis.

Naar verwachting zal Fortis als werkgever in het komende boekjaar de volgende bijdragen betalen aan regelingen ten behoeve van uitkeringen na uitdiensttreding:

Pensioenplannen met		Overige vergoedingen
	vaste toezeggingen	na uitdiensttreding
Verwachte bijdragen voor volgend jaar	397	7

9.1.2 Pensioenregelingen op basis van beschikbare premies

Fortis financiert wereldwijd een aantal regelingen op basis van beschikbare premies. Bij dit type regelingen blijft de verplichting van de werkgever beperkt tot de uitkering van de vergoedingen die zijn berekend in overeenstemming met het reglement voor de regeling. In 2007 bedroegen de werkgeversbijdragen voor regelingen op basis van beschikbare premies EUR 82 miljoen (2006: EUR 108 miljoen; 2005: EUR 71 miljoen). Deze bijdragen worden verantwoord als personeelskosten (zie noot 49).

9.2 Andere lange-termijn personeelsbeloningen

De Andere lange-termijn personeelsbeloningen bestaan uit verplichtingen van de werkgever tot het uitkeren van bijvoorbeeld jubileumpremies of het doen van uitkeringen bij langdurige arbeidsongeschiktheid. In onderstaande tabel is aangegeven welke verplichtingen met betrekking tot Andere lange-termijn personeelsbeloningen zijn opgenomen in de balans onder Overlopende rente en overige verplichtingen (zie noot 34).

	2007	2006	2005
Contante waarde van de verplichting	131	116	57
Reële waarde van kwalificerende beleggingen
Netto verplichting	131	116	57

De volgende tabel toont de mutaties gedurende het boekjaar in de verplichtingen inzake Andere lange-termijn personeelsbeloningen.

	2007	2006
Netto verplichting per 1 januari	116	57
Totale lasten	14	29
Ontvangen bijdragen / (uitkeringen)	- 6	- 5
Omrekeningsverschillen
Aan- en verkoop van dochterondernemingen
Overdracht		32
Overige	7	3
Netto verplichting per 31 december	131	116

De onderstaande tabel geeft een overzicht van de actuariële veronderstellingen die zijn gehanteerd voor het berekenen van de verplichtingen met betrekking tot Andere lange-termijn personeelsbeloningen.

		2007		2006		2005
	LaagHoogLaag		Hoog	Laag	Hoog
Disconteringsvoet	4,7%	6,5%	3,4%	4,4%	2,9%	4,2%
Salarisverhoging	3,3%	5,0%	2,0%	3,8%	1,8%	3,8%

De kosten van Andere lange-termijn personeelsbeloningen kunnen als volgt worden opgesplitst. De rentekosten zijn verantwoord als Rentelasten (zie noot 44) en de overige kosten zijn als Personeelskosten verantwoord (zie noot 49).

	2007	2006	2005
Aan het boekjaar toegerekende pensioenkosten	12	22	14
Rentelasten	4	3	3
Verwacht rendement op kwalificerende beleggingen
Onmiddellijk verantwoorde netto actuariële verliezen (winsten)	- 6	4	- 2
Onmiddellijk verantwoorde pensioenkosten van verstreken diensttijd	4
Totale lasten	14	29	15

10 Beloningen in aandelen en opties

Fortis maakt gebruik van de mogelijkheid om zijn werknemers en bestuurders in aandelen en aan aandelen gerelateerde instrumenten te belonen. Het gaat hierbij om de volgende instrumenten:

• personeelsopties
• aanbod van aandelen met korting
• toekennen van aandelen onder voorwaarden (restricted shares).

Op 25 september 2007 vond bij Fortis een kapitaaluitbreiding plaats met een (niet-statutair) voorkeursrecht in de vorm van een claimemissie ter gedeeltelijke financiering van de bijdrage van Fortis aan het bod op ABN AMRO. Als gevolg van deze kapitaaluitbreiding is een aanzienlijk aantal nieuwe Fortis-aandelen korting uitgegeven. Hierdoor is de waarde van de portefeuille van Fortis optiehouders en deelnemers in de 'restricted share'-plannen gedaald.

Op 20 september 2007 heeft de Raad van Bestuur van Fortis besloten de voorwaarden voor alle aandelenoptieplannen en alle plannen met betrekking tot aandelen onder voorwaarden aan te passen teneinde het directe effect van de kapitaaluitbreiding op de portefeuille te neutraliseren. Deze aanpassingen worden conform de Euronext.Liffe formule doorgevoerd. Op basis van de Euronext.Liffe formule bedraagt de correctieverhouding 0,83715.

Teneinde het directe effect van de kapitaaluitbreiding op de portefeuille te neutraliseren worden de uitoefenprijs en het aantal opties alsmede het aantal toegezegde aandelen onder voorwaarden op basis van de correctieverhouding als volgt aangepast:

• de uitoefenprijs van de opties wordt verlaagd (actuele uitoefenprijs vermenigvuldigd met de correctieverhouding)
• het aantal opties wordt verhoogd (actueel aantal opties gedeeld door de correctieverhouding).
• het aantal toegezegde aandelen onder voorwaarden wordt verhoogd (actueel aantal toegezegde aandelen onder voorwaarden gedeeld door de correctieverhouding).

10.1 Personeelsopties

Fortis beslist jaarlijks of het opties zal aanbieden aan het personeel. De laatste jaren heeft Fortis opties op aandelen Fortis aangeboden aan een geselecteerde groep van seniormanagers om deze groep mensen aan Fortis te binden en hun belang en dat van Fortis op één lijn te brengen. De kenmerken van de plannen kunnen per land variëren om rekening te kunnen houden met de specifieke fiscale regelgeving per land. Onder meer wordt onderscheid gemaakt in voorwaardelijk en onvoorwaardelijk toegekende opties. Onvoorwaardelijke opties worden toegekend aan werknemers die werkzaam zijn in landen waar de toekenning van opties direct leidt tot een fiscale heffing. Voorwaardelijke opties worden toegekend aan werknemers in landen waar een fiscale heffing eerst na uitoefening van de opties plaatsvindt. Voorwaardelijke opties worden onvoorwaardelijk indien de werknemer na een periode van vijf jaar na de toekenning nog in dienst is van Fortis. In het algemeen geldt dat opties vijf jaar na de toekenningsdatum uitoefenbaar worden, ongeacht of ze voorwaardelijk of onvoorwaardelijk zijn toegekend.

Per 31 december 2007 lopen de volgende optieplannen, inclusief opties voor bestuurders en en leden van het Executive Committee. De uitoefenprijzen in de onderstaande tabellen zijn in EUR.

				2007
	Uitstaande
	opties	Gewogen gemiddelde	Hoogste	Laagste
	(in '000)	uitoefenprijs	uitoefenprijs	uitoefenprijs
Vervaljaar
2008	1.549	27,27	29,05	21,08
2009	11.441	24,28	26,98	12,44
2010	6.182	28,32	29,05	15,31
2011	798	19,08	21,08	18,65
2012	1.125	22,17	26,58	21,08
2013	3.692	14,30	28,62	12,17
2014	3.295	15,09	15,31	14,78
2015	3.351	18,55	18,65	18,41
2016	4.403	24,60	24,68	24,49
2017	4.983	28,03	28,62	27,23
Totaal	40.819	23,22

				2006
	Uitstaande
	opties	Gewogen gemiddelde	Hoogste	Laagste
	(in '000)	uitoefenprijs	uitoefenprijs	uitoefenprijs
Uitoefenperiode tot en met
2007	2.369	28,45	31,45	15,57
2008	1.635	27,28	29,05	21,08
2009	13.455	24,38	32,15	12,44
2010	5.920	28,62	29,05	15,31
2011	813	19,12	21,08	18,65
2012	1.712	22,74	26,58	21,08
2013	3.320	12,33	12,17	12,44
2014	3.336	15,09	15,31	14,78
2015	3.369	18,55	18,65	18,41
2016	4.404	24,60	24,68	24,49
Totaal	40.333	22,97

Het verloop van de uitstaande opties is als volgt:

		2007		2006		2005
	Aantal		Aantal		Aantal
	opties	Gemiddelde	opties	Gemiddelde	opties	Gemiddelde
	(in '000)	uitoefenprijs	(in '000)	uitoefenprijs	(in '000)	uitoefenprijs
Balans per 1 januari	40.333	22,97	38.729	27,34	38.247	23,98
Toegekende opties aan ExCo-leden	311	28,62	280	24,68	325	18,65
Toegekende opties aan overige werknemers	4.983	28,62	4.575	24,60	3.699	18,55
Uitgeoefende opties	- 2.507		- 2.656		- 43
Vervallen opties	- 2.301		- 595		- 3.499
Balans per 31 december	40.819	23,22	40.333	22,97	38.729	22,89
Op bestaande Fortis aandelen	3.309		3.303		2.966
Op nieuw uit te geven Fortis aandelen	37.510		37.030		35.763
Waarvan voorwaardelijk	13.918		13.354		5.857
Waarvan onvoorwaardelijk	26.901		26.979		32.872
Uitoefenbaar 'in the money'	309	12,44	15.155	24,36	346	14,79
Uitoefenbaar 'out of the money'	19.497	25,91	8.868	29,21	23.267	26,70

In verband met de optieplannen is in 2007 een bedrag van EUR 19 miljoen aan Salariskosten verantwoord (2006: EUR 16 miljoen; 2005: EUR 7 miljoen). Zolang opties niet worden uitgeoefend hebben deze geen invloed op het Eigen vermogen van Fortis aangezien de salariskosten zoals verantwoord in de resultatenrekening gecompenseerd worden door een overeenkomstige toename van het Eigen vermogen. Op het moment van uitoefening van de opties wordt het Eigen vermogen verhoogd met de uitoefenprijzen.

De door Fortis toegekende opties betreffen 10-jarige American at-the-money call options met een 5-jarige blokkeringsperiode welke worden gewaardeerd op basis van het Simple Cox model.

Voor de waardering van de reële waarde van de toegekende opties zijn de volgende parameters gehanteerd.

	2007	2006	2005
Datum toekenning opties	31 maart 2007	31 maart 2006	11 april 2005
Eerste uitoefendatum	02 april 2012	03 april 2011	11 april 2010
Eindvervaldag	02 april 2017	03 april 2016	10 april 2015
Dividendrendement	5,82%	5,13%	5,00%
10 jaarsrentepercentage	4,08%	3,74%	3,80%
Koers van het aandeel op de toekenningsdatum	32,53	29,48	21,84
Volatiliteit	26,04%	24,80%	23,27%
Reële waarde van optie in % van de uitoefenprijs	15,31%	16,01%	15,36%

Alle optieplannen en plannen voor voorwaardelijke aandelen (zie hierna) worden afgewikkeld door het leveren van aandelen Fortis. Er vindt geen verrekening in contanten plaats. Voor een aantal optieplannen en plannen voor voorwaardelijke aandelen is specifiek aangegeven dat bij uitoefening bestaande aandelen moeten worden geleverd. Voor de overige plannen kunnen nieuwe aandelen worden uitgegeven.

10.2 Aan personeel geboden aandelen

In 2002, 2003 en 2004 heeft Fortis zijn personeelsleden de gelegenheid geboden eigen aandelen met een korting in te kopen. Door lokale fiscale wetgevingen verschilden de voorwaarden van dit bod per land. Desalniettemin gold voor alle verkochte aandelen dat ze niet konden worden doorverkocht tot vijf jaar na de aankoop.

De onderstaande tabel geeft inzicht in de verkochte aandelen met korting aan personeelsleden (er werden geen aandelen aangeboden aan personeelsleden in 2005, 2006 en 2007).

(aantal aandelen in '000)	2004	2003	2002
Aantal aandelen waarop is ingeschreven	2.904	2.821	1.752
Prijs van plaatsing	15,64	12,23 (95 aandelen)	22,03 (237 aandelen)
		12,04 (2,726 aandelen) 20,14 (1,515 aandelen)
Datum aandelen vrij verhandelbaar	2 november 2009	3 november 2008	8 juni 2007

10.3 Toekenning van aandelen onder voorwaarden ('Restricted Shares')

Evenals in de voorgaande jaren zijn in 2007 onder voorwaarden aandelen aan de Executive Managers en leden van de Raden van Bestuur van enkele groepsmaatschappijen aangeboden. De voorwaarden voor de toekenning en verkoop van deze voorwaardelijke aandelen staan beschreven in noot 11.

Per 31 december zijn de volgende toezeggingen van aandelen onder voorwaarden gedaan:

(aantal aandelen in '000)	2007	2006	2005 1)
Aantal aandelen onder voorwaarden - toegekend	373	302	485 1)
Datum aandelen vrij verhandelbaar	2 April 2010	2 April 2009	11 April 2008

1) Totaal is inclusief de voor 2005 toegekende 'aandelen onder voorwaarden'.

De totale waarde van de toezeggingen van aandelen onder voorwaarden bedroeg voor 2007 EUR 8 miljoen, welk bedrag is verantwoord in de Salariskosten (2006: EUR 7 miljoen; 2005: EUR 4 miljoen).

De volgende tabel toont het verloop van de toezeggingen van aandelen onder voorwaarden gedurende het jaar:

(aantal aandelen in '000)	2007	2006
Aantal verstrekte aandelen onder voorwaarden per 1 januari	815	898
Verstrekte voorwaardelijke aandelen - toegekend	373	302
Verstrekte voorwaardelijke aandelen - verkocht	- 3	- 79
Verstrekte voorwaardelijke aandelen - vervallen	- 85	- 306
Aantal verstrekte aandelen onder voorwaarden per 31 december	1.100	815

11 Bezoldiging van de Raad van Bestuur en Executive Managers

Bij alle voorstellen, aanbevelingen en beslissingen betreffende de bezoldiging van bestuursleden en Executive Managers volgen de Raad van Bestuur en het Nomination & Remuneration Committee de bepalingen van het Fortis bezoldigingsbeleid, zoals uiteengezet in het Fortis Governance Statement. Het in 2007 toegepaste bezoldigingsbeleid wordt hierna gedetailleerd weergegeven, tezamen met alle feitelijke informatie over de bezoldigingen in 2007.

Definities:

• Bestuursleden: niet-uitvoerende en uitvoerende leden van de Raad van Bestuur. De CEO en de Deputy CEO zijn de enige uitvoerende leden.
• Executive Managers: de CEO, de Deputy CEO en overige leden van het Executive Committee.

11.1 Bezoldiging van de Raad van Bestuur

Bezoldigingsbeleid

De bezoldiging van bestuursleden van Fortis wordt vastgesteld door de Raad van Bestuur, met inachtneming van de prerogatieven van de Algemene Vergaderingen van Aandeelhouders.

Het Nomination & Remuneration Committee formuleert gedetailleerde voorstellen voor de bezoldiging van nietuitvoerende bestuursleden op basis van de adviezen van externe deskundigen.

De hoogte en de samenstelling van de bezoldiging worden voor niet-uitvoerende bestuursleden vastgesteld in lijn met hun algemene en de specifieke verantwoordelijkheden, overeenkomstig de internationale praktijk. De bezoldiging van de niet-uitvoerende bestuursleden omvat zowel een vaste basisvergoeding voor het lidmaatschap van de Raad van Bestuur als een vergoeding voor de aanwezigheid tijdens de vergaderingen van bestuurscommissies. Niet-uitvoerende bestuursleden ontvangen geen jaarlijkse bonussen of aandelenopties en bouwen ook geen pensioenrechten op. Nietuitvoerende bestuursleden hebben geen recht op enige ontslagvergoeding.

De bezoldiging van de uitvoerende bestuursleden, de CEO en de Deputy CEO, is uitsluitend gerelateerd aan hun functie als CEO en Deputy CEO en wordt derhalve vastgesteld volgens de bepalingen van het bezoldigingsbeleid voor Executive Managers (zie paragraaf 11.2).

Bezoldiging 2007

In het jaar 2007 hebben de niet-uitvoerende bestuursleden een totale bezoldiging ontvangen van EUR 2,0 miljoen (2006: EUR 1,8 miljoen; 2005: EUR 1,7 miljoen). Dit bedrag omvat zowel de basisvergoeding voor het lidmaatschap van de Raad van Bestuur als een vergoeding voor het bijwonen van vergaderingen van bestuurscommissies. De bezoldiging van de CEO en de Deputy CEO, die ook bestuursleden zijn, wordt toegelicht in de paragraaf 'Bezoldiging van Fortis Executive Managers'.

In de onderstaande tabel zijn details over de bezoldiging in 2007 en het aandelenbezit van alle bestuursleden weergegeven.

		Totale	Bezit
		vergoeding in 2007	Fortis-aandelen
	Functie	(in EUR '000)	op 31 december 2007
Graaf Maurice Lippens	Voorzitter	400 5)	920.000
Jan Slechte	Vice-voorzitter 3)	61
Jan-Michiel Hessels	Vice-voorzitter 4)	164
Jean-Paul Votron	CEO 1)	-
Herman Verwilst	Deputy CEO 1) 2)	-	25.816
Baron Philippe Bodson	Bestuurder	134	96.300
Richard Delbridge	Bestuurder	130
Clara Furse	Bestuurder	139	8.417
Reiner Hagemann	Bestuurder	130	6.164
Jacques Manardo	Bestuurder	130
Aloïs Michielsen	Bestuurder	139 6)	16.668
Ronald Sandler	Bestuurder	130
Rana Talwar	Bestuurder	133
Baron Piet van Waeyenberge	Bestuurder	142 6)
Klaas Westdijk	Bestuurder	135

1) Jean-Paul Votron en Herman Verwilst worden niet bezoldigd als bestuurslid maar als CEO en Deputy CEO (zie pagina 132 voor de details van hun bezoldiging).

2) Bestuurslid sinds 23 mei 2007.

3) Bestuurslid tot 23 mei 2007.

4) Vice-voorzitter sinds 20 september 2007.

5) Met ingang van 1 januari 2008 is de bezoldiging van Graaf Lippens aangepast tot EUR 700.000. Uit hoofde van zijn voormalige uitvoerende functie bij Fortis bezat Graaf Lippens op 1 januari 2007 55.900 aandelenopties, waarvan er in 2007 15.300 zijn uitgeoefend.

6) Totale bezoldiging is betaald aan een bedrijf buiten Fortis, waar dit bestuurslid een functie vervult.

11.2 Bezoldiging van Fortis Executive Managers

Bezoldigingsbeleid

De bezoldiging van Executive Managers wordt vastgesteld door de Raad van Bestuur, op basis van aanbevelingen van het Nomination & Remuneration Committee, met inachtneming van de prerogatieven van de Algemene Vergadering van Aandeelhouders.

Zowel de hoogte als de samenstelling van de bezoldiging van Executive Managers van Fortis wordt op jaarbasis geanalyseerd. De concurrentiepositie van Fortis wordt, op initiatief van het Nomination & Remuneration Committee, regelmatig beoordeeld door en besproken met een internationaal erkende organisatie, gespecialiseerd op het gebied van bezoldigingen, en vergeleken met die van vooraanstaande internationale bank- en verzekeringsbedrijven en andere internationaal opererende ondernemingen, die in Europa zijn gevestigd.

De bezoldiging van de Executive Managers is zodanig gestructureerd dat:

• Fortis in staat blijft om rekening houdend met de concurrentieomgeving waarin Fortis opereert hooggekwalificeerde en potentieel veelbelovende executives aan te trekken, te motiveren en te behouden
• het behalen van ambitieuze prestatiedoeleinden wordt gestimuleerd, zodat de belangen van executives en aandeelhouders op de korte, middellange en lange termijn worden verenigd
• zowel een sterke individuele bijdrage als een goede teamprestatie wordt gestimuleerd, erkend en beloond.

Het bezoldigingspakket van de Executive Managers weerspiegelt het concept van een geïntegreerde totale bezoldiging ('total direct compensation'), waarin de volgende drie belangrijkste componenten worden gecombineerd:

• basissalaris ('base salary'),
• jaarlijkse bonus ('short-term performance related bonus') en
• lang-termijn bonus ('long-term incentive').

Bij het op elkaar afstemmen van de verschillende bezoldigingscomponenten is de doelstelling dat het totale bezoldigingsniveau in lijn zou moeten zijn met de bezoldigingsniveaus bij andere vooraanstaande internationale ondernemingen. De referentiemarkt is een combinatie van de financiële sector enerzijds en alle sectoren tezamen anderzijds, zowel op Europees niveau als voor België en Nederland. Bij de studie tot evaluatie van de bezoldiging die werd uitgevoerd in 2007 was de referentiemarkt in de eerste plaats samengesteld uit financiële instellingen uit zeven Europese landen. De variabele, prestatiegerelateerde bezoldigingscomponenten vormen het grootste deel van het totale bezoldigingspakket van de Executive Managers: dit betekent dat het deel prestatiegerelateerde, niet gewaarborgde, als doelstelling gehanteerde bezoldiging (daaronder wordt verstaan de jaarlijkse bonussen en de long-term incentives) tenminste 60% van het totale bezoldigingspakket van de Executive Managers vertegenwoordigt.

Het hierboven geschetste bezoldigingspakket vertaalt zich in een contract met de volgende hoofdkenmerken: de beschrijving van de componenten, de einddatum (tussen 60 en 65 jaar), de beëindigingsregeling en diverse clausules zoals confidentialiteit en exclusiviteit. Met ingang van 1 januari 2005 voorzien de contracten in een vergoeding bij beëindiging zonder reden op initiatief van Fortis, gelijk aan tweemaal het basissalaris, onder voorbehoud van het respecteren van voor die datum door Fortis aangegane verbintenissen. De ontslagvergoeding die specifiek van toepassing is op de CEO en de Deputy CEO, wordt beschreven onder 'Bezoldiging van de CEO, de Deputy CEO en het Executive Committee in 2007'.

Basissalaris

Er wordt naar gestreefd het niveau van het basissalaris van de Executive Managers af te stemmen op de verantwoordelijkheden die hun functie met zich brengt en op de specifiek vereiste vaardigheden. De hoogte van de bezoldiging wordt vastgesteld in overeenstemming met de algemene markttrend voor vergelijkbare posities en wordt jaarlijks opnieuw beoordeeld, zonder dat er een automatisch aanpassingsmechanisme is.

Jaarlijkse bonus ('annual incentive')

De jaarlijkse bonus is ontworpen om de individuele bijdrage van Executive Managers, alsmede de prestaties als leider of lid van het Executive Committee te stimuleren, te erkennen en te belonen. De bezoldiging ingevolge de jaarlijkse bonusregeling is direct afhankelijk van het feitelijk presteren ten opzichte van vooraf vastgestelde kwalitatieve en kwantitatieve prestatiemaatstaven.

De variabele bezoldiging wordt berekend aan de hand van de volgende criteria, die van gelijk gewicht zijn:

• de teamprestatie van het Executive Committee, gemeten op basis van het behalen van (gezamenlijke) doelstellingen. Deze Fortis-doelstellingen kunnen bijvoorbeeld betrekking hebben op het realiseren van de begroting, het voltooien van belangrijke projecten, maatstaven voor geleverde prestaties, geïmplementeerde strategieën en prioriteiten voor 2007-2008
• de persoonlijke prestatie van iedere Executive Manager, gemeten op basis van het behalen van persoonlijke doelstellingen en in relatie tot de algehele taken en verantwoordelijkheden van de Executive Manager.

Voor elke cluster van doelstellingen krijgt de prestatie een beoordeling tussen één (voldoet niet aan de verwachtingen) en zeven (buitengewoon goed). Op basis van deze beoordelingen en van het algehele resultaat van het beoordelingsproces, ligt de daadwerkelijk uit te keren jaarlijkse bonus in principe tussen één derde (33%) en vijf derden (167%) van het als doelstelling gehanteerde bedrag. Dit laatste bedrag wordt uitgedrukt als een percentage van het basissalaris en varieert van 70% tot 100%, afhankelijk van de positie van de betrokkene in het Executive Committee.

Lange-termijn bonus ('long-term incentive')

Het long-term incentive plan heeft ten doel:

• de creatie van aandeelhouderswaarde te stimuleren en aan te moedigen en de Executive Managers, net zoals de aandeelhouders, te laten delen in de voor- en tegenspoed van de onderneming
• de Executive Managers de mogelijkheid te bieden om als onderdeel van hun totale bezoldigingspakket op competitieve wijze beloond te worden voor sterke groepsprestaties die gedurende een langere periode aanhouden
• de organisatie te stimuleren om beter te presteren dan vergelijkbare bedrijven in de internationale markt ('peer group') en tevens het groeipotentieel van het Fortis-aandeel in aanmerking te nemen.

De belangrijkste kenmerken van het huidige long-term incentive plan zijn de volgende:

• de initiële doelstelling voor de hoogte van de long-term incentive ('target') wordt vastgesteld door het Nomination & Remuneration Committee en wordt uitgedrukt als een percentage van het basissalaris. Het percentage varieert tussen 70% en 100%.
• de daadwerkelijke long-term incentive wordt aanbevolen door het Nomination & Remuneration Committee, op basis van de prestatie van het Fortis-aandeel ten opzichte van die van een referentiegroep ('peer group') van dertig financiële instellingen in Europa (geselecteerd op basis van marktkapitalisatie12). De prestaties van het Fortis-aandeel en van de ondernemingen van de peer group worden in kwartielen opgedeeld. Op basis van de positie van de relatieve prestaties aan het einde van het jaar, bepaalt het Nomination & Remuneration Committee een multiplicator die tussen nul en twee ligt, afhankelijk van het kwartiel waarin de prestatie van het Fortis-aandeel zich bevindt. De daadwerkelijke long-term incentive die aldus door het Committee aanbevolen wordt, is gelijk aan de als doelstelling gehanteerde long-term incentive vermenigvuldigd met de multiplicator. Daadwerkelijke long-term incentives bedragen maximaal 200% van de target long-term incentive.

Deze long-term incentive wordt uitgekeerd in de vorm van een mix van opties, contante uitkeringen en/of 'restricted shares':

• aandelenopties worden toegekend met een uitoefenprijs van 100% van de marktwaarde van het Fortis-aandeel op de datum van toekenning en een looptijd van 6 jaar. Opties mogen worden uitgeoefend gedurende vooraf vastgestelde zogenaamde open perioden, vallend binnen een tijdspanne welke aanvangt op de dag nadat drie volle kalenderjaren zijn verstreken na de toekenning en eindigt op het moment dat de optie vervalt. Noch de uitoefenprijs, noch de andere voorwaarden die aan de toegekende opties verbonden zijn, kunnen tijdens de looptijd van de opties worden gewijzigd, behoudens in uitzonderlijke omstandigheden en conform de algemene marktpraktijk.
• de long-term incentive in de vorm van 'restricted shares': dit betreft een verplichting van Fortis om aan het einde van een periode van ruim drie jaar een bepaald aantal Fortis-aandelen toe te kennen onder de voorwaarde dat er geen vervroegd einde werd gemaakt aan de beroepsrelatie met Fortis, behoudens andersluidende beslissing van de Raad van Bestuur. Op het ogenblik van de toekenning is het de Executive Manager toegestaan om binnen een termijn van tien dagen maximaal 50% van de aandelen te verkopen om de belasting die deze toekenning met zich meebrengt te financieren. De aandelen die na het verstrijken van deze termijn van 10 dagen niet zijn verkocht, blijven onverkoopbaar tot 6 maanden na het beëindigen van de professionele relatie tussen Fortis en de Executive Manager, hetgeen het lange termijn commitment van de Executive Manager onderstreept.

Andere bezoldigingscomponenten

De Executive Managers nemen deel aan de Fortis pensioenregelingen in België of Nederland. De pensioenregelingen zijn in overeenstemming met de gangbare marktpraktijk in de respectievelijke landen. Voor de CEO betreft het een 'defined contribution' plan. Voor de andere Executive Managers betreft het een eindloonregeling zonder eigen (werknemers)bijdrage. De regelingen voorzien in de uitbetaling van prepensioen, een ouderdoms- en een nabestaandenrente of in de uitbetaling van het samengesteld kapitaal van deze pensioenen. Het maximaal te bereiken pensioen, inclusief staatspensioen, wordt bepaald als een percentage van het basissalaris en kan maximaal 80% van het basissalaris bedragen. Andere bezoldigingscomponenten, zoals de ziektekosten- en andere verzekeringen, worden toegekend op basis van de gebruikelijke marktpraktijk in het land waar de Executive Manager werkzaam is.

Goedkeuring van het bezoldigingsbeleid

In overeenstemming met de Nederlandse wet die op 1 oktober 2004 van kracht werd is het bezoldigingsbeleid voor leden van de Raad van Bestuur vastgesteld door de buitengewone Algemene Vergadering van Aandeelhouders van Fortis N.V. van 11 oktober 2004. Tevens heeft deze vergadering het maximum aantal opties en 'restricted shares' vastgelegd dat ingevolge het long-term incentive plan aan uitvoerende leden van de Raad van Bestuur kan worden toegekend. Indien de Raad van Bestuur in de toekomst in dit beleid significante wijzigingen wil aanbrengen, zal zij deze wijzigingen ter goedkeuring voorleggen aan de Algemene Vergadering van Aandeelhouders van Fortis N.V.

12) Voor 2007 was deze referentiegroep samengesteld uit de volgende financiële instellingen: ABN AMRO Holding NV, Aegon NV, Allianz AG, Assicurazioni Generali SpA, Aviva Plc, AXA SA, Banca Intesa SpA, Banco Bilbao Vizcaya Argentaria SA, Banco Santander Central Hispano SA, Barclays PLC, BNP Paribas, Crédit Agricole SA, Crédit Suisse Group, Deutsche Bank AG, Dexia, HBOS PLC, HSBC Holdings PLC, ING Groep NV, KBC Groep NV, Lloyds TSB Group Plc, Münchener Rückversicherungs AG, Natixis, Nordea Bank AB, Prudential PLC, Royal Bank of Scotland Group Plc, Société Générale, Standard Chartered Plc, UBS AG, UniCredito Italiano SpA, Zurich Financial Services AG.

Met betrekking tot de Executive Managers die geen lid zijn van de Raad van Bestuur, heeft de Raad van Bestuur beslist hetzelfde bezoldigingsbeleid te hanteren als datgene wat van toepassing is op de uitvoerende bestuursleden. De Raad van Bestuur heeft de bevoegdheid om in het beleid voor deze executives de wijzigingen aan te brengen die op basis van aanbevelingen van het Nomination & Remuneration Committee nodig worden geacht. De eventuele wijzigingen zullen nader worden toegelicht, uiterlijk in het eerste jaarverslag dat zal verschijnen nadat over deze wijzigingen zal zijn beslist.

Bezoldiging van de CEO, de Deputy CEO en leden van het Executive Committee in 2007

CEO en Deputy CEO

De bezoldiging van de CEO en de Deputy CEO, die ook bestuurders zijn, houdt enkel en alleen verband met hun functie als CEO en Deputy CEO. Deze bezoldiging werd vastgesteld conform het bezoldigingsbeleid dat op 11 oktober 2004 door de Algemene Vergadering van Fortis N.V. is goedgekeurd. Dit beleid bepaalt in het bijzonder dat de reële bonus in principe de target bonus (zijnde 100% van het basissalaris) met niet meer dan twee derden mag overschrijden. Gezien de voorbeeldige leiding van de heer Votron in een jaar waarin Fortis een echte transformatie onderging, heeft de Raad van Bestuur besloten hem voor het jaar 2007 een bonus van EUR 2,5 miljoen toe te kennen.

De bezoldiging van de heer Votron voor 2007 was opgebouwd uit een basissalaris van EUR 750.000, een jaarlijkse bonus van EUR 2,5 miljoen, de toekenning van 49.655 opties, de verbintenis 41.775 Fortis-aandelen toe te kennen en een bedrag van EUR 660.800, dat de waarde vertegenwoordigt van de andere bezoldigingscomponenten (pensioenkosten, long-term incentive in de vorm van een contante uitkering en andere kosten). Het bedrag waarop de heer Votron in verband met de uitoefening van 'Stock Appreciation Rights' aan het einde van zijn initieel contract recht heeft, zal minimaal EUR 1,0 miljoen en maximaal EUR 2,75 miljoen bedragen, afhankelijk van de performance van het Fortis-aandeel gedurende de looptijd van dit initiële contract. Op basis van de periode in kwestie wordt verwacht dat de heer Votron niet meer dan het laagst mogelijke bedrag (zijnde EUR 1,0 miljoen) zal ontvangen.

Het voorstel aan op 29 april 2008 te houden Algemene Vergaderingen van Aandeelhouders, om de heer Votron als uitvoerend lid van de Raad van Bestuur te herbenoemen voor een periode van drie jaar, die afloopt na de algemene vergaderingen in 2011, heeft geen materieel effect op de voorwaarden die in 2004 met de heer Votron overeengekomen zijn (waaronder variabele bezoldigingscomponenten als de jaarlijkse bonus en de long-term incentive), met uitzondering van de volgende wijzigingen:

• Het basissalaris van de heer Votron voor het jaar 2008 zal EUR 1.300.000 (bruto) bedragen om het beter te laten aansluiten bij de aanzienlijk hogere basissalarissen die met Fortis vergelijkbare bedrijven aan hun CEO betalen.
• Indien Fortis het contract beëindigt, zal aan de heer Votron een bruto-vergoeding worden uitgekeerd die gelijk is aan één jaar van zijn basissalaris, in plaats van twee jaar van zijn basissalaris zoals voorheen van toepassing was.
• De pensioenbijdrage door Fortis zal EUR 500.000 bedragen, vermeerderd met 25% van het verschil tussen het nieuwe en het vorige basissalaris (pensioenbijdrage vorig contract: EUR 500.000).
• De heer Votron zal geen nieuwe 'Stock Appreciation Rights' ontvangen.

De bezoldiging van de heer Verwilst in 2007 was opgebouwd uit een basissalaris van EUR 695.000, een jaarlijkse bonus van EUR 1,0 miljoen, de toekenning van 36.560 opties, de verbintenis 27.970 Fortis-aandelen toe te kennen en een bedrag van EUR 403.370, dat de waarde vertegenwoordigt van de andere bezoldigingscomponenten (pensioenkosten, long-term incentive in de vorm van een contante uitkering en andere kosten). Indien Fortis het contract tussentijds beëindigt, zal de heer Verwilst een bruto- vergoeding in contanten ontvangen die gelijk is aan maximaal drie jaar de bezoldiging in contanten. Er zal aan de heer Verwist geen enkele vergoeding worden toegekend indien de tussentijdse beëindiging van het contract verband houdt met grove nalatigheid of opzettelijk wangedrag.

Executive Committee

Cijfers over de bezoldiging van leden van het Executive Committee worden door Fortis op totaalbasis verantwoord. Hierbij dient in aanmerking te worden genomen dat de samenstelling van het Executive Committee in 2007 verandering heeft ondergaan. De heer Verwilst werd in mei 2007 benoemd in de Raad van Bestuur en is in het hieronder weergegeven totaalbedrag geheel buiten beschouwing gelaten. De heer De Boeck is op 1 november 2007 uit het Executive Committee getreden. Verder telt de heer Kloosterman in 2007 voor het gehele jaar mee, terwijl hij dat in 2006 voor slechts drie maanden deed. In 2007 werd tevens bekendgemaakt dat de heren Clijsters en De Mey het Executive Committee per 1 januari 2008 zouden verlaten.

De totale bezoldiging van de personen die gedurende het gehele jaar of een deel daarvan lid waren van het Executive Committee, bedroeg in 2007 EUR 10,9 miljoen (2006: EUR 10,3 miljoen). De totale directe bezoldiging is opgebouwd uit een totaalbedrag van EUR 4,0 miljoen aan basissalarissen (2006: EUR 4,0 miljoen), variërend van EUR 545.000 tot EUR 630.000 per lid, een totaalbedrag van EUR 6,3 miljoen aan jaarlijkse bonussen (2006: EUR 5,7 miljoen), variërend van EUR 545.000 tot EUR 1,3 miljoen per lid, en een totaalbedrag van EUR 0,6 miljoen aan overige bezoldigingscomponenten (2006: EUR 0,6 miljoen) in verband met long-term incentives in de vorm van een contante uitkering en andere kosten, uitgezonderd pensioenkosten. Op basis van de relatieve performance van het Fortis-aandeel in 2006 werd de long-term incentive voor 2007 bepaald op 170% van de target long-term incentive (2006: 160%).

De totale pensioenkosten bedroegen EUR 1,1 miljoen (2006: EUR 2,7 miljoen; 2005: EUR 1,4 miljoen)13).

13) De pensioenkosten liggen in lijn met voorgaande jaren. Het jaar 2006 was exceptioneel vanwege de eenmalige bijtelling van een gemiddelde salaristoename voor de komende jaren.

De tabel hieronder geeft een overzicht van de (toegekende) aandelenopties en de ' restrcited shares' (die conform de regels van het plan zullen worden toegekend aan de CEO en leden van het Executive Committee met betrekking tot 2007 en eerdere jaren).

	Jaar	Totaalaantalopties	Totaalaantaltoegekende toegekende Uitoefen-optiesnacorrectie	prijs	Uitoefen-prijsnacorrectie	Optiesuit-Expiratie- geoefend geoefenddatumvoor2007	Optiesuit-in2007	Optiesuit-staand per31 december2007	Optiesuit-staand per31 december2007nacorrectie	Aandelenondervoor-waarden	Aandelenondervoor-waardennacorrectie
J.P. Votron
	2005	37.360	44.628	22,28		18,65 10-04-2011		37.360	44.628	27.590	32.957
	2006	48.640	58.102	29,48	24,68	2-04-2012		48.640	58.102	33.310	39.790
	2007	49.655	59.314	34,19	28,62	1-04-2013		49.655	59.314	41.775	49.901
H. Verwilst
	1999	7.650	9.138	31,75		26,58 31-12-2012		7.650	9.138
	1999	7.500	8.959	29,81	24,96	3-10-2009		7.500	8.959
	2000	18.950	22.636	38,4		32,15 14-04-2009		18.950	22.636
	2001	26.750	31.954	37,57		31,45 18-04-2007		26.750	31.954
	2002	52.300	62.474	32,23		26,98 28-04-2008		52.300	62.474
	2003	22.890	27.343	14,86		12,44 27-04-2009		22.890	27.343	19.845	23.705
	2004	11.705	13.982	18,29		15,31 12-04-2010		11.705	13.982	7.660	9.150
	2005	46.740	55.832	22,28		18,65 10-04-2011		46.740	55.832	34.515	41.229
	2006	36.560	43.672	29,48	24,68	2-04-2012		36.560	43.672	25.040	29.911
	2007	36.560	43.672	34,19	28,62	1-04-2013		36.560	43.672	27.970	33.411
G. Mittler
	1999	7.650	9.138	31,75		26,58 31-12-2012		7.650	9.138
	1999	7.500	8.959	29,81	24,96	3-10-2009		7.500	8.959
	2000	13.350	15.947	38,40		32,15 14-04-2009		13.350	15.947
	2001	18.000	21.502	37,57		31,45 18-04-2007		18.000	21.502
	2002	35.500	42.406	32,23		26,98 28-04-2008		35.500	42.406
	2003	15.525	18.545	14,86		12,44 27-04-2009		15.525	18.545	13.460	16.078
	2004	7.940	9.485	18,29		15,31 12-04-2010		7.940	9.485	5.195	6.206
	2005	31.700	37.867	22,28		18,65 10-04-2011		31.700	37.867	23.410	27.964
	2006	24.760	29.577	29,48	24,68	2-04-2012		24.760	29.577	16.960	20.259
	2007	24.830	29.660	34,19	28,62	1-04-2013		24.830	29.660	20.890	24.954
J. De Mey
	1999	7.650	9.138	31,75		26,58 31-12-2012		7.650	9.138
	1999	7.500	8.959	29,81	24,96	3-10-2009		7.500	8.959
	2000	12.000	14.334	38,4		32,15 14-04-2009		12.000	14.334
	2001	18.000	21.502	37,57		31,45 18-04-2007		18.000	21.502
	2002	35.500	42.406	32,23		26,98 28-04-2008		35.500	42.406
	2003	15.525	18.545	14,86		12,44 27-04-2009		15.525	18.545	13.460	16.078
	2004	7.940	9.485	18,29		15,31 12-04-2010		7.940	9.485	5.195	6.206
	2005	31.700	37.867	22,28		18,65 10-04-2011		31.700	37.867	23.410	27.964
	2006	24.760	29.577	29,48	24,68	2-04-2012		24.760	29.577	16.960	20.259
	2007	24.830	29.660	34,19	28,62	1-04-2013		24.830	29.660	20.890	24.954

	Jaar	Totaalaantalopties	Totaalaantaltoegekende toegekende Uitoefen-opties	prijs	Uitoefen-prijs	datum	Optiesuit-Expiratie- geoefend geoefendvoor	Optiesuit-in	Optiesuit-staand per31 december	Optiesuit-staand per31 december	Aandelenondervoor-waarden	Aandelenondervoor-waarden
			nacorrectie		nacorrectie		2007	2007	2007	2007nacorrectie		nacorrectie
F. Dierckx
	1999	7.650	9.138	31,75		26,58 31-12-2012			7.650	9.138
	1999	7.500	8.959	29,81	24,96	3-10-2009			7.500	8.959
	2000	12.000	14.334	38,4		32,15 14-04-2009			12.000	14.334
	2001	18.000	21.502	37,57		31,45 18-04-2007			18.000	21.502
	2002	35.500	42.406	32,23		26,98 28-04-2008			35.500	42.406
	2003	15.525	18.545	14,86		12,44 27-04-2009			15.525	18.545	13.460	16.078
	2004	7.940	9.485	18,29		15,31 12-04-2010			7.940	9.485	5.195	6.206
	2005	31.700	37.867	22,28		18,65 10-04-2011			31.700	37.867	23.410	27.964
	2006	24.760	29.577	29,48	24,68	2-04-2012			24.760	29.577	16.960	20.259
	2007	24.830	29.660	34,19	28,62	1-04-2013			24.830	29.660	20.890	24.954
P. van Harten
	2002	7.500	8.959	25,18		21,08 28-04-2009			7.500	8.959
	2003	5.550	6.630	14,86		12,44 27-04-2009			5.550	6.630	4.815	5.752
	2004	4.245	5.071	18,29		15,31 12-04-2010			4.245	5.071	2.775	3.315
	2005	17.610	21.036	22,28		18,65 10-04-2011			17.610	21.036	13.005	15.535
	2006	24.760	29.577	29,48	24,68	2-04-2012			24.760	29.577	16.960	20.259
	2007	24.830	29.660	34,19	28,62	1-04-2013			24.830	29.660	20.890	24.954
J. Clijsters
	1999	5.000	5.973	29,81	24,96	3-10-2009			5.000	5.973
	2000	2.500	2.986	34,7	29,05	1-10-2010			2.500	2.986
	2002	7.500	8.959	25,18		21,08 28-04-2012	1.875		5.625	8.959
	2003	7.500	8.959	14,54		12,17 27-04-2013			7.500	8.959
	2004	7.500	8.959	17,66		14,78 13-04-2014			7.500	8.959
	2005	17.610	21.036	22,28		18,65 10-04-2011			17.610	21.036	13.005	15.535
	2006	24.760	29.577	29,48	24,68	2-04-2012			24.760	29.577	16.960	20.259
	2007	24.830	29.660	34,19	28,62	1-04-2013			24.830	29.660	20.890	24.954
L.Kloosterman
	2007	24.830	29.660	34,19	28,62	1-04-2013			24.830	29.660	20.890	24.954

Het bedrag waarop de heer Kloosterman in verband met de uitoefening van 'Stock Appreciation Rights' aan het einde van zijn initieel contract recht heeft, zal minimaal EUR 545.000 en maximaal EUR 1.635.000 bedragen, afhankelijk van de performance van het Fortis-aandeel gedurende de looptijd van dit initiële contract.

Het aantal Fortis-aandelenopties, de uitoefenprijs en het aantal 'restricted shares'is met een factor 1,19453 aangepast. Deze factor is berekend op basis van de regels van Euronext.liffe. De bewuste aanpassing komt overeen met de huidige marktpraktijk en heeft ten doel het effect van de claimemissie te neutraliseren.

De bepalingen van de relevante aandelenoptieplannen en restricted share-plannen geven de Raad van Bestuur de bevoegdheid om regels voor het beheer en de tenuitvoerlegging van de plannen vast te stellen of te wijzigen.

De volgende tabel bevat informatie over de in 1997 toegekende opties die in 2007 zijn aangepast.

		Totaal	Totaal
		aantal	aantal				Opties	Opties	Opties	Opties
		toegekende	toegekende	Uitoefen-	Uitoefen-			Expiratie- uitgeoefend uitgeoefend	uitstaand per	uitstaand per
									31 december	31 december
	Jaar	opties	opties	prijs	prijs	datum	voor 2007	in 2007	2007	2007
			na correctie		na correctie					na correctie
H. Verwilst	1997	15.300	18.276	18,60	15,57	20-11-2007	0	18.276	0	0
G. Mittler	1997	10.350	12.363	18,60	15,57	20-11-2007	0	12.363	0	0
J. De Mey	1997	15.300	18.276	18,60	15,57	20-11-2007	0	18.276	0	0

Conform de regels van het restricted share-plan 2004 zijn op 22 november 2007 aandelen onder voorwaarden ('restricted shares') aan de Executive Managers toegekend. Na aanvaarding hadden de Executive Managers gedurende een periode van tien dagen, ingaande op de genoemde datum van 22 november 2007, de mogelijkheid om maximaal 50% van de aandelen te verkopen. Alle Executive Managers hebben de 'restricted shares' aanvaard. Hieronder zijn nadere bijzonderheden weergegeven over de restricted shares die in 2007 werden aangepast en toegekend.

	Totaal		Aantal	Aantal
	aandelen	Aantal	aandelen	aandelen
	onder voorwaarden -	aandelen	onder voorwaarden -	onder voorwaarden -
	toegekend in 2004	onder voorwaarden -	niet verkocht	niet verkocht uit
	(na aanpassing)	verkocht	in 2007	eerdere toekenning
H. Verwilst	9.150		9.150	10.000
G. Mittler	6.206		6.206	6.730
J. De Mey	6.206	3.103	3.103	6.730
F. Dierckx	6.206		6.206	6.730
P. van Harten	3.315		3.315	2.407

12 Accountantskosten

De vergoedingen aan accountants voor de jaren 2007, 2006 en 2005 kunnen worden onderverdeeld naar:

• vergoedingen voor controleopdrachten: hieronder zijn begrepen de vergoedingen voor het controleren van de statutaire en geconsolideerde jaarrekening(en) alsmede kwartaalberichten en overige rapportages
• vergoedingen voor controlegerelateerde opdrachten: hieronder zijn begrepen vergoedingen voor werkzaamheden verricht in het kader van prospecti, vergoedingen voor bijzondere controles en advisering die geen verband houdt met statutaire controles
• vergoedingen voor belastingadviezen
• overige niet-controlegerelateerde vergoedingen: dit betreft onder meer kosten van ondersteuning en advisering bij acquisities.

De accountantsvergoedingen zijn als volgt te specificeren per 31 december:

		2007		2006		2005
	Totaal		Totaal		Totaal
	Fortis	Overige	Fortis	Overige	Fortis	Overige
	statutaire	Fortis	statutaire	Fortis	statutaire	Fortis
	accountants	accountants	accountants	accountants	accountants	accountants
Accountantskosten	20	3	20	1	20	1
Controle-gerelateerde kosten	6	1	5	2	8
Belastingadvieskosten	3		4	1	3
Overige niet-controlegerelateerde kosten	8	6	6	2	8	1
Totaal	37	10	35	6	39	2

13 Verbonden partijen

Onder met Fortis verbonden partijen zijn begrepen: geassocieerde deelnemingen, pensioenfondsen, joint ventures, bestuursleden, bestaande uit de niet-uitvoerende en de uitvoerende leden van de Raad van Bestuur van Fortis, Executive Managers, bestaande uit de CEO en de leden van het Executive Committee, naaste familieleden van de hiervoor genoemde personen, entiteiten waarover de hiervoor genoemde personen zeggenschap hebben of die substantieel door hen worden beïnvloed en eventuele overige verbonden entiteiten.

Fortis gaat bij zijn bedrijfsvoering regelmatig transacties aan met verbonden partijen. De transacties hebben met name betrekking op leningen, deposito's en herverzekeringscontracten en worden uitgevoerd tegen de commerciële en marktcondities die gehanteerd worden voor niet-verbonden partijen.

Groepsmaatschappijen van Fortis kunnen in het kader van de normale bedrijfsuitoefening kredieten, leningen of bankgaranties verstrekken aan executive managers of naaste familieleden van leden van de Raad van Bestuur danwel naaste familieleden van de executive managers.

Het totaal uitstaande bedrag inzake leningen, kredieten en bankgaranties welke verstrekt zijn aan executive managers of naaste familieleden van leden van de Raad van Bestuur danwel naaste familieleden van de executive managers was per 31 december 2007 EUR 6 miljoen. De termijnen en voorwaarden van deze transacties zijn gelijk aan de termijnen en voorwaarden die van toepassing zijn voor niet-verbonden partijen, inclusief personeelsleden van Fortis.

De volgende tabel geeft een overzicht van de transacties die werden aangegaan met onderstaande verbonden partijen per 31 december 2007:

• geassocieerde deelnemingen en joint ventures
• overige verbonden partijen zoals pensioenfondsen en belangrijke minderheidsaandeelhouders in geassocieerde deelnemingen.

			2007			2006
	Geassocieerde			Geassocieerde
	deelnemingen			deelnemingen
	en joint			en joint
	ventures	Overige	Totaal	ventures	Overige	Totaal
Baten en lasten - verbonden partijen
Rentebaten	438	5	443	34	4	38
Rentelasten	- 499	- 9	- 508	- 26	- 10	- 36
Commissiebaten	5		5	12		12
Gerealiseerde resultaten	174		174	3		3
Overige baten	29	8	37	30	5	35
Commissielasten	- 31	- 4	- 35	- 24	- 4	- 28
Operationele, administratieve en overige kosten	- 11	- 56	- 67	- 3	- 81	- 84

			2007			2006
	Geassocieerde			Geassocieerde
	deelnemingen			deelnemingen
	en joint			en joint
	ventures	Overige	Totaal	ventures	Overige	Totaal
Balans - verbonden partijen
Beleggingen in geassocieerde deelnemingen	426	846	1.272	162	965	1.127
Vorderingen op klanten	620		620	477		477
Vorderingen op banken	235	124	359	15	104	119
Overige activa	422	34	456	16	31	47
Schulden aan klanten	177	3	180	75	4	79
Schulden aan banken	1.327	2	1.329	388	6	394
Schuldbewijzen, achtergestelde schulden en
overige financieringen	392		392	139		139
Overige verplichtingen	292	183	475	13	267	280

Terzake van verbonden partijen zijn de volgende garanties en onherroepelijke en voorwaardelijke verplichtingen door Fortis aangegaan:

• EUR 2.049 miljoen inzake garanties welke aan verbonden partijen zijn afgegeven
• EUR 2.109 miljoen inzake garanties welke van verbonden partijen zijn verkregen
• EUR 212 miljoen inzake voorwaardelijke en onvoorwaardelijke verplichtingen ten opzichte van verbonden partijen.

De wijzigingen gedurende het jaar in de leningen aan en van verbonden partijen zijn als volgt:

		Vorderingen		Vorderingen
		op banken		op klanten
	2007	2006	2007	2006
Verbonden partijen - leningen, te ontvangen bedragen en voorschotten per 1 januari	120	126	494	447
Aan- en verkoop dochterondernemingen	208		10	- 18
Toevoegingen of voorschotten	52	18	421	113
Terugbetalingen	- 21	- 24	- 292	- 48
Verbonden partijen - leningen, te ontvangen bedragen en voorschotten per 31 december	359	120	633	494
Bijzondere waardeverminderingen per 1 januari	1	1	17	18
Wijziging in de bijzondere waardeverminderingen				- 1
Terugname van bijzondere waardeverminderingen	- 1		1
Terugnames bijzondere waardeverminderingen			- 5
Bijzondere waardeverminderingen per 31 december		1	13	17
Verbonden partijen - leningen, te ontvangen bedragen en voorschotten per 31 december	359	119	620	477

		Schulden		Schulden
		aan banken		aan klanten
	2007	2006	2007	2006
Verbonden partijen - leningen, te ontvangen bedragen en voorschotten per 1 januari	394	593	79	102
Aan- en verkoop dochterondernemingen	468		73	- 2
Toevoegingen of voorschotten	564	54	741	466
Terugbetalingen	- 93	- 253	- 713	- 487
Overige	- 4
Verbonden partijen - leningen, te ontvangen bedragen en voorschotten per 31 december	1.329	394	180	79

14 Segmentinformatie

14.1 Algemene informatie

Fortis is een internationale financiële dienstverlener die actief is in bankieren en verzekeren. De primaire segmentrapportagestructuur is gebaseerd op businesses.

Fortis heeft sinds 1 januari 2007, zoals aangekondigd in oktober 2006, een nieuwe organisatiestructuur ingevoerd om de evolutie van zijn groeistrategie te ondersteunen. De cijfers voor 2006 zijn aangepast voor vergelijkingsdoeleinden.

Fortis is nu op wereldwijde basis georganiseerd in drie businesses die verder zijn onderverdeeld in bedrijfssegmenten (voor details, zie hieronder):

• Retail Banking
• Merchant & Private Banking
• Insurance.

Activiteiten die niet gerelateerd zijn aan de Bank- en Verzekeringsbusinesses worden, evenals eliminatieverschillen, separaat gerapporteerd.

De segmentrapportage van Fortis reflecteert de volledige economische bijdrage van de businesses van Fortis. Het doel van deze rapportage is het direct alloceren van alle balans- en resultatenrekeningposten aan die businesses die hiervoor de volledige managementverantwoordelijkheid hebben.

De segmentinformatie wordt opgesteld in overeenstemming met de waarderingsgrondslagen zoals gebruikt voor het opstellen van de Fortis Geconsolideerde Jaarrekening (zie hiervoor noot 1) en door het gebruiken van toepasselijke allocatieregels.

Transacties tussen de verschillende businesses vinden plaats tegen marktconforme condities.

Fortis heeft op 5 november 2007 aangekondigd dat het management een nieuwe structuur krijgt met ingang van 1 januari 2008. De juiste managementstructuur zal niet alleen de succesvolle integratie van de overgenomen activiteiten van ABN AMRO vergemakkelijken, maar zal ook de ontwikkeling van Fortis als geheel ondersteunen. Fortis zal met ingang van het eerste kwartaal 2008 rapporteren in overeenstemming met de nieuwe structuur.

14.2 Bank

Retail Banking

Retail Banking bestaat uit de business segmenten Network en Asset Management.

Retail Banking Network

Retail Banking Network verleent financiële diensten aan retail klanten - particulieren, zelfstandigen, vrije beroepen en kleine bedrijven - via zijn internationale Retail Banking netwerk. In de Benelux wordt via diverse distributiekanalen een volledig pakket diensten en adviezen op het gebied van bankieren, sparen, beleggen, lenen en verzekeren aangeboden.

In Turkije beschikt Fortis over een uitgebreide portefeuille met maatproducten. In Duitsland ligt de nadruk op creditcards en consumentenkrediet. Bemiddelde particulieren en kleine bedrijven vormen de doelgroepen van Fortis in Polen, terwijl er ook een uitrol van consumentenfinancieringsactiviteiten plaatsvindt. In Ierland is een joint venture voor financiële dienstverlening met An Post opgericht.

Retail Banking Asset Management

Fortis voert vermogensbeheeractiviteiten uit, voornamelijk via Fortis Investments, daarbij acterend als een multi-centrum, multi-product vermogensbeheerder. Met Europa als thuisbasis, heeft Fortis Investments een wereldwijde aanwezigheid met zowel verkoopkantoren als enkele belangrijke investeringscentra in Europa, de VS en Azië. De activiteiten variëren van institutioneel portfoliobeheer tot de ontwikkeling en het beheer van beleggingsfondsen.

Merchant & Private Banking

Merchant & Private Banking biedt een scala van bankproducten en hoogwaardige financiële diensten voor grote internationale bedrijven en institutionele klanten, middelgrote bedrijven en ondernemers, en private banking-klanten. Merchant & Private Banking is georganiseerd volgens een Client-Skills structuur.

Merchant & Private Banking Clients

Het Clients bedieningssmodel bestaat uit Corporate, Institutional & Public Banking, Commercial Banking, ECT (Energy, Commodities and Transportation) en Private Banking.

Corporate, Institutional & Public Banking is verantwoordelijk voor het wereldwijde relatiebeheer door Fortis van grote ondernemingen, institutionele klanten en organisaties in de overheidssector. Commercial Banking wil de voorkeurspartner zijn van middelgrote, op Europa gerichte, ondernemingen door ze via een geïntegreerd netwerk van Business Centres toegang te bieden tot oplossingen met toegevoegde waarde. Binnen ECT biedt Fortis financiële oplossingen voor de sectoren Energy, Commodities en Transportation. Private Banking biedt wereldwijd geïntegreerde asset & liability management oplossingen voor vermogende particulieren, hun bedrijven en hun adviseurs.

Merchant & Private Banking Skills

Merchant & Private Banking is georganiseerd rond Skills units die producten en diensten met hoge toegevoegde waarde leveren aan alle potentiële Clients segmenten. Skills omvat Global Markets, Clearing, Funds & Custody, Investment Banking en Specialised Financial Services.

Global Markets is verantwoordelijk voor alle activiteiten op het vlak van trading, sales en research. Clearing, Funds & Custody levert hoogwaardige financiële diensten op het gebied van bewaarneming, afwikkeling en fondsenadministratie ter ondersteuning van de handels- en investeringsactiviteiten van financiële professionals. Investment Banking biedt een scala van financiële diensten aan, zoals corporate finance, structured finance en private equity. Specialised Financial Services heeft betrekking op leasing, commercial finance, wereldwijde handel, cash management, trustactiviteiten en zakelijke dienstverlening.

Other banking

In het segment Other banking worden de dienstverlenende afdelingen en Asset & Liability Management (ALM) evenals diverse balansposten en gealloceerde kosten en opbrengsten verantwoord. De betreffende cijfers worden gerapporteerd na allocatie aan de hiervoor genoemde business segmenten.

Fortis Hypotheek Bank, Belgolaise en enkele andere Fortis groepmaatschappijen worden ook verantwoord in Other banking..

Allocatieregels

De segmentrapportering voor de banksegmenten vindt plaats op basis van balansallocatieregels, inclusief 'squaring' mechanismen, een fondsentransferprijssysteem en doorbelasting van ondersteunings- en operationele kosten en overhead.

De balansallocatie en squaring methodologie heeft tot doel om de informatie op zodanige wijze te rapporteren dat het businessmodel van Fortis wordt gereflecteerd.

In het businessmodel van Fortis dragen de segmenten niet het rente- en vreemdevalutarisico door het financieren van hun eigen activa met eigen verplichtingen of door het hebben van directe toegang tot de financiële markten. Het interestrisico, valutarisico en liquiditeitsrisico wordt namelijk overgedragen van de segmenten naar de centrale interne bankiers. Dit wordt gereflecteerd in het fondsentransferprijssysteem. Een centrale rol in dit systeem is toebedeeld aan 'Asset & Liability Management' (ALM). De resultaten van ALM worden gealloceerd naar de segmenten op basis van het gebruikte gereglementeerde kapitaal en de rentemarge die door het segment wordt gegenereerd.

De dienstverlenende afdelingen verlenen ondersteuning aan de segmenten. In deze diensten zijn personeelszaken en informatietechnologie begrepen. De kosten en opbrengsten van deze afdelingen worden toegerekend aan de segmenten via een allocatiesysteem dat is gebaseerd op overeenkomsten van dienstverlening (SLA's) die de economische consumptie weergeven van de producten en diensten. SLA's voorzien erin dat baten en lasten worden toegerekend op basis van werkelijke afname tegen een vast tarief. Eventuele verschillen tussen de werkelijke en doorbelaste kosten worden alsnog toegerekend aan de segmenten.

14.3 Insurance

Insurance benut zijn deskundigheid ten aanzien van distributie, operationele dienstverlening en producten, die aanwezig is in de thuismarkten in de Benelux, volledig door op basis hiervan een vooraanstaande positie op te bouwen in geselecteerde Europese en Aziatische markten. De Insurance activiteiten worden uitgevoerd door Insurance Belgium, Insurance Netherlands en Insurance International.

Insurance Belgium

Insurance Belgium biedt via meerdere kanalen een uitgebreid scala van Leven en Niet-leven verzekeringen. Onafhankelijke tussenpersonen bedienen de particuliere markt alsook die van kleine en middelgrote ondernemingen. De bankfilialen richten zich op de retailmarkt. Fortis Employee Benefits biedt collectieve Levenpolissen en gezondheidszorgdiensten voor grote en middelgrote ondernemingen.

Insurance Belgium – Leven

Levensverzekeringen omvatten zowel spaarproducten, met op beleggingen georiënteerde unit-linked contracten, en traditionele producten met een gegarandeerde interestvoet.

Insurance Belgium – Niet-leven

Niet-leven verzekeringen omvat naast het op de particuliere en zakelijke markt gerichte productaanbod van het schadebedrijf (Auto, Brand en Aansprakelijkheid) ook Arbeidsongeschiktheidsverzekeringen en producten voor Ongevallen & Ziekte.

Insurance Netherlands

Insurance Netherlands bedient de markt via onafhankelijke tussenpersonen, de filialen van Fortis Bank (Bankverzekeren) en een eigen verkoopteam (verbonden agenten). Fortis Insurance Netherlands biedt bedrijven en particulieren een breed scala van Leven en Niet-leven producten zoals medische en arbeidsongeschikheidsverzekeringen en spaarproducten.

Insurance Netherlands – Leven

Leven omvat polissen voor de dekking van het risico van het leven en de dood van particulieren. Leven omvat ook beleggingscontracten.

Insurance Netherlands – Niet-leven

Niet-leven omvat Ongevallen & Ziekte, Auto, Brand en Overige verzekeringen die het risico dekken van eigendomsverlies of schadeverplichtingen.

Insurance International

Insurance International vertegenwoordigt alle verzekeringsactiviteiten van Fortis buiten zijn thuismarkten België en Nederland. Insurance International omvat verder ook de Niet-leven activiteiten van Fortis Corporate Insurance en Fortis Reinsurance. Fortis Corporate Insurance is een Niet-leven verzekeraar voor grote en middelgrote ondernemingen in de Benelux.

Insurance International – Leven

Voor Leven is Insurance International actief via volledig in zijn bezit zijnde dochterondernemingen in Frankrijk, Duitsland, Luxemburg, Rusland, Oekraïne en Turkije. Insurance International heeft in Portugal een belang van 51% in Millenniumbcp Fortis. In Azië is Insurance International actief door middel van minderheidsbelangen in Thailand, Maleisië en China.

Insurance International – Niet-leven

Voor Niet-Leven is Insurance International actief via volledig in zijn bezit zijnde dochterondernemingen in Luxemburg en het Verenigd Koninkrijk. In Portugal worden Niet-leven producten verkocht via Millenniumbcp Fortis. In Azië is Insurance International actief door middel van minderheidsbelangen in Thailand en Maleisië.

Eliminaties

Onder eliminaties zijn begrepen de eliminaties tussen verzekeringssegmenten.

Allocatieregels

In overeenstemming met het businessmodel van Fortis worden de dienstverlenende activiteiten van de verzekeringsmaatschappijen direct in de businesses verantwoord.

Het alloceren van balansposten naar segmenten vindt plaats op basis van een bottum-up aanpak gebaseerd op aan externe klanten verkochte producten.

Voor balansposten die niet gerelateerd kunnen worden aan verkochte producten aan klanten, wordt voor ieder segment een specifiek aan het businessmodel aangepaste toerekeningsmethodologie gehanteerd.

14.4 Algemeen

Tot het segment Algemeen behoren de niet aan het Bank- of Verzekeringsbedrijf gerelateerde activiteiten zoals groepfinancieringsactiviteiten en overige holdingactiviteiten.

14.5 Balans per activiteit

					31 december 2007
		Verzekerings-
	Bankbedrijf	bedrijf	Algemeen	Eliminaties	Totaal
Activa
Geldmiddelen en kasequivalenten	27.002	2.313	1.171	- 4.126	26.360
Activa aangehouden voor handelsdoeleinden	75.347	259	130	- 936	74.800
Vorderingen op banken	118.346	2.143	11	- 1.464	119.036
Vorderingen op klanten	315.301	6.824	5.330	- 11.147	316.308
Beleggingen:
- Tot einde looptijd aangehouden	4.234				4.234
- Voor verkoop beschikbaar	103.180	61.312	1.031	- 1.434	164.089
- Tegen reële waarde met waardeveranderingen in de resultatenrekening	5.718	1.883	1.194	- 2.602	6.193
- Vastgoedbeleggingen	688	2.984		- 16	3.656
- Geassocieerde deelnemingen en joint ventures	27.572	551		- 15	28.108
	141.392	66.730	2.225	- 4.067	206.280
Beleggingen inzake unit-linked contracten		31.395		- 275	31.120
Herverzekering en overige vorderingen	6.546	3.178	134	- 140	9.718
Materiële vaste activa	2.715	1.289			4.004
Goodwill en overige immateriële vaste activa	1.559	1.780			3.339
Overlopende rente en overige activa	78.872	3.288	295	- 2.241	80.214
Totaal activa	767.080	119.199	9.296	- 24.396	871.179
Verplichtingen
Verplichtingen aangehouden voor handelsdoeleinden	89.457	25	482	- 375	89.589
Schulden aan banken	192.141	4.093	1.006	- 4.809	192.431
Schulden aan klanten	267.164	170	25	- 5.061	262.298
Verplichtingen inzake verzekerings- en beleggingscontracten	39	66.599		- 1.906	64.732
Verplichtingen inzake unit-linked contracten		31.788			31.788
Schuldbewijzen	95.054	5	7.920	- 906	102.073
Achtergestelde schulden	23.097	1.356	1.760	- 4.288	21.925
Overige financieringen	2.666	2.037	1.836	- 3.521	3.018
Voorzieningen	841	58			899
Actuele en uitgestelde belastingen	1.424	784	230	52	2.490
Overlopende rente en overige verplichtingen	61.464	4.450	693	- 865	65.742
Totaal verplichtingen	733.347	111.365	13.952	- 21.679	836.985
Eigen vermogen toewijsbaar aan de aandeelhouders	33.304	7.158	- 4.698	- 2.717	33.047
Minderheidsbelangen	429	676	42		1.147
Eigen vermogen	33.733	7.834	- 4.656	- 2.717	34.194
Totaal verplichtingen en eigen vermogen	767.080	119.199	9.296	- 24.396	871.179

31 december 2006

		Verzekerings-
	Bankbedrijf	bedrijf	Algemeen	Eliminaties	Totaal
Activa
Geldmiddelen en kasequivalenten	20.791	2.240	1.491	- 4.109	20.413
Activa aangehouden voor handelsdoeleinden	70.635	196	131	- 747	70.215
Vorderingen op banken	89.413	3.539	48	- 2.869	90.131
Vorderingen op klanten	285.877	7.161	3.019	- 9.598	286.459
Beleggingen:
- Tot einde looptijd aangehouden	4.505				4.505
- Voor verkoop beschikbaar	127.818	59.001	1.169	- 1.560	186.428
- Tegen reële waarde met waardeveranderingen in de resultatenrekening	3.535	2.352	964	- 251	6.600
- Vastgoedbeleggingen	600	2.447			3.047
- Geassocieerde deelnemingen en joint ventures	1.319	549		- 14	1.854
	137.777	64.349	2.133	- 1.825	202.434
Beleggingen inzake unit-linked contracten		28.865		- 116	28.749
Herverzekering en overige vorderingen	6.105	3.098	18	- 34	9.187
Materiële vaste activa	2.153	1.369			3.522
Goodwill en overige immateriële vaste activa	980	1.281			2.261
Overlopende rente en overige activa	60.927	2.829	319	- 2.217	61.858
Totaal activa	674.658	114.927	7.159	- 21.515	775.229
Verplichtingen
Verplichtingen aangehouden voor handelsdoeleinden	64.257	28	302	- 279	64.308
Schulden aan banken	177.161	6.533	1.107	- 7.320	177.481
Schulden aan klanten	260.056	194	14	- 6.039	254.225
Verplichtingen inzake verzekerings- en beleggingscontracten	40	61.722		- 1.998	59.764
Verplichtingen inzake unit-linked contracten		29.156			29.156
Schuldbewijzen	90.360	5	6.254	- 900	95.719
Achtergestelde schulden	14.080	1.419	1.791	- 1.915	15.375
Overige financieringen	2.178	1.265	103	- 1.397	2.149
Voorzieningen	717	100			817
Actuele en uitgestelde belastingen	1.469	955	256	53	2.733
Overlopende rente en overige verplichtingen	47.476	4.509	420	- 454	51.951
Totaal verplichtingen	657.794	105.886	10.247	- 20.249	753.678
Eigen vermogen toewijsbaar aan de aandeelhouders	16.666	8.363	- 3.119	- 1.266	20.644
Minderheidsbelangen	198	678	31		907
Eigen vermogen	16.864	9.041	- 3.088	- 1.266	21.551
Totaal verplichtingen en eigen vermogen	674.658	114.927	7.159	- 21.515	775.229

					31 december 2005
		Verzekerings-
	Bankbedrijf	bedrijf	Algemeen	Eliminaties	Totaal
Activa
Geldmiddelen en kasequivalenten	25.594	2.421	5.186	- 11.379	21.822
Activa aangehouden voor handelsdoeleinden	62.830	399	217	- 741	62.705
Vorderingen op banken	80.054	3.717		- 2.769	81.002
Vorderingen op klanten	277.862	7.632	6.745	- 11.480	280.759
Beleggingen:
- Tot einde looptijd aangehouden	4.670				4.670
- Voor verkoop beschikbaar	126.698	52.924	1.152	- 1.754	179.020
- Tegen reële waarde met waardeveranderingen in de resultatenrekening	2.290	2.247	845	- 255	5.127
- Vastgoedbeleggingen	402	2.144			2.546
- Geassocieerde deelnemingen en joint ventures	1.254	476		- 24	1.706
	135.314	57.791	1.997	- 2.033	193.069
Beleggingen inzake unit-linked contracten		25.907		- 240	25.667
Herverzekering en overige vorderingen	7.010	3.252	64	- 769	9.557
Materiële vaste activa	2.018	1.179			3.197
Goodwill en overige immateriële vaste activa	634	1.288			1.922
Overlopende rente en overige activa	47.880	3.365	418	- 2.369	49.294
Totaal activa	639.196	106.951	14.627	- 31.780	728.994
Verplichtingen
Verplichtingen aangehouden voor handelsdoeleinden	50.755	29	220	- 442	50.562
Schulden aan banken	174.780	4.783	3.476	- 7.856	175.183
Schulden aan klanten	263.285	232	22	- 10.936	252.603
Verplichtingen inzake verzekerings- en beleggingscontracten	29	58.108		- 2.028	56.109
Verplichtingen inzake unit-linked contracten		26.151			26.151
Schuldbewijzen	76.827	5	7.705	- 810	83.727
Achtergestelde schulden	12.490	1.592	1.962	- 2.287	13.757
Overige financieringen	5.023	1.317	821	- 5.462	1.699
Voorzieningen	795	111	1		907
Actuele en uitgestelde belastingen	1.309	2.005	279	36	3.629
Overlopende rente en overige verplichtingen	40.720	4.414	543	- 666	45.011
Totaal verplichtingen	626.013	98.747	15.029	- 30.451	709.338
Eigen vermogen toewijsbaar aan de aandeelhouders	12.975	7.713	- 430	- 1.329	18.929
Minderheidsbelangen	208	491	28		727
Eigen vermogen	13.183	8.204	- 402	- 1.329	19.656

Totaal verplichtingen en eigen vermogen 639.196 106.951 14.627 - 31.780 728.994

14.6 Resultatenrekening per activiteit

					2007
		Verzekerings-
	Bankbedrijf	bedrijf	Algemeen	Eliminaties	Totaal
Baten
Rentebaten	92.653	3.512	573	- 1.869	94.869
Verzekeringspremies	9	15.021		- 96	14.934
Dividenden en overige beleggingsbaten	226	876	12	- 28	1.086
Aandeel in het resultaat van geassocieerde deelnemingen en joint ventures	282	94		- 17	359
Gerealiseerde winsten (verliezen) op beleggingen	881	1.227	128	- 103	2.133
Overige gerealiseerde en ongerealiseerde winsten en verliezen	1.278	- 206	- 194	298	1.176
Commissiebaten	4.243	545		- 388	4.400
Baten uit beleggingen inzake unit-linked contracten		626		22	648
Overige baten	303	688	70	- 209	852
Totale baten	99.875	22.383	589	- 2.390	120.457
Lasten
Rentelasten	- 87.386	- 851	- 875	1.758	- 87.354
Schadelasten en uitkeringen	- 4	- 14.256		185	- 14.075
Lasten inzake unit-linked contracten		- 1.426			- 1.426
Wijzigingen in de bijzondere waardeverminderingen	- 2.835	- 207			- 3.042
Commissielasten	- 1.178	- 1.535	- 19	388	- 2.344
Afschrijving van materiële en immateriële vaste activa	- 381	- 231			- 612
Personeelskosten	- 4.026	- 892	- 49	- 13	- 4.980
Overige lasten	- 2.642	- 1.217	- 169	230	- 3.798
Totale lasten	- 98.452	- 20.615	- 1.112	2.548	- 117.631
Winst voor belastingen	1.423	1.768	- 523	158	2.826
Winstbelastingen	359	- 183	77	- 18	235
Nettowinst over de periode	1.782	1.585	- 446	140	3.061
Nettowinst op beëindigde bedrijfsactiviteiten		1.013			1.013
Nettowinst voor minderheidsbelangen	1.782	2.598	- 446	140	4.074
Nettowinst toewijsbaar aan de minderheidsbelangen	14	64	2		80
Nettowinst toewijsbaar aan de aandeelhouders	1.768	2.534	- 448	140	3.994

					2006
		Verzekerings-
	Bankbedrijf	bedrijf	Algemeen	Eliminaties	Totaal
Baten
Rentebaten	70.197	3.167	620	- 1.401	72.583
Verzekeringspremies	12	14.049		- 77	13.984
Dividenden en overige beleggingsbaten	200	796	9	- 9	996
Aandeel in het resultaat van geassocieerde deelnemingen en joint ventures	87	51		- 1	137
Gerealiseerde winsten (verliezen) op beleggingen	576	576		- 15	1.137
Overige gerealiseerde en ongerealiseerde winsten en verliezen	1.339	- 17	54	- 14	1.362
Commissiebaten	3.584	478		- 328	3.734
Baten uit beleggingen inzake unit-linked contracten		1.949		- 20	1.929
Overige baten	260	519	78	- 178	679
Totale baten	76.255	21.568	761	- 2.043	96.541
Lasten
Rentelasten	- 65.111	- 565	- 770	1.325	- 65.121
Schadelasten en uitkeringen	- 6	- 13.306		161	- 13.151
Lasten inzake unit-linked contracten		- 2.374			- 2.374
Wijzigingen in de bijzondere waardeverminderingen	- 158	- 36			- 194
Commissielasten	- 820	- 1.430		328	- 1.922
Afschrijving van materiële en immateriële vaste activa	- 350	- 226			- 576
Personeelskosten	- 3.625	- 811	- 43	- 6	- 4.485
Overige lasten	- 2.334	- 1.030	- 153	181	- 3.336
Totale lasten	- 72.404	- 19.778	- 966	1.989	- 91.159
Winst voor belastingen	3.851	1.790	- 205	- 54	5.382
Winstbelastingen	- 692	- 390	52		- 1.030
Nettowinst over de periode	3.159	1.400	- 153	- 54	4.352
Nettowinst op beëindigde bedrijfsactiviteiten		61			61
Nettowinst voor minderheidsbelangen	3.159	1.461	- 153	- 54	4.413
Nettowinst toewijsbaar aan de minderheidsbelangen	10	41	11		62
Nettowinst toewijsbaar aan de aandeelhouders	3.149	1.420	- 164	- 54	4.351

2005

		Verzekerings-
	Bankbedrijf	bedrijf	Algemeen	Eliminaties	Totaal
Baten
Rentebaten	64.695	2.703	647	- 1.200	66.845
Verzekeringspremies	13	12.980		- 74	12.919
Dividenden en overige beleggingsbaten	188	736	8	- 14	918
Aandeel in het resultaat van geassocieerde deelnemingen en joint ventures	71	23	7	- 4	97
Gerealiseerde winsten (verliezen) op beleggingen	712	493	444	- 7	1.642
Overige gerealiseerde en ongerealiseerde winsten en verliezen	805	16	94	- 37	878
Commissiebaten	2.894	415		- 185	3.124
Baten uit beleggingen inzake unit-linked contracten		3.255		- 31	3.224
Overige baten	259	481	9	- 37	712
Totale baten	69.637	21.102	1.209	- 1.589	90.359
Lasten
Rentelasten	- 60.042	- 505	- 813	1.133	- 60.227
Schadelasten en uitkeringen	- 6	- 11.944		162	- 11.788
Lasten inzake unit-linked contracten		- 3.709			- 3.709
Wijzigingen in de bijzondere waardeverminderingen	- 209	- 26			- 235
Commissielasten	- 604	- 1.196		185	- 1.615
Afschrijving van materiële en immateriële vaste activa	- 308	- 240			- 548
Personeelskosten	- 3.370	- 868	- 43	- 10	- 4.291
Overige lasten	- 1.919	- 942	- 37	42	- 2.856
Totale lasten	- 66.458	- 19.430	- 893	1.512	- 85.269
Winst voor belastingen	3.179	1.672	316	- 77	5.090
Winstbelastingen	- 734	- 473	43		- 1.164
Nettowinst over de periode	2.445	1.199	359	- 77	3.926
Nettowinst op beëindigde bedrijfsactiviteiten		60			60
Nettowinst voor minderheidsbelangen	2.445	1.259	359	- 77	3.986
Nettowinst toewijsbaar aan de minderheidsbelangen	11	34			45
Nettowinst toewijsbaar aan de aandeelhouders	2.434	1.225	359	- 77	3.941

14.7 Balans van de Banksegmenten

							31 december 2007
		Retail	Merchant &	Merchant &
	Retail	Banking	Private	Private
	Banking	Asset	Banking	Banking	Other		Totaal
		Network Management	Clients	Skills	Banking	Eliminaties	Bankbedrijf
Activa
Geldmiddelen en kasequivalenten	11.176	1.025	7.559	31.931	48.243	- 72.932	27.002
Activa aangehouden voor handelsdoeleinden	138	24	106	76.481	627	- 2.029	75.347
Vorderingen op banken	44.375	20	43.867	224.228	64.294	- 258.438	118.346
Vorderingen op klanten	162.240	4	165.484	179.801	142.827	- 335.055	315.301
Beleggingen:
- Tot einde looptijd aangehouden					4.234		4.234
- Voor verkoop beschikbaar	119	28	110	58.164	48.246	- 3.487	103.180
- Tegen reële waarde met waardeveranderingen in de
resultatenrekening			72	3.465	3.261	- 1.080	5.718
- Vastgoedbeleggingen			40	582	117	- 51	688
- Geassocieerde deelnemingen en joint ventures	158	49	5	2.976	24.384		27.572
	277	77	227	65.187	80.242	- 4.618	141.392
Herverzekering en overige vorderingen	76	215	2.156	8.957	2.005	- 6.863	6.546
Materiële vaste activa	50	33	70	691	3.750	- 1.879	2.715
Goodwill en overige immateriële vaste activa	589	145	60	386	717	- 338	1.559
Overlopende rente en overige activa	1.500	81	3.258	68.783	16.634	- 11.384	78.872
Totaal activa	220.421	1.624	222.787	656.445	359.339	- 693.536	767.080
Verplichtingen
Verplichtingen aangehouden voor handelsdoeleinden	138		87	89.700	1.013	- 1.481	89.457
Schulden aan banken	68.141	575	68.595	273.910	142.755	- 361.835	192.141
Schulden aan klanten	148.728	305	150.862	166.369	115.684	- 314.784	267.164
Verplichtingen inzake verzekerings- en beleggingscontracten					39		39
Schuldbewijzen	381		400	60.321	34.969	- 1.017	95.054
Achtergestelde schulden	68	40	230	5.283	18.547	- 1.071	23.097
Overige financieringen	17	5	177	4.302	1.661	- 3.496	2.666
Voorzieningen	88	1	180	385	538	- 351	841
Actuele en uitgestelde belastingen	117	50	53	456	850	- 102	1.424
Overlopende rente en overige verplichtingen	2.743	648	2.203	55.719	9.550	- 9.399	61.464
Totaal verplichtingen	220.421	1.624	222.787	656.445	325.606	- 693.536	733.347
Eigen vermogen toewijsbaar aan de aandeelhouders					33.304		33.304
Minderheidsbelangen					429		429
Eigen vermogen					33.733		33.733
Totaal verplichtingen en eigen vermogen	220.421	1.624	222.787	656.445	359.339	- 693.536	767.080
Vorderingen op externe klanten	84.507	4	94.316	92.673	18.742		290.242
Vorderingen op interne klanten	77.733		71.168	87.128	124.085	- 335.055	25.059
Vorderingen op klanten	162.240	4	165.484	179.801	142.827	- 335.055	315.301
Schulden aan externe klanten	91.420	300	73.748	80.951	13.324		259.743
Schulden aan interne klanten	57.308	5	77.114	85.418	102.360	- 314.784	7.421
Schulden aan klanten	148.728	305	150.862	166.369	115.684	- 314.784	267.164

							31 december 2006
		Retail	Merchant &	Merchant &
	Retail	Banking	Private	Private
	Banking	Asset	Banking	Banking	Other		Totaal
		Network Management	Clients	Skills	Banking	Eliminaties	Bankbedrijf
Activa
Geldmiddelen en kasequivalenten	10.783	975	2.637	63.290	84.890	- 141.784	20.791
Activa aangehouden voor handelsdoeleinden	5	21	114	70.858	697	- 1.060	70.635
Vorderingen op banken	31.055		41.948	236.538	142.887	- 363.015	89.413
Vorderingen op klanten	153.233	23	135.679	161.932	139.124	- 304.114	285.877
Beleggingen:
- Tot einde looptijd aangehouden					4.505		4.505
- Voor verkoop beschikbaar	177	48	95	76.108	54.801	- 3.411	127.818
- Tegen reële waarde met waardeveranderingen in de
resultatenrekening			25	3.333	609	- 432	3.535
- Vastgoedbeleggingen			4	513	138	- 55	600
- Geassocieerde deelnemingen en joint ventures	106	18	22	975	198		1.319
	283	66	146	80.929	60.251	- 3.898	137.777
Herverzekering en overige vorderingen	23	221	2.251	5.507	1.472	- 3.369	6.105
Materiële vaste activa	53	33	66	215	3.453	- 1.667	2.153
Goodwill en overige immateriële vaste activa	329	131	58	305	258	- 101	980
Overlopende rente en overige activa	1.204	80	2.077	53.275	14.250	- 9.959	60.927
Totaal activa	196.968	1.550	184.976	672.849	447.282	- 828.967	674.658
Verplichtingen
Verplichtingen aangehouden voor handelsdoeleinden			91	64.823	1.066	- 1.723	64.257
Schulden aan banken	60.345	591	60.585	345.917	226.018	- 516.295	177.161
Schulden aan klanten	133.599	521	122.925	150.537	135.854	- 283.380	260.056
Verplichtingen inzake verzekerings- en beleggingscontracten					40		40
Schuldbewijzen	463		65	60.146	32.693	- 3.007	90.360
Achtergestelde schulden	78	40	423	1.402	17.254	- 5.117	14.080
Overige financieringen	25		248	5.547	1.295	- 4.937	2.178
Voorzieningen	99	1	241	47	791	- 462	717
Actuele en uitgestelde belastingen	79	25	95	828	815	- 373	1.469
Overlopende rente en overige verplichtingen	2.280	372	303	43.602	14.592	- 13.673	47.476
Totaal verplichtingen	196.968	1.550	184.976	672.849	430.418	- 828.967	657.794
Eigen vermogen toewijsbaar aan de aandeelhouders					16.666		16.666
Minderheidsbelangen					198		198
Eigen vermogen					16.864		16.864
Totaal verplichtingen en eigen vermogen	196.968	1.550	184.976	672.849	447.282	- 828.967	674.658
Vorderingen op externe klanten	77.886	23	84.525	86.918	30.018		279.370
Vorderingen op interne klanten	75.347		51.154	75.014	109.106	- 304.114	6.507
Vorderingen op klanten	153.233	23	135.679	161.932	139.124	- 304.114	285.877
Schulden aan externe klanten	91.201	521	67.093	82.610	12.649		254.074
Schulden aan interne klanten	42.398		55.832	67.927	123.205	- 283.380	5.982
Schulden aan klanten	133.599	521	122.925	150.537	135.854	- 283.380	260.056

152 Fortis Geconsolideerde Jaarrekening 2007

						31 december 2005
	Retail	Merchant	Commercial &	Other		Totaal
	banking		banking Private banking	Banking	Eliminaties	Bankbedrijf
Activa
Geldmiddelen en kasequivalenten	10.023	46.846	10.522	31.307	- 73.104	25.594
Activa aangehouden voor handelsdoeleinden	205	62.112	37	1.301	- 825	62.830
Vorderingen op banken	24.565	141.536	27.533	45.200	- 158.780	80.054
Vorderingen op klanten	159.311	169.360	70.979	107.670	- 229.458	277.862
Beleggingen:
- Tot einde looptijd aangehouden				4.670		4.670
- Voor verkoop beschikbaar	28	73.161	312	53.659	- 462	126.698
- Tegen reële waarde met waardeveranderingen in de
resultatenrekening		2.094	26	349	- 179	2.290
- Vastgoedbeleggingen			306	141	- 45	402
- Geassocieerde deelnemingen en joint ventures	170	788	43	253		1.254
	198	76.043	687	59.072	- 686	135.314
Herverzekering en overige vorderingen	181	2.711	1.790	3.853	- 1.525	7.010
Materiële vaste activa	37	107	87	2.972	- 1.185	2.018
Goodwill en overige immateriële vaste activa	14	5	167	468	- 20	634
Overlopende rente en overige activa	686	40.427	1.365	13.869	- 8.467	47.880
Totaal activa	195.220	539.147	113.167	265.712	- 474.050	639.196
Verplichtingen
Verplichtingen aangehouden voor handelsdoeleinden	1	51.012	40	- 12	- 286	50.755
Schulden aan banken	52.595	235.603	43.678	88.146	- 245.242	174.780
Schulden aan klanten	138.340	162.935	67.222	100.183	- 205.395	263.285
Verplichtingen inzake verzekerings- en beleggingscontracten				29		29
Schuldbewijzen	639	47.110	186	31.398	- 2.506	76.827
Achtergestelde schulden	79	2.396	244	11.968	- 2.197	12.490
Overige financieringen	29	417	243	4.782	- 448	5.023
Voorzieningen	94	188	128	873	- 488	795
Actuele en uitgestelde belastingen	115	661	83	772	- 322	1.309
Overlopende rente en overige verplichtingen	3.328	38.825	1.343	14.390	- 17.166	40.720
Totaal verplichtingen	195.220	539.147	113.167	252.529	- 474.050	626.013

Eigen vermogen toewijsbaar aan de aandeelhouders				12.975		12.975
Minderheidsbelangen				208		208
Eigen vermogen				13.183		13.183
Totaal verplichtingen en eigen vermogen	195.220	539.147	113.167	265.712	- 474.050	639.196
Vorderingen op externe klanten	67.391	120.757	52.865	32.212		273.225
Vorderingen op interne klanten	91.920	48.603	18.114	75.458	- 229.458	4.637
Vorderingen op klanten	159.311	169.360	70.979	107.670	- 229.458	277.862
Schulden aan externe klanten	85.068	113.834	39.395	14.049		252.346
Schulden aan interne klanten	53.272	49.101	27.827	86.134	- 205.395	10.939

Schulden aan klanten 138.340 162.935 67.222 100.183 - 205.395 263.285

14.8 Resultatenrekening van de Banksegmenten

							2007
		Retail	Merchant &	Merchant &
	Retail	Banking	Private	Private
	Banking	Asset	Banking	Banking	Other		Totaal
	Network	Management	Clients	Skills	Banking	Eliminaties	Bankbedrijf
Baten
Rentebaten	12.079	27	10.040	109.562	22.196	- 61.251	92.653
Rentelasten	- 9.382	- 37	- 8.144	- 108.840	- 22.239	61.256	- 87.386
Rentemarge	2.697	- 10	1.896	722	- 43	5	5.267
Commissiebaten	951	991	916	1.191	257	- 63	4.243
Commissielasten	146	- 555	- 74	- 478	- 275	58	- 1.178
Commissiebaten, netto	1.097	436	842	713	- 18	- 5	3.065
Verzekeringspremies					9		9
Dividend, aandeel in het resultaat van geassocieerde
deelnemingen en overige beleggingsbaten	8	10	19	172	299		508
Gerealiseerde winsten (verliezen) op beleggingen	64		30	166	576	45	881
Overige gerealiserde en ongerealiseerde winsten
en verliezen	49	11	123	855	237	3	1.278
Overige baten	497	5	275	191	- 628	- 37	303
Totale baten na aftrek van interestlasten	4.412	452	3.185	2.819	432	11	11.311
Wijzigingen in de bijzondere waardeverminderingen	- 142	- 9	123	- 2.790	- 11	- 6	- 2.835
Nettobaten	4.270	443	3.308	29	421	5	8.476
Lasten
Personeelskosten	- 1.146	- 174	- 658	- 716	- 865	- 467	- 4.026
Afschrijving van materiële en immateriële vaste activa	- 23	- 13	- 14	- 54	- 252	- 25	- 381
Overige lasten	- 459	- 101	- 203	- 384	- 1.265	- 230	- 2.642
Schadelasten en uitkeringen					- 4		- 4
Gealloceerde lasten	- 1.331	- 12	- 864	- 629	2.119	717
Totale lasten	- 2.959	- 300	- 1.739	- 1.783	- 267	- 5	- 7.053
Winst voor belastingen	1.311	143	1.569	- 1.754	154		1.423
Winstbelastingen	- 309	- 35	- 336	1.035	4		359
Nettowinst voor minderheidsbelangen	1.002	108	1.233	- 719	158		1.782
Nettowinst toewijsbaar aan de minderheidsbelangen					14		14
Nettowinst toewijsbaar aan de aandeelhouders	1.002	108	1.233	- 719	144		1.768
Netto baten van externe klanten	2.648	464	4.190	342	3.046		10.690
Netto baten intern	1.622	- 21	- 882	- 313	- 2.625	5	- 2.214
Netto baten	4.270	443	3.308	29	421	5	8.476
Overige niet-geldelijke lasten anders dan afschrijvingen	176		82	1.455	- 23		1.690

							2006
		Retail	Merchant &	Merchant &
	Retail	Banking	Private	Private
	Banking	Asset	Banking	Banking	Other		Totaal
	Network	Management	Clients	Skills	Banking	Eliminaties	Bankbedrijf
Baten
Rentebaten	9.916	29	7.169	67.981	14.382	- 29.280	70.197
Rentelasten	- 7.241	- 29	- 5.652	- 67.359	- 14.110	29.280	- 65.111
Rentemarge	2.675		1.517	622	272		5.086
Commissiebaten	1.225	795	874	901	125	- 336	3.584
Commissielasten	- 209	- 449	- 101	- 263	- 127	329	- 820
Commissiebaten, netto	1.016	346	773	638	- 2	- 7	2.764
Verzekeringspremies					12		12
Dividend, aandeel in het resultaat van geassocieerde
deelnemingen en overige beleggingsbaten	15	3	17	125	127		287
Gerealiseerde winsten (verliezen) op beleggingen	10		46	94	426		576
Overige gerealiserde en ongerealiseerde winsten en
verliezen	39	6	- 16	1.010	300		1.339
Overige baten	664	6	370	151	- 856	- 75	260
Totale baten na aftrek van interestlasten	4.419	361	2.707	2.640	279	- 82	10.324
Wijzigingen in de bijzondere waardeverminderingen	- 151	1	10	- 31	13		- 158
Nettobaten	4.268	362	2.717	2.609	292	- 82	10.166
Lasten
Personeelskosten	- 1.107	- 142	- 554	- 572	- 890	- 360	- 3.625
Afschrijving van materiële en immateriële vaste activa	- 30	- 8	- 13	- 38	- 244	- 17	- 350
Overige lasten	- 411	- 79	- 197	- 388	- 1.198	- 61	- 2.334
Schadelasten en uitkeringen					- 6		- 6
Gealloceerde lasten	- 1.371	- 11	- 758	- 425	2.045	520
Totale lasten	- 2.919	- 240	- 1.522	- 1.423	- 293	82	- 6.315
Winst voor belastingen	1.349	122	1.195	1.186	- 1		3.851
Winstbelastingen	- 362	- 33	- 298	20	- 19		- 692
Nettowinst voor minderheidsbelangen	987	89	897	1.206	- 20		3.159
Nettowinst toewijsbaar aan de minderheidsbelangen				4	6		10
Nettowinst toewijsbaar aan de aandeelhouders	987	89	897	1.202	- 26		3.149
Netto baten van externe klanten	2.390	365	3.287	237	3.708		9.987
Netto baten intern	1.878	- 3	- 570	2.372	- 3.416	- 82	179
Netto baten	4.268	362	2.717	2.609	292	- 82	10.166
Overige niet-geldelijke lasten anders dan afschrijvingen	- 89		- 167	- 1.063	590		- 1.909

2005

			Commercial &
	Retail	Merchant	Private	Other		Totaal
	banking	banking	banking	Banking	Eliminaties	Bankbedrijf
Baten
Rentebaten	10.380	65.550	4.324	14.188	- 29.747	64.695
Rentelasten	- 7.913	- 64.786	- 3.293	- 13.797	29.747	- 60.042
Rentemarge	2.467	764	1.031	391		4.653
Commissiebaten	1.623	654	759	- 22	- 120	2.894
Commissielasten	- 531	- 195	- 57	59	120	- 604
Commissiebaten, netto	1.092	459	702	37		2.290
Verzekeringspremies				13		13
Dividend, aandeel in het resultaat van geassocieerde
deelnemingen en overige beleggingsbaten	16	114	39	107	- 17	259
Gerealiseerde winsten (verliezen) op beleggingen	63	318	16	353	- 38	712
Overige gerealiserde en ongerealiseerde winsten en verliezen	43	527	62	127	46	805
Overige baten	513	126	238	- 574	- 44	259
Totale baten na aftrek van interestlasten	4.194	2.308	2.088	454	- 53	8.991
Wijzigingen in de bijzondere waardeverminderingen	- 130	107	- 153	- 33		- 209
Nettobaten	4.064	2.415	1.935	421	- 53	8.782
Lasten
Personeelskosten	- 1.111	- 603	- 566	- 1.090		- 3.370
Afschrijving van materiële en immateriële vaste activa	- 15	- 8	- 31	- 254		- 308
Overige lasten	- 370	- 356	- 246	147	- 1.094	- 1.919
Schadelasten en uitkeringen				- 6		- 6
Gealloceerde lasten	- 1.262	- 359	- 446	920	1.147
Totale lasten	- 2.758	- 1.326	- 1.289	- 283	53	- 5.603
Winst voor belastingen	1.306	1.089	646	138		3.179
Winstbelastingen	- 444	- 76	- 186	- 28		- 734
Nettowinst voor minderheidsbelangen	862	1.013	460	110		2.445
Nettowinst toewijsbaar aan de minderheidsbelangen		6		5		11
Nettowinst toewijsbaar aan de aandeelhouders	862	1.007	460	105		2.434
Netto baten van externe klanten	2.396	1.176	2.004	3.178		8.754
Netto baten intern	1.668	1.239	- 69	- 2.757	- 53	28
Netto baten	4.064	2.415	1.935	421	- 53	8.782
Overige niet-geldelijke lasten anders dan afschrijvingen	- 32	- 82	- 43	- 72		- 229

14.9 Balans van de Verzekeringssegmenten

					31 december 2007
	Insurance	Insurance	Insurance
	Belgium	Netherlands	International	Eliminaties	Totaal
Activa
Geldmiddelen en kasequivalenten	1.211	543	628	- 69	2.313
Activa aangehouden voor handelsdoeleinden	74	183	2		259
Vorderingen op banken	1.038	943	162		2.143
Vorderingen op klanten	2.161	4.632	87	- 56	6.824
Beleggingen:
- Voor verkoop beschikbaar	35.793	15.569	9.950		61.312
- Tegen reële waarde met waardeveranderingen in de resultatenrekening	285	1.475	123		1.883
- Vastgoedbeleggingen	1.148	1.673	163		2.984
- Geassocieerde deelnemingen en joint ventures	42	185	324		551
	37.268	18.902	10.560		66.730
Beleggingen inzake unit-linked contracten	8.155	10.234	13.006		31.395
Herverzekering en overige vorderingen	690	1.634	929	- 75	3.178
Materiële vaste activa	1.024	226	39		1.289
Goodwill en overige immateriële vaste activa	262	406	1.112		1.780
Overlopende rente en overige activa	1.458	1.337	556	- 63	3.288
Totaal activa	53.341	39.040	27.081	- 263	119.199
Verplichtingen
Verplichtingen aangehouden voor handelsdoeleinden	2	23			25
Schulden aan banken	2.727	1.207	159		4.093
Schulden aan klanten	52	16	102		170
Verplichtingen inzake verzekerings- en beleggingscontracten	36.685	20.045	9.953	- 84	66.599
Verplichtingen inzake unit-linked contracten	8.155	10.633	13.000		31.788
Schuldbewijzen		5			5
Achtergestelde schulden	644	701	25	- 14	1.356
Overige financieringen	51	966	1.109	- 89	2.037
Voorzieningen	21	26	11		58
Actuele en uitgestelde belastingen	392	279	113		784
Overlopende rente en overige verplichtingen	1.359	2.600	563	- 72	4.450
Totaal verplichtingen	50.088	36.501	25.035	- 259	111.365
Eigen vermogen toewijsbaar aan de aandeelhouders	3.176	2.307	1.679	- 4	7.158
Minderheidsbelangen	77	232	367		676
Eigen vermogen	3.253	2.539	2.046	- 4	7.834
Totaal verplichtingen en eigen vermogen	53.341	39.040	27.081	- 263	119.199
Vorderingen op externe klanten	2.093	4.577	74		6.744
Vorderingen op interne klanten	68	55	13	- 56	80
Vorderingen op klanten	2.161	4.632	87	- 56	6.824
Schulden aan externe klanten	52	16	102		170
Schulden aan interne klanten
Schulden aan klanten	52	16	102		170

	Insurance	Insurance	Insurance
	Belgium	Netherlands	International	Eliminaties	Totaal
Activa
Geldmiddelen en kasequivalenten	663	1.110	596	- 129	2.240
Activa aangehouden voor handelsdoeleinden	36	160			196
Vorderingen op banken	2.262	1.177	100		3.539
Vorderingen op klanten	2.226	4.951	50	- 66	7.161
Beleggingen:
- Voor verkoop beschikbaar	33.989	16.059	8.956	- 3	59.001
- Tegen reële waarde met waardeveranderingen in de resultatenrekening	545	1.748	59		2.352
- Vastgoedbeleggingen	783	1.625	39		2.447
- Geassocieerde deelnemingen en joint ventures	73	212	264		549
	35.390	19.644	9.318	- 3	64.349
Beleggingen inzake unit-linked contracten	8.213	9.504	11.148		28.865
Herverzekering en overige vorderingen	662	1.849	956	- 369	3.098
Materiële vaste activa	1.004	330	35		1.369
Goodwill en overige immateriële vaste activa	227	429	625		1.281
Overlopende rente en overige activa	1.089	1.297	499	- 56	2.829
Totaal activa	51.772	40.451	23.327	- 623	114.927
Verplichtingen
Verplichtingen aangehouden voor handelsdoeleinden	1	27			28
Schulden aan banken	4.502	1.691	341	- 1	6.533
Schulden aan klanten	56	12	126		194
Verplichtingen inzake verzekerings- en beleggingscontracten	32.880	20.234	8.688	- 80	61.722
Verplichtingen inzake unit-linked contracten	8.213	9.797	11.146		29.156
Schuldbewijzen		5			5
Achtergestelde schulden	643	782	29	- 35	1.419
Overige financieringen	47	1.305	68	- 155	1.265
Voorzieningen	11	26	63		100
Actuele en uitgestelde belastingen	334	417	204		955
Overlopende rente en overige verplichtingen	1.475	2.673	713	- 352	4.509
Totaal verplichtingen	48.162	36.969	21.378	- 623	105.886
Eigen vermogen toewijsbaar aan de aandeelhouders	3.534	3.256	1.573		8.363
Minderheidsbelangen	76	226	376		678
Eigen vermogen	3.610	3.482	1.949		9.041
Totaal verplichtingen en eigen vermogen	51.772	40.451	23.327	- 623	114.927
Vorderingen op externe klanten	2.153	4.875	49		7.077
Vorderingen op interne klanten	73	76	1	- 66	84
Vorderingen op klanten	2.226	4.951	50	- 66	7.161
Schulden aan externe klanten	56	13	77		146
Schulden aan interne klanten		- 1	49		48
Schulden aan klanten	56	12	126		194

31 december 2006

					31 december 2005
	Insurance	Insurance	Insurance
	Belgium	Netherlands	International	Eliminaties	Totaal
Activa
Geldmiddelen en kasequivalenten	1.014	677	856	- 126	2.421
Activa aangehouden voor handelsdoeleinden	276	123			399
Vorderingen op banken	2.282	1.195	240		3.717
Vorderingen op klanten	2.252	6.332	81	- 1.033	7.632
Beleggingen:
- Voor verkoop beschikbaar	29.867	14.775	8.282		52.924
- Tegen reële waarde met waardeveranderingen in de resultatenrekening	633	1.585	29		2.247
- Vastgoedbeleggingen	716	1.382	46		2.144
- Geassocieerde deelnemingen en joint ventures	41	214	220	1	476
	31.257	17.956	8.577	1	57.791
Beleggingen inzake unit-linked contracten	8.157	8.454	9.304	- 8	25.907
Herverzekering en overige vorderingen	562	1.729	1.003	- 42	3.252
Materiële vaste activa	983	163	33		1.179
Goodwill en overige immateriële vaste activa	208	415	665		1.288
Overlopende rente en overige activa	1.530	1.462	433	- 60	3.365
Totaal activa	48.521	38.506	21.192	- 1.268	106.951
Verplichtingen
Verplichtingen aangehouden voor handelsdoeleinden	1	27	1		29
Schulden aan banken	3.906	15	877	- 15	4.783
Schulden aan klanten	61	92	87	- 8	232
Verplichtingen inzake verzekerings- en beleggingscontracten	29.703	20.345	8.163	- 103	58.108
Verplichtingen inzake unit-linked contracten	8.158	8.658	9.335		26.151
Schuldbewijzen		5			5
Achtergestelde schulden	250	2.094	62	- 814	1.592
Overige financieringen	61	1.358	117	- 219	1.317
Voorzieningen	20	39	52		111
Actuele en uitgestelde belastingen	1.205	587	213		2.005
Overlopende rente en overige verplichtingen	1.175	2.738	610	- 109	4.414
Totaal verplichtingen	44.540	35.958	19.517	- 1.268	98.747
Eigen vermogen toewijsbaar aan de aandeelhouders	3.906	2.497	1.310		7.713
Minderheidsbelangen	75	51	365		491
Eigen vermogen	3.981	2.548	1.675		8.204
Totaal verplichtingen en eigen vermogen	48.521	38.506	21.192	- 1.268	106.951
Vorderingen op externe klanten	2.175	5.307	51		7.533
Vorderingen op interne klanten	77	1.025	30	- 1.033	99
Vorderingen op klanten	2.252	6.332	81	- 1.033	7.632
Schulden aan externe klanten	61	84	81		226
Schulden aan interne klanten		8	6	- 8	6
Schulden aan klanten	61	92	87	- 8	232

14.10 Resultatenrekening van de Verzekeringssegmenten

								2007
		Insurance		Insurance		Insurance
		Belgium		Netherlands		International		Totaal
	Leven	Niet-leven	Leven	Niet-leven	Leven	Niet-leven	Eliminaties	insurance
Baten
Rentebaten	1.684	171	1.082	157	290	138	- 10	3.512
Verzekeringspremies	4.969	1.357	3.108	2.090	1.611	1.938	- 52	15.021
Dividenden en overige beleggingsbaten	505	66	276	22	18	5	- 16	876
Aandeel in het resultaat van geassocieerde
deelnemingen en joint ventures	4		37		46	7		94
Gerealiseerde winsten (verliezen) op beleggingen	234	25	761	106	72	29		1.227
Overige gerealiseerde en
ongerealiseerde winsten en verliezen	- 103	3	- 76	- 23	- 1	- 6		- 206
Commissiebaten	126	5	19	95	161	141	- 2	545
Baten uit beleggingen inzake unit-linked contracten	157		119		350			626
Overige baten	91	72	184	151	23	199	- 32	688
Totale baten	7.667	1.699	5.510	2.598	2.570	2.451	- 112	22.383
Lasten
Rentelasten	- 382	- 50	- 314	- 61	- 25	- 28	9	- 851
Schadelasten en uitkeringen	- 5.796	- 905	- 2.831	- 1.459	- 1.539	- 1.777	51	- 14.256
Lasten inzake unit-linked contracten	- 157		- 785		- 484			- 1.426
Wijzigingen in de bijzondere waardeverminderingen	- 40	- 5	- 129	- 29	- 1	- 3		- 207
Commissielasten	- 314	- 273	- 153	- 401	- 139	- 257	2	- 1.535
Afschrijving van materiële
en immateriële vaste activa	- 53	- 31	- 62	- 6	- 71	- 8		- 231
Personeelskosten	- 236	- 143	- 138	- 157	- 80	- 138		- 892
Overige lasten	- 262	- 153	- 357	- 210	- 86	- 193	44	- 1.217
Totale lasten	- 7.240	- 1.560	- 4.769	- 2.323	- 2.425	- 2.404	106	- 20.615
Winst voor belastingen	427	139	741	275	145	47	- 6	1.768
Winstbelastingen	3	- 40	- 67	- 44	- 26	- 9		- 183
Nettowinst over de periode	430	99	674	231	119	38	- 6	1.585
Nettowinst op beëindigde bedrijfsactiviteiten					826	187		1.013
Nettowinst voor minderheidsbelangen	430	99	674	231	945	225	- 6	2.598
Nettowinst toewijsbaar aan
de minderheidsbelangen	5	1	16		33	9		64
Nettowinst toewijsbaar
aan de aandeelhouders	425	98	658	231	912	216	- 6	2.534
Totale baten van externe klanten	7.250	1.645	5.360	2.560	2.560	2.393		21.768
Totale baten intern	417	54	150	38	10	58	- 112	615
Totale baten	7.667	1.699	5.510	2.598	2.570	2.451	- 112	22.383
Overige niet-geldelijke lasten anders dan
afschrijvingen	- 134	- 10	- 408	- 72	- 274	- 2		- 900

								2006
		Insurance		Insurance		Insurance
		Belgium		Netherlands		International		Totaal
	Leven	Niet-leven	Leven	Niet-leven	Leven	Niet-leven	Eliminaties	insurance
Baten
Rentebaten	1.326	141	1.224	147	222	120	- 13	3.167
Verzekeringspremies	4.353	1.253	3.437	1.944	1.357	1.739	- 34	14.049
Dividenden en overige beleggingsbaten	450	64	259	31	8	6	- 22	796
Aandeel in het resultaat van geassocieerde
deelnemingen en joint ventures	2		28	3	12	6		51
Gerealiseerde winsten (verliezen) op beleggingen	270	26	194	36	46	4		576
Overige gerealiseerde en
ongerealiseerde winsten en verliezen	- 12	3	5	- 17	1	3		- 17
Commissiebaten	108	6	31	91	117	125		478
Baten uit beleggingen inzake unit-linked contracten	564		998		387			1.949
Overige baten	92	53	109	38	13	240	- 26	519
Totale baten	7.153	1.546	6.285	2.273	2.163	2.243	- 95	21.568
Lasten
Rentelasten	- 184	- 25	- 280	- 59	- 12	- 18	13	- 565
Schadelasten en uitkeringen	- 5.100	- 798	- 3.524	- 1.191	- 1.259	- 1.469	35	- 13.306
Lasten inzake unit-linked contracten	- 532		- 1.286		- 556			- 2.374
Wijzigingen in de bijzondere waardeverminderingen	- 10	- 1	- 20	- 4	1	- 2		- 36
Commissielasten	- 287	- 247	- 193	- 384	- 66	- 253		- 1.430
Afschrijving van materiële
en immateriële vaste activa	- 45	- 28	- 72	- 8	- 64	- 9		- 226
Personeelskosten	- 206	- 134	- 146	- 154	- 47	- 124		- 811
Overige lasten	- 259	- 145	- 251	- 176	- 90	- 156	47	- 1.030
Totale lasten	- 6.623	- 1.378	- 5.772	- 1.976	- 2.093	- 2.031	95	- 19.778
Winst voor belastingen	530	168	513	297	70	212		1.790
Winstbelastingen	- 93	- 48	- 101	- 78	- 10	- 60		- 390
Nettowinst over de periode	437	120	412	219	60	152		1.400
Nettowinst op beëindigde bedrijfsactiviteiten					48	13		61
Nettowinst voor minderheidsbelangen	437	120	412	219	108	165		1.461
Nettowinst toewijsbaar aan
de minderheidsbelangen	3	1	7		23	7		41
Nettowinst toewijsbaar
aan de aandeelhouders	434	119	405	219	85	158		1.420
Totale baten van externe klanten	6.971	1.519	6.136	2.241	2.151	2.214		21.232
Totale baten intern	182	27	149	32	12	29	- 95	336
Totale baten	7.153	1.546	6.285	2.273	2.163	2.243	- 95	21.568
Overige niet-geldelijke lasten anders dan
afschrijvingen	- 51	- 12	- 249	- 39	- 181	- 21		- 553

								2005
		Insurance		Insurance		Insurance
		Belgium		Netherlands		International		Totaal
	Leven	Niet-leven	Leven	Niet-leven	Leven	Niet-leven	Eliminaties	insurance
Baten
Rentebaten	1.198	117	1.006	143	187	113	- 61	2.703
Verzekeringspremies	4.139	1.159	2.635	1.989	1.482	1.640	- 64	12.980
Dividenden en overige beleggingsbaten	394	72	249	20	11	5	- 15	736
Aandeel in het resultaat van geassocieerde
deelnemingen en joint ventures	2		25	2	- 12	6		23
Gerealiseerde winsten (verliezen) op beleggingen	119	9	256	72	29	8		493
Overige gerealiseerde en
ongerealiseerde winsten en verliezen	24		- 8	- 2	2			16
Commissiebaten	88	12	35	80	96	115	- 11	415
Baten uit beleggingen inzake unit-linked contracten	1.009		1.567		679			3.255
Overige baten	66	67	120	82	12	163	- 29	481
Totale baten	7.039	1.436	5.885	2.386	2.486	2.050	- 180	21.102
Lasten
Rentelasten	- 125	- 11	- 381	- 16	- 16	- 17	61	- 505
Schadelasten en uitkeringen	- 4.709	- 750	- 2.493	- 1.311	- 1.389	- 1.350	58	- 11.944
Lasten inzake unit-linked contracten	- 975		- 1.916		- 818			- 3.709
Wijzigingen in de bijzondere waardeverminderingen	- 29	- 1	- 18	- 5	12	15		- 26
Commissielasten	- 180	- 214	- 144	- 400	- 54	- 215	11	- 1.196
Afschrijving van materiële
en immateriële vaste activa	- 50	- 30	- 76	- 9	- 69	- 6		- 240
Personeelskosten	- 216	- 153	- 183	- 164	- 45	- 106	- 1	- 868
Overige lasten	- 210	- 137	- 245	- 159	- 81	- 161	51	- 942
Totale lasten	- 6.494	- 1.296	- 5.456	- 2.064	- 2.460	- 1.840	180	- 19.430
Winst voor belastingen	545	140	429	322	26	210		1.672
Winstbelastingen	- 147	- 43	- 122	- 92	- 9	- 60		- 473
Nettowinst over de periode	398	97	307	230	17	150		1.199
Nettowinst op beëindigde bedrijfsactiviteiten					49	11		60
Nettowinst voor minderheidsbelangen	398	97	307	230	66	161		1.259
Nettowinst toewijsbaar aan
de minderheidsbelangen	6	1	3		14	10		34
Nettowinst toewijsbaar
aan de aandeelhouders	392	96	304	230	52	151		1.225
Totale baten van externe klanten	6.895	1.410	5.755	2.328	2.522	2.025		20.935
Totale baten intern	144	26	130	58	13	36	- 180	227
Totale baten	7.039	1.436	5.885	2.386	2.535	2.061	- 180	21.162
Overige niet-geldelijke lasten anders dan
afschrijvingen	- 37	- 23	- 18	- 52		- 19		- 149

14.11 Balans Verzekeringen: Leven en Niet-leven

				31 december 2007
	Verzekeringen	Verzekeringen
	Leven	Niet-leven	Eliminaties	Totaal
Activa
Geldmiddelen en kasequivalenten	1.954	428	- 69	2.313
Activa aangehouden voor handelsdoeleinden	235	24		259
Vorderingen op banken	2.075	68		2.143
Vorderingen op klanten	6.737	143	- 56	6.824
Beleggingen:
- Voor verkoop beschikbaar	53.288	8.024		61.312
- Tegen reële waarde met waardeveranderingen in de resultatenrekening	1.577	306		1.883
- Vastgoedbeleggingen	2.425	559		2.984
- Geassocieerde deelnemingen en joint ventures	470	81		551
	57.760	8.970		66.730
Beleggingen inzake unit-linked contracten	31.395			31.395
Herverzekering en overige vorderingen	1.144	2.109	- 75	3.178
Materiële vaste activa	1.115	174		1.289
Goodwill en overige immateriële vaste activa	1.675	105		1.780
Overlopende rente en overige activa	2.684	667	- 63	3.288
Gealloceerde activa	22	- 22
Totaal activa	106.796	12.666	- 263	119.199
Verplichtingen
Verplichtingen aangehouden voor handelsdoeleinden	20	5		25
Schulden aan banken	4.006	87		4.093
Schulden aan klanten	28	142		170
Verplichtingen inzake verzekerings- en beleggingscontracten	57.987	8.696	- 84	66.599
Verplichtingen inzake unit-linked contracten	31.788			31.788
Schuldbewijzen	5			5
Achtergestelde schulden	705	665	- 14	1.356
Overige financieringen	1.765	361	- 89	2.037
Voorzieningen	46	12		58
Actuele en uitgestelde belastingen	659	125		784
Overlopende rente en overige verplichtingen	3.611	911	- 72	4.450
Totaal verplichtingen	100.620	11.004	- 259	111.365
Eigen vermogen toewijsbaar aan de aandeelhouders	5.556	1.606	- 4	7.158
MinderheidsbelangenEigen vermogen	6206.176	561.662	- 4	6767.834
Totaal verplichtingen en eigen vermogen	106.796	12.666	- 263	119.199
Vorderingen op externe klanten	6.615	130		6.744
Vorderingen op klanten intern	122	13	- 56	80
Vorderingen op klanten	6.737	143	- 56	6.824
Schulden aan externe klanten	28	142		170
Schulden aan klanten intern
Schulden aan klanten	28	142		170

31 december 2006

	Verzekeringen	Verzekeringen
	Leven	Niet-leven	Eliminaties	Totaal
Activa
Geldmiddelen en kasequivalenten	1.667	702	- 129	2.240
Activa aangehouden voor handelsdoeleinden	181	15		196
Vorderingen op banken	3.489	50		3.539
Vorderingen op klanten	7.038	189	- 66	7.161
Beleggingen:
- Voor verkoop beschikbaar	50.840	8.164	- 3	59.001
- Tegen reële waarde met waardeveranderingen in de resultatenrekening	2.025	327		2.352
- Vastgoedbeleggingen	2.339	108		2.447
- Geassocieerde deelnemingen en joint ventures	445	104		549
	55.649	8.703	- 3	64.349
Beleggingen inzake unit-linked contracten	28.865			28.865
Herverzekering en overige vorderingen	1.187	2.280	- 369	3.098
Materiële vaste activa	1.111	258		1.369
Goodwill en overige immateriële vaste activa	1.165	116		1.281
Overlopende rente en overige activa	2.317	568	- 56	2.829
Gealloceerde activa	- 44	44
Totaal activa	102.625	12.925	- 623	114.927
Verplichtingen
Verplichtingen aangehouden voor handelsdoeleinden	23	5		28
Schulden aan banken	6.120	414	- 1	6.533
Schulden aan klanten	72	122		194
Verplichtingen inzake verzekerings- en beleggingscontracten	53.618	8.184	- 80	61.722
Verplichtingen inzake unit-linked contracten	29.156			29.156
Schuldbewijzen	5			5
Achtergestelde schulden	783	671	- 35	1.419
Overige financieringen	1.142	278	- 155	1.265
Voorzieningen	93	7		100
Actuele en uitgestelde belastingen	747	208		955
Overlopende rente en overige verplichtingen	3.794	1.067	- 352	4.509
Totaal verplichtingen	95.553	10.956	- 623	105.886
Eigen vermogen toewijsbaar aan de aandeelhouders	6.456	1.907		8.363
Minderheidsbelangen	616	62		678
Eigen vermogen	7.072	1.969		9.041
Totaal verplichtingen en eigen vermogen	102.625	12.925	- 623	114.927
Vorderingen op externe klanten	6.903	174		7.077
Vorderingen op klanten intern	135	15	- 66	84
Vorderingen op klanten	7.038	189	- 66	7.161
Schulden aan externe klanten	23	123		146
Schulden aan klanten intern	49	- 1		48
Schulden aan klanten	72	122		194

				31 december 2005
	Verzekeringen	Verzekeringen
	Leven	Niet-leven	Eliminaties	Totaal
Activa
Geldmiddelen en kasequivalenten	1.553	994	- 126	2.421
Activa aangehouden voor handelsdoeleinden	378	21		399
Vorderingen op banken	3.644	73		3.717
Vorderingen op klanten	8.372	293	- 1.033	7.632
Beleggingen:
- Voor verkoop beschikbaar	44.683	8.241		52.924
- Tegen reële waarde met waardeveranderingen in de resultatenrekening	1.914	333		2.247
- Vastgoedbeleggingen	2.050	94		2.144
- Geassocieerde deelnemingen en joint ventures	392	83	1	476
	49.039	8.751	1	57.791
Beleggingen inzake unit-linked contracten	25.915		- 8	25.907
Herverzekering en overige vorderingen	1.496	1.798	- 42	3.252
Materiële vaste activa	892	287		1.179
Goodwill en overige immateriële vaste activa	1.161	127		1.288
Overlopende rente en overige activa	2.813	612	- 60	3.365
Totaal activa	95.263	12.956	- 1.268	106.951
Verplichtingen
Verplichtingen aangehouden voor handelsdoeleinden	24	5		29
Schulden aan banken	4.099	699	- 15	4.783
Schulden aan klanten	104	136	- 8	232
Verplichtingen inzake verzekerings- en beleggingscontracten	50.341	7.870	- 103	58.108
Verplichtingen inzake unit-linked contracten	26.151			26.151
Schuldbewijzen	5			5
Achtergestelde schulden	2.339	67	- 814	1.592
Overige financieringen	1.346	190	- 219	1.317
Voorzieningen	79	32		111
Actuele en uitgestelde belastingen	1.555	450		2.005
Overlopende rente en overige verplichtingen	3.502	1.021	- 109	4.414
Totaal verplichtingen	89.545	10.470	- 1.268	98.747
Eigen vermogen toewijsbaar aan de aandeelhouders	5.288	2.425		7.713
Minderheidsbelangen	430	61		491
Eigen vermogen	5.718	2.486		8.204
Totaal verplichtingen en eigen vermogen	95.263	12.956	- 1.268	106.951
Vorderingen op externe klanten	7.322	211		7.533
Vorderingen op klanten intern	1.050	82	- 1.033	99
Vorderingen op klanten	8.372	293	- 1.033	7.632
Schulden aan externe klanten	93	133		226
Schulden aan klanten intern	11	3	- 8	6
Schulden aan klanten	104	136	- 8	232

14.12 Resultatenrekening Verzekeringen: Leven en Niet-leven

				2007
	Leven	Niet-leven	Eliminaties	Totaal
Baten
Rentebaten	3.056	466	- 10	3.512
Verzekeringspremies	9.688	5.385	- 52	15.021
Dividenden en overige beleggingsbaten	799	93	- 16	876
Aandeel in het resultaat van geassocieerde deelnemingen en joint ventures	87	7		94
Gerealiseerde winsten (verliezen) op beleggingen	1.067	160		1.227
Overige gerealiseerde en ongerealiseerde winsten en verliezen	- 180	- 26		- 206
Commissiebaten	306	241	- 2	545
Baten uit beleggingen inzake unit-linked contracten	626			626
Overige baten	298	422	- 32	688
Totale baten	15.747	6.748	- 112	22.383
Lasten
Rentelasten	- 721	- 139	9	- 851
Schadelasten en uitkeringen	- 10.166	- 4.141	51	- 14.256
Lasten inzake unit-linked contracten	- 1.426			- 1.426
Wijzigingen in de bijzondere waardeverminderingen	- 170	- 37		- 207
Commissielasten	- 606	- 931	2	- 1.535
Afschrijving van materiële en immateriële vaste activa	- 186	- 45		- 231
Personeelskosten	- 454	- 438		- 892
Overige lasten	- 705	- 556	44	- 1.217
Totale lasten	- 14.434	- 6.287	106	- 20.615
Winst voor belastingen	1.313	461	- 6	1.768
Winstbelastingen	- 90	- 93		- 183
Nettowinst over de periode	1.223	368	- 6	1.585
Nettowinst op beëindigde bedrijfsactiviteiten	826	187		1.013
Nettowinst voor minderheidsbelangen	2.049	555	- 6	2.598
Nettowinst toewijsbaar aan de minderheidsbelangen	54	10		64
Nettowinst toewijsbaar aan de aandeelhouders	1.995	545	- 6	2.534
Totale baten van externe klanten	15.170	6.598		21.768
Totale baten intern	577	150	- 112	615
Totale baten	15.747	6.748	- 112	22.383
Overige niet-geldelijke lasten anders dan afschrijvingen	- 816	- 84		- 900

	Leven	Niet-leven	Eliminaties	Totaal
Baten
Rentebaten	2.772	408	- 13	3.167
Verzekeringspremies	9.147	4.936	- 34	14.049
Dividenden en overige beleggingsbaten	717	101	- 22	796
Aandeel in het resultaat van geassocieerde deelnemingen en joint ventures	42	9		51
Gerealiseerde winsten (verliezen) op beleggingen	510	66		576
Overige gerealiseerde en ongerealiseerde winsten en verliezen	- 6	- 11		- 17
Commissiebaten	256	222		478
Baten uit beleggingen inzake unit-linked contracten	1.949			1.949
Overige baten	214	331	- 26	519
Totale baten	15.601	6.062	- 95	21.568
Lasten
Rentelasten	- 476	- 102	13	- 565
Schadelasten en uitkeringen	- 9.883	- 3.458	35	- 13.306
Lasten inzake unit-linked contracten	- 2.374			- 2.374
Wijzigingen in de bijzondere waardeverminderingen	- 29	- 7		- 36
Commissielasten	- 546	- 884		- 1.430
Afschrijving van materiële en immateriële vaste activa	- 181	- 45		- 226
Personeelskosten	- 399	- 412		- 811
Overige lasten	- 600	- 477	47	- 1.030
Totale lasten	- 14.488	- 5.385	95	- 19.778
Winst voor belastingen	1.113	677		1.790
Winstbelastingen	- 204	- 186		- 390
Nettowinst over de periode	909	491		1.400
Nettowinst op beëindigde bedrijfsactiviteiten	48	13		61
Nettowinst voor minderheidsbelangen	957	504		1.461
Nettowinst toewijsbaar aan de minderheidsbelangen	33	8		41
Nettowinst toewijsbaar aan de aandeelhouders	924	496		1.420
Totale baten van externe klanten	15.306	5.987		21.293
Totale baten intern	343	88	- 95	336
Totale baten	15.649	6.075	- 95	21.629
Overige niet-geldelijke lasten anders dan afschrijvingen	- 481	- 72		- 553

2006

Fortis Geconsolideerde Jaarrekening 2007 167
---------------------------------------------------

				2005
	Leven	Niet-leven	Eliminaties	Totaal
Baten
Rentebaten	2.391	373	- 61	2.703
Verzekeringspremies	8.256	4.788	- 64	12.980
Dividenden en overige beleggingsbaten	654	97	- 15	736
Aandeel in het resultaat van geassocieerde deelnemingen en joint ventures	15	8		23
Gerealiseerde winsten (verliezen) op beleggingen	404	89		493
Overige gerealiseerde en ongerealiseerde winsten en verliezen	18	- 2		16
Commissiebaten	219	207	- 11	415
Baten uit beleggingen inzake unit-linked contracten	3.255			3.255
Overige baten	198	312	- 29	481
Totale baten	15.410	5.872	- 180	21.102
Lasten
Rentelasten	- 522	- 44	61	- 505
Schadelasten en uitkeringen	- 8.591	- 3.411	58	- 11.944
Lasten inzake unit-linked contracten	- 3.709			- 3.709
Wijzigingen in de bijzondere waardeverminderingen	- 35	9		- 26
Commissielasten	- 378	- 829	11	- 1.196
Afschrijving van materiële en immateriële vaste activa	- 195	- 45		- 240
Personeelskosten	- 444	- 423	- 1	- 868
Overige lasten	- 536	- 457	51	- 942
Totale lasten	- 14.410	- 5.200	180	- 19.430
Winst voor belastingen	1.000	672		1.672
Winstbelastingen	- 278	- 195		- 473
Nettowinst over de periode	722	477		1.199
Nettowinst op beëindigde bedrijfsactiviteiten	49	11		60
Nettowinst voor minderheidsbelangen	771	488		1.259
Nettowinst toewijsbaar aan de minderheidsbelangen	23	11		34
Nettowinst toewijsbaar aan de aandeelhouders	748	477		1.225
Totale baten van externe klanten	15.172	5.763		20.935
Totale baten intern	287	120	- 180	227
Totale baten	15.459	5.883	- 180	21.162
Overige niet-geldelijke lasten anders dan afschrijvingen	- 55	- 94		- 149

14.13 Geografische segmentatie

De activiteiten van de Fortis groep worden wereldwijd aangestuurd. In de volgende tabel worden de financiële kerngegevens per regio weergegeven, gebaseerd op de plaats van vestiging van de Fortis groepsmaatschappij die de transactie is aangegaan.

	Netto	Totale	Aantal	Totale
	winst	baten	werknemers	activa
31 december 2007
Benelux	4.671	101.956	40.351	700.841
Overige Europese landen	716	9.772	18.614	97.689
Noord Amerika	- 1.602	5.473	1.078	52.553
Azië	185	3.153	1.643	19.074
Overige landen	24	103	323	1.022
Totaal	3.994	120.457	62.009	871.179
31 december 2006
Benelux	3.451	81.199	38.169	637.068
Overige Europese landen	646	7.262	16.481	81.341
Noord Amerika	135	4.424	1.016	43.481
Azië	102	3.589	1.177	12.211
Overige landen	17	67	43	1.128
Totaal	4.351	96.541	56.886	775.229
31 december 2005
Benelux	3.326	78.921	37.814	612.254
Overige Europese landen	495	6.133	14.736	55.520
Noord Amerika	82	2.787	780	48.184
Azië	31	2.448	872	12.215
Overige landen	7	70	43	821
Totaal	3.941	90.359	54.245	728.994

Toelichting op de balans

15 Geldmiddelen en kasequivalenten

Onder Geldmiddelen en kasequivalenten zijn begrepen direct beschikbare kasgelden, vrij beschikbare tegoeden bij Centrale Banken alsmede andere financiële instrumenten met een looptijd van minder dan drie maanden, na de datum van verkrijging. De Geldmiddelen en kasequivalenten bestaan per 31 december uit:

		Verzekerings-	Algemeen (incl.
	Bankbedrijf	bedrijf	eliminaties)	Totaal
31 december 2007
Geldmiddelen	761	21		782
Bedragen bij centrale banken, anders dan verplichte reservedeposito's
en onmiddelijk omzetbaar in geldmiddelen	795			795
Vorderingen op banken	20.125	2.227	- 1.639	20.713
Vorderingen op klanten, rekeningen-courant	4.028		- 1.049	2.979
Overige	1.294	65	- 267	1.092
Totaal	27.003	2.313	- 2.955	26.361
Bestaande maar niet gerapporteerde bijzondere waardeverminderingen (IBNR)	- 1			- 1
Totaal geldmiddelen en kasequivalenten	27.002	2.313	- 2.955	26.360
31 december 2006
Geldmiddelen	586	4		590
Bedragen bij centrale banken, anders dan verplichte reservedeposito's
en onmiddelijk omzetbaar in geldmiddelen	322			322
Vorderingen op banken	14.224	1.843	- 1.299	14.768
Vorderingen op klanten, rekeningen-courant	3.932		- 983	2.949
Overige	1.728	393	- 336	1.785
Totaal	20.792	2.240	- 2.618	20.414
Bestaande maar niet gerapporteerde bijzondere waardeverminderingen (IBNR)	- 1			- 1
Totaal geldmiddelen en kasequivalenten	20.791	2.240	- 2.618	20.413
31 december 2005
Geldmiddelen	544	87		631
Bedragen bij centrale banken, anders dan verplichte reservedeposito's
en onmiddelijk omzetbaar in geldmiddelen	1.360			1.360
Vorderingen op banken	15.404	2.304	- 1.707	16.001
Vorderingen op klanten, rekeningen-courant	5.540		- 3.655	1.885
Overige	2.746	30	- 831	1.945
Totaal geldmiddelen en kasequivalenten	25.594	2.421	- 6.193	21.822

Onder Overige is EUR 348 miljoen (2006: EUR 700 miljoen; 2005: EUR 541 miljoen) verantwoord met betrekking tot geldmarktpapier. De gemiddelde boekwaarde van de Geldmiddelen en kasequivalenten bedroeg voor 2007 EUR 23.557 miljoen (2006: EUR 23.115 miljoen; 2005: EUR 26.784 miljoen). Het gemiddelde rentepercentage bedroeg voor 2007 4,2% (2006: 2,9%; 2005: 1,9%).

16 Activa en verplichtingen aangehouden voor handelsdoeleinden

16.1 Activa aangehouden voor handelsdoeleinden

De Activa aangehouden voor handelsdoeleinden zijn als volgt samengesteld:

		Verzekerings-	Algemeen (incl.
	Bankbedrijf	bedrijf	eliminaties)	Totaal
31 december 2007
Handelsportefeuille effecten:
Kortlopend overheidspapier en gelijkgestelde papieren	1.107			1.107
Obligaties:
- Overheidsobligaties	7.840			7.840
- Obligaties uitgegeven door ondernemingen	9.815		- 391	9.424
- Gestructureerde kredietinstrumenten	3.249			3.249
Aandelen	23.845		- 79	23.766
Totaal portefeuille aangehouden voor handelsdoeleinden	45.856		- 470	45.386
Afgeleide financiële instrumenten aangehouden voor handelsdoeleinden
Niet op een beurs verhandeld (OTC)	28.447	257	- 336	28.368
Op een beurs verhandeld	478	2		480
Totaal afgeleide financiële instrumenten	28.925	259	- 336	28.848
Overige activa aangehouden voor handelsdoeleinden	566			566
Totaal activa aangehouden voor handelsdoeleinden	75.347	259	- 806	74.800
31 december 2006
Handelsportefeuille effecten:
Kortlopend overheidspapier en gelijkgestelde papieren	2.533			2.533
Obligaties:
- Overheidsobligaties	7.354			7.354
- Obligaties uitgegeven door ondernemingen	7.631		- 254	7.377
- Gestructureerde kredietinstrumenten	4.935			4.935
Aandelen	26.533		- 160	26.373
Totaal portefeuille aangehouden voor handelsdoeleinden	48.986		- 414	48.572
Afgeleide financiële instrumenten aangehouden voor handelsdoeleinden
Niet op een beurs verhandeld (OTC)	21.028	184	- 202	21.010
Op een beurs verhandeld	523	12		535
Totaal afgeleide financiële instrumenten	21.551	196	- 202	21.545
Overige activa aangehouden voor handelsdoeleinden	98			98
Totaal activa aangehouden voor handelsdoeleinden	70.635	196	- 616	70.215
31 december 2005
Handelsportefeuille effecten:
Kortlopend overheidspapier en gelijkgestelde papieren	934			934
Obligaties:
- Overheidsobligaties	7.371	45		7.416
- Obligaties uitgegeven door ondernemingen	8.828	46	- 170	8.704
- Gestructureerde kredietinstrumenten	3.850			3.850
Aandelen	17.951	159	- 123	17.987
Totaal portefeuille aangehouden voor handelsdoeleinden	38.934	250	- 293	38.891
Afgeleide financiële instrumenten aangehouden voor handelsdoeleinden
Niet op een beurs verhandeld (OTC)	23.715	109	- 192	23.632
Op een beurs verhandeld	156	40	- 39	157
Totaal afgeleide financiële instrumenten	23.871	149	- 231	23.789
Overige activa aangehouden voor handelsdoeleinden	25			25
Totaal activa aangehouden voor handelsdoeleinden	62.830	399	- 524	62.705

In 2007 is van de Activa aangehouden voor handelsdoeleinden EUR 77 miljoen (2006: EUR 75 miljoen; 2005: EUR 5 miljoen) als onderpand gegeven voor verplichtingen. Nadere informatie over de afgeleide financiële instrumenten is opgenomen in noot 35.

16.2 Verplichtingen aangehouden voor handelsdoeleinden

De Verplichtingen aangehouden voor handelsdoeleinden zijn als volgt samengesteld:

		Verzekerings-	Algemeen (incl.
	Bankbedrijf	bedrijf	eliminaties)	Totaal
31 december 2007
Shortpositie effecten	56.076		- 9	56.067
Afgeleide financiële instrumenten:
Niet op een beurs verhandeld (OTC)	33.047	25	116	33.188
Op een beurs verhandeld	333			333
Totaal afgeleide financiële instrumenten	33.380	25	116	33.521
Overige verplichtingen aangehouden voor handelsdoeleinden	1			1
Totaal verplichtingen aangehouden voor handelsdoeleinden	89.457	25	107	89.589
31 december 2006
Shortpositie effecten	39.922			39.922
Afgeleide financiële instrumenten:
Niet op een beurs verhandeld (OTC)	24.015	28	22	24.065
Op een beurs verhandeld	320		1	321
Totaal afgeleide financiële instrumenten	24.335	28	23	24.386
Overige verplichtingen aangehouden voor handelsdoeleinden
Totaal verplichtingen aangehouden voor handelsdoeleinden	64.257	28	23	64.308
31 december 2005
Shortpositie effecten	25.453		- 1	25.452
Afgeleide financiële instrumenten:
Niet op een beurs verhandeld (OTC)	24.870	28	- 221	24.677
Op een beurs verhandeld	125	1		126
Totaal afgeleide financiële instrumenten	24.995	29	- 221	24.803
Overige verplichtingen aangehouden voor handelsdoeleinden	307			307
Totaal verplichtingen aangehouden voor handelsdoeleinden	50.755	29	- 222	50.562

16.3 Waarderingstechnieken

Voor de bepaling van de reële waarde van de handelsportefeuille effecten per 31 december zijn de volgende waarderingstechnieken toegepast:

	2007	2006	2005
Portefeuille aangehouden voor handelsdoeleinden (activa):
Reële waarden van effecten in de handelsportefeuille onderbouwd door waarneembare marktgegevens	40.396	46.309	37.515
Reële waarden van effecten in de handelsportefeuille verkregen door waarderingstechniek	4.990	2.263	1.376
Totaal	45.386	48.572	38.891
Shortpositie effecten (verplichtingen):
Reële waarden onderbouwd door waarneembare marktgegevens	56.067	39.921	25.451
Reële waarden verkregen door waarderingstechniek		1	1
Totaal	56.067	39.922	25.452

In noot 36 wordt een nadere toelichting gegeven op de berekening van de reële waarden.

17 Vorderingen op banken

De Vorderingen op banken zijn als volgt samengesteld:

		Verzekerings-	Algemeen (incl.
	Bankbedrijf	bedrijf	eliminaties)	Totaal
31 december 2007
Rentedragende deposito's	8.041	336	- 191	8.186
Leningen en voorschotten	8.460	615	- 89	8.986
Omgekeerde terugkoopovereenkomsten	65.858			65.858
Effectenleentransacties	27.404	1.026	- 1.026	27.404
Verplicht aangehouden reserves bij centrale banken	8.229			8.229
Tegen reële waarde met waardeveranderingen in de resultatenrekening	213			213
Overige	158	166	- 147	177
Reële waarde aanpassingen ten gevolge van hedge accounting
Totaal	118.363	2.143	- 1.453	119.053
Minus bijzondere waardeverminderingen:
- specifiek kredietrisico	- 12			- 12
- bestaande maar niet gerapporteerde (IBNR)	- 5			- 5
Vorderingen op banken	118.346	2.143	- 1.453	119.036
31 december 2006
Rentedragende deposito's	4.964	292	- 202	5.054
Leningen en voorschotten	5.613	846	- 229	6.230
Omgekeerde terugkoopovereenkomsten	49.592			49.592
Effectenleentransacties	24.425	2.247	- 2.247	24.425
Verplicht aangehouden reserves bij centrale banken	4.603			4.603
Tegen reële waarde met waardeveranderingen in de resultatenrekening	101			101
Overige	139	154	- 143	150
Reële waarde aanpassingen ten gevolge van hedge accounting	1
Totaal	89.438	3.539	- 2.821	90.156
Minus bijzondere waardeverminderingen:
- specifieke kredietrisico's	- 17			- 17
- bestaande maar niet gerapporteerde (IBNR)	- 8			- 8
Vorderingen op banken	89.413	3.539	- 2.821	90.131
31 december 2005
Rentedragende deposito's	4.159	356	- 125	4.390
Leningen en voorschotten	2.283	951	- 246	2.988
Omgekeerde terugkoopovereenkomsten	55.831			55.831
Effectenleentransacties	13.785	2.262	- 2.262	13.785
Verplicht aangehouden reserves bij centrale banken	2.179			2.179
Tegen reële waarde met waardeveranderingen in de resultatenrekening	1.478			1.478
Overige	371	148	- 136	383
Totaal	80.086	3.717	- 2.769	81.034
Minus bijzondere waardeverminderingen:
- specifieke kredietrisico's	- 18			- 18
- bestaande maar niet gerapporteerde (IBNR)	- 14			- 14
Vorderingen op banken	80.054	3.717	- 2.769	81.002

De gemiddeld gedurende het jaar uitstaande Vorderingen op banken bedroeg voor 2007 EUR 115.650 miljoen (2006: EUR 85.111 miljoen; 2005: EUR 92.438 miljoen). Het gemiddelde rentepercentage bedroeg 4,9% over 2007 (2006: 4,0%; 2005: 3,6%).

In het kader van het monetaire beleid moeten de bankonderdelen verplicht bedragen op deposito zetten bij de centrale banken in de landen waar Fortis actief is. Samen met het bedrag dat onder Geldmiddelen en kasequivalenten is verantwoord, bedraagt het totale tegoed dat bij centrale banken wordt aangehouden EUR 9.024 miljoen (2006: EUR 4.925 miljoen; 2005: EUR 3.539 miljoen). Het gedurende 2007 gemiddeld uitstaande tegoed bij centrale banken (Geldmiddelen en kasequivalenten + Vorderingen op banken) bedroeg EUR 7.038 miljoen (2006: EUR 5.001 miljoen; 2005: EUR 4.764 miljoen).

Fortis heeft in het segment Merchant Banking bepaalde specifieke financiële activa verantwoord als onderdeel van Vorderingen op banken tegen reële waarde met waardeveranderingen in de resultatenrekening. Binnen de gedefinieerde beleggingsstrategieën van Merchant Banking worden financiële activa en verplichtingen, waaronder derivaten, samengevoegd in specifieke portefeuilles waarvan de performance en de risico's op basis van reële waarde worden beheerd en geëvalueerd.

Er is geen significant verschil tussen de boekwaarde van Activa tegen reële waarde met waardeveranderingen in de resultatenrekening en het kredietrisico dat aan deze activa is verbonden.

Bijzondere waardeverminderingen van Vorderingen op banken

Het verloop van de bijzondere waardeverminderingen van Vorderingen op banken is als volgt:

		2007		2006
	Specifiek		Specifiek
	kredietrisico	IBNR	kredietrisico	IBNR
Balans per 1 januari	17	8	18	14
Toename bijzondere waardeverminderingen	2	2	4	4
Vrijval bijzondere waardeverminderingen	- 2	- 5	- 1	- 10
Afschrijvingen van oninbare leningen	- 2
Omrekeningsverschillen en overige aanpassingen	- 3		- 4
Balans per 31 december	12	5	17	8

De bijzondere waardeverminderingen voor Specifiek kredietrisico en Bestaande maar niet gerapporteerde (IBNR) op kredietverbintenissen aan banken waren minder dan EUR 1 miljoen in zowel 2007 als 2006 en 2005. In noot 7 zijn de details van de bijzondere waardeverminderingen inzake Specifiek kredietrisico en Bestaande maar niet gerapporteerde (IBNR) nader beschreven.

18 Vorderingen op klanten

De Vorderingen op klanten zijn als volgt samengesteld:

		Verzekerings-	Algemeen (incl.
	Bankbedrijf	bedrijf	eliminaties)	Totaal
31 december 2007
Overheid en officiële instellingen	5.343	436	1	5.780
Hypothecaire leningen	95.445	3.931		99.376
Leningen aan particulieren	9.774	13		9.787
Leningen aan ondernemingen	138.696	1.870	- 2.565	138.001
Omgekeerde terugkoopovereenkomsten	28.186		- 423	27.763
Effectenleentransacties	24.279		- 2.819	21.460
Polisbeleningen		142		142
Financiële leasevorderingen	11.969	68		12.037
Factoring	1.914			1.914
Overige leningen	1.600	404	- 11	1.993
Voor verkoop beschikbare leningen	212			212
Tegen reële waarde met waardeveranderingen in de resultatenrekening	1.300			1.300
Reële waarde aanpassingen ten gevolge van hedge accounting	- 1.415			- 1.415
Totaal	317.303	6.864	- 5.817	318.350
Minus bijzondere waardeverminderingen:
- specifiek kredietrisico	- 1.778	- 37		- 1.815
- bestaande maar niet gerapporteerde (IBNR)	- 224	- 3		- 227
Netto vorderingen op klanten	315.301	6.824	- 5.817	316.308
31 december 2006
Overheid en officiële instellingen	5.313	463		5.776
Hypothecaire leningen	89.322	4.228		93.550
Leningen aan particulieren	10.226	172		10.398
Leningen aan ondernemingen	110.650	1.760	- 931	111.479
Omgekeerde terugkoopovereenkomsten	37.649		- 1.852	35.797
Effectenleentransacties	22.091		- 3.736	18.355
Polisbeleningen		116		116
Financiële leasevorderingen	10.000	70		10.070
Factoring	1.532			1.532
Overige leningen	548	421	- 60	909
Voor verkoop beschikbare leningen	28			28
Tegen reële waarde met waardeveranderingen in de resultatenrekening	1.358			1.358
Reële waarde aanpassingen ten gevolge van hedge accounting	- 639			- 639
Totaal	288.078	7.230	- 6.579	288.729
Minus bijzondere waardeverminderingen:
- specifieke kredietrisico's	- 1.876	- 69		- 1.945
- bestaande maar niet gerapporteerde (IBNR)	- 325			- 325
Netto vorderingen op klanten	285.877	7.161	- 6.579	286.459
31 december 2005
Overheid en officiële instellingen	7.781	573	1	8.355
Hypothecaire leningen	80.098	4.463		84.561
Leningen aan particulieren	9.431	387		9.818
Leningen aan ondernemingen	93.646	1.662	- 1.042	94.266
Omgekeerde terugkoopovereenkomsten	61.074		- 1.417	59.657
Effectenleentransacties	17.307	1	- 2.200	15.108
Polisbeleningen		119		119
Financiële leasevorderingen	7.825	71		7.896
Factoring	1.181			1.181
Overige leningen	530	441	- 77	894
Voor verkoop beschikbare leningen	56			56
Tegen reële waarde met waardeveranderingen in de resultatenrekening	1.139			1.139
Reële waarde aanpassingen ten gevolge van hedge accounting	165			165
Totaal	280.233	7.717	- 4.735	283.215
Minus bijzondere waardeverminderingen:
- specifieke kredietrisico's	- 2.064	- 85		- 2.149
- bestaande maar niet gerapporteerde (IBNR)	- 307			- 307
Netto vorderingen op klanten	277.862	7.632	- 4.735	280.759

De gemiddeld gedurende het jaar uitstaande Vorderingen op klanten bedroeg voor 2007 EUR 312.381 miljoen (2006: EUR 292.009 miljoen; 2005: EUR 245.392 miljoen). Het gemiddelde rentepercentage bedroeg 5,5% over 2007 (2006: 5,4%; 2005: 5,5%).

Leningen die zijn aangemerkt als beschikbaar voor verkoop, betreffen leningen die worden aangekocht op de secundaire markt en vervolgens worden geëffectiseerd en verkocht.

Fortis heeft in het segment Merchant & Private Banking bepaalde financiële activa verantwoord als onderdeel van Vorderingen op klanten met verwerking van de verandering in de reële waarde in de resultatenrekening. Specifiek geselecteerde inflatie-geïndexeerde kredietcontracten met overheidstegenpartijen worden verantwoord Tegen reële waarde met verwerking van de verandering in de reële waarde in de resultatenrekening, waardoor een potentiële administratieve mismatch tussen de verantwoording van enerzijds de renteswap en overige betrokken derivaten en anderzijds kredieten, die voorheen werden geboekt tegen kostprijs minus afschrijving, wordt vermeden.

Enkele gestructureerde leningen en contracten, met inbegrip van derivaten, worden eveneens verantwoord tegen Reële waarde met waardeveranderingen in de resultatenrekening ter voorkoming van een potentiële administratieve mismatch. De geamortiseerde kostprijs van activa gehouden Tegen reële waarde met waardeveranderingen in de resultatenrekening bedraagt op 31 december 2007 EUR 1.309 miljoen (2006: EUR 1.328 miljoen; 2005: EUR 1.057 miljoen).

Fortis dekt op portefeuillebasis (macro hedging) het renterisico van hypotheken met vaste rente af door het gebruik van afgeleide financiële instrumenten, voornamelijk renteswaps.

Door de afdekking wordt de volatiliteit van veranderingen in de netto contante waarde van het afgedekte item, als gevolg van veranderingen in de relevante benchmark rentecurve, gecompenseerd door de veranderingen in de netto contante waarde van het afgeleide financiële instrument, dat is gebruikt voor afdekking, hier tegenover te stellen.

De afgedekte hypotheken zijn hypotheken met bij de hypotheekverstrekking vastgelegde aflossingstermijnen en vaste rente. Deze hypotheken hebben de volgende kenmerken:

• luidend in lokale valuta (euro)
• een vaste looptijd of datum van renteherziening
• vooraf vastgelegde aflossingstermijnen
• vaste rentebetalingsdata
• geen renteopties of besloten derivaten
• verantwoording op basis van amortisatie van de hoofdsom.

Hypotheken met deze kenmerken vormen de portefeuille waarop de afdekking plaatsvindt (reële waarde afdekking door een portfolio afdekking van interest risico of 'macro hedge'). Binnen deze portefeuille van vastrentende hypotheken kunnen meerdere groepen van hypotheken worden aangemerkt als af te dekken item. Hypotheken die zijn opgenomen in een qua renterisico te hedgen portefeuille, moeten de af te dekken risicokenmerken delen.

Als de kasstromen van een notionele swap in een bepaalde maand groter zijn dan 95% van de verwachte hypotheekkasstromen dan worden de verwachte maandelijkse hypotheekkasstromen aan beide kanten van de swap kasstroom aangemerkt als afgedekte items tot alle notionele swap kasstromen gematched zijn. De hypotheekkasstromen worden gealloceerd naar maandelijkse looptijdsegmenten (buckets) op basis van de verwachte renteherzieningsdatum. Fortis schat de renteherzieningsdata met gebruik van een constant vooruitbetalingstarief, dat wordt toegepast op de contractuele kasstromen en de renteherzieningsdata van de hypotheekportefeuille.

De afdekkingsinstrumenten zijn 'plain vanilla' renteswaps gesloten met externe tegenpartijen tegen de ten tijde van de transactie geldende markttarieven.

De wijzigingen in de reële waarde van de hypotheken die toerekenbaar zijn aan het afgedekte renterisico worden opgenomen in de lijn Reële waarde aanpassingen ten gevolge van hedge accounting ten einde de boekwaarde van de lening aan te passen. Het verschil tussen de reële waarde en de boekwaarde van de afgedekte hypotheken ten tijde van het ontstaan van de afdekking wordt geamortiseerd over de resterende looptijd van het afgedekte item en wordt eveneens verantwoord in de lijn Reële waarde aanpassingen ten gevolge van hedge accounting.

Financiële leasevorderingen

De Financiële leasevorderingen zijn per 31 december als volgt:

						Contante waarde
			Minimum			van de minimaal te ontvangen
			lease betalingen			lease betalingen
	2007	2006	2005	2007	2006	2005
Bruto investeringen in financiële lease:
Tot 3 maanden	1.407	1.954	1.380	1.275	1.836	1.297
3 maanden tot 1 jaar	2.645	2.728	1.769	2.314	2.462	1.559
1 jaar tot 5 jaar	7.267	5.528	4.253	6.155	4.791	3.642
Langer dan 5 jaar	2.866	1.531	1.723	2.293	981	1.398
Totaal	14.185	11.741	9.125	12.037	10.070	7.896
Onverdiende (toekomstige) financiële lease opbrengsten	2.148	1.671	1.229

De opbrengsten uit financiële lease overeenkomsten die verantwoord zijn in de resultatenrekening bedragen EUR 656 miljoen over 2007 (2006: 515 miljoen; 2005: EUR 403 miljoen).

Bijzondere waardeverminderingen van Vorderingen op klanten

De volgende tabel toont de bijzondere waardeverminderingen van Vorderingen op klanten.

		2007		2006
	Specifiek		Specifiek
	kredietrisico	IBNR	kredietrisico	IBNR
Balans per 1 januari	1.945	325	2.149	307
Aan- en verkoop van dochterondernemingen	34	4	23	6
Toename bijzondere waardeveranderingen	818	26	712	90
Vrijval bijzondere waardeverminderingen	- 550	- 133	- 551	- 73
Afschrijvingen van oninbare leningen	- 321		- 333
Omrekeningsverschillen en overige aanpassingen	- 111	5	- 55	- 5
Balans per 31 december	1.815	227	1.945	325

In noot 7 zijn de details van de bijzondere waardeverminderingen inzake Specifiek kredietrisico en Bestaande maar niet gerapporteerde (IBNR) nader beschreven.

Ultimo 2007 heeft Fortis voor een reële waarde van EUR 34 miljoen (2006: EUR 31 miljoen; 2005: EUR 32 miljoen) aan onroerend goed in zijn bezit in verband met het niet nakomen van betalingsverplichtingen op hypotheekleningen. Fortis heeft dit onroerend goed verkregen door middel van hypothecaire executie en heeft de intentie dit onroerend goed in 2008 te verkopen.

De bijzondere waardeverminderingen op Vorderingen inzake financiële leaseovereenkomsten opgenomen in de bovengenoemde tabel zijn nihil per 31 december 2007 (2006: EUR 23 miljoen; 2005: EUR 9 miljoen).

19 Beleggingen

De samenstelling van de Beleggingen is als volgt:

		Verzekerings-	Algemeen (incl.
	Bankbedrijf	bedrijf	eliminaties)	Totaal
31 december 2007
Beleggingen
- Tot einde looptijd aangehouden	4.234			4.234
- Voor verkoop beschikbaar	105.669	61.663	- 416	166.916
- Tegen reële waarde met waardeveranderingen in de resultatenrekening	5.718	1.883	- 1.408	6.193
- Vastgoedbeleggingen	689	3.049	- 16	3.722
- Beleggingen in geassocieerde deelnemingen en joint ventures	27.572	551	- 15	28.108
Totaal bruto	143.882	67.146	- 1.855	209.173
Bijzondere waardeverminderingen:
- op beleggingen voor verkoop beschikbaar	- 2.489	- 351	13	- 2.827
- op vastgoedbeleggingen	- 1	- 65		- 66
Totaal bijzondere waardeverminderingen	- 2.490	- 416	13	- 2.893
Totaal	141.392	66.730	- 1.842	206.280
31 december 2006
Beleggingen
- Tot einde looptijd aangehouden	4.505			4.505
- Voor verkoop beschikbaar	127.895	59.248	- 391	186.752
- Tegen reële waarde met waardeveranderingen in de resultatenrekening	3.535	2.352	713	6.600
- Vastgoedbeleggingen	605	2.504		3.109
- Beleggingen in geassocieerde deelnemingen en joint ventures	1.319	549	- 14	1.854
Totaal bruto	137.859	64.653	308	202.820
Bijzondere waardeverminderingen:
- op beleggingen voor verkoop beschikbaar	- 77	- 247		- 324
- op vastgoedbeleggingen	- 5	- 57		- 62
Totaal bijzondere waardeverminderingen	- 82	- 304		- 386
Totaal	137.777	64.349	308	202.434
31 december 2005
Beleggingen
- Tot einde looptijd aangehouden	4.670			4.670
- Voor verkoop beschikbaar	126.815	53.241	- 602	179.454
- Tegen reële waarde met waardeveranderingen in de resultatenrekening	2.290	2.247	590	5.127
- Vastgoedbeleggingen	405	2.207		2.612
- Beleggingen in geassocieerde deelnemingen en joint ventures	1.254	476	- 24	1.706
Totaal bruto	135.434	58.171	- 36	193.569
Bijzondere waardeverminderingen:
- op beleggingen voor verkoop beschikbaar	- 117	- 317		- 434
- op vastgoedbeleggingen	- 3	- 63		- 66
Totaal bijzondere waardeverminderingen	- 120	- 380		- 500
Totaal	135.314	57.791	- 36	193.069

19.1 Beleggingen aangehouden tot einde looptijd

De geamortiseerde kostprijs en de reële waarde van de Beleggingen aangehouden tot einde looptijd zijn per 31 december als volgt:

		2007		2006		2005
	Boek-	Reële	Boek-	Reële	Boek-	Reële
	waarde	waarden	waarde	waarden	waarde	waarden
Overheidsobligaties	3.933	4.002	4.211	4.340	4.283	4.434
Obligaties uitgegeven door ondernemingen	301	299	294	302	387	407
Totaal beleggingen aangehouden tot einde looptijd	4.234	4.301	4.505	4.642	4.670	4.841

De Beleggingen aangehouden tot einde looptijd hebben volledig betrekking op het banksegment. Per 31 december 2007, 2006 en 2005 waren er geen bijzondere waardeverminderingen op Beleggingen aangehouden tot einde looptijd.

19.2 Voor verkoop beschikbare beleggingen

De reële waarde en geamortiseerde kostprijs, alsmede de hieraan gerelateerde positieve en negatieve bruto herwaarderingen van de Beleggingen beschikbaar voor verkoop zijn als volgt:

				Reële
				waarde
				aanpassingen
	Historische/	Bruto	Bruto	ten gevolge	Bijzondere
	geamortiseerde	ongerealiseerde	ongerealiseerde	van hedge	waarde-	Reële
	kostprijs	winsten	verliezen	accounting	verminderingen	waarden
31 december 2007
Kortlopend overheidspapier en gelijkgestelde papieren	313					313
Overheidsobligaties	70.530	732	- 1.076	- 218	- 4	69.964
Obligaties uitgegeven door ondernemingen	47.582	171	- 930	3	- 28	46.798
Gestructureerde kredietinstrumenten	36.666	51	- 958	- 8	- 2.568	33.183
Private equities en durfkapitaal	130	150	- 11	- 2	- 6	261
Aandelen	10.983	2.039	- 289	- 35	- 199	12.499
Overige beleggingen	863	230			- 22	1.071
Totaal	167.067	3.373	- 3.264	- 260	- 2.827	164.089
31 december 2006
Kortlopend overheidspapier en gelijkgestelde papieren	895					895
Overheidsobligaties	91.063	1.158	- 262	- 281	- 4	91.674
Obligaties uitgegeven door de onderneming	43.913	479	- 286	- 19	- 1	44.086
Gestructureerde kredietinstrumenten	35.478	110	- 17	- 11	- 7	35.553
Private equities en durfkapitaal	225	119	- 9		- 20	315
Aandelen	9.645	3.324	- 37	- 5	- 266	12.661
Overige beleggingen	1.056	214			- 26	1.244
Totaal	182.275	5.404	- 611	- 316	- 324	186.428
31 december 2005
Kortlopend overheidspapier en gelijkgestelde papieren	504	1	- 1			504
Overheidsobligaties	91.210	3.827	- 122	- 75	- 5	94.835
Obligaties uitgegeven door de onderneming	39.037	1.275	- 154	29	- 5	40.182
Gestructureerde kredietinstrumenten	31.081	157	- 40	- 5	- 25	31.168
Private equities en durfkapitaal	336	75	- 9		- 17	385
Aandelen	8.342	2.255	- 199	37	- 334	10.101
Overige beleggingen	1.589	307	- 3		- 48	1.845
Totaal	172.099	7.897	- 528	- 14	- 434	179.020

Overheidsobligaties naar land van uitgifte

De overheidsobligaties naar land van uitgifte zijn per 31 december als volgt:

			Reële waarde
	Historische/	Bruto	aanpassingen ten	Bijzondere
	geamortiseerde	ongerealiseerde	gevolge van	waarde-	Reële
	kostprijs	winsten (verliezen)	hedge accounting	vermindering	waarden
31 december 2007
Belgische overheid	13.408	163	- 177		13.394
Nederlandse overheid	4.428	- 33			4.395
Duitse overheid	8.270	- 164			8.106
Italiaanse overheid	14.490	- 110	- 36		14.344
Franse overheid	5.725	- 92			5.633
Britse overheid	1.573	1			1.574
Griekse overheid	7.736	- 40	- 9		7.687
Spaanse overheid	1.647	- 3	1		1.645
Portugese overheid	4.569	- 41	- 1		4.527
Oostenrijkse overheid	2.389	- 11			2.378
Finse overheid	1.038	- 3			1.035
Overige overheden	5.257	- 11	4	- 4	5.246
Totaal	70.530	- 344	- 218	- 4	69.964

31 december 2006
Belgische overheid	17.064	527	- 125		17.466
Nederlandse overheid	6.017	65	- 9		6.073
Duitse overheid	11.851	- 52	- 28		11.771
Italiaanse overheid	22.090	198	- 98		22.190
Franse overheid	9.076	- 16	- 5		9.055
Britse overheid	1.178	10			1.188
Griekse overheid	7.667	55	- 15		7.707
Spaanse overheid	4.500	35			4.535
Portugese overheid	4.084	17	- 4		4.097
Oostenrijkse overheid	2.411	19			2.430
Finse overheid	1.178	10			1.188
Overige overheden	3.947	28	3	- 4	3.974
Totaal	91.063	896	- 281	- 4	91.674

31 december 2005
Belgische overheid	17.755	1.234	20		19.009
Nederlandse overheid	7.530	279	- 11		7.798
Duitse overheid	11.093	205	- 22		11.276
Italiaanse overheid	22.393	729	- 31		23.091
Franse overheid	7.930	224	- 13		8.141
Britse overheid	1.250	59			1.309
Griekse overheid	7.789	333	- 13		8.109
Spaanse overheid	4.146	197	9		4.352
Portugese overheid	3.942	153	- 1		4.094
Oostenrijkse overheid	2.226	98			2.324
Finse overheid	1.250	59			1.309
Overige overheden	3.906	135	- 13	- 5	4.023
Totaal	91.210	3.705	- 75	- 5	94.835

Netto ongerealiseerde winsten en verliezen op Voor verkoop beschikbare beleggingen opgenomen in het Eigen vermogen

		Verzekerings-	Algemeen (incl.
	Bankbedrijf	bedrijf	eliminaties)	Totaal
31 december 2007
Voor verkoop beschikbare beleggingen in aandelen en overige beleggingen:
Boekwaarde	4.440	9.438	- 47	13.831
Bruto ongerealiseerde winsten en verliezen	478	1.643	- 2	2.119
- Gerelateerde belasting	- 93	- 166		- 259
Shadow accounting		- 160	87	- 73
- Gerelateerde belasting		49	- 30	19
Netto ongerealiseerde winsten en verliezen	385	1.366	55	1.806
Voor verkoop beschikbare beleggingen in obligaties:
Boekwaarde	98.741	51.873	- 356	150.258
Bruto ongerealiseerde winsten en verliezen	- 1.435	- 584	9	- 2.010
- Gerelateerde belasting	365	138	- 1	502
Shadow accounting		270	13	283
- Gerelateerde belasting		- 59	- 4	- 63
Netto ongerealiseerde winsten en verliezen	- 1.070	- 235	17	- 1.288
31 december 2006
Voor verkoop beschikbare beleggingen in aandelen en overige beleggingen:
Boekwaarde	3.403	10.789	28	14.220
Bruto ongerealiseerde winsten en verliezen	821	2.687	104	3.612
- Gerelateerde belasting	- 100	- 210	1	- 309
Shadow accounting		- 234	112	- 122
- Gerelateerde belasting		69	- 38	31
Netto ongerealiseerde winsten en verliezen	721	2.312	179	3.212
Voor verkoop beschikbare beleggingen in obligaties:
Boekwaarde	124.415	48.212	- 419	172.208
Bruto ongerealiseerde winsten en verliezen	240	965	- 22	1.183
- Gerelateerde belasting	- 64	- 300	1	- 363
Shadow accounting		- 242	43	- 199
- Gerelateerde belasting		63	- 15	48
Netto ongerealiseerde winsten en verliezen	176	486	7	669

Voor Verkoop beschikbare beleggingen in aandelen hebben betrekking op private equities en durfkapitaal en alle overige beleggingen, met uitzondering van obligaties.

Bijzondere waardeverminderingen van Voor verkoop beschikbare beleggingen

De volgende tabel toont de bijzondere waardeverminderingen van Voor verkoop beschikbare beleggingen.

		Verzekerings-	Algemeen (incl.
	Bankbedrijf	bedrijf	eliminaties)	Totaal
31 december 2007
Bijzondere waardeverminderingen op voor verkoop beschikbare beleggingen:
- op aandelen en overige beleggingen	- 55	- 186	14	- 227
- op obligaties	- 2.434	- 165	- 1	- 2.600
Totaal bijzondere waardeverminderingen op voor verkoop
beschikbare beleggingen	- 2.489	- 351	13	- 2.827
31 december 2006
Bijzondere waardeverminderingen op voor verkoop beschikbare beleggingen:
- op aandelen en overige beleggingen	- 66	- 246		- 312
- op obligaties	- 11	- 1		- 12
Totaal bijzondere waardeverminderingen op voor verkoop
beschikbare beleggingen	- 77	- 247		- 324
31 december 2005
Bijzondere waardeverminderingen op voor verkoop beschikbare beleggingen:
- op aandelen en overige beleggingen	- 95	- 304		- 399
- op obligaties	- 22	- 13		- 35
Totaal bijzondere waardeverminderingen op voor verkoop
beschikbare beleggingen	- 117	- 317		- 434

De wijzigingen in de bijzondere waardeverminderingen van Beleggingen voor verkoop beschikbaar zijn als volgt:

	2007	2006
Balans per 1 januari	324	434
Toename bijzondere waardeverminderingen	2.618	16
Vrijval bijzondere waardeverminderingen		- 5
Terugname bij de verkoop/desinvestering	- 87	- 112
Omrekeningsverschillen en overige aanpassingen	- 28	- 9
Balans per 31 december	2.827	324

Fortis heeft in het Merchant & Private Banking segment bepaalde beleggingsstrategieën in gebruik waarbij (micro) hedge accounting voor reële waardeafdekkingen wordt toegepast. In het algemeen is het doel van deze strategieën om een middellange- of langetermijnbeleggingspositie in te nemen op de credit spread tussen een obligatie en de swap curve over een bepaalde periode. De renteswap, die verbonden is aan de obligatie, is bedoeld om de onderliggende obligatie af te dekken tegen renteschommelingen. Het risico dat wordt afgedekt, is het renterisico. Het kredietrisico wordt momenteel niet afgedekt. De belangrijkste posities die worden afgedekt betreffen posities in staatsleningen, bedrijfsobligaties en gestructureerde kredietinstrumenten.

Wijzigingen in de reële waarde van de beleggingen gerelateerd aan het afgedekte renterisico worden weergegeven in de kolom Reële waardeaanpassingen ten gevolge van hedge accounting om de boekwaarde van de beleggingen aan te passen. Fortis dekt tevens het renterisico van obligaties met vaste rente af op portefeuillebasis (macro hedging) en gebruikt hiervoor voornamelijk renteswaps.

De afgedekte obligaties zijn obligaties met de volgende kenmerken:

• luidend in lokale valuta (euro)
• vaste looptijd
• vaste hoofdsommen
• vaste rentebetalingsdata
• zonder rente opties of ingesloten (embedded) derivaten
• verantwoord op basis van geamortiseerde kosten.

Van obligaties met deze kenmerken wordt een portefeuille gevormd waaraan de afgedekte post wordt gerelateerd. Deze obligaties moeten het risico dat wordt afgedekt delen. Kasstromen van obligaties worden gealloceerd aan maandelijkse intervallen op basis van de contractuele vervaldata.

De afdekkingsinstrumenten zijn 'plain vanilla' renteswaps gesloten met externe tegenpartijen tegen ten tijde van de transactie geldende markttarieven.

De wijzigingen in de reële waarde van de obligaties, toewijsbaar aan het afgedekte renterisico worden opgenomen onder Reële waardeaanpassingen ten gevolge van hedge accounting om de boekwaarde van de obligaties aan te passen. Het verschil tussen de reële waarde en de boekwaarde van de afgedekte obligaties ten tijde van de eerste verantwoording van de afdekking wordt afgeschreven over de resterende looptijd van het afgedekte item en wordt eveneens verantwoord onder Reële waarde aanpassingen ten gevolge van hedge accounting.

Fortis dekt het vreemdevalutarisico af op geselecteerde portefeuilles van aandelen en vergelijkbare instrumenten. Fortis heeft hiertoe niet-afgeleide financiële verplichtingen aangewezen als afdekkingsinstrumenten.

Het valutarisico van aandelen en vergelijkbare instrumenten kan worden afgedekt door als financiering een deposito of rekening courant luidend in dezelfde valuta als de belegging te gebruiken.

Als het deposito of de rekening courant in aanmerking komt als afdekkingsinstrument dan wordt het verschil in vreemde valuta tussen het afdekkingsinstrument en de vreemde valutacomponent van de reële waardeverandering van het afgedekte instrument direct in de resultatenrekening verantwoord. Beleggingen beschikbaar voor verkoop zijn inclusief de reële waarde aanpassing op de afgedekte aandelen en worden verantwoord onder Reële waarde aanpassingen ten gevolge van hedge accounting.

19.3 Beleggingen tegen reële waarde met waardeveranderingen in de resultatenrekening

Een nadere toelichting op de Beleggingen welke tegen reële waarde worden gehouden met verwerking van ongerealiseerde waardeveranderingen in de resultatenrekening is per 31 december als volgt:

		Verzekerings-	Algemeen (incl.
	Bankbedrijf	bedrijf	eliminaties)	Totaal
31 december 2007
Overheidsobligaties	24	10		34
Obligaties uitgegeven door ondernemingen	49	166	149	364
Gestructureerde kredietinstrumenten	1.942	1.611	- 124	3.429
Private equities en durfkapitaal	979	26		1.005
Aandelen	2.412	67	- 1.212	1.267
Overige beleggingen	312	3	- 221	94
Totaal	5.718	1.883	- 1.408	6.193
31 december 2006
Overheidsobligaties		12		12
Obligaties uitgegeven door ondernemingen	62	118		180
Gestructureerde kredietinstrumenten	2.445	2.214	- 251	4.408
Private equities en durfkapitaal	812			812
Aandelen	128	6	964	1.098
Overige beleggingen	88	2		90
Totaal	3.535	2.352	713	6.600
31 december 2005
Overheidsobligaties		45		45
Obligaties uitgegeven door ondernemingen	16	282		298
Gestructureerde kredietinstrumenten	1.592	1.920	- 255	3.257
Private equities en durfkapitaal	498			498
Aandelen	97		845	942
Overige beleggingen	87			87
Totaal	2.290	2.247	590	5.127

Binnen het Merchant & Private Banking segment worden bepaalde beleggingen, gedaan door de private equity entiteiten van Fortis, verantwoord tegen Reële waarde met waardeveranderingen in de resultatenrekening. Het betreft beleggingen in in financiële activa met het doel te profiteren van het totale rendement in de vorm van rente of dividend in de vorm van veranderingen in de reële waarde. Sommige andere beleggingen gekoppeld aan derivaten worden eveneens verantwoord tegen Reële waarde met waardeveranderingen in de resultatenrekening waardoor een administratieve mismatch wordt uitgesloten.

Overige financiële activa, die onderdeel zijn van de beleggingsportefeuille verantwoord tegen Reële waarde in de resultatenrekening, hebben onder meer betrekking op de beleggingen inzake de verzekeringsactiviteiten van Fortis. Deze zijn gerelateerd aan verzekeringstechnische verplichtingen, waarbij de kasstromen contractueel of op basis van discretionaire deelname verbonden zijn aan de performance van deze activa en waarvan de waardering actuele informatie bevat. Als zodanig reduceert deze waardering derhalve significant een administratieve mismatch. Deze mismatch zou zijn ontstaan door de niet gelijkwaardige waardering van activa en verplichtingen en de daarmee samenhangende verantwoording van winsten en verliezen.

De overgebleven investering van 15% van Fortis in Assurant, Inc. wordt verantwoord tegen Reële waarde in de resultatenrekening, waardoor een potentiële administratieve mismatch wordt voorkomen met de uitgegeven verplicht inwisselbare obligaties voor de overgebleven aandelen in Assurant, Inc., die ook zijn verantwoord tegen reële waarde met waardeveranderingen in de resultatenrekening.

De geamortiseerde kostprijs van de schuldbewijzen welke tegen reële waarde met waardeveranderingen in de resultatenrekening worden gewaardeerd, bedraagt per 31 december 2007 EUR 4.223 miljoen (2006: EUR 4.656 miljoen; 2005: EUR 3.675 miljoen). De boekwaarde bedraagt EUR 3.827 miljoen (2006: EUR 4.600 miljoen; 2005: EUR 3.600 miljoen).

19.4 Gestructureerde kredietinstrumenten

Fortis houdt als onderdeel van zijn beleggingsportefeuille zogenaamde Gestructureerde kredietinstrumenten (GKI) aan. Gestructureerde kredietinstrumenten zijn waardepapieren, die gecreëerd worden door het herverpakken van kasstromen uit financiële contracten en bevatten Obligaties gedekt door overige activa (ABS), Obligaties gedekt door hypotheken (MBS) en Schuldpapieren met onderpand (CDO's). De exposure met betrekking tot Gestructureerde kredietinstrumenten wordt in de jaarrekening verantwoord naar categorie van financieel instrument zoals Voor verkoop beschikbare beleggingen, Beleggingen tegen reële waarde met waardeveranderingen in de resultatenrekening, Activa aangehouden voor handelsdoeleinden en als Vorderingen op klanten. De exposure omvat activa die gerelateerd zijn aan de Amerikaanse 'subprime' hypothecaire leningen.

De netto-exposure van de wereldwijde portefeuille van Fortis aan Gestructureerde kredietinstrumenten is per 31 december 2007 als volgt samengesteld:

			Totaal netto	Totaal netto
			exposure	exposure
	Bank	Verzekering	excl. SPE activa	incl. SPE activa
GKI begrepen in Activa gehouden voor handelsdoeleinden (noot 16)	3.249		3.249	3.886
GKI begrepen in Vorderingen op klanten (leningen beschikbaar voor verkoop) (noot 18)	212		212	212
GKI begrepen in Beleggingen voor verkoop beschikbaar (noot 19.2)	31.790	1.393	33.183	33.495
GKI begrepen in Beleggingen tegen reële waarde met waardeveranderingen
in de resultatenrekening (noot 19.3)	1.942	1.487	3.429	3.553
Overige	6.169		6.169	6.169
Totaal	43.362	2.880	46.242	47.315

Overige betreft voornamelijk de activa pools van Scaldis zoals verantwoord onder Overige activa bij het Bankbedrijf. Scaldis wordt volledig geconsolideerd door Fortis en is een entiteit die zich richt op het aankopen van verdisconteerbare activa met een beleggingskwaliteit, sub-beleggingskwaliteit danwel niet-gewaardeerde activa. De activa-pools omvatten de continue financiering van activa van derden zoals consumenten- en autoleningen, handelsdebiteuren, hypotheken en leasedebiteuren.

De activa van Special Purpose Entities (SPE's) houden verband met beleggingen van Fortis-maatschappijen in Schuldbewijzen van Special Purpose Entities die zijn opgezet door Fortis met als doel activa secutarisatie of uitgifte van Gestructureerde kredietinstrumenten. Deze beleggingen zijn verantwoord in de balans van Fortis. De exposure van de SPE's wordt in de balans voornamelijk verantwoord onder de balansposten Vorderingen op klanten (hypothecaire leningen) en Vorderingen op banken (Omgekeerde terugkoopovereenkomsten).

Op 11 januari 2006 is IFRS 7, Financiële Instrumenten: informatieverschaffing, goedgekeurd door de Europese Commissie. IFRS 7 wordt door Fortis sinds 1 januari 2007 toegepast en bevat toelichtingsvereisten met betrekking tot de wijze waarop reële waarden van financiële activa, geheel of gedeeltelijk, worden bepaald: direct door referentie aan gepubliceerde marktprijzen in een actieve markt of geschat op basis van waarderingsmethoden die zijn gebaseerd op veronderstellingen die niet zijn gebaseerd op beschikbare en waarneembare marktgegevens.

Gestructureerde kredietinstrumenten worden hoofdzakelijk gewaardeerd tegen reële waarde. De Gestructureerde kredietinstrumenten die niet tegen reële waarde zijn gewaardeerd, hebben voornamelijk betrekking op de activa pools van Scaldis en zijn gewaardeerd tegen amortisatiewaarde. De waardering van de reële waarde van de financiële activa, die deel uitmaken van de Gestructureerde kredietinstrumentenportefeuille kan als volgt worden gerubriceerd;

• categorie 1: de reële waarde wordt, geheel of gedeeltelijk, bepaald op basis van referentie aan gepubliceerde prijsnoteringen in een actieve markt
• categorie 2: de reële waarde wordt, geheel of gedeeltelijk, bepaald op basis van een waarderingstechniek waarbij de aannames zijn gerelateerd aan beschikbare en waarneembare marktgegevens
• categorie 3: de reële waarde wordt, geheel of gedeeltelijk, bepaald op basis van een waarderingstechniek waarbij de aannames niet zijn gerelateerd aan beschikbare en waarneembare marktgegevens.

De rubricering binnen de reële waarde hiërarchie is gebaseerd op het laagste niveau van input dat significant is voor de reële waarde waardering. Noot 36 'Reële waarde van financiële activa en financiële verplichtingen bevat een omschrijving van de waarderingsmethoden die worden toegepast voor het bepalen van de reële waarde van activa en verplichtingen.

De onderstaande tabel geeft de financiële instrumenten weer die begrepen zijn in de Gestructureerde kredietinstrumentenportefeuille naar categorie van reële waarde waardering met als doel inzicht te geven in de input voor de waardering van de reële waarde per 31 december 2007:

	Bank	Verzekering	Totaal
Categorie 1	60%	99%	63%
Categorie 2	33%	1%	30%
Categorie 3	7%		7%

De vermelde percentages zijn gebaseerd op de netto-exposure, inclusief obligaties gedekt door overige activa welke gehouden worden bij SPE's van Fortis.

Gedurende het tweede halfjaar van 2007 veranderden de marktomstandigheden voor de Gestructureerde kredietinstrumenten dramatisch hetgeen leidde tot een significante achteruitgang in de waarneembaarheid van marktprijzen voor activa primair gerelateerd aan Amerikaanse subprime hypothecaire leningen, inclusief door activa gedekte effecten (ABS) en schuldbewijzen met onderpand (CDO's). Onder deze markomstandigheden was het niet langer mogelijk de door Fortis zelf gecreëerde CDO-portefeuille te waarderen op basis van de gepubliceerde prijsnoteringen omdat deze niet langer beschikbaar waren. Ten gevolge hiervan werd een waarderingstechniek toegepast op basis van het contante-waarde-model.

Net als bij andere financiële activa hanteert Fortis een tweestappen aanpak voor het toetsingsproces van bijzondere waardeverminderingen van financiële instrumenten. Eerst vindt een beoordeling plaats of er objectieve bewijzen bestaan dat een actief een bijzondere waardevermindering dient te ondergaan. De beoordeling van objectief bewijs geschiedt op basis van waarneembare gegevens ('triggers') van verliesgevende gebeurtenissen.

De door Fortis gecreëerde verplichte triggers voor CDO-producten die kunnen leiden tot een bijzondere waardevermindering, zijn de volgende:

• voor alle tranches die Fortis bezit elk voorval onder de overeenkomst van in gebreke blijven van de uitgever van de CDO
• het verlagen van het kredietwaardigheidsoordeel van een tranche onder de beleggingskwaliteit.

Indien een verplichte trigger is geraakt, dan wordt het instrument verondersteld een bijzondere waardevermindering te hebben ondergaan.

Naast de verplichte triggers wordt er ook gebruik gemaakt van schattingselementen:

• de overwaarde van het onderpand daalt onder de 100%
• de interestafdekking daalt onder de 100%
• een verlaging van de waardering van een willekeurige tranche met 1 of meer graden ten opzichte van de oorspronkelijke waardering
• de reële waarde daalt onder 80% van de aankoopprijs.

Indien een schattingselement wordt geraakt, dan vindt een nadere analyse van de kredietkwaliteit plaats. Bijzondere waardeverminderingen van activa worden bepaald als het verschil tussen de boekwaarde en de contante waarde van de verwachte toekomstige kasstromen.

Gedurende 2007 werden de testen om de bijzondere waardeverminderingen te schatten voor de zogenaamde Super Senior Exposure welke zijn uitgegeven door Fortis, gebaseerd op een kasstroomanalyse welke rekening houdt met waarneembare en niet-waarneembare gegevens voor relevante benchmark instrumenten, geleden cumulatieve verliezen in hypotheekpools en de waarschijnlijkheid van in gebreke blijven van het onderliggende ABS-CDO onderpand. De input voor het waarderingsmodel bestaat in hoofdzaak uit informatie van hypotheekverstrekkers. Deze informatie wordt aan het eind van iedere maand verkregen en geeft inzicht in de kasstromen in de voorgaande maand met betrekking tot de hypotheken welke onderliggend zijn aan de relevante obligaties. Het model beoordeelt het risiconiveau van de onderliggende hypotheekportefeuille en schat de reële waarde in van de posities.

Het model is gebaseerd op de schattingen van cumulatieve verliezen voor de diverse buckets (RMBS en CDO's) welke in de verschillende CDO-structuren zijn begrepen. Het model beschouwt een waarde per CDO-bucket en geeft een waardering voor de RMBS buckets op basis van de volgende stappen:

• berekening van het in gebreke zijnde deel voor elke portfolio
• extrapolatie van cumulatieve in gebreke ratio's van de hypotheekpool over de looptijd gebruik makend van een default curve gebaseerd op marktgegevens
• calculatie van de huidige waarde van de kasstromen.

Fortis heeft echter ingeschat dat de uitkomst van het model gebaseerd op historische marktgegevens de snelle neergang van de subprime markt in de Verenigde Staten onvoldoende reflecteerde. Dientengevolge is besloten om een stress scenario in beschouwing te nemen, gebruik makend van diverse stress testing veronderstellingen, inclusief een hoger cumulatief verlies dan de historische marktgegevens, om het niveau van bijzondere waardeverminderingen te bepalen.

Alhoewel het Fortis stressed kastroommodel is aangepast voor de huidige marktomstandigheden en wordt gewaardeerd op basis van de meest recente informatie die ook door andere marktparticipanten wordt gebruikt, hebben zulke modellen inherente beperkingen en kunnen verschillende veronderstellingen en input van gegevens leiden tot een verschillende kijk op de omvang van een bijzondere waardevermindering. De bijzondere waardeverminderingen op Gestructureerde kredietinstrumenten worden verantwoord in de resultatenrekening in de lijn Wijzingingen in de bijzondere waardeverminderingen (noot 46).

Veranderingen van de reële waarde van Gestructureerde kredietinstrumenten worden verantwoord onder Activa gehouden voor handelsdoeleinden of Beleggingen met waardeveranderingen in de reële waarde worden toegelicht in het hoofdstuk Overige gerealiseerde en ongerealiseerde winsten en verliezen in de resultatenrekening (noot 41).

19.5 Vastgoedbeleggingen

Beleggingen in vastgoed hebben met name betrekking op woningen, kantoor- en winkelpanden en vastgoed voor gemengd gebruik, primair gelocaliseerd in de Benelux. De wijzigingen in de Vastgoedbeleggingen zijn per 31 december als volgt:

	2007	2006
Kostprijs per 1 januari	3.972	3.456
Aan- en verkoop van dochterondernemingen	354	15
Toevoegingen/aankopen	421	1.090
Verbeteringen	9	4
Verkopen	- 288	- 516
Overboeking van (naar) materiële vaste activa	150	- 77
Omrekeningsverschillen	- 14	- 3
Overige		3
Kostprijs per 31 december	4.604	3.972
Cumulatieve afschrijvingen per 1 januari	- 864	- 844
Afschrijvingen	- 90	- 82
Terugname afschrijving door desinvesteringen	71	47
Overboeking naar vastgoed voor eigen gebruik
Omrekeningsverschillen	1	1
Overige		14
Cumulatieve afschrijvingen per 31 december	- 882	- 864
Bijzondere waarderverminderingen per 1 januari	- 61	- 66
Toename bijzondere waardeverminderingen verantwoord in de resultatenrekening	- 19	- 10
Terugname bijzondere waardeverminderingen verantwoord in de resultatenrekening	2	2
Terugname bijzondere waardeverminderingen door desinvesteringen	12	13
Bijzondere waarderverminderingen per 31 december	- 66	- 61
Netto vastgoedbeleggingen per 31 december	3.656	3.047
Kostprijs van vastgoedbeleggingen in aanbouw	124	196

De onderstaande tabel toont de reële waarde van het vastgoed van het Bank- en Verzekeringsbedrijf.

		Verzekerings-	Algemeen (incl.
	Bankbedrijf	bedrijf	eliminaties)	Totaal
31 december 2007
Reële waarden gebaseerd op marktinformatie	331	1.258		1.589
Reële waarden gebaseerd op onafhankelijke waardering	509	3.574		4.083
Totaal reële waarde van vastgoedbeleggingen	840	4.832		5.672
Totaal boekwaarde	688	2.984	- 16	3.656
Bruto ongerealiseerde winsten en verliezen	152	1.848	16	2.016
Belasting	- 66	- 495		- 561
Netto ongerealiseerde winst/verlies (niet opgenomen in eigen vermogen)	86	1.353	16	1.455
31 december 2006
Reële waarden gebaseerd op marktinformatie	237	661	- 1	898
Reële waarden gebaseerd op onafhankelijke waardering	467	3.374		3.841
Totaal reële waarde van vastgoedbeleggingen	704	4.035	- 1	4.739
Totaal boekwaarde	600	2.447		3.047
Bruto ongerealiseerde winsten en verliezen	104	1.588	- 1	1.692
Belasting	- 33	- 420		- 453
Netto ongerealiseerde winst/verlies (niet opgenomen in eigen vermogen)	71	1.168	- 1	1.239

De afschrijvingen op gebouwen worden berekend volgens de lineaire methode teneinde de kosten van die activa af te schrijven gedurende de geschatte levensduur tot de restwaarde. Het vastgoed worden gesplitst in de volgende componenten: ruwbouw, ramen en deuren, technische uitrusting, ruwe afwerking en detail afwerking.

De maximale levensduur van de componenten is als volgt:

Ruwbouw	50 jaar voor kantoren en winkelpanden; 70 jaar voor woningen
Ramen en deuren	30 jaar voor kantoren en winkelpanden; 40 jaar voor woningen
Technische uitrusting	20 jaar voor kantoren; 25 jaar voor winkelpanden en 40 jaar voor woningen
Ruwe afwerking	20 jaar voor kantoren; 25 jaar voor winkelpanden en 40 jaar voor woningen
Detail afwerking	10 jaar voor kantoren, winkelpanden en woningen

Terreinen hebben een ongelimiteerde levensduur en worden derhalve niet afgeschreven. IT, kantoor- en andere apparatuur en motorrijtuigen worden afgeschreven over hun respectievelijke levensduur die indvidueel is vastgesteld. Als algemene regel worden de restwaarden nihil verondersteld.

Vastgoed verhuurd op basis van operationele lease

Fortis verhuurt bepaalde activa (voornamelijk vastgoed voor beleggingsdoeleinden) aan externe partijen op basis van operationele leaseovereenkomsten. De toekomstige minimale leasetermijnen die inzake niet-opzegbare overeenkomsten ontvangen zullen worden, bedragen per 31 december:

2007	2006	2005
77	25	30
82	73	86
313	239	376
376	428	398
848	765	890

19.6 Beleggingen in geassocieerde deelnemingen en joint ventures

Een overzicht van de belangrijkste Beleggingen in geassocieerde deelnemingen en joint ventures per 31 december is als volgt:

	2007	2006	2005
	Reële	Reële	Reële
	waarde	waarde	waarde
Joint ventures
Caifor		7	9
Banque de La Poste	67	78	129
Deltafort	145	151	168
Deelnemingen
BAFB	990
BGL Investment Partners	150	133	176
Caipora International Finance Cooperatiëve UA	107	107	107
Debra International Finance Cooperatiëve UA	210	210	210
Mayban Fortis Holding	141	129	108
Muang Thai Holdings	104	80	71
NIB Capital Foreign Debt fund V	150	526	346
Tai Ping Life	69	48	33
ABN AMRO	24.201
Leyden Bay B.V.	1.376
Overige	398	385	349
Totaal	28.108	1.854	1.706

Van de bovenstaande beleggingen is alleen BGL Investment Partners beursgenoteerd. Op 31 december 2007 bedroeg de marktwaarde van BGL Investment Partners EUR 118 miljoen (2006: 99 miljoen; 2005: EUR 132 miljoen).

De belangen van Fortis in de belangrijkste deelnemingen zijn per 31 december als volgt:

	Totaal activa	Totaal passiva	Totale baten	Totale lasten
2007
BGL Investment Partners	591	10	83	- 11
Caipora International Finance Cooperatieve UA	429		35	- 18
Debra International Finance Cooperatieve UA	838		64	- 34
Mayban Fortis Holding	4.150	3.673	61	- 16
Muang Thai Holdings	1.071	913	382	- 355
NIB Capital Foreign Debt fund V	200		21	- 2
BAFB	1.008		21
Leyden Bay B.V.	1.831		23	- 7
Tai Ping Life	4.377	4.094	2.165	- 2.055
2006
BGL Investment Partners	511	2	81	- 10
Caipora International Finance Cooperatieve UA	429		17
Debra International Finance Cooperatieve UA	838		37
Mayban Fortis Holding	3.389	2.960	327	- 276
Muang Thai Holdings	853	729	288	- 265
NIB Capital Foreign Debt fund V	702		15
Tai Ping Life	3.163	2.960	1.268	- 1.292
2005
BGL Investment Partners	342	3	67	- 15
Caipora International Finance Cooperatieve UA	429		15
Debra International Finance Cooperatieve UA	838		43
Mayban Fortis Holding	2.595	2.261	199	- 172
Muang Thai Holdings	707	614	237	- 219
NIB Capital Foreign Debt fund V	462		20
Tai Ping Life	1.267	1.129	824	- 906

Beleggingen in joint ventures

Ondernemingen die Fortis gezamenlijk met andere ondernemingen bezit en controleert (joint ventures) worden gewaardeerd tegen de nettovermogenswaarde. De belangrijkste joint ventures waarin Fortis participeert zijn Bank van De Post en Deltafort. Financiële informatie over de belangrijkste joint ventures van Fortis per 31 december volgt hierna.

Bank van De Post

Bank van De Post, de gezamelijke dochteronderneming van Fortis Bank en De Post, biedt standaard financiële producten en diensten, waaronder retailbankingproducten, spaarproducten, beleggingen en kredietfaciliteiten aan particulieren en ondernemingen via de postkantoren in België. Het economisch belang van Fortis in deze joint venture bedraagt 50%.

	2007	2006	2005
Joint venture Bank van De Post (op basis van 100%)
Baten	290	272	266
Lasten	- 280	- 266	- 265
Totaal activa	6.440	6.591	6.253
Totaal passiva	6.313	6.436	5.994

Deltafort

Fortis heeft samen met Delta Lloyd een joint venture opgericht om het beheer van bepaalde beleggingen te optimaliseren. Iedere partner heeft eigen beleggingen ingebracht en ontvangt ook de opbrengsten van deze beleggingen. Het economisch belang van Fortis in deze joint venture bedraagt 50%.

2007	2006	2005
12	11	9
149	171	175

20 Acquisitie van ABN AMRO

Op 17 oktober 2007 heeft Fortis samen met Royal Bank of Scotland (RBS) en Santander (gezamenlijk de Banken) ABN AMRO geacquireerd. De acquisitie vond plaats door een publiek bod op 100% van het uitgegeven en uitstaande aandelenkapitaal van ABN AMRO.

Op 10 oktober 2007 hebben de banken het bod onvoorwaardelijk verklaard omdat bij het aflopen van de biedingsperiode 1.590.339.614 ABN AMRO aandelen, vertegenwoordigend ongeveer 86% van ABN AMRO's aandelenkapitaal, rechtsgeldig waren aangemeld. In overeenstemming met de gebruikelijke wettelijke procedures in Nederland, is voorzien in een vervolgperiode van aanmelding voor de houders van ABN AMRO aandelen die nog niet op het bod waren ingegaan. Op 2 november 2007, na afloop van de vervolgperiode, hebben de Banken aangekondigd dat een totaal van 1.826.332.482 gewone ABN AMRO aandelen was aangeboden, representerend ongeveer 98,8% van de gewone ABN AMRO aandelen.

De acquisitie was de conclusie van een biedingsproces dat in maart 2007 van start was gegaan en dat juridisch werd gerealiseerd door middel van RFS Holdings B.V., een entiteit die het gezamenlijk eigendom is van de Banken en specifiek is opgericht voor dit doel.

Het aandelenbelang van Fortis, RBS en Santander in RFS Holdings is evenredig aan de proportionele financieringsverplichting. De kapitaal- en inkomstenrechten van de verschillende klassen van aandelen die zijn uitgegeven aan Fortis, RBS en Santander zijn respectievelijk gerelateerd aan de netto-activa en inkomsten van de bedrijfsonderdelen die de relevante aandeelhouder verwerft in overeenstemming met de Consortium en Aandeelhouders Overeenkomst (volgens het 'tracking shares' principe). De klasse van aandelen, die zijn uitgegeven aan Fortis, RBS en Santander in verhouding tot hun financieringsverplichtingen, reflecteren de pro rata belangen in de bedrijfsonderdelen, activa en verplichtingen die niet individueel zullen worden overgenomen door een van de partijen ('shared assets').

Het totale bedrag dat door de banken is betaald aan ABN AMRO aandeelhouders bedroeg EUR 71.1 miljard. Aan dit totaal heeft Fortis 33,81% ofwel EUR 24 miljard bijgedragen.

20.1 Overgenomen bedrijfsonderdelen

Fortis heeft de volgende bedrijfsonderdelen van ABN AMRO overgenomen (de overgenomen bedrijfsonderdelen):

• de ABN AMRO Business Unit Nederland (exclusief voormalige Nederlandse wholesale klanten, Interbank en DMC Consumer Finance)
• de ABN AMRO Private Clients Business Unit (exclusief Latijns-Amerika)
• de ABN AMRO Asset Management Business Unit
• een deel van de 'shared assets' evenredig aan het aandeel van Fortis in de gehele acquisitie van ABN AMRO en
• de merknaam van ABN AMRO.

De activiteiten van de bedrijfsonderdelen kunnen als volgt worden omschreven:

Business Unit Nederland (exclusief voormalig wholesale cliënten, Interbank en DMC Consumer Finance)

De ABN AMRO Business Unit Nederland bedient retail en commercial banking klanten in Nederland. Deze Business Unit heeft ongeveer 21.000 personeelsleden die opereren in een netwerk van 561 bankshops, 65 advieskantoren, 3 specifieke corporate client units voor het midden-segment, 2 grote corporate client wholesale centers en 4 geïntegreerde callcenters. Business Unit Nederland is tevens actief met 1.600 geldautomaten, internet- en mobiele kanalen en is actief in de intermediair markt.

Business Unit Private Clients

De Business Unit Private Clients biedt particuliere bankdiensten aan vermogende individuen en instellingen die EUR 1 miljoen of meer aan nettovermogen bezitten. In 2006 waren ongeveer 3.300 personeelsleden in dienst via 103 kantoren in 23 landen.

Business Unit Asset Management

De Business Unit Asset Management biedt directe diensten aan op het gebied van vermogensbeheer aan institutionele klanten (zoals centrale banken, pensioenfondsen, verzekeringsbedrijven en grote liefdadigheidsinstellingen) en particuliere investeerders via de kanalen van Consumer en Private Banking van ABN AMRO en via derden zoals verzekeringsbedrijven en andere banken. De Business Unit heeft circa 1.500 personeelsleden in dienst en opereert wereldwijd in 26 landen.

Fortis heeft van de Europese Commissie goedkeuring ontvangen voor de overname van ABN AMRO. Als onderdeel van deze goedkeuring heeft de Europese Commissie een aantal voorwaarden aan Fortis opgelegd in verband met concurrentiegevoeligheden in het Commercial Banking-segment op de Nederlandse markt. Het pakket voorwaarden van de Europese Commissie bestaat uit een post-acquisitie desinvesteringsplan voor specifieke onderdelen van ABN AMRO Business Unit Nederland. Een belangrijk onderdeel hiervan is de voorgestelde verkoop van Hollandsche Bank Unie N.V. (een onafhankelijke en apart gecertificeerde commerciële bank), 13 advieskantoren, 2 Corporate Client afdelingen en de verkoop van het Nederlandse factoringbedrijf IFN Finance B.V.

De scope van dit desinvesteringsplan vertegenwoordigt ongeveer 10% van de Business Unit Nederland zoals geacquireerd door Fortis in termen van activa, opbrengsten en initieel geprojecteerde opbrengsten en kosten synergieen.

20.2 Integratieproces en de volgende stappen

In november 2007 zijn Jean-Paul Votron, CEO van Fortis, Sir Fred Goodwin (CEO van RBS) and Juan Iniciarte (General Manager van Santander) toegetreden tot het toezichtorgaan van ABN AMRO. Daarnaast heeft een herziening plaatsgevonden van de Management Board van ABN AMRO. De Management Board wordt geleid door Mark Fisher van RBS samen met voormalig Fortis Executive Committeelid Karel de Boeck als vice-president (na zijn aanstelling in het bestuur van ABN AMRO heeft Karel de Boeck zijn functie als lid van het Executive Committee van Fortis neergelegd)

Er is een transitieproces in werking gesteld met gedetaileerde plannen voor de afsplitsing van de bedrijfsonderdelen met als doel het minimaliseren van de onzekerheid voor de werknemers en andere stakeholders. Voor elke functie en bedrijfsonderdeel heeft de Management Board een Transition Steering Group ('TSG') samengesteld. Elke TSG bestaat uit relevante experts en managers afkomstig vanuit de desbetreffende banken van het consortium en die voor de transitieperiode zijn gedetacheerd bij ABN AMRO en de functionele leidinggevende/business managers van ABN AMRO.

Elke TSG is verantwoordelijk voor het plannen van een ordelijke afsplitsing van de bedrijfsonderdelen in overeenstemming met de richtlijnen van de banken zoals opgenomen in de 'Consortium en Aandeelhouders Overeenkomst'.

Alle TSG's rapporteren aan een transitiecomite dat een onderdeel is van de Management Board van ABN AMRO. Het transitiecomite is verantwoordelijk voor het overzien en coördineren van de verschillende plannen om zo een geintegreerde plan van aanpak te verwezenlijken inclusief het inpassen van geschikt risicobeheer en conrolemechanismen.

Het consortium wil de hechte en continuee dialoog met De Nederlandsche Bank (DNB) nadrukkelijk verder onderhouden. In het bijzonder dient telkens een goedkeuring van DNB te worden verkregen van een afsplitsing alvorens overgegaan kan worden tot integratie. Fortis heeft reeds de goedkeuring van de DNB verwelkomd met betrekking tot de afsplitsing van Asset Management van ABN AMRO. De verwachting is dat deze afsplitsing aan het einde van het eerste kwartaal van 2008 zal zijn afgerond.

20.3 Waarderingsaspecten

In overeenstemming met IAS 28 Investeringen in geassocieerde deelnemingen wordt het belang in RFS Holding door Fortis gewaardeerd als een investering in een deelneming, een entiteit waarover Fortis significante invloed kan uitoefenen. RFS Holdings wordt door RBS als een dochteronderneming geconsolideerd als gevolg van de controle door RBS over RFS Holdings. Het minderheidsbelang van Fortis in RFS Holdings wordt verantwoord op basis van de 'equity methode'. Bij de equity methode wordt de investering in RFS Holding initiëel gewaardeerd tegen de kostprijs en wordt de boekwaarde vervolgens afhankelijk van het Fortis-aandeel in de winst of verlies van RFS Holdings vermeerderd of verminderd na de acquisitiedatum.

Op 10 oktober 2007 verklaarde het consortium het bod onvoorwaardelijk. De effectieve afwikkeling van het bod vond plaats op 17 oktober 2007. Deze datum is aangemerkt , zoals voorgeschreven door IFRS 3 Business Combinations, als de datum van het verkrijgen van controle door RFS Holdings over ABN AMRO (met juridische, boekhoudkundige en fiscale consequenties) en derhalve als de datum waarbij de balanscijfers van ABN AMRO in de boeken van RFS Holdings worden verantwoord.

Volgens IFRS 3 dient de overname van ABN AMRO door RFS Holdings gewaardeerd te worden op basis van de 'purchase accounting methode'.

Dit proces bestaat onder meer uit de identificatie en reële waardebepaling van door Fortis verkregen activa en passiva en de waardering van immateriële activa en wordt uitgevoerd in meerdere stappen. De stappen bestaan uit:

• beoordeling van de waarderingsgrondslagen van ABN AMRO en het identificeren van verschillen met de waarderingsgrondslagen van Fortis
• voorbereiding van de reële waarde bepalingen van de balans- en buiten balansposten van ABN AMRO op de overnamedatum
• erkenning van immateriële vaste activa en hun waarde en vervolgens de bepaling van de betaalde goodwill
• verwerking van de resultaten van de overgenomen bedrijfsonderdelen van ABN AMRO door Fortis voor de periode van 17 oktober tot en met 31 december 2007.

De beoordeling van de waarderingsgrondslagen, de voorbereiding van de reële waarde bepaling van de balansposten, de erkenning en waardering van immateriële activa en de bepaling van de goodwill, zoals hiervoor beschreven, vinden momenteel plaats en zullen naar verwachting in juni 2008 worden afgerond. De cijfers welke in relatie tot de erkenning en waardering van ABN AMRO gerealiseerde activa en passiva worden getoond, zijn dientengevolge voorlopig.

De voorlopig geïdentificeerde activa en passiva van de bedrijfsonderdelen van ABN AMRO en de 'shared assets' en de goodwill op het moment van acquisitie zijn als volgt:

	17 oktober 2007
Overige immateriële vaste activa - vordering op klanten	139.202
Materiële vaste activa - beleggingen	3.856
Vorderingen op klanten - materiële vaste activa	1.721
Beleggingen - overige immateriële vaste activa	3.075
Uitgestelde belastingen op activa	652
Overige activa	14.440
Totaal geïdentificeerde activa	162.946
Schulden aan klanten	125.187
Uitgestelde belastingen op verplichtingen	138
Alle overige verplichtingen	32.923
Totaal geïdentificeerde verplichtingen	158.248
Totaal netto-activa	4.698
Minderheidsbelangen	99
Totaal netto-activa aandeelhouders	4.599
Aankoopprijs	24.046
Netto-activa	- 4.599
Goodwill	19.447

Op het niveau van Fortis zijn de acquisitiekosten en de goodwill vermindert met EUR 92 miljoen door de eliminatie (33,81%) van de winsten die gerealiseerd zijn door de omwisseling van ABN AMRO aandelen die voorheen bezit waren van Fortis maatschappijen.

Er zijn geen grote verschillen tussen de waarderingsgrondslagen zoals toegepast door ABN AMRO en de waarderingsgrondslagen van Fortis. Op grond hiervan hebben er geen significante correcties plaatsgevonden op de boekwaarden van de activa en verplichtingen.

Correcties die hebben plaatsgevonden op basis van purchase accounting hebben voornamelijk betrekking op de hypotheekportefeuille, financieringsposities inzake asset & liability management, de onroerend goed portefeuille en beleggingen in deelnemingen.

In de lijn immateriële activa is een bedrag van EUR 195 miljoen begrepen dat betrekking heeft op immateriële vaste activa welke verantwoord waren door de geacuireerde ABN AMRO bedrijfsonderdelen. Daarnaast is een bedrag van EUR 2.880 miljoen verantwoord in relatie tot IFRS 3 Business Combinaties. Op dit moment heeft Fortis, onder voorbehoud, in overeenstemming met IFRS 3 de volgende immateriële activa geidentificeerd: kerndeposito's, core overdrafts, client relaties en de merknaam.

De waarde van een immaterieel vast actief inzake kerndeposito's ontstaat doordat de depositobasis van het verkregen bedrijfsonderdeel een goedkopere vorm van financiering is dan het aantrekken van financiering bij instellingen danwel op de markt. De spreiding tussen de kosten van depositofinanciering – bijvoorbeeld de aan klanten betaalde interest – en de kosten van financiering door instellingen representeert het grootste deel van de waarde van het kerndeposito immaterieel actief.

De waarde van een immaterieel actief inzake core overdrafts wordt voornamelijk bepaald door toekomstige interest inkomsten die ontvangen worden op doorlopende rekening couranten gedurende de duur van een relatie met klanten.

De waarde van een immaterieel actief inzake klantrelaties wordt voornamelijk bepaald door toekomstige niet-interest opbrengsten (bijvoorbeeld commissiebaten). Deze toekomstige opbrengsten maken geen deel uit van de reële waarde van leningen en debiteurenposities en worden derhalve als een seperaat immaterieel actief verantwoord.

Als onderdeel van de transactie heeft Fortis tevens het eigendom verkregen van de ABN AMRO merknaam en deze derhalve gewaardeerd als immaterieel actief.

De voorlopig toegepaste purchase accounting op de activa en passiva van de geacquireerde ABN AMRO bedrijfsonderdelen en de 'shared assets', resulteert thans in een goodwill van EUR 19.4 miljard (EUR 24 miljard acquisitieprijs en EUR 4.6 miljard netto-actief).

De netto-immateriële activa welke voor de toezichthouder van de locale solvabiliteitsberekening dienen te worden afgetrokken, uitgaande van volledige consolidatie van de geacquireerde ABN AMRO bedrijfsonderdelen, wordt thans onder voorbehoud van finale bepaling gewaardeerd op EUR 2,9 miljard.

In de Consortium en Aandeelhouders Overeenkomst (CSA) hebben de partners elkaar een minimum kernvermogen ten opzichte van risico gewogen activa gegarandeerd van 4,95% per 31 december 2006 voor de bedrijfsonderdelen welke door de individuele partners geacquireerd zijn. Op basis van de voorlopige cijfers en op grond van de CSA heeft Fortis recht op kapitaal support van de Consortium partners. Deze kapitaal support kan gestructureerd worden in de vorm van een uitwisseling van kapitaaltransacties of een inschrijving op kernvermogen instrumenten. Een voorwaarde welke gerelateerd is aan deze kapitaal support is dat de transacties geaccepteerd dienen te worden door de toezichthouders. De kapitaalsupport aan Fortis wordt, gezamenlijk met de verwachte impact van de desinvesteringen gevraagd door de Europese Commissie, geschat op EUR 3 miljard.

ABN AMRO heeft in 2007 EUR 179 miljoen bijgedragen aan de nettowinst toewijsbaar aan aandeelhouders. De waarde van het equity aandeel van Fortis bedraagt per 31 december 2007 EUR 4.755 miljoen. De resultatenrekening voor de periode 17 oktober tot en met 31 december 2007 (76 dagen) voor de Business Units en shared assets welke verkregen zijn door Fortis is als volgt:

	17 oktober - 31 december 2007
Rentemarge	727
Vergoedingen en commissies, netto	472
Gerealiseerde winsten en verliezen	37
Overige baten	159
Totale baten	1.395
Wijzigingen in de bijzondere waardeverminderingen	- 61
Totale baten na aftrek van rentelasten	1.334
Personeelskosten	- 410
Afschrijving	- 184
Overige lasten	- 496
Totale lasten	- 1.090
Winst voor belastingen	244
Winstbelastingen	- 56
Nettowinst over de periode	188
Nettowinst toewijsbaar aan de minderheidsbelangen	9
Nettowinst toewijsbaar aan aandeelhouders	179

De volgende tabel geeft nadere informatie over de totale activa en verplichtingen van de Business Units van ABN AMRO en het aandeel in de shared assets van Fortis per jaareinde 2007:

	31 december 2007
Totale activa	164.118
Totale verplichtingen	159.263
Totaal netto-activa	4.855
Minderheidsbelangen	100
Totaal netto-activa toewijsbaar aan aandeelhouders	4.755

De evolutie van de netto-activa tussen de openingsbalans (17 oktober 2007) en de situatie per 31 december 2007 wordt toegelicht op basis van de volgende elementen:

Netto-activa op de openingsbalans	4.599
Jaarresultaat (76 dagen periode)	179
Ongerealiseerde winsten en verliezen (netto)	- 23
Omrekeningsverschillen	- 11
Overige wijzigingen in het eigen vermogen	11
Netto-activa per 31 December 2007	4.755

21 Herverzekering en overige vorderingen

De Herverzekering en overige vorderingen zijn per 31 december als volgt:

		Verzekerings-	Algemeen (incl.
	Bankbedrijf	bedrijf	eliminaties)	Totaal
31 december 2007
Aandeel herverzekeraars in verplichtingen voor
verzekerings- (en beleggings-) contracten		956		956
Vorderingen op polishouders		779		779
Vorderingen inzake commissiebaten	238	38	- 7	269
Operationele leasevorderingen	2	5		7
Vorderingen op tussenpersonen	2	417		419
Vorderingen op herverzekeraars	2	310		312
Vorderingen uit hoofde van factoring	1.959			1.959
Vorderingen uit hoofde van effecten transacties met banken	111	14	- 1	124
Vorderingen uit hoofde van effecten transacties met klanten	1.457			1.457
Overige	2.784	709	2	3.495
Totaal bruto	6.555	3.228	- 6	9.777
Bijzondere waardeverminderingen	- 9	- 50		- 59
Netto totaal	6.546	3.178	- 6	9.718
31 december 2006
Aandeel herverzekeraars in verplichtingen voor
verzekerings- (en beleggings-) contracten		1.003		1.003
Vorderingen op polishouders		788		788
Vorderingen inzake commissiebaten	156	28	- 6	178
Operationele leasevorderingen	9	2		11
Vorderingen op tussenpersonen	19	442		461
Vorderingen op herverzekeraars	8	287		295
Vorderingen uit hoofde van factoring	1.811			1.811
Vorderingen uit hoofde van effecten transacties met banken	428	15		443
Vorderingen uit hoofde van effecten transacties met klanten	1.421			1.421
Overige	2.275	599	- 10	2.864
Totaal bruto	6.127	3.164	- 16	9.275
Bijzondere waardeverminderingen	- 22	- 66		- 88
Netto totaal	6.105	3.098	- 16	9.187
31 december 2005
Aandeel herverzekeraars in verplichtingen voor
verzekerings- (en beleggings-) contracten		1.167		1.167
Vorderingen op polishouders	1	695		696
Vorderingen inzake commissiebaten	130	31	- 10	151
Operationele leasevorderingen	4	4		8
Vorderingen op tussenpersonen	7	439		446
Vorderingen op herverzekeraars		238		238
Vorderingen uit hoofde van factoring	1.633			1.633
Vorderingen uit hoofde van effecten transacties met banken	193	5		198
Vorderingen uit hoofde van effecten transacties met klanten	1.261			1.261
Overige	3.811	739	- 695	3.855
Totaal bruto	7.040	3.318	- 705	9.653
Bijzondere waardeverminderingen	- 30	- 66		- 96
Netto totaal	7.010	3.252	- 705	9.557

De overige vorderingen hebben betrekking op BTW en andere indirecte belastingen als ook op transitorische posten met betrekking tot clearing activiteiten.

Verloop van de Bijzondere waardeverminderingen van Herverzekering, handels- en overige vorderingen

Het verloop van de Bijzondere waardeverminderingen van de Herverzekering, handels- en overige vorderingen is als volgt:

	2007	2006
Balans per 1 januari	88	96
Aan- en verkoop van dochterondernemingen	1	9
Toename bijzondere waardeverminderingen	11	12
Terugname bijzondere waardeverminderingen	- 9	- 7
Afschrijvingen van niet-inbare bedragen	- 7	- 19
Omrekeningsverschillen en overige aanpassingen	- 25	- 3
Balans per 31 december	59	88

Verloop van het Aandeel herverzekeraars in verplichtingen voor verzekerings- en beleggingscontracten

Het verloop van het Aandeel herverzekeraars in verplichtingen voor verzekerings- en beleggingscontracten is als volgt:

	2007	2006
Balans per 1 januari	1.003	1.167
Aan- en verkoop van dochterondernemingen	1	2
Wijzigingen verplichtingen huidig jaar	133	82
Wijzigingen in de verplichtingen voor voorgaande jaren	11	106
Betaalde schaden huidig jaar	- 39	- 44
Betaalde schaden voorgaande jaren	- 73	- 176
Overige netto-toevoegingen via de resultatenrekening	- 77	- 135
Omrekeningsverschillen en overige aanpassingen	- 3	1
Balans per 31 december	956	1.003

22 Materiële vaste activa

De boekwaarde van de verschillende categorieën Materiële vaste activa per 31 december is als volgt:

		Verzekerings-	Algemeen (incl.
	Bankbedrijf	bedrijf	eliminaties)	Totaal
31 december 2007
Terreinen en gebouwen voor eigen gebruik	1.449	1.088		2.537
Verbeteringen aan gehuurde gebouwen	395	17		412
Bedrijfsmiddelen	816	59		875
Gebouwen in aanbouw	55	125		180
Totaal	2.715	1.289		4.004
31 december 2006
Terreinen en gebouwen voor eigen gebruik	1.439	1.080		2.519
Verbeteringen aan gehuurde gebouwen	282	12		294
Bedrijfsmiddelen	407	55		462
Gebouwen in aanbouw	25	222		247
Totaal	2.153	1.369		3.522
31 december 2005
Terreinen en gebouwen voor eigen gebruik	1.486	1.075		2.561
Verbeteringen aan gehuurde gebouwen	218	10		228
Bedrijfsmiddelen	308	84		392
Gebouwen in aanbouw	6	10		16
Totaal	2.018	1.179		3.197

Wijzigingen in de materiële vaste activa

De wijzigingen in de Materiële vaste activa voor de jaren 2006 en 2007 zijn als volgt:

					2006
	Terreinen en	Verbeteringen
	gebouwen voor	gehuurde		Gebouwen
	eigen gebruik	gebouwen	Bedrijfsmiddelen	in aanbouw	Totaal
Kostprijs per 1 januari	3.704	495	1.382	16	5.597
Aan- en verkoop van dochterondernemingen	- 1	9	107	14	129
Toevoegingen	109	138	223	135	605
Terugname door desinvesteringen	- 32	- 9	- 203		- 244
Overdracht van vastgoedbeleggingen				77	77
Omrekeningsverschillen	- 7	- 6	- 9		- 22
Overige	1		7	5	13
Kostprijs per 31 december	3.774	627	1.507	247	6.155
Cumulatieve afschrijvingen per 1 januari	- 1.138	- 267	- 983		- 2.388
Aan- en verkoop van dochterondernemingen		- 4	- 42		- 46
Afschrijvingen	- 117	- 53	- 175		- 345
Terugname afschrijving door desinvesteringen	13	8	163		184
Overdracht van/naar vastgoedbeleggingen
Omrekeningsverschillen		2	4		6
Overige		- 18	- 5		- 23
Cumulatieve afschrijvingen per 31 december	- 1.242	- 332	- 1.038		- 2.612
Bijzondere waardeverminderingen per 1 januari	- 5		- 7		- 12
Toename bijzondere waardeverminderingen verantwoord
in de resultatenrekening	- 4	- 1			- 5
Terugname bijzondere waardeverminderingen door desinvesteringen	1	1			2
Overige	- 5	- 1			- 6
Bijzondere waardeverminderingen per 31 december	- 13	- 1	- 7		- 21
Materiële vaste activa per 31 december	2.519	294	462	247	3.522

					2007
	Terreinen en	Verbeteringen
	gebouwen voor	gehuurde		Gebouwen
	eigen gebruik	objecten	Bedrijfsmiddelen	in aanbouw	Totaal
Kostprijs per 1 januari	3.774	627	1.507	247	6.155
Aan- en verkoop van dochterondernemingen	10	10	15		35
Toevoegingen	171	170	669	83	1.093
Terugname door desinvesteringen	- 87	- 20	- 225		- 332
Overdracht van/naar vastgoedbeleggingen	- 9			- 141	- 150
Omrekeningsverschillen	- 1	- 2	- 33		- 36
Overige	3	- 1		- 9	- 7
Kostprijs per 31 december	3.861	784	1.933	180	6.758
Cumulatieve afschrijvingen per 1 januari	- 1.242	- 332	- 1.038		- 2.612
Aan- en verkoop van dochterondernemingen			- 2		- 2
Afschrijvingen	- 120	- 55	- 177		- 352
Terugname afschrijving door desinvesteringen	37	14	157		208
Omrekeningsverschillen		1	3		4
Overige	10	1			11
Cumulatieve afschrijvingen per 31 december	- 1.315	- 372	- 1.057		- 2.744
Bijzondere waardeverminderingen per 1 januari	- 13	- 1	- 7		- 21
Verkoop van dochterondernemingen
Toename bijzondere waardeverminderingen verantwoord
in de resultatenrekening
Terugname bijzondere waardeverminderingen
verantwoord in de resultatenrekening
Terugname bijzondere waardeverminderingen door desinvesteringen	4	1	6		11
Overige
Bijzondere waardeverminderingen per 31 december	- 9		- 1		- 10
Materiële vaste activa per 31 december	2.537	412	875	180	4.004

De bedragen in Overige onder Terreinen en gebouwen voor eigen gebruik hebben voornamelijk betrekking op transfers naar en van Gebouwen gehouden voor verkoop.

In de Materiële vaste activa is per 31 december 2007 EUR 5 miljoen (2006: EUR 2 miljoen; 2005: EUR 1 miljoen) begrepen inzake geactiveerde financieringskosten.

Reële waarde van terreinen en gebouwen voor eigen gebruik

De reële waarde van vastgoed in eigen gebruik van het Bank- en Verzekeringsbedrijf is als volgt:

		Verzekerings
	Bankbedrijf	bedrijf	Totaal
31 december 2007
Totaal reële waarde van terreinen en gebouwen voor eigen gebruik	1.793	1.486	3.279
Totaal boekwaarde	1.449	1.088	2.537
Bruto ongerealiseerde winsten en verliezen	344	398	742
Belasting	- 110	- 116	- 226
Netto ongerealiseerde winst/verlies (niet opgenomen in eigen vermogen)	234	282	516
31 december 2006
Totaal reële waarde van terreinen en gebouwen voor eigen gebruik	1.810	1.632	3.442
Totaal boekwaarde	1.439	1.080	2.519
Bruto ongerealiseerde winsten en verliezen	371	552	923
Belasting	- 118	- 173	- 291
Netto ongerealiseerde winst/verlies (niet opgenomen in eigen vermogen)	253	379	632

De afschrijvingen op gebouwen worden berekend volgens de lineaire methode, waarbij de kosten over de geschatte levensduur af worden geschreven tot de restwaarde. De vastgoedbeleggingen worden gesplitst in de volgende componenten: ruwbouw, ramen en deuren, technische uitrusting, ruwe afwerking en detail afwerking.

De maximale levensduur van de componenten is als volgt:

Ruwbouw	50 jaar voor kantoren en winkelpanden; 70 jaar voor woningen
Ramen en deuren	30 jaar voor kantoren en winkelpanden; 40 jaar voor woningen
Technische uitrusting	20 jaar voor kantoren; 25 jaar voor winkelpanden en 40 jaar voor woningen
Ruwe afwerking	20 jaar voor kantoren; 25 jaar voor winkelpanden en 40 jaar voor woningen
Detail afwerking	10 jaar voor kantoren, winkelpanden en woningen

Terreinen hebben een ongelimiteerde levensduur en worden derhalve niet afgeschreven. IT, kantoor- en andere apparatuur en motorrijtuigen worden afgeschreven over hun respectievelijke levensduur die indvidueel is vastgesteld. Als algemene regel worden de restwaarden nihil verondersteld.

23 Goodwill en overige immateriële vaste activa

Per 31 december is de samenstelling van Goodwill en overige immateriële vaste activa als volgt:

		Verzekerings-	Algemeen (incl.
	Bankbedrijf	bedrijf	eliminaties)	Totaal
31 december 2007
Goodwill	1.025	490		1.515
VOBA		1.007		1.007
Gekochte software	141	19		160
Zelf ontwikkelde software	268	24		292
Overige immateriële vaste activa	125	240		365
Totaal	1.559	1.780		3.339
31 december 2006
Goodwill	744	235		979
VOBA		800		800
Gekochte software	73	15		88
Zelf ontwikkelde software	60	7		67
Overige immateriële vaste activa	103	224		327
Totaal	980	1.281		2.261
31 december 2005
Goodwill	475	203		678
VOBA		870		870
Gekochte software	49	17		66
Zelf ontwikkelde software	2			2
Overige immateriële vaste activa	108	198		306
Totaal	634	1.288		1.922

De immateriële activa worden afgeschreven naar gelang de verwachte levensduur. Op Goodwill vindt in overeenstemming met IFRS geen afschrijving plaats, maar wordt tenminste jaarlijks beoordeeld of een bijzondere waardevermindering dient plaats te vinden door de boekwaarde met de reële waarde te vergelijken.

Overige immateriële vaste activa omvatten immateriële vaste activa met een bepaalde economische levensduur, zoals concessies, octrooien, licenties, kennis, handelsmerken en vergelijkbare rechten. Over het algemeen wordt software afgeschreven over maximaal vijf jaar en hebben overige immateriële vaste activa een verwachte economische levensduur van maximaal 10 jaar.

De waarde van verworven activiteiten, of VOBA, is het verschil tussen de reële waarde per de acquisitiedatum en de op dat moment geldende boekwaarde van een portfolio van contracten welke separaat is verkregen danwel als onderdeel van een bedrijfscombinatie. VOBA wordt verantwoord als immateriele vaste activa en geamortiseerd over de periode waarin de opbrengsten van de portfolio worden verantwoord.

Afgezien van goodwill, heeft Fortis geen immateriële vaste activa met een onbepaalde economische levensduur.

Wijzigingen in Goodwill en overige immateriële vaste activa

De wijzigingen in Goodwill en overige immateriële vaste activa kunnen voor 2006 en 2007 als volgt worden weergegeven:

						2006
				Zelf	Overige
			Gekochte	ontwikkelde	immateriële
	Goodwill	VOBA	software	software	vaste activa	Totaal
Kostprijs per 1 januari	680	1.030	240	2	386	2.338
Aan- en verkoop van dochterondernemingen	342	7	4		75	428
Toevoegingen			63	65	8	136
Aanpassingen die voortvloeien uit latere
identificatie van waardeveranderingen van activa en passiva	3					3
Terugname door desinvesteringen			- 10			- 10
Omrekeningsverschillen	- 57		- 2		- 9	- 68
Overige	17	- 2	4		- 9	10
Kostprijs per 31 december	985	1.035	299	67	451	2.837
Cumulatieve afschrijvingen per 1 januari		- 160	- 174		- 67	- 401
Aan- en verkoop van dochterondernemingen			- 2			- 2
Afschrijvingslasten		- 76	- 34		- 39	- 149
Terugname afschrijving door desinvesteringen			8			8
Omrekeningsverschillen			1		1	2
Overige		3	- 10		- 9	- 16
Cumulatieve afschrijvingen per 31 december		- 233	- 211		- 114	- 558
Bijzondere waardeverminderingen per 1 januari	- 2				- 13	- 15
Aan- en verkoop van dochterondernemingen
Toename bijzondere waardeverminderingen
verantwoord in de resultatenrekening	- 5	- 3				- 8
Terugname bijzondere waardeverminderingen
verantwoord in de resultatenrekening		4				4
Overige	1	- 3			3	1
Bijzondere waardeverminderingen per 31 december	- 6	- 2			- 10	- 18
Goodwill en overige immateriële vaste activa per 31 december	979	800	88	67	327	2.261

					2007
		Gekochte	Zelfontwikkelde	Overigeimmateriële
Goodwill	VOBA	software	software	vaste activa	Totaal
985	1.035	299	67	451	2.837
563	318	6		29	916
		105	226	52	383
1					1
		- 19	- 2		- 21
- 26	- 22	- 1	- 1	- 4	- 54
- 2	- 3	- 7	5		- 7
1.521	1.328	383	295	528	4.055
	- 233	- 211		- 114	- 558
		- 1		- 2	- 3
	- 83	- 45	- 3	- 39	- 170
		17			17
	1	1			2
	- 1	16		- 8	7
	- 316	- 223	- 3	- 163	- 705
- 6	- 2			- 10	- 18
	- 3				- 3
				10	10
- 6	- 5				- 11
1.515	1.007	160	292	365	3.339

Bijzondere waardevermindering van Goodwill

Goodwill wordt jaarlijks aan het eind van het jaar getoetst op bijzondere waardevermindering door vergelijking van de opbrengstwaarde van kasstroomgenererende eenheden (CGU) met hun boekwaarde. De hoogste van de waarde in gebruik enerzijds en de reële waarde verminderd met verkoopkosten anderzijds bepaalt de opbrengstwaarde. Het type van overgenomen onderneming is bepalend voor de definiering van een CGU. Binnen Fortis zijn thans alle CGU's gedefinieerd als een (juridische) entiteit.

De realiseerbare waarde van een kasstroomgenererende eenheid wordt bepaald door berekening van de contante waarde van de verwachte toekomstige kasstromen van die CGU. De belangrijkste aannames die zijn gebruikt in het kasstroommodel zijn afhankelijk van de inputgegevens die verschillende financiële en economische variabelen weerspiegelen, zoals de risicovrije rente in een land en een premie die het inherente risico van de betreffende entiteit weergeeft. Deze variabelen worden bepaald op basis van een beoordeling door het management. Indien een onderneming een beursnotering kent, wordt deze eveneens als een element in de evaluatie betrokken.

Er hebben geen bijzondere waardeverminderingen op goodwill plaatsgevonden in 2007 (2006: EUR 4 miljoen).

Hieronder volgt een overzicht van de goodwillbedragen en de bijzondere waardevermindering daarvan per 31 december 2007 voor de belangrijkste kasstroomgenererende eenheden:

Kasstroom genererende eenheid (CGU)	Goodwill	Bijzondere	Netto		Gebruikte methode
	bedrag	waardeverminderingen	bedrag	Segment	voor waardebepaling
Fundamentum Asset Management	28		28	Merchant &	Waarde in gebruik
				Private Banking
Centrapriv	26		26	Merchant &	Waarde in gebruik
				Private Banking
Fortis Commercial Finance	43		43	Merchant &	Waarde in gebruik
				Private Banking
Fortis Energy	127		127	Merchant &	Waarde in gebruik
				Private Banking
Alpha Credit	22		22	Retail Banking	Waarde in gebruik
Von Essen KG Bank	28		28	Retail Banking	Waarde in gebruik
Cadogan	119		119	Retail Banking	Waarde in gebruik
Fortis (UK) Limited (Outright)	20		20	Insurance International	Waarde in gebruik
Fortis Vastgoed Ontwikkeling	35		35	Insurance Netherlands	Waarde in gebruik
Milleniumbcp Fortis Limited	168		168	Insurance International	Waarde in gebruik
Fortis Bank AS (Turkey)	308		308	Multi-segment banking	Waarde in gebruik
					en marktwaarde
Fortis Insurance Company Asia	241		241	Insurance International	Waarde in gebruik
Dominet S.A.	221		221	Retail Banking	Waarde in gebruik
Captive Finance Limited	17		17	Merchant &	Waarde in gebruik
				Private Banking
Prestibel Left Village	10		10	Merchant &	Waarde in gebruik
				Private Banking
Overig	108	6	102		Waarde in gebruik
Totaal	1.521	6	1.515

Afschrijvingsschema van VOBA

VOBA zal met ingang van 2008 naar verwachting als volgt worden afgeschreven:

	2008	2009	2010	2011	2012	Later
Geschatte afschrijving van VOBA	81	77	65	62	58	664

24 Overlopende rente en overige activa

De Overlopende rente en overige activa per 31 december zijn als volgt samengesteld:

		Verzekerings-	Algemeen (incl.
	Bankbedrijf	bedrijf	eliminaties)	Totaal
31 december 2007
Overlopende acquisitiekosten		1.091		1.091
Overlopende overige kosten	494	121		615
Overlopende rentebaten	35.751	1.282	- 139	36.894
Overlopende overige baten	2.733	9	- 13	2.729
Derivaten aangehouden voor afdekkingsdoeleinden	1.299		- 2	1.297
Gebouwen bestemd voor verkoop	14	317		331
Activa voor plannen met vaste toezeggingen	1.898	7	- 1.871	34
Uitgestelde belastingvorderingen	2.125	359	16	2.500
Vordering winstbelasting	312	81	78	471
Overige	34.268	38	- 15	34.291
Totaal bruto	78.894	3.305	- 1.946	80.253
Bijzondere waardeverminderingen	- 22	- 17		- 39
Overlopende rente en overige activa	78.872	3.288	- 1.946	80.214
31 december 2006
Overlopende acquisitiekosten		1.057		1.057
Overlopende overige kosten	306	129		435
Overlopende rentebaten	26.269	1.233	- 134	27.368
Overlopende overige baten	1.744	7	- 5	1.746
Derivaten aangehouden voor afdekkingsdoeleinden	533		15	548
Gebouwen bestemd voor verkoop	17	189		206
Activa voor plannen met vaste toezeggingen	1.855		- 1.826	29
Uitgestelde belastingvorderingen	850	137	4	991
Vordering winstbelasting	365	43	62	470
Overige	29.003	37	- 1	29.039
Totaal bruto	60.942	2.832	- 1.885	61.889
Bijzondere waardeverminderingen	- 15	- 3	- 13	- 31
Overlopende rente en overige activa	60.927	2.829	- 1.898	61.858
31 december 2005
Overlopende acquisitiekosten		1.041		1.041
Overlopende overige kosten	262	135	- 2	395
Overlopende rentebaten	21.058	1.117	- 201	21.974
Overlopende overige baten	907	30	- 2	935
Derivaten aangehouden voor afdekkingsdoeleinden	315	1		316
Gebouwen bestemd voor verkoop	10	111		121
Activa voor plannen met vaste toezeggingen	1.818		- 1.812	6
Uitgestelde belastingvorderingen	641	848	11	1.500
Vordering winstbelasting	329	50	51	430
Overige	22.553	33	21	22.607
Totaal bruto	47.893	3.366	- 1.934	49.325
Bijzondere waardeverminderingen	- 13	- 1	- 17	- 31
Overlopende rente en overige activa	47.880	3.365	- 1.951	49.294

Onder Derivaten aangehouden voor afdekkingsdoeleinden worden de positieve reële waarde van alle derivaten die in aanmerking komen als afdekkingspost (hedging item) verantwoord. EUR 1.297 miljoen (2006: EUR 538 miljoen; 2005: EUR 302 miljoen) is gerelateerd aan reële waarde afdekkingen en EUR 0 miljoen (2006: EUR 10 miljoen; 2005: EUR 14 miljoen) aan kasstroom-afdekkingen. De hedging-strategieën worden in noot 7 nader beschreven.

De lijn Overige bevat:

• EUR 6.169 miljoen (2006: EUR 4.658 miljoen; 2005: EUR 4.385 miljoen) inzake verdisconteerbare activa welke zijn aangekocht door de conduit Scaldis (een volledig geconsolideerde dochter van Fortis) in zijn capaciteit als arrangeur van Obligaties gedekt door activa. De verdisconteerbare activa zijn op basis van door rating bedrijven geaccepteerde criteria en methoden gestructureerd tot een A1+/F1+/P1 niveau. Minder dan 1% van de verdisconteerbare activa is belegd in hypotheken in de Verenigde Staten.
• Het saldo van de verschillen tussen de bedragen op de transactie- en leveringsdatum van alle aan- en verkopen van financiële activa met verplichte levering binnen een bepaald tijdsbestek.

Voor meer informatie over pensioenplannen en pensioen gerelateerde activa wordt verwezen naar noot 9.

Wijziging in de Overlopende acquisitiekosten

Het verloop van de Overlopende acquisitiekosten in verband met verzekerings- en beleggingscontracten over het jaar is als volgt:

	2007	2006
Balans per 1 januari	1.057	1.041
Aan- en verkoop van dochterondernemingen	1	2
Geactiveerde overlopende acquisitiekosten	207	191
Afschrijvingen	- 163	- 155
Overige aanpassingen inclusief omrekeningsverschillen	- 11	- 22
Balans per 31 december	1.091	1.057

25 Schulden aan banken

De Schulden aan banken zijn als volgt samengesteld:

		Verzekerings-	Algemeen (incl.
	Bankbedrijf	bedrijf	eliminaties)	Totaal
31 december 2007
Bankdeposito's:
Direct opeisbaar	10.243	128	- 128	10.243
Termijn	77.537	621	- 621	77.537
Overige deposito's	136	162		298
Totaal deposito's	87.916	911	- 749	88.078
Terugkoopovereenkomsten	69.339	424	- 423	69.340
Geleende effecten	12.560	1.207	- 1.207	12.560
Voorschotten met onderpand	21.009	1.026	- 1.000	21.035
Tegen reële waarde met waardeveranderingen in de resultatenrekening	381			381
Overige	936	525	- 424	1.037
Totaal schulden aan banken	192.141	4.093	- 3.803	192.431
31 december 2006
Bankdeposito's:
Direct opeisbaar	7.304	667	- 542	7.429
Termijn	75.291	567	- 567	75.291
Overige deposito's	145	55		200
Totaal deposito's	82.740	1.289	- 1.109	82.920
Terugkoopovereenkomsten	61.526	1.869	- 1.869	61.526
Geleende effecten	19.086	1.000	- 1.000	19.086
Voorschotten met onderpand	12.500	2.247	- 2.200	12.547
Tegen reële waarde met waardeveranderingen in de resultatenrekening	439			439
Overige	870	128	- 35	963
Totaal schulden aan banken	177.161	6.533	- 6.213	177.481
31 december 2005
Bankdeposito's:
Direct opeisbaar	6.062	927	- 721	6.268
Termijn	69.774		- 6	69.768
Overige deposito's	60	52	- 4	108
Totaal deposito's	75.896	979	- 731	76.144
Terugkoopovereenkomsten	73.299	1.319	- 1.319	73.299
Geleende effecten	11.537			11.537
Voorschotten met onderpand	10.000	2.365	- 2.303	10.062
Tegen reële waarde met waardeveranderingen in de resultatenrekening	1.833			1.833
Overige	2.215	120	- 27	2.308
Totaal schulden aan banken	174.780	4.783	- 4.380	175.183

De gemiddeld uitstaande Schulden aan banken gedurende het jaar bedroegen voor 2007 EUR 196.145 miljoen (2006: EUR 182.824 miljoen; 2005: EUR 171.564 miljoen). Het gemiddelde rentepercentage bedroeg 5,5% over 2007 (2006: 3,5%; 2005: 2,8%). De niet-rentedragende deposito's van banken bedroegen in 2007 EUR 241 miljoen (2006: EUR 133 miljoen; 2005: EUR 217 miljoen).

Tegenover de uitstaande Schulden aan banken heeft Fortis activa (bijvoorbeeld beleggingsactiva en activa aangehouden voor handelsdoeleinden) in onderpand gegeven voor een bedrag van EUR 104.756 miljoen (2006: EUR 82.495 miljoen).

Fortis heeft in het segment Merchant & Private Banking bepaalde financiële verplichtingen die onderdeel zijn van Schulden aan banken gerubriceerd als Tegen reële waarde met waardeveranderingen in de resultatenrekening. Binnen de gedefinieerde beleggingsstrategieën van Merchant Banking zijn financiële activa en financiële verplichtingen, inclusief derivaten, samengebracht in specifieke portfolio's welke worden beheerd en geëvalueerd op basis van reële waarden.

Er is geen significant verschil tussen de boekwaarde van de Verplichtingen gehouden tegen reële waarde met waardeveranderingen in de resultatenrekening en de nominale waarde van deze verplichtingen.

Contractuele looptijd van deposito's van banken

De contractuele looptijd van door banken aangehouden deposito's is per 31 december als volgt verdeeld:

	2007	2006	2005
2006			75.791
2007		82.418	35
2008	87.555	158	32
2009	52	59	23
2010	23	14	21
2011	19	27
2012	112
Later	317	244	242
Totaal deposito's	88.078	82.920	76.144

26 Schulden aan klanten

De samenstelling van Schulden aan klanten is als volgt:

		Verzekerings-	Algemeen (incl.
	Bankbedrijf	bedrijf	eliminaties)	Totaal
31 december 2007
Direct opeisbaar	87.191		- 3.344	83.847
Spaardeposito's	50.795			50.795
Termijndeposito's	79.245		- 1.677	77.568
Overige deposito's	301	11		312
Totaal deposito's	217.532	11	- 5.021	212.522
Terugkoopovereenkomsten	41.857			41.857
Geleende effecten	5.425			5.425
Overige financieringen	2.320	5	- 40	2.285
Depots van herverzekeraars		154		154
Tegen reële waarde met waardeveranderingen
in de resultatenrekening	30			30
Reële waarde aanpassingen ten gevolge van hedge accounting			25	25
Totaal schulden aan klanten	267.164	170	- 5.036	262.298
31 december 2006
Direct opeisbaar	76.127		- 3.155	72.972
Spaardeposito's	55.720	1		55.721
Termijndeposito's	74.770	49	- 2.826	71.993
Overige deposito's	229	7		236
Totaal deposito's	206.846	57	- 5.981	200.922
Terugkoopovereenkomsten	48.391			48.391
Geleende effecten	4.271			4.271
Overige financieringen	504	4	- 42	466
Depots van herverzekeraars		133		133
Tegen reële waarde met waardeveranderingen
in de resultatenrekening	44		- 2	42
Reële waarde aanpassingen ten gevolge van hedge accounting
Totaal schulden aan klanten	260.056	194	- 6.025	254.225
31 december 2005
Direct opeisbaar	73.477		- 7.965	65.512
Spaardeposito's	58.051	1		58.052
Termijndeposito's	60.209	6	- 2.919	57.296
Overige deposito's	648	9		657
Totaal deposito's	192.385	16	- 10.884	181.517
Terugkoopovereenkomsten	67.364			67.364
Geleende effecten	2.271			2.271
Overige financieringen	494	3	- 44	453
Depots van herverzekeraars		213		213
Tegen reële waarde met waardeveranderingen
in de resultatenrekening	771		14	785
Reële waarde aanpassingen ten gevolge van hedge accounting
Totaal schulden aan klanten	263.285	232	- 10.914	252.603

De gemiddeld uitstaande Schulden aan klanten gedurende het jaar bedroegen voor 2007 EUR 264.199 miljoen (2006: EUR 266.338 miljoen; 2005: EUR 234.210 miljoen). Het gemiddelde rentepercentage bedroeg 4,0% over 2007 (2006: 3,4%; 2005: 3,0%).

Tegenover de uitstaande Schulden aan klanten heeft Fortis activa (bijvoorbeeld beleggingsactiva en activa aangehouden voor handelsdoeleinden) in onderpand gegeven voor een bedrag van EUR 63.835 miljoen (2006: EUR 43.361 miljoen). Fortis heeft financiële verplichtingen verantwoord onder Schulden aan klanten tegen reële waarde met waardeveranderingen in de resultatenrekening. Binnen de gedefinieerde beleggingsstrategieën worden financiële activa en verplichtingen, inclusief derivaten, samengebracht in specifieke portefeuilles waarvan de performance en het risico wordt beheerd en geëvalueerd op basis van de reële waarde.

Fortis mitigeert het renterisico, dat samenhangt met vastrentende leningen door middel van reële waarde afdekkingen. Het afdekkingsinstrument is een renteswap. De wijzigingen in de reële waarde van de leningen die samenhangen met het renterisico wordt in de post Overige gerealiseerde en ongerealiseerde winsten en verliezen verantwoord. Het verschil tussen de reële waarde en de boekwaarde van de afgedekte lening wordt lineair afgeschreven over de looptijd van de lening.

Deposito's van klanten

De gewogen gemiddelde rente die over het jaar eindigend 31 december op deposito's is betaald, is als volgt:

	2007	2006	2005
Rentedragende direct opeisbare deposito's	1,6%	1,3%	1,1%
Spaardeposito's	2,2%	2,3%	2,2%
Termijndeposito's	3,4%	3,1%	2,6%

Het gemiddeld gedurende het jaar uitstaande bedrag aan deposito's van klanten bedroeg EUR 201.442 miljoen (2006: EUR 195.195 miljoen; 2005: EUR 174.139 miljoen).

Contractuele looptijd deposito's van klanten

De contractuele looptijd van de per 31 december uitstaande deposito's van klanten is als volgt:

	2007	2006	2005
2006			169.014
2007		187.465	2.523
2008	197.600	1.343	922
2009	1.816	2.479	1.372
2010	1.386	955	1.195
2011	909	550
2012	1.307
Later	9.504	8.130	6.491
Totaal deposito's van klanten	212.522	200.922	181.517

27 Verplichtingen inzake verzekerings- en beleggingscontracten

De Verplichtingen inzake verzekerings- en beleggingscontracten zijn per 31 december als volgt:

			Totaal
	Verzekerings-	Beleggings-	Leven	Niet-leven	Overige (incl.
	contracten	contracten	contracten	contracten	eliminaties)	Totaal
2007
Verplichting voor toekomstige uitkering aan polishouders	38.084	19.557	57.641		- 1.835	55.806
Schadeverplichting				7.122	- 16	7.106
Niet-verdiende premies				1.571		1.571
Verplichting voor winstdeling polishouders	291	278	569			569
Aanpassing 'Shadow accounting'	- 258	35	- 223	3	- 100	- 320
Bruto	38.117	19.870	57.987	8.696	- 1.951	64.732
Herverzekering	- 46		- 46	- 963	53	- 956
Netto	38.071	19.870	57.941	7.733	- 1.898	63.776
2006
Verplichting voor toekomstige uitkering aan polishouders	36.421	16.420	52.841		- 1.899	50.942
Schadeverplichting				6.664	17	6.681
Niet-verdiende premies				1.519		1.519
Verplichting voor winstdeling polishouders	162	156	318	1		319
Aanpassing 'Shadow accounting'	355	104	459		- 156	303
Bruto	36.938	16.680	53.618	8.184	- 2.038	59.764
Herverzekering	- 115		- 115	- 915	27	- 1.003
Netto	36.823	16.680	53.503	7.269	- 2.011	58.761
2005
Verplichting voor toekomstige uitkering aan polishouders	35.303	13.663	48.966		- 1.890	47.076
Schadeverplichting				6.443	- 23	6.420
Niet-verdiende premies				1.409	- 1	1.408
Verplichting voor winstdeling polishouders	138	72	210			210
Aanpassing 'Shadow accounting'	927	238	1.165	18	- 188	995
Bruto	36.368	13.973	50.341	7.870	- 2.102	56.109
Herverzekering	- 231		- 231	- 983	47	- 1.167
Netto	36.137	13.973	50.110	6.887	- 2.055	54.942

Het verloop van de Verplichtingen inzake verzekerings- en beleggingscontracten (voor herverzekering) kan als volgt worden weergegeven:

	Levensverzekering-	Beleggings-
	contracten	contracten
Balans per 1 januari 2006	36.368	13.973
Aan- en verkoop van dochterondernemingen	35
Toevoegingen ten laste van de resultatenrekening	1.085	2.816
Aanpassing shadow accounting	- 572	- 134
Overdracht van verplichtingen	22	25
Balans per 31 december 2006	36.938	16.680
Aan- en verkoop van dochterondernemingen	685	15
Toevoegingen ten laste van de resultatenrekening	1.357	3.202
Omrekeningsverschillen	- 48
Aanpassing shadow accounting	- 614	- 70
Overdracht van verplichtingen	- 201	43
Balans per 31 december 2007	38.117	19.870

Het verloop van de Verplichtingen uit hoofde van Niet-leven verzekeringscontracten (voor herverzekering) is als volgt:

		Niet-leven
		contracten
Balans per 1 januari 2006		7.870
Aan- en verkoop van dochterondernemingen		- 1
Toevoeging verplichtingen huidig jaar	3.069
Betaalde schaden huidig jaar	- 1.404
Wijziging verplichtingen huidig jaar	1.665
Toevoeging verplichtingen voorgaande jaren	- 93
Betaalde schaden voorgaande jaren	- 1.300
Wijzigingen in de verplichtingen voor voorgaande jaren	- 1.393
		272
Aanpassing niet-verdiende premies		96
Oprenting verplichting		- 52
Omrekeningsverschillen		17
Aanpassing shadow accounting		- 18
Balans per 31 december 2006		8.184
Aan- en verkoop van dochterondernemingen		2
Toevoeging verplichtingen huidig jaar	3.770
Betaalde schaden huidig jaar	- 1.735
Wijziging verplichtingen huidig jaar	2.035
Toevoeging verplichtingen voorgaande jaren	- 139
Betaalde schaden voorgaande jaren	- 1.285
Wijzigingen in de verplichtingen voor voorgaande jaren	- 1.424
		611
Aanpassing niet-verdiende premies		98
Oprenting verplichting		- 71
Omrekeningsverschillen		- 131
Aanpassing shadow accounting		3
Balans per 31 december 2007		8.696

Per jaareinde is een toereikendheidstoets voor de verplichtingen (LAT) uitgevoerd. Hierbij is gebruik gemaakt van de huidige portfolio rendementen om de toekomstige kasstromen te schatten, om te bepalen of de opgenomen verplichtingen toereikend zijn.

Een vergelijkbare toereikendheidstoets is uitgevoerd, waarbij de huidige marktrendementen van de beleggingsportefeuille, exclusief ongerealiseerde winsten, zijn toegepast voor de berekening van de toekomstige kasstromen.

Het beleid van Fortis voor de uitvoering van toereikendheidstoetsen is erop gericht dat door geharmoniseerde processen en testen toezicht wordt gehouden om te waarborgen dat verplichtingen die voortvloeien uit verzekerings- en beleggingscontracten voldoende gemonitord, getest en adequaat zijn. Een formeel proces van het testen op iedere rapporteringsdatum op het niveau van homogene productgroepen is hierin inbegrepen. De toereikendheidstoetsen per jaareinde 2007 hebben de toereikendheid van de verplichtingen bevestigd.

Het effect van wijzigingen in veronderstellingen die gebruikt worden voor het waarderen van de verplichtingen, die voortvloeien uit Leven- en Niet leven-verzekeringscontracten, was niet materieel in 2007, 2006 en 2005.

28 Verplichtingen inzake unit-linked contracten

De Verplichtingen inzake unit-linked contracten voor rekening en risico van polishouders gesplitst naar verzekerings- en beleggingscontracten kunnen als volgt worden weergegeven:

	2007	2006	2005
Verzekeringscontracten	12.453	11.394	9.994
Beleggingscontracten	19.335	17.762	16.157
Totaal	31.788	29.156	26.151

Het verloop van de Verplichtingen inzake unit-linked contracten op basis van verzekeringscontracten is als volgt:

	2007	2006
Balans per 1 januari	11.394	9.994
Aan- en verkoop van dochterondernemingen	15	11
Premies	1.830	1.414
Betalingen voor afkopen en expiraties	- 950	- 828
Wijzigingen in waarde beleggingseenheden	131	888
Overige wijzigingen	33	- 85
Balans per 31 december	12.453	11.394

Het verloop van de Verplichtingen inzake unit-linked contracten samenhangend met beleggingscontracten is als volgt:

	2007	2006
Balans per 1 januari	17.762	16.157
Aan- en verkoop van dochterondernemingen	68
Nieuwe deposito's	3.308	2.609
Betalingen voor afkopen en expiraties	- 2.306	- 1.830
Wijzigingen in waarde beleggingsunits	415	781
Overige wijzigingen	88	45
Balans per 31 december	19.335	17.762

Er zijn geen materiële wijzigingen in de aannames die gebruikt worden om de Verplichtingen inzake unit-linked contracten te berekenen in 2007, 2006 en 2005.

29 Schuldbewijzen

De volgende tabel toont de verschillende Schuldbewijzen die Fortis heeft uitgegeven en de bedragen die per 31 december uitstaan:

		Verzekerings-	Algemeen (incl.
	Bankbedrijf	bedrijf	eliminaties)	Totaal
31 december 2007
Kasbons	5.387			5.387
Commercial paper	70.274	5	4.605	74.884
Overige	5.750		528	6.278
Totaal tegen geamortiseerde kostprijs	81.411	5	5.133	86.549
Tegen reële waarde met waardeveranderingen in de resultatenrekening	13.643		1.881	15.524
Totaal schuldbewijzen	95.054	5	7.014	102.073
31 december 2006
Kasbons	6.347			6.347
Commercial paper	73.189	5	2.898	76.092
Overige	1.781		614	2.395
Totaal tegen geamortiseerde kostprijs	81.317	5	3.512	84.834
Tegen reële waarde met waardeveranderingen in de resultatenrekening	9.043		1.842	10.885
Totaal schuldbewijzen	90.360	5	5.354	95.719
31 december 2005
Kasbons	7.818			7.818
Commercial paper	62.187	5	4.117	66.309
Overige	1.580		711	2.291
Totaal tegen geamortiseerde kostprijs	71.585	5	4.828	76.418
Tegen reële waarde met waardeveranderingen in de resultatenrekening	5.242		2.067	7.309
Totaal schuldbewijzen	76.827	5	6.895	83.727

Het gemiddeld uitstaande bedrag aan Schuldbewijzen bedroeg over 2007 EUR 103.979 miljoen (2006: EUR 82.730 miljoen; 2005: EUR 72.924 miljoen). Het gemiddelde rentepercentage bedroeg 5,0% over 2007 (2006: 4,0%; 2005: 3,4%).

Tegenover schuldbewijzen heeft Fortis activa (bijvoorbeeld beleggingsactiva en activa aangehouden voor handelsdoeleinden) in onderpand gegeven voor een bedrag van EUR 4.885 miljoen (2006: EUR 4.131 miljoen).

Fortis heeft geselecteerde schuldbewijzen met ingesloten derivaten en de corresponderende beleggingen verantwoord tegen Reële waarde in de resultatenrekening, waardoor een mogelijke administratieve mismatch wordt uitgesloten. Voor uitgegeven schuldbewijzen met ingesloten (embedded) derivaten wordt het complete contract verantwoord tegen Reële waarde met waardeveranderingen in de resultatenrekening, waardoor het ingesloten derivaat niet hoeft te worden afgescheiden. De nominale waarde van de schuldbewijzen die tegen reële waarde met waardeveranderingen in de resultatenrekening worden gehouden bedraagt op 31 december 2007 EUR 15.610 miljoen (2006: EUR 9.147 miljoen, 2005: EUR 5.381 miljoen).

Onder Overige is opgenomen de verplicht omwisselbare obligatie van USD 774 miljoen nominaal, uitgegeven in januari 2005 op de resterende aandelen Assurant, Inc. die in het bezit zijn van Fortis. Het in het instrument opgenomen derivaat is gesplitst en opgenomen in de handelsportefeuille tegen reële waarde in de resultatenrekening.

Om het valutarisico in verband met de rentebetaling van de obligatie te mitigeren, past Fortis een kasstroomafdekking toe door een USD-bankrekening als afdekkingsinstrument te gebruiken.

De valutaherwaardering van het afdekkingsinstrument wordt verantwoord in Eigen vermogen. Een niet-effectieve afdekking wordt direct verantwoord in de resultatenrekening.

Op 31 december 2007 werd de waarde van de obligatie bepaald op EUR 527 miljoen (2006: EUR 614 miljoen) en die van het ingesloten derivaat op EUR 331 miljoen (2006: EUR 205 miljoen) onder Verplichtingen voor handelsdoeleinden. De waardeveranderingen in het derivaat worden gecompenseerd door de wijzigingen in de waarde van de aandelen Assurant, Inc., opgenomen onder Beleggingen aangehouden tegen reële waarde met waardeveranderingen in de resultatenrekening.

De contractuele looptijdverdeling van de Schuldbewijzen die per 31 december uitstonden, is als volgt:

	2007	2006	2005
2006			49.027
2007		58.535	4.088
2008	59.571	9.025	4.980
2009	12.786	9.015	6.630
2010	7.356	5.723	10.174
2011	7.038	5.586
2012	6.766
Later	8.556	7.835	8.828
Totaal schuldbewijzen	102.073	95.719	83.727

30 Achtergestelde schulden

De Achtergestelde schulden kunnen per 31 december als volgt gespecificeerd worden:

		Verzekerings-	Algemeen (incl.
	Bankbedrijf	bedrijf	eliminaties)	Totaal
31 december 2007
Schuldcomponent van de achtergestelde converteerbare obligaties	2.106		3.577	5.683
Hybride en Tier 1 leningen	5.569	599	- 2.635	3.533
Overige achtergestelde schulden	13.482	757	- 3.470	10.769
Tegen reële waarde met waardeveranderingen in de resultatenrekening	1.971			1.971
Reële waarde aanpassingen ten gevolge van hedge accounting	- 31			- 31
Totaal achtergestelde schulden	23.097	1.356	- 2.528	21.925
31 december 2006
Schuldcomponent van de achtergestelde converteerbare obligaties			1.108	1.108
Hybride en Tier 1 leningen	2.438	600	494	3.532
Overige achtergestelde schulden	10.302	819	- 1.726	9.395
Tegen reële waarde met waardeveranderingen in de resultatenrekening	1.322			1.322
Reële waarde aanpassingen ten gevolge van hedge accounting	18			18
Totaal achtergestelde schulden	14.080	1.419	- 124	15.375
31 december 2005
Schuldcomponent van de achtergestelde converteerbare obligaties			1.048	1.048
Hybride en Tier 1 leningen	2.433	599		3.032
Overige achtergestelde schulden	8.674	993	- 1.373	8.294
Tegen reële waarde met waardeveranderingen in de resultatenrekening	1.325			1.325
Reële waarde aanpassingen ten gevolge van hedge accounting	58			58
Totaal achtergestelde schulden	12.490	1.592	- 325	13.757

Het gemiddeld uitstaande bedrag aan Achtergestelde schulden bedroeg over 2007 EUR 17.352 miljoen (2006: EUR 14.808 miljoen; 2005: EUR 13.397 miljoen). Het gemiddelde rentepercentage bedroeg 5,4% over 2007 (2006: 5,3%; 2005: 5,5%).

De nominale waarde van de Achtergestelde schulden tegen reële waarde met waardeveranderingen in de resultatenrekening was op 31 december 2007 EUR 1.954 miljoen (2006: EUR 1.271 miljoen; 2005: EUR 1.208 miljoen).

30.1 CASHES

Fortis Bank nv-sa heeft op 19 december 2007 een Floating Rate Convertible and Subordinated Hybrid Obligatielening ('CASHES') zonder afloopdatum uitgegeven ten bedrage van EUR 3 miljard. De obligaties hebben een nominale waarde van EUR 250.000. De coupons zijn per kwartaal achteraf betaalbaar tegen een variabele rentevoet gelijk aan driemaands Euribor, verhoogd met 200 basispunten.

De CASHES wordt door de toezichthouders beschouwd als onderdeel van het Tier 1 vermogen en vormt een directe, door zekerheid gedekte en achtergestelde obligatie van Fortis Bank nv-sa, Fortis SA/NV en Fortis N.V., zijnde mededebiteuren. Houders van de CASHES zijn achtergesteld ten opzichte van houders van alle overige leningen, achtergestelde leningen en preferente aandelen, maar hebben voorrang ten opzichte van houders van gewone aandelen. De obligatielening zal niet in contanten worden terugbetaald. De enige terugbetalingsmogelijkheid die de houders van de CASHES hebben jegens de mededebiteuren met betrekking tot de hoofdsom van de CASHES betreffen de 125.313.283 aandelen Fortis die Fortis Bank nv-sa in onderpand heeft gegeven ten gunste van de houders van de CASHES.

De CASHES-obligaties kennen geen afloopdatum, maar kunnen naar keuze van de obligatiehouder worden omgezet in aandelen Fortis tegen een koers van EUR 23,94 per Fortis-aandeel. Vanaf 19 december 2014 worden de obligaties automatisch omgezet in aandelen Fortis indien de koers van het aandeel Fortis gedurende twintig achtereenvolgende handelsdagen gelijk is aan of hoger is dan EUR 35,91.

De CASHES wordt per 31 december als volgt in de balans gepresenteerd:

	2007
Eigen-vermogencomponent	540
Schuld component
Balans per 1 januari
Uitgegeven	2.406
Rentelasten	6
Betaalde rente	- 3
Balans per 31 december	2.409

Op het moment van uitgifte van de CASHES zijn de ontvangen bedragen gesplitst in een schuld- en een eigenvermogencomponent. De eigen-vermogencomponent is gerelateerd aan het ingesloten derivaat dat is inbegrepen in de CASHES. De schuldcomponent wordt berekend op basis van de nettocontantewaarde van de verwachte kasstromen welke samenhangen met het instrument. De eigen-vermogencomponent is het verschil tussen de ontvangen bedragen en de schuldcomponent en wordt verantwoord na aftrek van uitgestelde belasting.

30.2 MCS

Fortis Bank Nederland (Holding), Fortis Bank nv-sa, Fortis SA/NV en Fortis N.V. hebben op 7 december 2007 een Verplicht Converteerbare obligatielening ('MCS') zonder afloopdatum uitgegeven ten bedrage van EUR 2 miljard. De obligaties hebben een nominale waarde van EUR 250.000. De coupons zijn per halfjaar achteraf betaalbaar tegen een rentevoet van 8,75% per jaar.

De MCS wordt door de toezichthouders beschouwd als onderdeel van het Tier 1 vermogen en vormt een directe, door zekerheid gedekte en achtergestelde obligatie van Fortis Bank Nederland (Holding), Fortis Bank nv-sa, Fortis SA/NV en Fortis N.V. Houders van de MCS zijn achtergesteld ten opzichte van houders van alle overige leningen, achtergestelde leningen en preferente aandelen, maar hebben voorrang ten opzichte van houders van gewone aandelen.

De MCS wordt verplicht geconverteerd op 7 december 2010 in een zodanig aantal Fortis aandelen als evenredig aan de conversie eenheid per MCS op de afloopdatum (de conversie eenheid per MCS staat voor een aantal Fortis aandelen dat op een willekeurige handelsdag bepaald wordt door het uitstaande bedrag van de MCS te delen door de mimimum conversieprijs met betrekking tot die handelsdag, eventueel naar beneden afgerond op een geheel aantal Fortis aandelen). Het maximmale aantal aandelen dat door de conversie zal worden uitgegeven, bedraagt 105.386.849.

De uitgevers van de lening hebben de mogelijkheid om voor de afloopdatum de MCS te converteren (a) op enig moment tot aan 46 handelsdagen voorafgaand aan de afloopdatum in een zodanig aantal Fortis aandelen als gelijk aan de maximum proportie van de conversie-eenheid per MCS op de betreffende conversiedatum, en (b) op enig moment in een zodanig aantal Fortis aandelen als gelijk aan de 'belasting gebeurtenis' conversie-eenheid per MCS in het geval dat zekere veranderingen plaatsvinden die invloed hebben op de belastingen in Nederland of Belgie,

De houders van de MCS kunnen op elk gewenst moment kiezen om de MCS te converteren in een zodanig aantal Fortis aandelen als gelijk aan de maximum proportie van de conversie-eenheid per MCS op de betreffende conversiedatum. Daarnaast hebben de houders van de MCS de keus om de MCS, tijdens een 'vrije gebeurtenis periode' te converteren in een zodanig aantal Fortis aandelen als gelijk aan de 'vrije gebeurtenis periode' conversie-eenheid per MCS per de relevante conversiedatum,

De MCS wordt per 31 december als volgt in de balans gepresenteerd:

	2007
Eigen-vermogencomponent	- 131
Schuld component
Balans per 1 januari
Uitgegeven	2.107
Rentelasten	11
Betaalde rente	- 12
Balans per 31 december	2.106

De netto ontvangen bedragen worden vanaf de datum van uitgifte van de MCS gesplitst in een schuldcomponent en in een eigen-vermogencomponent. De berekende schuldcomponent is gebaseerd op de netto gedisconteerde waarde van de verwachte kasstromen gerelateerd aan het instrument. Het verschil tussen de ontvangen bedragen en de schuldcomponent bepaalt de eigen-vermogencomponent en wordt netto van uitgestelde belastingen gerapporteerd.

30.3 FRESH

Fortfinlux S.A. heeft op 7 mei 2002 een Floating Rate Equity-linked Subordinated Hybrid ('FRESH') obligatielening zonder afloopdatum uitgegeven ten bedrage van EUR 1.250 miljoen. De obligaties hebben een nominale waarde van EUR 250.000. De coupons zijn per kwartaal achteraf betaalbaar tegen een variabele rentevoet gelijk aan driemaands Euribor, verhoogd met 135 basispunten.

De FRESH wordt door de toezichthouders beschouwd als onderdeel van het Tier 1 vermogen en vormt een directe, door zekerheid gedekte en achtergestelde obligatie van Fortfinlux S.A., Fortis SA/NV en Fortis N.V., zijnde mededebiteuren. Houders van de FRESH zijn achtergesteld ten opzichte van houders van alle overige leningen, achtergestelde leningen en preferente aandelen, maar hebben voorrang ten opzichte van houders van gewone aandelen. Terugbetaling van de hoofdsom vindt niet in geld plaats. De houders van de FRESH kunnen ten opzicht van de mededebiteuren alleen recht doen gelden op een bedrag dat gelijk is aan 39.682.540 aandelen die Fortfinlux S.A. ten gunste van de houders van de FRESH als onderpand heeft gedeponeerd.

De FRESH-obligaties kennen geen afloopdatum, maar kunnen naar keuze van de obligatiehouder worden omgezet in aandelen Fortis tegen een koers van EUR 31,50 per Fortis-aandeel. Vanaf 7 mei 2009 worden de obligaties automatisch omgezet in aandelen Fortis indien de koers van het aandeel Fortis gedurende twintig achtereenvolgende handelsdagen gelijk is aan of hoger is dan EUR 47,25.

De FRESH wordt per 31 december als volgt in de balans gepresenteerd:

	2007	2006
Eigen-vermogencomponent	266	266
Schuld component
Balans per 1 januari	1.108	1.048
Rentelasten	128	114
Betaalde rente	- 67	- 54
Balans per 31 december	1.169	1.108

Op het moment van uitgifte van de FRESH zijn de ontvangen bedragen gesplitst in een schuld- en een eigenvermogencomponent. De eigen-vermogencomponent is gerelateerd aan het ingesloten derivaat dat is inbegrepen in de FRESH. De schuldcomponent wordt berekend op basis van de nettocontantewaarde van de verwachte kasstromen welke samen hangen met het instrument. De eigen-vermogencomponent is het verschil tussen de ontvangen bedragen en de schuldcomponent en wordt verantwoord na aftrek van uitgestelde belasting.

30.4 Overige Hybride en Tier 1 leningen

De Overige Hybride en Tier 1 leningen bestaan uit:

• een afkoopbare perpetuele cumulatieve lening van nominaal EUR 1.000 miljoen uitgegeven door Fortis Bank in 2001 met een coupon van 6,50% tot 26 september 2011 en daarna 3-maands Euro Reference Rate + 2,37%
• een rechtstreeks uitgegeven afkoopbare perpetuele lening van nominaal EUR 1.000 miljoen uitgegeven door Fortis Bank in 2004, met een coupon van 4,625% tot 27 oktober 2014 en daarna 3-maands Euro Reference Rate + 1,70%
• niet-cumulatieve gegarandeerde Trust Capital Securities van nominaal EUR 650 miljoen, in 1999 uitgegeven via Fortis Capital Funding LP en drie dochtermaatschappijen in de Verenigde Staten. Hiervan werd EUR 250 miljoen uitgegeven met een vaste coupon en EUR 400 miljoen met een variabele coupon
• niet-cumulatieve eeuwigdurende preferente aandelen zonder stemrecht voor een bedrag van EUR 450 miljoen nominaal, in 1999 uitgegeven via Fortis Capital Company Limited met een coupon van 6,25% tot 29 juni 2009 en daarna 3-maands Euribor +2,60%
• perpetuele leningen van nominaal EUR 500 miljoen uitgegeven door Fortis Hybrid Financing in 2006 met een coupon van 5,125% tot 20 juni 2016 en daarna 3-maands Euribor +2,00%.

Niet-cumulatieve gegarandeerde Trust Capital Securities

Ter versterking van de kapitaalbasis van het verzekeringsbedrijf heeft Fortis in april 1999 niet-cumulatieve gegarandeerde Trust Capital Securities uitgegeven voor EUR 650 miljoen via een speciaal daartoe opgerichte dochtermaatschappij in de Verenigde Staten, Fortis Capital Funding LP. Fortis Capital Funding LP mag uitsluitend schulden of andere effecten bezitten die groepsmaatschappijen van Fortis verschuldigd zijn. De Trust Capital Securities zijn gegarandeerd door de moedermaatschappijen van Fortis en hebben een eeuwigdurende looptijd. Na tien jaar mag Fortis echter overgaan tot contante aflossing op de betaaldatum.

De emissie bestond uit drie tranches:

• een tranche van EUR 400 miljoen met een variabele coupon van 3-maands Euribor plus 1,30% voor de eerste tien jaar en een coupon van 3-maands Euribor plus 2,30% in de jaren daarna
• een tranche van EUR 200 miljoen met een vaste coupon van 5,50% voor de eerste tien jaar en een coupon van 3-maands Euribor plus 2,30% in de jaren daarna
• een tranche van EUR 50 miljoen met een vaste coupon van 6,25% per jaar voor de gehele looptijd van het instrument welke is geclassificeerd als minderheidsbelang (zie hiervoor noot 5).

Niet-cumulatieve eeuwigdurende preferente aandelen zonder stemrecht

In juni 1999 heeft Fortis niet-cumulatieve eeuwigdurende preferente aandelen zonder stemrecht uitgegeven. Deze preferente aandelen worden door de toezichthouder in aanmerking genomen in het Tier 1 vermogen van de Bank. De emissie bestond uit twee tranches:

• een tranche van EUR 450 miljoen met een vaste coupon van 6,25% voor de eerste tien jaar en een variabele coupon van 3-maands Euribor plus 2,60% in de jaren daarna. Na tien jaar en ieder daaropvolgend jaar mag Fortis op de betaaldatum overgaan tot contante aflossing
• een tranche van EUR 200 miljoen met een vaste coupon van 7,00% voor de volledige looptijd. Fortis heeft deze tranche begin 2004 vervroegd afgelost.

Aan de preferente aandelen is een 'Support Agreement' verbonden, ten gevolge waarvan Fortis N.V., Fortis Bank, Fortis Bank Nederland (Holding) N.V. en Fortis SA/NV (de 'Supporting Companies') gezamenlijk zijn overeengekomen aan Fortis Capital Limited, indien nodig, additionele fondsen te verstrekken om Fortis Capital Limited toe te staan dividend te betalen op de preferente aandelen indien één van de 'Supporting Companies' in hetzelfde jaar dividend betaalt op zijn gewone of preferente aandelen. Volgens de voorwaarden van de 'Support Agreement' geeft elke betaling van een dividend door de 'Supporting Companies' op hun eigen aandelenkapitaal de houders van de hybride effecten automatisch het recht op ontvangst van dividend of rente, met verhaalsrecht op de 'Supporting Companies'. In theorie kan dit leiden tot een situatie waarbij de 'Supporting Companies' voldoende totale uitkeerbare reserves ter beschikking hebben om dividend te betalen op hun eigen aandelenkapitaal, maar deze potentiële betaling leidt tot een verplichting om betalingen te verrichten onder het Support Agreement waarvoor de uitkeerbare reserves van de Supporting Companies niet toereikend zouden kunnen zijn.

De toezichthouder heeft bepaald dat de hybride effecten alleen tot het Tier 1 vermogen van Fortis Bank gerekend mogen worden als zodanige maatregelen zijn genomen dat verzekerd is dat alle betalingen die door 'Supporting Companies' worden gedaan in gevolge de Support Agreement of vergelijkbare overeenkomsten en die worden veroorzaakt door een dividendbetaling, worden gemaximeerd tot het niveau van de gezamenlijke uitkeerbare reserves van de 'Supporting Companies'. Om aan deze voorwaarde te kunnen voldoen, heeft de Raad van Bestuur besloten dat Fortis SA/NV en Fortis N.V. geen dividend zullen uitkeren op hun gewone en preferente aandelen of andere financiële instrumenten (indien van toepassing), tenzij het totaal van de uitkeerbare reserves van de Fortis SA/NV en Fortis N.V. toereikend is om te voldoen aan alle dividendbetalingen verbonden aan hun respectievelijke gewone aandelen, preferente aandelen en andere financiële instrumenten alsook aan de mogelijk te betalen bedragen in hetzelfde boekjaar op grond van hun verplichting onder 'Support Agreements'.

Rechtstreeks door Fortis Bank uitgegeven hybride leningen

In 2001 en 2004 heeft Fortis Bank rechtstreeks eeuwigdurende hybride leningen uitgeven, beide keren voor EUR 1.000 miljoen nominaal. Beide leningen hebben sterk vergelijkbare kenmerken. Beide leningen hebben geen vaste afloopdatum. Na tien jaar mag de uitgevende instelling overgaan tot volledige of gedeeltelijke aflossing. De leningen vallen onder een Support Agreement die is aangegaan door Fortis SA/NV en Fortis N.V.

Hybride leningen uitgegeven door Fortis Hybrid Financing

In 2006 heeft Fortis de Luxemburgse vennootschap met beperkte aansprakelijkheid 'Fortis Hybrid Financing' opgericht. Deze vennootschap heeft uitsluitend tot doel solvabiliteitsvermogen aan te trekken voor Fortis SA/NV en Fortis N.V. en de werkmaatschappijen van de Fortis Groep door de uitgifte van effecten die onderling gelijkgesteld zijn en de opbrengst daarvan te beleggen in instrumenten (andere dan gewone aandelen) die zijn uitgegeven door een bank- of verzekeringsbedrijf van Fortis en worden aangemerkt als solvabiliteitsvermogen voor die werkmaatschappij.

Fortis Hybrid Financing heeft in juni 2006 een eerste uitgifte gedaan van een eeuwigdurende lening voor een bedrag van EUR 500 miljoen nominaal. De eeuwigdurende lening is niet aflosbaar naar keuze van de houders, maar kan uitsluitend na tien jaar naar keuze van de uitgevende instelling worden afgelost.

De leningen vallen onder een Support Agreement en een achtergestelde garantie die zijn aangegaan door Fortis SA/NV en Fortis N.V.

30.5 Overige achtergestelde schulden

De Overige achtergestelde schulden hebben betrekking op:

• obligaties luidende in diverse valuta's voor EUR 10.610 miljoen (2006: EUR 9.028 miljoen; 2005: EUR 8.652 miljoen) met een gemiddelde coupon van 5,0% (2006: 4,9%; 2005: 5,2%)
• eeuwigdurende leningen in diverse valuta's voor EUR 158 miljoen (2006: EUR 436 miljoen; 2005: EUR 968 miljoen) met een gemiddelde coupon van 5,4% (2006: 5,3%; 2005: 5,4%).

Fortis heeft geselecteerde achtergestelde schulden gekoppeld aan derivaten en gelijksoortige beleggingen verantwoord tegen reële waarde in de resultatenrekening om een administratieve mismatch te voorkomen.

Fortis dekt het renterisico van achtergestelde schulden met vaste rente op portefeuillebasis (macro hedging) af met gebruik van renteswaps. De afgedekte schulden zijn achtergestelde uitgiften met de volgende kenmerken:

• luidend in lokale valuta (euro)
• vaste looptijd
• vaste hoofdsommen
• vaste rentebetalingsdata
• zonder renteopties of ingesloten derivaten
• verantwoord op basis van geamortiseerde kosten.

Van de achtergestelde schulden met deze kenmerken wordt een portefeuille gevormd waaraan het afgedekte item wordt gerelateerd. Achtergestelde schulden opgenomen in een portefeuille-afdekking voor renterisico moeten het risico dat wordt afgedekt delen. De kasstromen worden gealloceerd aan maandelijkse intervallen op basis van de contractuele vervaldata.

De afdekkingsinstrumenten zijn 'plain vanilla' renteswaps gesloten met externe tegenpartijen tegen de ten tijde van de transactie geldende markttarieven.

Veranderingen in de reële waarde van de achtergestelde schulden die het gevolg zijn van het afgedekte renterisico worden verantwoord als Reële waardeaanpassingen ten gevolge van hedge accounting ten einde de boekwaarde van achtergestelde schulden te corrigeren. Het verschil tussen de reële waarde en de boekwaarde van de afgedekte achtergestelde schulden ten tijde van de eerste verantwoording van de afdekking wordt afgeschreven over de resterende looptijd van de afgedekte post en wordt eveneens verantwoord als Reële-waardeaanpassingen ten gevolge van hedge accounting.

31 Overige financieringen

De Overige financieringen zijn per 31 december als volgt:

	2007	2006	2005
Verplichting tot teruggave van effecten	1.605
Financiële leaseverplichtingen	82	33	39
Onderhandse leningen	646	518	649
Deposito's dienende als onderpand	195	895	331
Overige	490	703	680
Totaal overige financieringen	3.018	2.149	1.699

Fortis maakt gebruik van specifieke kasstroomafdekkingsinstrumenten, zoals vreemde valuta swaps, om de risico's af te dekken die voortvloeien uit fluctuaties in de US dollars samenhangend met het terugbetalen van interest dragende leningen die genoteerd zijn in US dollars. De lijn Overige omvat een afgedekte lening met een looptijd van 10 jaar met een nominaal bedrag van USD 100 miljoen uitgegeven in maart 2004 tegen een rente van 5,875%.

De wijzigingen in de reële waarde van het afdekkingsinstrument worden verantwoord in het eigen vermogen, terwijl een niet-effectieve afdekking direct in de resultatenrekening wordt verantwoord.

De voorwaarden van de vreemde valuta swap overeenkomst zijn in overeenstemming met die van de rentedragende leningen.

Financiële leaseverplichtingen

De verplichtingen van Fortis inzake financiële lease-overeenkomsten kunnen als volgt worden weergegeven:

						Contante waarde
			Minimum			van minimum
			leasebetalingen			leasebetalingen
	2007	2006	2005	2007	2006	2005
Tot 3 maanden	42	3	3	42	3	2
3 maanden tot 1 jaar	14	9	7	13	8	7
1 jaar tot 5 jaar	26	21	30	23	18	26
Langer dan 5 jaar	5	6	5	4	4	4
Totaal	87	39	45	82	33	39
Toekomstige financieringslasten	5	6	6

Overige

De looptijdverdeling van de Overige financieringen, exclusief financiële leaseverplichtingen, is als volgt:

	2007	2006	2005
Tot 3 maanden	2.009	1.202	1.145
3 maanden tot 1 jaar	161	168	74
1 jaar tot 5 jaar	391	421	87
Langer dan 5 jaar	375	325	354
Totaal	2.936	2.116	1.660

32 Voorzieningen

De Voorzieningen over het jaar eindigend op 31 december zijn als volgt samengesteld:

		Verzekerings-	Algemeen (incl.
	Bankbedrijf	bedrijf	eliminaties)	Totaal
31 december 2007
Verbintenissen tot kredietverstrekking	447			447
Herstructurering	43	16		59
Overige	351	42		393
Totaal voorzieningen	841	58		899
31 december 2006
Verbintenissen tot kredietverstrekking	229	1		230
Herstructurering	133	16		149
Overige	355	83		438
Totaal voorzieningen	717	100		817
31 december 2005
Verbintenissen tot kredietverstrekking	230		1	231
Herstructurering	204	23		227
Overige	361	88		449
Totaal voorzieningen	795	111	1	907

De Voorzieningen voor kredietverplichtingen zijn de voorzieningen voor kredietrisico's op de kredietverplichtingen van Fortis die buiten de balans zijn verantwoord en die individueel of op portefeuillebasis zijn geïdentificeerd als onderhevig aan waardeverminderingen. Het bedrag van de bijzondere waardevermindering is de contante waarde van de kasstromen die Fortis naar verwachting dient te voldoen om aan de verplichtingen te voldoen.

De Voorzieningen voor herstructurering hebben betrekking op de kosten van een door het management van Fortis aangekondigd herstructureringsplan. Deze voorzieningen hangen samen met de integratie van recent overgenomen ondernemingen en met het verder stroomlijnen van de wereldwijde Fortis organisatie en infrastructuur. In de Voorziening voor herstructurering zijn mede begrepen voorzieningen voor personeel en andere operationele kosten.

De Voorzieningen voor voortijdig vertrek zijn gebaseerd op overeenkomsten in de collectieve arbeidsovereenkomst. De voorzieningen worden getroffen bij het afsluiten van de collectieve arbeidsovereenkomst. De uitgaande kasstromen zijn in overeenstemming met het bepaalde in de collectieve arbeidsovereenkomst. De Voorziening voor het verhogen van de kwaliteit van het management, zoals aangekondigd eind 2005, had een horizon van een jaar en het benutten van deze voorziening verklaart in belangrijke mate de daling van de voorziening voor herstructurering in 2006.

De Overige voorzieningen bestaan uit voorzieningen voor fiscale zaken, juridische zaken en joint ventures. De Voorziening voor fiscale en juridische zaken is gebaseerd op de best mogelijke schattingen zoals beschikbaar op jaareinde waarbij rekening wordt gehouden met de adviezen van juridische en fiscale adviseurs. Het tijdstip van de uitgaande kasstromen die samenhangen met deze voorzieningen is per definitie onzeker, gezien de onvoorspelbaarheid van de uitkomst van en de tijd die gemoeid is met het afwikkelen van geschillen.

De Voorziening voor joint ventures heeft betrekking op joint ventures met een negatief vermogen op basis van IFRS. De voorziening is in 2007 vrijgevallen (2006: EUR 53 miljoen; 2005: EUR 22 miljoen).

Het verloop van de Voorzieningen gedurende het jaar is als volgt:

	Verbintenissen tot
	kredietverstrekking	Herstructurering	Overige	Totaal
Per 1 januari 2006	231	227	449	907
Aan- en verkoop van dochterondernemingen
Toename voorzieningen	75	60	82	217
Terugname niet-gebruikte voorzieningen	- 100	- 36	- 43	- 179
Aanwendingen in de loop van het jaar		- 116	- 37	- 153
Impact disconteringsvoet		1		1
Omrekeningsverschillen	- 6		- 6	- 12
Overige	30	13	- 7	36
Per 31 december 2006	230	149	438	817
Aan- en verkoop van dochterondernemingen			- 53	- 53
Toename voorzieningen	370	47	76	493
Terugname niet-gebruikte voorzieningen	- 151	- 96	- 25	- 272
Aanwendingen in de loop van het jaar		- 29	- 41	- 70
Impact disconteringsvoet
Omrekeningsverschillen	- 4		2	- 2
Overige	2	- 12	- 4	- 14
Per 31 december 2007	447	59	393	899

33 Acute en uitgestelde belastingen

De belastingpositie per 31 december kan als volgt worden samengevat:

			2007			2006			2005
	Actueel	Uitgesteld	Totaal	Actueel	Uitgesteld	Totaal	Actueel	Uitgesteld	Totaal
Activa	471	2.500	2.971	470	991	1.461	430	1.500	1.930
Verplichtingen	1.133	1.357	2.490	1.369	1.364	2.733	1.201	2.428	3.629

De acute en uitgestelde belastingvorderingen zijn begrepen onder Overlopende rente en overige activa (zie noot 24).

Een nadere detaillering van de uitgestelde winstbelastingen per 31 december is als volgt:

						Resultaten-
			Balans			rekening
	2007	2006	2005	2007	2006	2005
Uitgestelde belastingvorderingen op:
Activa aangehouden voor handelsdoeleinden
(handelsportefeuille effecten/afgeleide
financiële instrumenten / overige activa aangehouden
voor handelsdoeleinden)	38	148	225	- 109	- 79	95
Verplichtingen aangehouden voor handelsdoeleinden (verkochte effecten/
afgeleide financiële instrumenten / overige handelsschulden)	213	138	432	- 37	- 295	- 507
Beleggingen (tot einde looptijd aangehouden / beschikbaar voor verkoop)	414	15	8	- 17	- 2	- 9
Vastgoedbeleggingen	11	5	24	2	- 19	- 2
Materiële vaste activa	36	41	34	- 3	13	- 31
Immateriële vaste activa (exclusief goodwill)	5	3	2	3	1
Verzekeringspolis en claim reserves	430	657	563	- 86	231	- 12
Vorderingen op klanten	194	152	107	42	51	1
Bijzondere waardeverminderingen op leningen	167	227	163	- 54	66	61
Schuldbewijzen en achtergestelde schulden	46	21	51	25	- 29	37
Voorzieningen voor pensioenen en uitkeringen na uitdiensttreding	352	390	431	- 33	- 42	44
Overige voorzieningen	258	174	612	88	- 401	27
Overlopende kosten en vooruit ontvangen opbrengsten	44	27	6	15	21	- 6
Niet-aangewende compensabele verliezen	1.473	333	172	1.150	161	21
Overige	156	234	516	- 107	- 299	162
Bruto uitgestelde belastingvorderingen	3.837	2.565	3.346	879	- 622	- 119
Niet-erkende uitgestelde belastingvorderingen	- 161	- 131	- 107	- 51	- 21	- 29
Netto uitgestelde belastingvorderingen	3.676	2.434	3.239	828	- 643	- 148
Uitgestelde belastingverplichtingen op:
Activa aangehouden voor handelsdoeleinden
(handelsportefeuille effecten/afgeleide
financiële instrumenten / overige activa aangehouden
voor handelsdoeleinden)	527	133	181	- 284	8	217
Verplichtingen aangehouden voor handelsdoeleinden (verkochte effecten/
afgeleide financiële instrumenten / overige handelsschulden)	1	1	5	- 1	5	48
Beleggingen (tot einde looptijd aangehouden / beschikbaar voor verkoop)	101	645	1.827	44	68	67
Vastgoedbeleggingen	114	74	267	- 2	196	- 5
Materiële vaste activa	539	543	376	10	- 167	12
Immateriële vaste activa (exclusief goodwill)	189	145	22	- 44	- 115	3
Vorderingen op klanten	84	113	167	45	54	- 41
Bijzondere waardeverminderingen op leningen	9	8	21	- 1	13	- 2
Schuldbewijzen en achtergestelde schulden	36	26	49	- 11	23	- 8
Overige voorzieningen	132	125	116	- 5	- 7	- 54
Overlopende acquisitiekosten	164	174	214	11	39	28
Vooruitbetaalde lasten en overlopende baten	84	67	13	- 16	- 53	- 25
Belastingvrij gerealiseerde reserves	50	52	58	2	5	- 10
Overige	503	701	851	195	202	- 41
Totaal uitgestelde belastingverplichtingen	2.533	2.807	4.167	- 57	271	189
Uitgestelde belastingopbrengsten (lasten)				771	- 372	41
Netto uitgestelde belastingen	1.143	- 373	- 928

Uitgestelde belastingvorderingen en belastingverplichtingen worden gesaldeerd wanneer er sprake is van een wettelijk afdwingbaar recht om acute belastingvorderingen te salderen met acute belastingverplichtingen en de uitgestelde belastingen dezelfde belastingautoriteit betreffen. De volgende salderingen zijn toegepast:

	2007	2006	2005
Uitgestelde belastingvorderingen	2.500	991	1.500
Uitgestelde belastingverplichtingen	1.357	1.364	2.428
Netto uitgestelde belastingen	1.143	- 373	- 928

Per 31 december 2007 bedraagt het totaal van uitgestelde en acute belasting met betrekking tot bedragen die begrepen zijn in het eigen vermogen respectievelijk EUR 144 miljoen negatief en EUR 4 miljoen (2006: EUR 617 miljoen en EUR 1 miljoen; 2005: EUR 1.543 miljoen en EUR 4 miljoen negatief).

Uitgestelde belastingvorderingen worden verantwoord voorzover het waarschijnlijk is dat er voldoende toekomstige resultaten zullen zijn waarmee de uitgestelde belastingvordering verrekend kan worden. Er zijn geen uitgestelde belastingvorderingen verantwoord (2007: EUR 698 miljoen; 2006: EUR 416 miljoen; 2005: EUR 351 miljoen) met betrekking tot niet benutte belastingverliezen en belastingwinsten die ongelimiteerd in de tijd kunnen worden doorgeschoven.

Uitgestelde belastingvorderingen welke afhangen van toekomstige belastbare winsten die de winsten die voortvloeien uit het terugboeken van bestaande tijdelijke belastingverschillen overtreffen, bedragen EUR 848 miljoen (2006: EUR 30 miljoen; 2005: EUR 13 miljoen). De uitgestelde belastingvorderingen zijn verantwoord op basis van de verwachting dat in de toekomst voldoende belastbare winsten zullen worden gegenereerd om deze belastingvorderingen te innen.

34 Overlopende rente en overige verplichtingen

De samenstelling van de Overlopende rente en overige verplichtingen is per 31 december als volgt:

		Verzekerings-	Algemeen (incl.
	Bankbedrijf	bedrijf	eliminaties)	Totaal
31 december 2007
Uitgestelde baten	718	51		769
Overlopende rente	33.742	250	- 129	33.863
Overlopende lasten	2.640	134	- 37	2.737
Derivaten gehouden voor afdekkingsdoeleinden	245	2	- 1	246
Verplichtingen voor plannen met vaste toezeggingen	2.223	911	- 29	3.105
Overige personeelsvoordelen	1.132	213	1	1.346
Handelsschulden	1.129	291	- 15	1.405
Schulden aan agenten, polishouders en tussenpersonen	4	1.107	- 1	1.110
BTW en overige te betalen belastingen	145	87	20	252
Te betalen dividenden	5		46	51
Te betalen dividenden aan polishouders		1		1
Schulden aan herverzekeraars		161		161
Overige verplichtingen	19.481	1.241	- 27	20.695
Totaal	61.464	4.450	- 172	65.742
31 december 2006
Uitgestelde baten	597	12		609
Overlopende rente	24.439	208	- 91	24.556
Overlopende lasten	1.859	88	- 9	1.938
Derivaten gehouden voor afdekkingsdoeleinden	196	1	- 2	195
Verplichtingen voor plannen met vaste toezeggingen	2.333	848	- 88	3.093
Overige personeelsvoordelen	1.037	209	112	1.358
Handelsschulden	869	280		1.149
Schulden aan agenten, polishouders en tussenpersonen	2	1.160	- 1	1.161
BTW en overige te betalen belastingen	118	77	5	200
Te betalen dividenden	8		25	33
Te betalen dividenden aan polishouders		1		1
Schulden aan herverzekeraars		173		173
Overige verplichtingen	16.018	1.452	15	17.485
Totaal	47.476	4.509	- 34	51.951
31 december 2005
Uitgestelde baten	531	36	- 1	566
Overlopende rente	19.231	201	- 131	19.301
Overlopende lasten	1.168	86	- 8	1.246
Derivaten gehouden voor afdekkingsdoeleinden	1.842			1.842
Verplichtingen voor plannen met vaste toezeggingen	2.390	832	- 67	3.155
Overige personeelsvoordelen	888	258	113	1.259
Handelsschulden	1.326	197	6	1.529
Schulden aan agenten, polishouders en tussenpersonen	12	1.107	- 2	1.117
BTW en overige te betalen belastingen	86	85	4	175
Te betalen dividenden	5		23	28
Schulden aan herverzekeraars		156		156
Overige verplichtingen	13.241	1.456	- 60	14.637
Totaal	40.720	4.414	- 123	45.011

Onder Derivaten aangehouden voor afdekkingsdoeleinden worden de negatieve reële waarden van alle derivaten die kwalificeren als afdekkingsinstrument in reële waarde afdekkingen en kasstroomafdekkingen verantwoord. Het bedrag dat samenhangt met reële waarde afdekkingen bedraagt EUR 243 miljoen (2006: EUR 185 miljoen; 2005: EUR 1.828 miljoen) en voor de kasstroomafdekkingen is het bedrag EUR 3 miljoen (2006: EUR 11 miljoen; 2005: EUR 14 miljoen). De afdekkingstrategieën worden nader toegelicht in noot 7.

Nadere details over de verplichtingen voor plannen met vaste toezeggingen zijn te vinden in noot 9. Overige personeelsvoordelen hebben betrekking op andere lange-termijn personeelsbeloningen (zie noot 9), sociale lasten en afvloeiingsregelingen.

Alle aan- en verkopen van financiële activa met verplichte levering binnen een tijdsbestek dat is voorgeschreven door regelgeving of marktconventie worden opgenomen op de transactiedatum, zijnde de datum waarop Fortis toetreedt tot de contractuele bepalingen van het instrument.

De regel Overige verplichtingen bevat de boekwaarde van niet-afgeleide financiële instrumenten die dienen als afdekkingsinstrumenten voor netto investeringshedges ten bedrage van EUR 1.784 miljoen (2006: EUR 1.421 miljoen; 2005: EUR 1.288 miljoen). Een bedrag van EUR 834 miljoen (2006: EUR 368 miljoen; 2005: EUR 337 miljoen) behoort tot niet-afgeleide financële verplichtingen die als indekkingsinstrument dienen voor reële waarde-afdekkingen. Het overige deel van de regel Overige verplichtingen bevat hoofdzakelijk het saldo van de tijdelijke verschillen tussen de bedragen op de aankoop- en leveringsdatum.

35 Derivaten

Onder derivaten worden swaps, forwards, futures en optiecontracten verstaan. Voor alle derivaattypen wordt de waarde afgeleid van onderliggende rentetarieven, valutakoersen, goederenprijzen, aandelenkoersen of kredietinstrumenten.

Een derivatencontract kan op een beurs of over-the-counter (OTC) worden verhandeld. Ter beurze verhandelde derivaten, zoals futures en opties, zijn gestandaardiseerd en brengen door de margeverplichtingen, die door de verschillende beurzen opgelegd worden, over het algemeen geen significant tegenpartij-risico met zich mee. Over-the-counter verhandelde derivatencontracten worden onderling door contractpartijen overeengekomen. Onder overige derivaten zijn begrepen de in sommige contracten ingesloten (embedded) derivaten. Het hybride (gecombineerd) instrument omvat tevens een niet-derivaat basiscontract (host contract). Dit heeft tot gevolg dat bepaalde kasstromen van het gecombineerde instrument op dezelfde wijze variëren als een afgescheiden derivaat.

De notionele bedragen worden niet als activa of verplichtingen in de balans opgenomen en zijn geen afspiegeling van de potentiële winst of het verlies waarmee een dergelijke transactie gepaard kan gaan. Het risico dat Fortis loopt wanneer een tegenpartij zijn verplichtingen niet kan nakomen, is beperkt tot de positieve netto-vervangingswaarde van de derivaten-contracten.

Renteswaps zijn contractuele overeenkomsten tussen twee partijen op grond waarvan rente kasstromen in dezelfde valuta worden uitgewisseld. Deze verplichtingen worden berekend op basis van verschillende rentetypen. Bij de meeste renteswaps vindt een netto-uitwisseling van kasstromen plaats. Dit bestaat uit het verschil tussen de vaste en variabele rentebetalingen. Fortis maakt onder meer gebruik van renteswaps om de rentekenmerken van bepaalde activa en verplichtingen te wijzigen. Zo kan bijvoorbeeld uit hoofde van langlopende schulden een renteswap worden aangegaan om een rente-instrument met een vast rentetarief om te zetten in een rente-instrument met een variabel tarief, teneinde de rentemismatch te verminderen. Daarnaast gebruikt Fortis renteswaps om het risico van koersfluctuaties van de handelsportefeuille effecten af te dekken.

Rentefutures worden ter beurze verhandeld en betreffen een verplichting om effecten of een geldmarktinstrument te kopen of verkopen op een vastgestelde datum in de toekomst tegen een vooraf bepaalde prijs.

Renteforwards worden over-the-counter verhandeld en zijn afgeleide instrumenten waarbij twee partijen een rentetarief en -periode overeenkomen die als referentiepunt worden gebruikt voor de berekening van een nettobetaling die door de ene partij aan de andere partij moet worden gedaan, afhankelijk van de marktrente die geldt op een bepaald moment in de toekomst.

Rente-opties worden gebruikt als bescherming tegen het renterisico en zijn opties waarbij de verkoper zich verplicht aan de koper een renteverschil te betalen in ruil voor een door de koper betaalde premie. Dit renteverschil is het verschil tussen de huidige rente en een afgesproken rentetarief voor een notioneel bedrag. Bij alle rentecontracten is het risico van een verlies gedurende de looptijd afhankelijk van de rentestand.

Valutaswaps zijn, in hun eenvoudigste vorm, contractuele overeenkomsten op grond waarvan zowel periodieke als eenmalige betalingen in verschillende valuta worden geruild. De waarde van deze contracten is afhankelijk van de expiratiedatum, de rentetarieven, valutakoersen en de timing van de betalingen.

Valutacontracten, waaronder spot-, forward- en futurecontracten, zijn overeenkomsten om betalingen in verschillende valuta's op een bepaalde datum te ruilen tegen een vooraf overeengekomen wisselkoers. Deze contracten hebben tot doel de netto investerings- en valutaposities af te dekken.

Valuta-optiecontracten lijken op rente-optiecontracten maar zijn gebaseerd op valutakoersen in plaats van rentetarieven. De waarde van deze contracten wordt gedurende de looptijd groter of kleiner naarmate de valutakoersen en rente fluctueren.

Voor ter beurze verhandelde rentefutures, opties en valutacontracten geldt dat het buiten de balans kredietrisico voor Fortis beperkt is, aangezien deze transacties tot stand komen op georganiseerde beurzen die de verplichting van de tegenpartij overnemen en over het algemeen eisen dat er zekerheden worden gestort en dat margeverplichtingen dagelijks worden afgerekend.

Goederenforwards en futures zijn contracten waarbij de onderliggende waarde een bepaald product is. Een goederenswap is een swap waarbij kasstromen worden uitgewisseld op basis van het onderliggende product. Een goederenoptie is het recht om goederencontracten te kopen of verkopen tegen een vaste prijs tot een specifiek tijdstip.

Kredietderivaten bieden de mogelijkheid om kredietrisico te separeren alsmede af te zonderen van het instrument waaraan het derivaat verbonden is. Hierdoor kan het kredietrisico worden overgedragen aan een andere partij. Bij een credit default swap betaalt de koper/begunstigde een premie voor het recht om een obligatie terug te verkopen aan de verkoper/garantiegever indien een bepaalde kredietgebeurtenis plaatsvindt.

Een total return swap is een contract waarbij de begunstigde er mee instemt om de garantiegever de totale opbrengst van de onderliggende-activa, welke bestaat uit alle contractuele betalingen alsook elke waardevermeerdering van de reële waarde in de onderliggende activa, te vergoeden.

Aandelenderivaten hebben betrekking op aandelenswaps, opties, forwards en futures. Een aandelenswap is een swap waarbij de kasstromen die uitgewisseld worden, gebaseerd zijn op de totale opbrengst van een bepaalde beursindex of individuele aandelen en een rentetarief (vast of variabel). Aandelenopties geven het recht tot koop (in geval van een call optie) of verkoop (in het geval van een put optie) van een vaste hoeveelheid aandelen, tegen een vooraf bepaalde prijs, voor of op een uiterlijke datum.

35.1 Derivaten aangehouden voor handelsdoeleinden

De Derivaten aangehouden voor handelsdoeleinden waren per 31 december als volgt samengesteld:

		Activa		Verplichtingen
		Notioneel		Notioneel
	Reële waarde	bedrag	Reële waarde	bedrag
2007
Valutacontracten
Forwards en futures	984	222.804	1.299	222.654
Rente- en valutaswaps	447	17.815	449	17.693
Opties	759	69.358	571	68.253
Totaal	2.190	309.977	2.319	308.600
Rentecontracten
Forwards en futures	16	104.943	35	21.313
Swaps	13.200	1.490.716	14.489	1.490.843
Opties	5.805	865.183	6.016	854.238
Totaal	19.021	2.460.842	20.540	2.366.394
Commodity contracten
Forwards en futures		9.468	96	9.763
Swaps	931	10.388	780	8.687
Opties	348	1.053	257	1.044
Totaal	1.279	20.909	1.133	19.494
Aandelen-/Indexcontracten
Forwards en futures	1	990	7	1.962
Swaps	368	30.414	1.081	14.480
Opties en warrants	4.300	34.993	6.478	43.167
Totaal	4.669	66.397	7.566	59.609
Kredietderivaten
Swaps	1.474	23.980	1.369	24.372
Totaal	1.474	23.980	1.369	24.372
Overige	215	894	594	1.203
Balans per 31 december 2007	28.848	2.882.999	33.521	2.779.672
Reële waarde gebaseerd op marktgegevens	1.910		2.702
Reële waarde verkregen via een waarderingstechniek	26.938		30.819
Totaal	28.848		33.521
Niet op een beurs verhandeld (OTC)	28.369	2.735.200	33.188	2.720.386
Beursgenoteerde derivaten	480	147.799	333	59.286
Totaal	28.848	2.882.999	33.521	2.779.672

		Activa		Verplichtingen
		Notioneel		Notioneel
	Reële waarde	bedrag	Reële waarde	bedrag
2006
Valutacontracten
Forwards en futures	702	164.373	680	164.545
Rente- en valutaswaps	308	15.472	248	15.232
Opties	323	53.551	284	52.894
Totaal	1.333	233.396	1.212	232.671
Rentecontracten
Forwards en futures	13	14.659	13	13.194
Swaps	11.093	1.296.418	12.863	1.296.483
Opties	5.564	616.084	5.533	611.557
Totaal	16.670	1.927.161	18.409	1.921.234
Commodity contracten
Forwards en futures	553	12.245	463	11.706
Swaps	92	924	64	994
Opties	249	544	247	577
Totaal	894	13.713	774	13.277
Aandelen-/Indexcontracten
Forwards en futures	2	2.946		4.995
Swaps	554	9.339	277	21.215
Opties en warrants	1.905	18.586	3.256	28.394
Totaal	2.461	30.871	3.533	54.604
Kredietderivaten
Opties		72
Swaps	132	15.341	192	17.320
Totaal	132	15.413	192	17.320
Overige	55	323	266	481
Balans per 31 december 2006	21.545	2.220.877	24.386	2.239.587
Reële waarde gebaseerd op marktgegevens	1.287		1.124
Reële waarde verkregen via een waarderingstechniek	20.258		23.262
Totaal	21.545		24.386
Niet op een beurs verhandeld (OTC)	21.010	2.185.009	24.065	2.195.470
Beursgenoteerde derivaten	535	35.868	321	44.117
Totaal	21.545	2.220.877	24.386	2.239.587

		Activa		Verplichtingen
		Notioneel		Notioneel
	Reële waarde	bedrag	Reële waarde	bedrag
2005
Valutacontracten
Forwards en futures	495	233.902	358	233.888
Rente- en valutaswaps	616	14.508	575	14.012
Opties	348	50.322	279	49.086
Totaal	1.459	298.732	1.212	296.986
Rentecontracten
Forwards en futures	34	24.082	19	30.877
Swaps	12.340	1.302.494	13.412	1.289.358
Opties	7.115	434.091	6.969	423.556
Totaal	19.489	1.760.667	20.400	1.743.791
Commodity contracten
Forwards en futures		2	1	14
Swaps	21	209	12	209
Opties	118	639	129	602
Totaal	139	850	142	825
Aandelen-/Indexcontracten
Forwards en futures		447	19	2.245
Swaps	408	9.381	93	11.751
Opties en warrants	1.998	13.011	2.591	16.596
Totaal	2.406	22.839	2.703	30.592
Kredietderivaten
Swaps	236	17.397	159	4.795
Totaal	236	17.397	159	4.795
Overige	60	1.007	187	696
Balans per 31 december 2005	23.789	2.101.492	24.803	2.077.685
Reële waarde gebaseerd op marktgegevens	1.685		666
Reële waarde verkregen via een waarderingstechniek	22.104		24.137
Totaal	23.789		24.803
Niet op een beurs verhandeld (OTC)	23.632	2.074.973	24.677	2.046.691
Beursgenoteerde derivaten	157	26.519	126	30.994
Totaal	23.789	2.101.492	24.803	2.077.685

35.2 Derivaten aangehouden voor afdekking ('hedging')

De Derivaten aangehouden voor afdekking (hedging) bestaan voornamelijk uit reële waarde afdekkingen. Fortis gebruikt derivaten, met name renteswaps, voor het afdekken van posities bij het beheer van de eigen activa- en verplichtingenportefeuilles en voor het afdekken van structurele posities. Fortis kan hierdoor het marktrisico beperken dat anders zou ontstaan door structurele ongelijkheden tussen de looptijden en andere kenmerken van zijn activa en verplichtingen.

De Derivaten aangehouden voor afdekking zijn per 31 december als volgt samengesteld:

		Activa		Verplichtingen
		Notioneel		Notioneel
	Reële waarde	bedrag	Reële waarde	bedrag
2007
Valutacontracten
Forwards en futures
Rente- en valutaswaps		105	3	104
Totaal		105	3	104
Rentecontracten
Forwards en futures		14
Swaps	1.297	51.400	243	51.384
Totaal	1.297	51.414	243	51.384
Balans per 31 december 2007	1.297	51.520	246	51.488
Reële waarden gebaseerd op marktgegevens	1.208		108
Reële waarden verkregen via een waarderingstechniek	89		138
Totaal	1.297		246
Niet op een beurs verhandeld (OTC)	1.297	51.520	246	51.488

		Activa		Verplichtingen
		Notioneel		Notioneel
	Reële waarde	bedrag	Reële waarde	bedrag
2006
Valutacontracten
Forwards en futures	10	65	10	67
Rente- en valutaswaps	1	431	3	432
Totaal	11	496	13	499
Rentecontracten
Swaps	537	51.035	182	51.027
Totaal	537	51.035	182	51.027
Balans per 31 december 2006	548	51.531	195	51.526
Reële waarde gebaseerd op marktgegevens	478		32
Reële waarde verkregen via een waarderingstechniek	70		163
Totaal	548		195
Niet op een beurs verhandeld (OTC)	548	51.531	195	51.526
2005
Valutacontracten
Forwards en futures	13	123	14	124
Rente- en valutaswaps	83	826	91	826
Totaal	96	949	105	950
Rentecontracten
Swaps	219	43.504	1.737	43.508
Opties	1	720
Totaal	220	44.224	1.737	43.508
Balans per 31 december 2005	316	45.173	1.842	44.458
Reële waarde gebaseerd op marktgegevens	302		1.290
Reële waarde verkregen via een waarderingstechniek	14		552
Totaal	316		1.842
Niet op een beurs verhandeld (OTC)	316	45.173	1.842	44.458

36 Reële waarde van financiële activa en financiële verplichtingen

In de volgende tabel zijn de boekwaarde en de reële waarde weergegeven van de financiële activa en financiële verplichtingen, die op de geconsolideerde balans van Fortis niet tegen reële waarde zijn gewaardeerd. De tabel is aangevuld met een beschrijving van de gebruikte methodes om de reële waarde van de financiële instrumenten te bepalen.

		2007		2006		2005
	Boek	Reële	Boek	Reële	Boek	Reële
	waarde	waarde	waarde	waarde	waarde	waarde
Activa
Geldmiddelen en kasequivalenten	26.360	26.138	20.413	20.416	21.822	21.734
Vorderingen op banken	119.036	119.129	90.131	90.300	81.002	81.388
Vorderingen op klanten	316.308	314.402	286.459	290.004	280.759	285.792
Beleggingen tot einde looptijd aangehouden	4.234	4.301	4.505	4.642	4.670	4.841
Herverzekering en overige vorderingen	9.718	9.672	9.187	9.183	9.557	9.520
Totaal financiële activa	475.656	473.642	410.695	414.545	397.810	403.275
Verplichtingen
Schulden aan banken	192.431	192.285	177.481	177.482	175.183	175.621
Schulden aan klanten	262.298	261.211	259.258	258.739	259.064	258.572
Schuldbewijzen	102.073	102.250	90.686	90.833	77.266	78.223
Achtergestelde schulden	21.925	22.201	15.375	15.711	13.757	13.196
Overige financieringen	3.018	3.030	2.149	2.199	1.699	1.579
Totaal financiële verplichtingen	581.745	580.977	544.949	544.964	526.969	527.191

De reële waarde is de waarde waartegen een actief kan worden verhandeld, of een verplichting kan worden afgewikkeld, tussen terzake goed geïnformeerde, tot een transactie bereid zijnde partijen. Deze partijen zijn onafhankelijk.

Fortis gebruikt de volgende hiërarchie voor het bepalen van de reële waarde van financiële instrumenten:

• genoteerde prijzen in een actieve markt
• waarderingsmethoden
• en kostprijs.

Indien een financieel instrument wordt verhandeld in een actieve en liquide markt is de genoteerde prijs of waarde de beste indicator voor de reële waarde en wordt deze gehanteerd. Er wordt geen aanpassing gemaakt op de reële waarde van een groot pakket aandelen, tenzij er een bindende afspraak is gemaakt om de aandelen te verkopen tegen een andere prijs dan de marktprijs. De meest geschikte marktprijs voor een actief in bezit of een uit te geven passief is de huidige laatprijs, en voor een aan te kopen actief of een passief in bezit, de biedprijs. Indien Fortis activa en verplichtingen bezit met tegengestelde marktrisico's worden middenkoersen gebruikt als basis voor het bepalen van de reële waarde.

Als er geen marktprijs op een actieve markt beschikbaar is, wordt de reële waarde berekend op basis van de contante waarde- of andere waarderingsmethode gebaseerd op de marktcondities op rapportagedatum. Als er een waarderingsmethode gebruikelijk is in de markt om de prijs van een instrument te bepalen en van deze methode is aangetoond dat de bepaalde waardering een betrouwbare schatting is van de prijs bij een daadwerkelijke markttransactie, dan gebruikt Fortis deze methode.

Algemeen geaccepteerde methoden voor waardering in de financiële markt zijn recente markttransacties, het contante waardemodel en optiewaarderingsmodellen. Een geaccepteerde waarderingsmethode omvat alle factoren die marktpartijen belangrijk achten voor de prijszetting. Deze methode dient tevens consistent te zijn met geaccepteerde economische modellen voor de waardering van financiële instrumenten.

De basisprincipes voor het bepalen van de reële waarde zijn:

• maximaliseren van marktinvloeden en het minimaliseren van interne schattingen en ramingen
• aanpassing van de schattingsmethode (waarderingsmethode) alleen als er een verbetering van de waardering kan worden aangetoond of als de verandering noodzakelijk is omdat er onvoldoende informatie aanwezig is.

De reële waarde die getoond wordt is de reële waarde exclusief opgelopen rente ('clean fair value'). Opgelopen rente wordt apart verantwoord.

De gebruikte methoden en aannames om de reële waarde te bepalen zijn grotendeels afhankelijk van het feit of het instrument verhandeld wordt op een financiële markt en welke informatie gebruikt kan worden in de waarderingsmodellen. Hieronder wordt een samenvatting gegeven van de verschillende financiële instrumenten met de gehanteerde reële waarderingsmethode.

Genoteerde prijzen worden gebruikt voor financiële instrumenten die op een markt worden verhandeld met notering van prijzen.

Niet-beursgenoteerde financiële instrumenten worden vaak verhandeld op 'over-the-counter' (OTC) markten waar de marktprijzen verkrijgbaar zijn via handelaren of andere bemiddelaars.

Vanuit verschillende bronnen zijn beursnoteringen verkrijgbaar voor een aantal financiële instrumenten die geregeld worden verhandeld op een OTC-markt. De financiële pers, verschillende beurspublicaties en informatie van individuele market makers zijn voorbeelden van deze bronnen.

Genoteerde marktprijzen zijn de meest betrouwbare reële waarden voor op de beurs verhandelbare derivaten. Voor nietbeursgenoteerde derivaten is de reële waarde die waarde die gerealiseerd kan worden door beëindiging of afwikkeling van het derivaat.

Gangbare methoden voor de waardering van een interest rate swap (IRS) hanteren een vergelijking van het rendement (de yield) van de swap met het huidige marktrendement. De swap yield curve wordt afgeleid van de genoteerde swaprendementen. Voor gangbare IRS'en zijn over het algemeen aan- en verkoopkoersen beschikbaar voor partijen met een rating.

Factoren die van invloed zijn op de waardering van de individuele derivaten zijn onder andere het kredietrisico van de tegenpartij en de complexiteit van het derivaat. Wanneer deze factoren afwijken van de basisfactoren zal overwogen worden of een aanpassing van de genoteerde prijs noodzakelijk is.

De berekening van de reële waarde van financiële instrumenten, die niet actief worden verhandeld op financiële markten, kan als volgt worden samengevat:

Type instrument	Fortis Producten	Reële waarde berekening
Instrumenten zonder vastelooptijd	Zichtrekeningen(rekeningen-courant)spaarrekeningen, etc.	Nominale waarde
Instrumenten zonderderivaatachtigeelementen	Lineaire kredieten,deposito's, etc.	Contante waardeberekening; hetdisconteringspercentage is de swap yieldcurve plus een marge (activa) of swapyield curve min een marge (passiva); demarge is gebaseerd op de gerealiseerdecommerciële marge berekend op basis van hetgemiddelde aan nieuwe productie van de laatstedrie maanden.
Instrumenten metderivaatachtigeelementen	Hypotheken enandere instrumentenmet derivaatachtigeelementen	Het product wordt gesplitst in enerzijdseen lineair (zonder derivaat) deel datgewaardeerd wordt middels decontante waardeberekening, anderzijdswordt het derivaat gewaardeerd middelseen optie-waarderingsmethode.
Achtergesteldeschulden	Achtergesteldeschulden	Contante waardeberekening waarbij hetdisconteringspercentage is gebaseerd opde voor Fortis geldende marktnoteringenvoor de uitgifte van achtergesteldeleningen.
Niet-beursgenoteerdeaandelen	Niet-beursgenoteerdeaandelen en niet-beursgenoteerdedeelnemingen	In het algemeen gebaseerd op de richtlijnen van deEuropean Venture Capital Association,gebruik makend van ondermeer de ratio'sbedrijfswaarde/EBITDA, bedrijfswaarde/cashflowen bedrijfswaarde/netto resultaat.
Preferente aandelen(niet-genoteerd)	Preferente aandelen	Als het aandeel wordt gekarakteriseerdals vreemd vermogen wordt deContante waardemethode gebruikt.

Fortis heeft een beleid geformuleerd om de onzekerheden met betrekking tot de berekening van reële waarde door middel van waarderingsmethoden en interne modellen te kunnen kwantificeren en bewaken. Gerelateerde onzekerheden worden benoemd in het modelrisicoconcept.

Modelrisico ontstaat wanneer de productwaarderingsmethode die gehanteerd wordt nog niet is gestandaardiseerd of wanneer gebruik wordt gemaakt van inputgegevens die niet rechtstreeks in de markt zichtbaar zijn maar op aannames zijn gebaseerd.

De ontwikkeling van nieuwe, gecompliceerde producten in de markt resulteert in de ontwikkeling van wiskundige modellen om deze producten te waarderen. Deze modellen repliceren het complexe patroon van de functie van een optie op basis van aannames over het stochastische gedrag van de onderliggende variabelen, numerieke algoritmen en andere theoretische benaderingen welke nodig zijn om de compexiteit van het financiële instrument na te bootsen.

Voorts zijn de onderliggende hypothesen van een model afhankelijk van de algemene marktomstandigheden (specifieke rentestanden, volatiliteit, etc.) heersend op het moment van ontwikkeling van het model. Er bestaat geen garantie dat het model nog steeds de juiste resultaten weergeeft wanneer marktcondities radicaal veranderen.

De procedure van Fortis inzake de reële waardeaanpassing gaat verder dan bestaande procedures die de kwaliteit van de reguliere reële-waardebepalingsprocessen probeert te beoordelen. Een gekwantificeerde onzekerheid binnen een model vormt de basis voor de aanpassing van de reële-waardeberekening door de waarderingsmethoden en interne modellen.

Toelichting op de resultatenrekening

37 Rentebaten

De verdeling van de Rentebaten per product is per 31 december als volgt:

		Verzekerings-	Algemeen (incl.
	Bankbedrijf	bedrijf	eliminaties)	Totaal
2007
Rentebaten
Rentebaten op kasequivalenten	1.310	97	- 88	1.319
Rentebaten uit vorderingen op banken	9.790	358	- 669	9.479
Rentebaten op beleggingen	5.326	2.426	- 21	7.731
Rentebaten uit vorderingen op klanten	16.850	413	- 136	17.127
Rentebaten uit derivaten aangehouden voor handelsdoeleinden	55.923	191	- 360	55.754
Overige rentebaten	3.454	27	- 22	3.459
Totaal rentebaten	92.653	3.512	- 1.296	94.869
2006
Rentebaten
Rentebaten op kasequivalenten	677	79	- 74	682
Rentebaten uit vorderingen op banken	4.947	140	- 150	4.937
Rentebaten op beleggingen	5.536	2.095	- 88	7.543
Rentebaten uit vorderingen op klanten	15.578	495	- 202	15.871
Rentebaten uit derivaten aangehouden voor handelsdoeleinden	40.563	106	- 245	40.424
Overige rentebaten	2.896	252	- 22	3.126
Totaal rentebaten	70.197	3.167	- 781	72.583
2005
Rentebaten
Rentebaten op kasequivalenten	507	30	- 30	507
Rentebaten uit vorderingen op banken	3.351	137	- 125	3.363
Rentebaten op beleggingen	4.620	1.903	- 81	6.442
Rentebaten uit vorderingen op klanten	11.728	525	- 78	12.175
Rentebaten uit derivaten aangehouden voor handelsdoeleinden	42.527	92	- 215	42.404
Overige rentebaten	1.962	16	- 24	1.954
Totaal rentebaten	64.695	2.703	- 553	66.845

De interest op leningen die een bijzondere waardevermindering hebben ondergaan, bedroeg in 2007 EUR 115 miljoen (2006: EUR 98 miljoen; 2005: EUR 97 miljoen).

38 Verzekeringspremies

Hieronder volgt een overzicht van de bruto premies van het verzekeringsbedrijf zoals verantwoord in de resultatenrekening per 31 december.

	2007	2006	2005
Levensverzekeringen	9.688	9.147	8.256
Niet-levensverzekeringen	5.385	4.936	4.788
Overige verzekeringen en eliminaties	- 52	- 34	- 64
Totaal bruto premies verzekeringsbedrijf	15.021	14.049	12.980
Verzekeringspremies verkregen door het bankbedrijf	9	12	13
Eliminaties	- 96	- 77	- 74
Totaal bruto premies	14.934	13.984	12.919

In de onderstaande tabel worden de Levensverzekeringspremies weergegeven per 31 december.

	2007	2006	2005
Unit-linked contracten
- Geboekte eenmalige premies	380	58	52
- Geboekte periodieke premies	246	175	155
Collectief	626	233	207
- eenmalige premies	275	268	204
- Geboekte periodieke premies	929	913	906
Individueel	1.204	1.181	1.110
Totaal unit-linked contracten	1.830	1.414	1.317
Niet unit-linked contracten
Geboekte eenmalige premies	394	976	438
Geboekte periodieke premies	835	909	826
Collectief	1.229	1.885	1.264
- Geboekte eenmalige premies	1.501	1.315	960
- Geboekte periodieke premies	1.278	1.136	1.237
Individueel	2.779	2.451	2.197
Totaal niet unit-linked contracten	4.008	4.336	3.461
Beleggingscontracten met DPF
- Geboekte eenmalige premies	3.497	3.072	2.888
- Geboekte periodieke premies	353	325	590
Totaal beleggingscontracten met DPF	3.850	3.397	3.478
Totaal geboekte premies Levensverzekeringen	9.688	9.147	8.256
Verzekeringspremies verantwoord in de resultatenrekening	9.688	9.147	8.256
Premies inzake beleggingscontracten	3.481	2.978	3.225
Totaal premies ontvangen door het Levenbedrijf	13.169	12.125	11.481

De totale premie-instroom bij Levensverzekeringen bestaat uit de bruto ontvangen premies van de verzekeringsmaatschappijen voor de uitgegeven verzekerings- en beleggingscontracten. De premie-instroom van verzekeringscontracten en van beleggingscontracten met DPF, wordt verantwoord in de resultatenrekening. De premie instroom van beleggingscontracten zonder DPF, met name unit-linked contracten, wordt - na aftrek van commissies direct verantwoord als verplichting (deposit accounting). Commissies worden verantwoord als commissiebaten in de resultatenrekening.

Hieronder wordt een overzicht gegeven van de opbouw van de Niet-levensverzekeringspremies gedurende het boekjaar. De verzekeringspremies voor auto, brand en overige zijn samengevoegd onder Overige Niet-leven.

	Ongevallen en	Overige
	Ziekte	Niet-leven	Totaal
2007
Bruto geboekte premies	1.727	3.756	5.483
Wijziging in niet-verdiende premies	- 24	- 74	- 98
Bruto verdiende premies	1.703	3.682	5.385
Afgegeven herverzekeringspremies	- 195	- 334	- 529
Aandeel herverzekeraars in niet-verdiende premies	- 1		- 1
Netto verdiende premies Niet-levensverzekeringen	1.507	3.348	4.855

2006
Bruto geboekte premies	1.540	3.493	5.033
Wijziging in niet-verdiende premies	- 10	- 87	- 97
Bruto verdiende premies	1.530	3.406	4.936
Afgegeven herverzekeringspremies	- 192	- 298	- 490
Aandeel herverzekeraars in niet-verdiende premies	- 12	- 6	- 18
Netto verdiende premies Niet-levensverzekeringen	1.326	3.102	4.428
2005
Bruto geboekte premies	1.498	3.277	4.775
Wijziging in niet-verdiende premies	11	2	13
Bruto verdiende premies	1.509	3.279	4.788
Afgegeven herverzekeringspremies	- 166	- 388	- 554
Aandeel herverzekeraars in niet-verdiende premies	- 75	5	- 70
Netto verdiende premies Niet-levensverzekeringen	1.268	2.896	4.164

De verdeling van de bruto verdiende premies uit Niet-levensverzekeringen per segment is als volgt:

	Ongevallen en	Overige
	Ziekte	Niet-leven	Totaal
2007
Insurance Belgium	392	965	1.357
Insurance Netherlands	1.108	982	2.090
Insurance International	203	1.735	1.938
Bruto verdiende premies Niet-levensverzekeringen	1.703	3.682	5.385

2006
Insurance Belgium	367	886	1.253
Insurance Netherlands	959	985	1.944
Insurance International	204	1.535	1.739
Bruto verdiende premies Niet-levensverzekeringen	1.530	3.406	4.936
2005
Insurance Belgium	329	830	1.159
Insurance Netherlands	1.003	986	1.989
Insurance International	177	1.463	1.640
Bruto verdiende premies Niet-levensverzekeringen	1.509	3.279	4.788

39 Dividend en overige beleggingsbaten

De onderstaande tabel geeft een specificatie van het Dividend en de overige beleggingsbaten per 31 december.

		Verzekerings-	Algemeen (incl.
	Bankbedrijf	bedrijf	eliminaties)	Totaal
2007
Dividenden en overige beleggingsbaten
Dividenden op aandelen	151	279	6	436
Huurbaten uit vastgoedbelegging	67	279	- 10	336
Opbrengsten parkeergarage	1	229		230
Overige baten op beleggingen	7	89	- 12	84
Totaal dividenden en overige beleggingsbaten	226	876	- 16	1.086
2006
Dividenden en overige beleggingsbaten
Dividenden op aandelen	125	271	2	398
Huurbaten uit vastgoedbelegging	56	263		319
Opbrengsten parkeergarage	1	206		207
Overige baten op beleggingen	18	56	- 2	72
Totaal dividenden en overige beleggingsbaten	200	796		996
2005
Dividenden en overige beleggingsbaten
Dividenden op aandelen	119	226	- 1	344
Huurbaten uit vastgoedbelegging	54	258	- 3	309
Opbrengsten parkeergarage		196		196
Overige baten op beleggingen	15	56	- 2	69
Totaal dividenden en overige beleggingsbaten	188	736	- 6	918

40 Gerealiseerde winsten en verliezen op beleggingen

De Gerealiseerde winsten en verliezen op beleggingen per 31 december kunnen als volgt worden gespecificeerd:

		Verzekerings-	Algemeen (incl.
	Bankbedrijf	bedrijf	eliminaties)	Totaal
2007
Obligaties	98	- 229		- 131
Aandelen	645	1.327	25	1.997
Vastgoed	83	104		187
Dochterondernemingen, geassocieerde deelnemingen en joint ventures	53	2		55
Overige	2	23		25
Gerealiseerde winsten (verliezen) op beleggingen	881	1.227	25	2.133
2006
Obligaties	76	- 34		42
Aandelen	375	474	- 15	834
Vastgoed	21	127		148
Dochterondernemingen, geassocieerde deelnemingen en joint ventures	104			104
Overige		9		9
Gerealiseerde winsten (verliezen) op beleggingen	576	576	- 15	1.137
2005
Obligaties	530	168		698
Aandelen	90	245	- 6	329
Vastgoed	54	76		130
Dochterondernemingen, geassocieerde deelnemingen en joint ventures	36	4	443	483
Overige	2			2
Gerealiseerde winsten (verliezen) op beleggingen	712	493	437	1.642

41 Overige gerealiseerde en ongerealiseerde winsten en verliezen

Overige gerealiseerde en ongerealiseerde winsten en verliezen zoals per 31 december verantwoord in de resultatenrekening hebben betrekking op:

		Verzekerings-	Algemeen (incl.
	Bankbedrijf	bedrijf	eliminaties)	Totaal
2007
Activa/verplichtingen aangehouden voor handelsdoeleinden	919	- 21	- 124	774
Activa en verplichtingen tegen reële waarde met
waardeveranderingen in de resultatenrekening	165	- 187	281	259
Afdekkingsresultaten	173	5		178
Overige	21	- 3	- 53	- 35
Overige gerealiseerde en ongerealiseerde winsten en verliezen	1.278	- 206	104	1.176
2006
Activa/verplichtingen aangehouden voor handelsdoeleinden	967	- 10	- 262	695
Activa en verplichtingen tegen reële waarde met
waardeveranderingen in de resultatenrekening	140	- 10	302	432
Afdekkingsresultaten	272	- 1	- 1	270
Overige	- 40	4	1	- 35
Overige gerealiseerde en ongerealiseerde winsten en verliezen	1.339	- 17	40	1.362
2005
Activa/verplichtingen aangehouden voor handelsdoeleinden	475	13	- 98	390
Activa en verplichtingen tegen reële waarde met
waardeveranderingen in de resultatenrekening	220	2	165	387
Afdekkingsresultaten	199		1	200
Overige	- 89	1	- 11	- 99
en ongerealiseerde winsten en verliezen	805	16	57	878

Alle winsten en verliezen die zich voordoen door wijzigingen in de reële waarde van financiële activa of verplichtingen, met uitzondering van toerekende rente zoals opgenomen onder Rentebaten en Rentelasten, zijn verantwoord onder Overige gerealiseerde en ongerealiseerde winsten en verliezen.

Activa en verplichtingen, met inbegrip van derivaten, welke voor handelsdoeleinden worden aangehouden, zijn specifiek aangekocht om een winst te realiseren door korte termijn fluctuaties in de prijs of de handelsmarge. De initiële waardering is de aanschafprijs van het financiële instrument, inclusief transactiekosten gepaard gaande met de aanschaf. Na de initiële waardering vindt waardering plaats tegen reële waarde.

Alle wijzigingen in de reële waarde van activa en verplichtingen die worden gehouden tegen reële waarde met waarde veranderingen in de resultatenrekening worden hierboven verantwoord. Inbegrepen zijn zowel ongerealiseerde winsten en verliezen door herwaardering als gerealiseerde winsten en verliezen bij het verkopen van activa of het voldoen van verplichtingen.

De resultaten van afdekking bevatten de wijzigingen in de reële waarde die kan worden toegewezen aan het afgedekte risico, in de meeste gevallen het renterisico, van afgedekte activa en verplichtingen en de wijziging in reële waarde van de afdekkingsinstrumenten.

Voor portfolio afdekking van rente risico's (macro hedging) geldt dat het initiële verschil tussen de reële waarde en de boekwaarde van het afgedekte item bij het toewijzen van de afdekkingsrelatie wordt geamortiseerd over de resterende looptijd van het afgedekte item. Deze bedragen zijn in bovenstaande tabel opgenomen onder Afdekkingsresultaten.

42 Commissiebaten

De onderstaande tabel geeft een overzicht van de Commissiebaten per 31 december:

		Verzekerings-	Algemeen (incl.
	Bankbedrijf	bedrijf	eliminaties)	Totaal
2007
Commissiebaten
Effectenbedrijf,	1.197		- 16	1.181
Herverzekering en verzekeringen en beleggingen	307	360	- 281	386
Vermogensbeheer	1.460	33	- 11	1.482
Betalingsverkeer	717		- 8	709
Garantie- en bereidstellingcommissies	291			291
Service vergoedingen	271	152	- 72	351
Totaal commissiebaten	4.243	545	- 388	4.400
2006
Commissiebaten
Effectenbedrijf	926		- 1	925
Herverzekering en verzekeringen en beleggingen	275	293	- 252	316
Vermogensbeheer	1.236	38	- 9	1.265
Betalingsverkeer	650		- 1	649
Garantie- en bereidstellingcommissies	289			289
Service vergoedingen	208	147	- 65	290
Totaal commissiebaten	3.584	478	- 328	3.734
2005
Commissiebaten
Effectenbedrijf	716		- 10	706
Herverzekering en verzekeringen en beleggingen	176	249	- 140	285
Vermogensbeheer	958	68	- 28	998
Betalingsverkeer	619			619
Garantie- en bereidstellingcommissies	232			232
Service vergoedingen	193	98	- 7	284
Totaal commissiebaten	2.894	415	- 185	3.124

43 Overige baten

De Overige baten per 31 december bestaan uit de volgende componenten:

bedrijf	eliminaties)	Totaal
245		245
124		124
		34
157		157
162	- 139	292
688	- 139	852
412		412
- 137		- 137
		9
110		110
134	- 100	285
519	- 100	679
503		503
- 229		- 229
		3
30		30
177	- 28	405
481	- 28	712

44 Rentelasten

De onderstaande tabel toont de Rentelasten naar product per 31 december.

		Verzekerings-	Algemeen (incl.
	Bankbedrijf	bedrijf	eliminaties)	Totaal
2007
Rentelasten
Rentelasten verschuldigd aan banken	10.799	432	- 436	10.795
Rentelasten verschuldigd aan klanten	10.530		- 493	10.037
Rentelasten op schuldbewijzen	4.945		313	5.258
Rentelasten op achtergestelde schulden	765	72	50	887
Rentelasten op overige financieringen	85	91	- 84	92
Rentelasten op passiva aangehouden voor handelsdoeleinden en derivaten	58.230	198	- 321	58.107
Rentelasten op overige schulden	2.032	58	88	2.178
Totaal rentelasten	87.386	851	- 883	87.354
2006
Rentelasten
Rentelasten verschuldigd aan banken	7.960	176	- 161	7.975
Rentelasten verschuldigd aan klanten	9.067	3	- 294	8.776
Rentelasten op schuldbewijzen	3.356		273	3.629
Rentelasten op achtergestelde schulden	676	80	29	785
Rentelasten op overige financieringen	454	80	- 215	319
Rentelasten op passiva aangehouden voor handelsdoeleinden en derivaten	41.337	101	- 264	41.174
Rentelasten op overige schulden	2.261	125	77	2.463
Totaal rentelasten	65.111	565	- 555	65.121
2005
Rentelasten
Rentelasten verschuldigd aan banken	4.808	107	- 95	4.820
Rentelasten verschuldigd aan klanten	6.877	3	- 255	6.625
Rentelasten op schuldbewijzen	2.468		314	2.782
Rentelasten op achtergestelde schulden	609	100	32	741
Rentelasten op overige financieringen	302	78	- 111	269
Rentelasten op passiva aangehouden voor handelsdoeleinden en derivaten	43.282	65	- 248	43.099
Rentelasten op overige schulden	1.696	152	43	1.891
Totaal rentelasten	60.042	505	- 320	60.227

45 Schadelasten en uitkeringen

De opbouw van de Schadelasten en uitkeringen zoals per 31 december verantwoord in de resultatenrekening is als volgt:

	2007	2006	2005
Levensverzekeringen	10.166	9.883	8.591
Niet-levensverzekeringen	4.141	3.458	3.411
Eliminaties	- 51	- 35	- 58
Schadelasten en uitkeringen verzekeringsbedrijf	14.256	13.306	11.944
Schadelasten en uitkeringen Bankbedrijf	4	6	6
Eliminaties	- 185	- 161	- 162
Totaal schadelasten en uitkeringen	14.075	13.151	11.788

De volgende tabel toont de nettoschadelasten en uitkeringen voor Levensverzekeringen na herververzekering.

	2007	2006	2005
Uitkeringen en afkopen	5.464	5.733	4.366
Wijzigingen verplichtingen levensverzekering	4.620	4.094	4.175
Afgegeven herverzekeringspremies	82	56	50
Totaal schadelasten en uitkeringen Leven	10.166	9.883	8.591
Aandeel herverzekeraars in schadelasten en uitkeringen	- 32	- 22	- 36
Totaal schadelasten en uitkeringen Leven, netto	10.134	9.861	8.555

De volgende tabel toont de nettoschadelasten en uitkeringen voor Niet-levensverzekeringen, na herververzekering.

	2007	2006	2005
Schaden	3.000	2.678	2.471
Wijzigingen in verplichtingen inzake verzekeringscontracten	611	272	316
Uitgaande herverzekeringspremies	529	490	554
Aandeel herverzekeraars in wijziging in voorziening voor niet-verdiende premies	1	18	70
Totaal schadelasten en uitkeringen Niet-levensverzekeringen	4.141	3.458	3.411
Aandeel herverzekeraars in wijziging in verplichtingen inzake verzekeringscontracten	- 132	20	57
Aandeel herverzekeraars in betaalde schaden	- 209	- 276	- 299
Totaal schadelasten en uitkeringen Niet-levensverzekeringen, netto	3.800	3.202	3.169

46 Wijzigingen in de bijzondere waardeverminderingen

De Wijzigingen in bijzondere waardeverminderingen per 31 december kunnen als volgt worden gespecificeerd:

		Verzekerings-	Algemeen (incl.
	Bankbedrijf	bedrijf	eliminaties)	Totaal
2007
Wijzigingen in bijzondere waardeverminderingen op:
Geldmiddelen en kasequivalenten
Vorderingen op banken	- 3			- 3
Vorderingen op klanten	173	- 12		161
Verbintenissen tot kredietverstrekking - banken
Verbintenissen tot kredietverstrekking - klanten	219			219
Beleggingen in obligaties	2.424	164		2.588
Beleggingen in aandelen en overige beleggingen	8	22		30
Vastgoedbeleggingen	- 2	19		17
Beleggingen in geassocieerde deelnemingen en joint ventures
Herverzekering en overige vorderingen	1	1		2
Materiële vaste activa
Goodwill en overige immateriële vaste activa		2		2
Overlopende rente en overige activa	15	11		26
Totaal wijzigingen in bijzondere waardeverminderingen	2.835	207		3.042
2006
Wijzigingen in bijzondere waardeverminderingen op:
Geldmiddelen en kasequivalenten	1			1
Vorderingen op banken	- 3			- 3
Vorderingen op klanten	171	7		178
Verbintenissen tot kredietverstrekking - banken	- 5			- 5
Verbintenissen tot kredietverstrekking - klanten	- 19			- 19
Beleggingen in obligaties	- 5	1		- 4
Beleggingen in aandelen en overige beleggingen	4	11		15
Vastgoedbeleggingen	2	6		8
Beleggingen in geassocieerde deelnemingen en joint ventures
Herverzekering en overige vorderingen	2	3		5
Materiële vaste activa	3	2		5
Goodwill en overige immateriële vaste activa		4		4
Overlopende rente en overige activa	7	2		9
Totaal wijzigingen in bijzondere waardeverminderingen	158	36		194
2005
Wijzigingen in bijzondere waardeverminderingen op:
Geldmiddelen en kasequivalenten	1			1
Vorderingen op banken	- 3			- 3
Vorderingen op klanten	164	7		171
Verbintenissen tot kredietverstrekking - banken	- 6			- 6
Verbintenissen tot kredietverstrekking - klanten	32			32
Beleggingen in obligaties		2		2
Beleggingen in aandelen en overige beleggingen	14	29		43
Vastgoedbeleggingen		10		10
Beleggingen in geassocieerde deelnemingen en joint ventures	- 1			- 1
Herverzekering en overige vorderingen	4	4		8
Materiële vaste activa	11			11
Goodwill en overige immateriële vaste activa	3	2		5
Overlopende rente en overige activa	- 10	- 28		- 38
Totaal wijzigingen in bijzondere waardeverminderingen	209	26		235

Fortis past een twee stappen aanpak toe bij het toetsingproces voor bijzondere waardeverminderingen van financiele instrumenten. Eerst wordt een beoordeling gedaan of er objectief bewijs is dat een financieel actief een bijzondere waardevermindering dient te ondergaan, gevolgd door het onderkennen en waarderen van het bedrag van de bijzondere waardevermindering. De beoordeling van objectief bewijs wordt gebaseerd op observeerbare gegevens ('triggers') met betrekking tot verliesgevende gebeurtenissen.

Bijzondere waardeverminderingen worden gewaardeerd als het verschil tussen de boekwaarde van het financieel actief en de geschatte toekomstige kasstromen. De bijzondere waardeverminderingen van obligaties in 2007 hebben voornamelijk betrekking op Gestructureerde kredietinstrumenten en hangen specifiek samen met woninghypotheek gerelateerde activa in de Verenigde Staten subprime markt.

De kredietexposure van Fortis inzake Gestructureerde krediet instrumenten en de toegepaste waarderingsmethode wordt nader toegelicht in note 19.4 Gestructureerde krediet instrumenten.

47 Commissielasten

De samenstelling van de Commissielasten per 31 december is als volgt:

		Verzekerings-	Algemeen (incl.
	Bankbedrijf	bedrijf	eliminaties)	Totaal
2007
Commissielasten
Effectenbedrijf	335	8		343
Tussenpersonen	188	1.505	- 258	1.435
Vermogensbeheer	278	2	- 82	198
Betalingsverkeer	170			170
Bewaarneming	14	4	- 4	14
Overige commissielasten	193	16	- 25	184
Totaal commissielasten	1.178	1.535	- 369	2.344
2006
Commissielasten
Effectenbedrijf	224	7		231
Tussenpersonen	163	1.416	- 236	1.343
Vermogensbeheer	193	2	- 70	125
Betalingsverkeer	151			151
Bewaarneming	10	5	- 1	14
Overige commissielasten	79		- 21	58
Totaal commissielasten	820	1.430	- 328	1.922
2005
Commissielasten
Effectenbedrijf	131	3		134
Tussenpersonen	152	1.166	- 153	1.165
Vermogensbeheer	91	18	- 18	91
Betalingsverkeer	133			133
Bewaarneming	10	2		12
Overige commissielasten	87	7	- 14	80
Totaal commissielasten	604	1.196	- 185	1.615

48 Afschrijving van materiële en immateriële vaste activa

De Afschrijving van materiële en immateriële vaste activa per 31 december kan als volgt worden gespecificeerd:

		Verzekerings-	Algemeen (incl.
	Bankbedrijf	bedrijf	eliminaties)	Totaal
2007
Afschrijving van materiële vaste activa
Gebouwen voor eigen gebruik	89	31		120
Verbeteringen aan gehuurde objecten	53	2		55
Vastgoedbeleggingen	23	67		90
Bedrijfsmiddelen	149	28		177
Afschrijving van immateriële vaste activa
Gekochte software	37	8		45
Zelf ontwikkelde software	3			3
VOBA		83		83
Overige immateriële vaste activa	27	12		39
Afschrijving van materiële en immateriële vaste activa	381	231		612
2006
Afschrijving van materiële vaste activa
Gebouwen voor eigen gebruik	87	30		117
Verbeteringen aan gehuurde objecten	53			53
Vastgoedbeleggingen	15	67		82
Bedrijfsmiddelen	144	31		175
Afschrijving van immateriële vaste activa
Gekochte software	23	11		34
Zelf ontwikkelde software
VOBA		76		76
Overige immateriële vaste activa	28	11		39
Afschrijving van materiële en immateriële vaste activa	350	226		576
2005
Afschrijving van materiële vaste activa
Gebouwen voor eigen gebruik	98	32		130
Verbeteringen aan gehuurde objecten	44			44
Vastgoedbeleggingen	15	80		95
Bedrijfsmiddelen	118	29		147
Afschrijving van immateriële vaste activa
Gekochte software	16	8		24
Zelf ontwikkelde software
VOBA		85		85
Overige immateriële vaste activa	17	6		23
Afschrijving van materiële en immateriële vaste activa	308	240		548

49 Personeelskosten

De Personeelskosten zijn per 31 december als volgt te specificeren:

		Verzekerings-	Algemeen (incl.
	Bankbedrijf	bedrijf	eliminaties)	Totaal
2007
Personeelskosten
Salarissen	3.012	647	39	3.698
Sociale lasten	546	122	6	674
Lasten pensioenregelingen op basis van vaste toezeggingen	130	55	1	186
Lasten pensioenregelingen op basis van beschikbare premies	69	13		82
Op aandelen gebaseerde beloning	6	1	14	21
Overige	263	54	2	319
Totaal personeelskosten	4.026	892	62	4.980
2006
Personeelskosten
Salarissen	2.788	581	30	3.399
Sociale lasten	522	115	6	643
Lasten pensioenregelingen op basis van vaste toezeggingen	146	93	2	241
Lasten pensioenregelingen op basis van beschikbare premies	97	10	1	108
Op aandelen gebaseerde beloning	13	4	6	23
Overige	59	8	4	71
Totaal personeelskosten	3.625	811	49	4.485
2005
Personeelskosten
Salarissen	2.354	538	25	2.917
Sociale lasten	482	111	5	598
Lasten pensioenregelingen op basis van vaste toezeggingen	172	97	12	281
Lasten pensioenregelingen op basis van beschikbare premies	62	9		71
Op aandelen gebaseerde beloning	7	3	2	12
Overige	293	110	9	412
Totaal personeelskosten	3.370	868	53	4.291

De kosten van niet-monetaire voordelen zoals medische kosten, afvloeïngsregelingen en herstructureringen zijn opgenomen in de post Overige.

Noot 9 geeft nadere informatie over Vergoedingen na uitdiensttreding en Andere lange-termijn personeelsbeloningen, met inbegrip van pensioenlasten inzake pensioenregelingen op basis van vaste toezeggingen en pensioenregelingen op basis van beschikbare premies.

50 Overige lasten

De Overige lasten kunnen per 31 december als volgt worden gespecificeerd:

		Verzekerings-	Algemeen (incl.
	Bankbedrijf	bedrijf	eliminaties)	Totaal
2007
Overige lasten
Lasten op operationele lease en gerelateerde lasten	245	33	- 18	260
Huurlasten en overige directe kosten uit hoofde van vastgoedbeleggingen	2	63		65
Advieskosten	382	112	24	518
Geactiveerde overlopende acquisitiekosten		- 207		- 207
Afschrijving overlopende acquisitiekosten		163		163
Marketing en public relations	209	87	47	343
IT-kosten	597	112	4	713
Overige beleggingslasten	1	99	- 4	96
Onderhouds- en reparatiekosten	129	10		139
Overige	1.077	745	- 114	1.708
Totaal overige lasten	2.642	1.217	- 61	3.798
2006
Overige lasten
Lasten op operationele lease en gerelateerde lasten	204	27	4	235
Huurlasten en overige directe kosten uit hoofde van vastgoedbeleggingen	2	58		60
Advieskosten	303	105	40	448
Geactiveerde overlopende acquisitiekosten		- 191		- 191
Afschrijving overlopende acquisitiekosten		156		156
Marketing en public relations	190	65	44	299
IT-kosten	535	80	3	618
Overige beleggingslasten	3	112	- 4	111
Onderhouds- en reparatiekosten	152	14	1	167
Overige	945	604	- 116	1.433
Totaal overige lasten	2.334	1.030	- 28	3.336
2005
Overige lasten
Lasten op operationele lease en gerelateerde lasten	145	50	3	198
Huurlasten en overige directe kosten uit hoofde van vastgoedbeleggingen	3	58		61
Advieskosten	247	85	35	367
Geactiveerde overlopende acquisitiekosten		- 120		- 120
Afschrijving overlopende acquisitiekosten		160		160
Marketing en public relations	182	56	13	251
IT-kosten	387	49	2	438
Overige beleggingslasten	4	121	- 7	118
Onderhouds- en reparatiekosten	119	23		142
Overige	832	460	- 51	1.241
Totaal overige lasten	1.919	942	- 5	2.856

Onder Overige is onder meer begrepen: reis- en verblijfkosten, porto en telefonie, uitzendkrachten en opleidingskosten personeel.

51 Winstbelastingen

De details van de acute en uitgestelde belastinglasten per 31 december zijn hier onder weergegeven.

	2007	2006	2005
Belasting over het boekjaar	625	820	1.178
Aanpassing belastingen voorgaande jaren	- 107	- 148	36
Voorheen niet erkende belastingverliezen, belastingfaciliteiten
en overige tijdelijke verschillen die uitgestelde winstbelastingen verhogen (verminderen)	16	- 15	- 9
Totaal actuele belastinglast	534	657	1.205
Uitgestelde belastingen van het boekjaar	- 827	283	- 99
Invloed belastingtariefwijzigingen op uitgestelde belastingen		54	20
Uitgestelde belastingen voortvloeiend uit de afschrijving of de afboeking van
een afschrijving van een uitgestelde belastingvordering	55	22	33
Voorheen niet erkende belastingverliezen, belastingfaciliteiten
en overige tijdelijke verschillen die uitgestelde winstbelastingen verminderen	4	13	5
Totaal uitgestelde belastinglasten	- 768	372	- 41
Belastingslast (-bate) betreffende wijzigingen van verslaggevingsgrondslagen en
fouten in de resultatenrekening		1
Totaal belastingen	- 235	1.030	1.164

Hieronder is een reconciliatie van de verwachte winstbelastingen met de werkelijke winstbelastingen. De verwachte winstbelastingen zijn bepaald door het resultaat voor belasting te relateren aan het gewogen gemiddelde belastingtarief in Nederland en België. Voor 2007 bedroeg dit tarief 29,7 % (2006: 31,8%; 2005: 32,7%). Het gewogen gemiddelde belastingtarief is gedurende de afgelopen jaren gedaald door een verlaging van de vennootschapsbelasting in Nederland.

	2007	2006	2005
Winst voor belastingen	2.826	5.382	5.090
Van toepassing zijnde belastingpercentage	29,7%	31,8%	32,7%
Verwachte winstbelastingen	841	1.731	1.686
Verhoging (verlaging) van belastingen door:
Belastingvrije baten	- 846	- 608	- 629
Aandeel in het resultaat van geassocieerde deelnemingen en joint ventures	- 108	- 38	- 64
Niet-aftrekbare lasten	221	39	32
Voorheen niet erkende belastingverliezen en tijdelijke verschillen	80	128	- 23
Afschrijving en terugname van afschrijving van uitgestelde belastingvorderingen	97	43	30
Invloed van wijziging belastingtarief op tijdelijke verschillen		54	17
Invloed van afwijkende buitenlandse belastingtarieven	- 288	- 78	13
Aanpassingen voor verschuldigde belastingen van voorgaande boekjaren	- 107	- 147	11
Overige	- 125	- 94	91
Werkelijke winstbelastingen	- 235	1.030	1.164

Toelichting op de resultatenrekening van de Verzekeringsactiviteiten

52 Technisch en niet-technisch resultaat

De Leven- en Niet-levenactiviteiten binnen de verzekeringssegmenten worden door Fortis afzonderlijk beheerd. De Levensverzekeringsactiviteiten omvatten daarnaast beleggingscontracten met en zonder discretionaire winstdeling (DPF). De Niet-levenactiviteiten omvatten vier branches: Ongevallen en Ziekte, Autoverzekeringen, Brand en Overige schade aan eigendommen, welke het risico dekken van schade aan eigendommen danwel verplichtingen inzake claims. Voor de analyse van de verzekeringsresultaten maakt Fortis gebruik van de concepten technisch resultaat, niettechnisch resultaat en operationele marge.

Het technisch resultaat omvat de premies, commissie en gealloceerde financiële opbrengsten, na aftrek van schadelasten, uitkeringen en operationele lasten. De gerealiseerde winsten en verliezen op beleggingen die bepaalde verzekeringsverplichtingen afdekken, zoals gesepareerde fondsen, maken deel uit van het gealloceerde financiële resultaat en dus van het technisch resultaat. Het beleggingsresultaat, na aftrek van de samenhangende beleggingskosten, wordt gealloceerd naar de diverse Leven en Niet-leven branches gebaseerd op de beleggingsportefeuilles die de verplichtingen van deze branches afdekken.

Het niet-technisch resultaat omvat alle niet aan verzekerings- en beleggingscontracten gealloceerde opbrengsten en kosten welke derhalve dus ook niet in het technisch resultaat zijn verantwoord.

De gerealiseerde en ongerealiseerde meerwaarden op de beleggingen, die verantwoord worden in de resultatenrekening en die de verzekeringsverplichting afdekken voor de verschillende branches en die niet worden gealloceerd aan het technisch resultaat, worden opgenomen in de operationele marge (operating margin).

52.1 Reconciliatie

De onderstaande tabel toont de reconciliatie van het technisch en het niet-technisch resultaat en de winst voor belastingen.

	Leven	Niet-leven	Totaal
2007
Technisch resultaat	230	319	549
Niet-technisch resultaat	1.083	142	1.225
Overige			- 6
Winst voor belastingen Verzekeringsbedrijf	1.313	461	1.768
2006
Technisch resultaat	638	573	1.211
Niet-technisch resultaat	475	104	579
Winst voor belastingen Verzekeringsbedrijf	1.113	677	1.790
2005
Technisch resultaat	691	537	1.228
Niet-technisch resultaat	309	135	444
Winst voor belastingen Verzekeringsbedrijf	1.000	672	1.672

52.2 Technisch resultaat

Technisch resultaat Leven

	2007	2006	2005
Bruto verdiende verzekeringspremies	9.688	9.147	8.256
Uitgaande verdiende herverzekeringspremies	- 82	- 56	- 50
Gealloceerd beleggingsresultaat	3.143	4.690	5.496
Commissies	184	145	123
Overige opbrengsten	- 4	11	67
Totale baten	12.929	13.937	13.892
Uitkeringen en afkopen	- 5.464	- 5.733	- 4.366
Aandeel herverzekeraars in uitkeringen en afkopen	38	137	206
Wijzigingen in verplichtingen inzake verzekerings-
en beleggingscontracten inclusie unit-linked crontracten	- 5.542	- 6.151	- 7.685
Aandeel herverzekeraars in wijzigingen verplichtingen	- 6	- 115	- 170
Winstdeling	- 504	- 316	- 199
Totaal technische lasten	- 11.478	- 12.178	- 12.214
Commissies	- 589	- 532	- 364
Mutatie in overlopende acquisitiekosten en VOBA	- 50	- 79	- 121
Administratieve kosten	- 606	- 519	- 510
Herverzekeringscommissies en winstdeling	24	9	8
Totale bedrijfskosten	- 1.221	- 1.121	- 987
Resultaat technische rekening Levensverzekering voor belastingen	230	638	691

Technisch resultaat Niet-leven

	2007	2006	2005
Bruto verdiende verzekeringpremies	5.385	4.936	4.788
Uitgaande verdiende herverzekeringspremies	- 530	- 508	- 624
Gealloceerd beleggingsresultaat	289	318	292
Overige opbrengsten	37	73	65
Totale baten	5.181	4.819	4.521
Betaalde schaden	- 3.000	- 2.678	- 2.471
Aandeel herverzekeraars in betaalde schaden	209	276	299
Wijziging voorziening voor claims	- 611	- 273	- 316
Aandeel herverzekeraar in wijziging voor claims	132	- 20	- 57
Schadeafhandelingskosten	- 195	- 197	- 182
Totaal technische lasten	- 3.465	- 2.892	- 2.727
Commissies	- 920	- 885	- 827
Mutatie in overlopende acquisitiekosten en VOBA	7	26	- 4
Aandeel herverzekeraar in mutatie in overlopende acquisitiekosten en VOBA	- 1	8	2
Administratieve kosten	- 611	- 626	- 564
Herverzekeringscommissies en winstdeling	128	123	136
Totale bedrijfskosten	- 1.397	- 1.354	- 1.257
Resultaat technische rekening segment Niet-levensverzekering voor belastingen	319	573	537

52.3 Niet-technisch resultaat

	Leven	Niet-leven	Totaal
2007
Rentebaten	3.056	466	3.522
Dividenden en overige beleggingsbaten	799	93	892
Gerealiseerde winsten (verliezen) op beleggingen	1.067	160	1.227
Overige gerealiseerde en ongerealiseerde winsten en verliezen	- 180	- 26	- 206
Baten uit beleggingen inzake unit-linked contracten	626		626
Rentelasten	- 721	- 139	- 860
Beheerskosten	- 390	- 60	- 450
Beleggingsresultaat	4.257	494	4.751
Gealloceerd beleggingsresultaat naar technisch resultaat	- 3.143	- 289	- 3.432
	1.114	205	1.319
Overige baten en lasten	- 31	- 63	- 94
Niet-technisch resultaat	1.083	142	1.225
2006
Rentebaten	2.772	408	3.180
Dividend- en andere beleggingsbaten	717	101	818
Gerealiseerde winsten (verliezen) op beleggingen	510	66	576
Overige gerealiseerde en ongerealiseerde winsten en verliezen	- 6	- 11	- 17
Baten uit beleggingen inzake unit-linked contracten	1.949		1.949
Rentelasten	- 476	- 102	- 578
Beheerskosten	- 376	- 61	- 437
Beleggingsresultaat	5.090	401	5.491
Gealloceerd beleggingsresultaat naar technisch resultaat	- 4.690	- 318	- 5.008
	400	83	483
Overige baten en lasten	75	21	96
Niet-technisch resultaat	475	104	579
2005
Rentebaten	2.391	373	2.764
Dividend- en andere beleggingsbaten	654	97	751
Gerealiseerde winsten (verliezen) op beleggingen	404	89	493
Overige gerealiseerde en ongerealiseerde winsten en verliezen	18	- 2	16
Baten uit beleggingen inzake unit-linked contracten	3.255		3.255
Rentelasten	- 522	- 44	- 566
Beheerskosten	- 386	- 58	- 444
Beleggingsresultaat	5.814	455	6.269
Gealloceerd beleggingsresultaat naar technisch resultaat	- 5.496	- 292	- 5.788
	318	163	481
Overige baten en lasten	- 9	- 28	- 37
Niet-technisch resultaat	309	135	444

52.4 Technisch resultaat Leven en Niet-leven per branche en verzekeringssegment

Het technisch en niet-technisch resultaat per branche is per 31 december als volgt samengesteld:

		2007		2006		2005
	Leven	Niet-leven	Leven	Niet-leven	Leven	Niet-leven
Technisch resultaat
Leven	230		638		691
Ongevallen en ziekte		232		243		209
Auto		68		149		133
Brand en overige schade aan eigendommen		- 35		122		135
Overig		54		59		60
Totaal technisch resultaat	230	319	638	573	691	537
Gealloceerde meerwaarden	442	69	173	33	167	39
Operationele marge	672	388	811	606	858	576
Overig niet-technisch resultaat	641	73	302	71	142	96
Winst voor belastingen	1.313	461	1.113	677	1.000	672

De onderstaande tabel toont het technisch resultaat Leven en Niet-leven per segment voor het boekjaar.

	Leven	Niet-leven	Totaal
2007
Insurance Belgium	242	118	360
Insurance Netherlands	- 86	199	113
Insurance International	74	2	76
Totaal technisch resultaat	230	319	549
2006
Insurance Belgium	324	129	453
Insurance Netherlands	276	272	548
Insurance International	38	172	210
Totaal technisch resultaat	638	573	1.211
2005
Insurance Belgium	398	139	537
Insurance Netherlands	293	223	516
Insurance International		175	175
Totaal technisch resultaat	691	537	1.228

De onderstaande tabel geeft een nadere toelichting op het technisch resultaat Leven en Niet-leven per branche en segment.

	Ongevallen
	en ziekte	Auto	Brand	Overige	Totaal
2007
Insurance Belgium	50	54	5	9	118
Insurance Netherlands	169	22	3	5	199
Insurance International	13	- 8	- 43	40	2
Totaal Niet-levensverzekeringen	232	68	- 35	54	319
2006
Insurance Belgium	39	54	30	6	129
Insurance Netherlands	192	38	27	15	272
Insurance International	12	57	65	38	172
Totaal Niet-levensverzekeringen	243	149	122	59	573
2005
Insurance Belgium	47	62	29	1	139
Insurance Netherlands	146	18	39	20	223
Insurance International	16	53	67	39	175
Totaal Niet-levensverzekeringen	209	133	135	60	537

52.5 Niet-leven financiële informatie per branche

In onderstaande tabel wordt per branche een uitsplitsing gegeven van financiële informatie met betrekking tot Niet-leven verzekeringsactiviteiten per 31 december.

		Bruto		Bruto
	Bruto	verdiende	Bruto	bedrijfs-	Saldo her-
	premies	premies	schadelast	kosten	verzekering
2007
Ongevallen en ziekte	1.727	1.703	- 1.133	- 237	- 9
Auto	1.647	1.600	- 1.147	- 250	26
Brand en overige schade aan eigendommen	1.177	1.176	- 793	- 195	- 16
Overige	932	906	- 538	- 124	- 63
Totaal Niet-levensverzekeringen	5.483	5.385	- 3.611	- 806	- 62
2006
Ongevallen en ziekte	1.540	1.530	- 885	- 230	- 82
Auto	1.509	1.479	- 977	- 231	10
Brand en overige schade aan eigendommen	1.111	1.062	- 506	- 236	- 61
Overige	873	865	- 583	- 126	12
Totaal Niet-levensverzekeringen	5.033	4.936	- 2.951	- 823	- 121
2005
Ongevallen en ziekte	1.498	1.509	- 939	- 222	- 68
Auto	1.448	1.453	- 972	- 210	17
Brand en overige schade aan eigendommen	1.006	998	- 428	- 208	- 96
Overige	823	828	- 448	- 106	- 97
Totaal Niet-levensverzekeringen	4.775	4.788	- 2.787	- 746	- 244

52.6 Ratio's Niet-leven

Hieronder wordt een overzicht gegeven van de ratio's per verzekeringssegment per 31 december.

	Schade-	Lasten-	Gecombineerde
	ratio	ratio	ratio
2007
Insurance Belgium	63,7%	36,7%	100,4%
Insurance Netherlands	59,2%	33,3%	92,5%
Insurance International	79,5%	28,8%	108,3%
Niet-levensverzekeringen	67,4%	32,7%	100,1%
2006
Insurance Belgium	61,6%	37,4%	99,0%
Insurance Netherlands	55,8%	34,8%	90,6%
Insurance International	67,1%	33,0%	100,1%
Niet-levensverzekeringen	61,2%	34,9%	96,1%
2005
Insurance Belgium	60,2%	36,9%	97,1%
Insurance Netherlands	57,3%	34,9%	92,2%
Insurance International	67,7%	32,4%	100,1%
Niet-levensverzekeringen	61,3%	34,7%	96,0%

Schaderatio: de kosten van schade, zijnde schaden voor eigen rekening bij Niet-leven verzekeringen, exclusief interne schade-afhandelingskosten, als percentage van de netto verdiende premies.

Lastenratio: de lasten als percentage van de verdiende premies netto na herverzekering. De lasten zijn inclusief de interne schade-afhandelingskosten vermeerderd met nettocommissies ten laste van het boekjaar, minus interne beleggingskosten.

Gecombineerde ratio: de som van schade- en lastenratio.

Toelichting op transacties buiten de balans

53 Verbintenissen en garanties

Tot de verbintenissen en garanties worden accepten, verbintenissen tot het verstrekken van kredieten, kredietbrieven, borgstellingen en financiële garanties gerekend. In het geval van verbintenissen tot het verstrekken van kredieten, kredietbrieven en financiële garanties bestaat het potentiële verlies dat Fortis kan lijden, indien de tegenpartij zijn verplichtingen niet nakomt, uit de contractuele notionele bedragen voor die instrumenten. Commissies uit hoofde van deze activiteiten worden in de resultatenrekening verantwoord op het moment van ontvangst.

Accepten worden door klanten gebruikt om betalingen te verrichten voor handelsgoederen die worden verkocht via import-exporttransacties.

Verbintenissen tot kredietverstrekking betreffen toezeggingen om een lening aan een klant te verstrekken als aan alle in de overeenkomst gestelde voorwaarden wordt voldaan. De overeenkomsten hebben in het algemeen een vaste afloopdatum of een andere beëindigingsclausule. De spreiding naar geografisch gebied en tegenpartij van de verplichtingen tot kredietverstrekking is vergelijkbaar met de spreiding van uitstaande leningen. In de meeste gevallen zijn de kredieten ongedekt. Indien nodig kunnen evenwel zekerheden worden verlangd.

Documentaire kredieten worden toegepast als garantie dat Fortis een betaling aan derden zal verrichten in het kader van een binnen- of buitenlandse handelstransactie van een klant of als garantie dat een klant zijn verplichting jegens een derde zal nakomen. In dit laatste geval vormt het documentaire krediet voor Fortis een voorwaardelijke verplichting. Fortis beoordeelt de kredietwaardigheid van elke klant op individuele basis. De waarde van (eventueel) verkregen zekerheden is gebaseerd op de beoordeling van de kredietwaardigheid van de tegenpartij. Zekerheden kunnen bestaan uit de gefinancierde goederen of kasstortingen. De meeste documentaire kredieten worden opgenomen, in veel gevallen echter gevolgd door onmiddellijke betaling.

Borgstellingen en garanties dienen als garantie voor het nakomen van een verplichting door een klant. Het kredietrisico waarmee de afgifte van deze waarborgen gepaard gaat, is in wezen gelijk aan het risico dat verbonden is aan het verstrekken van kredietfaciliteiten aan klanten. Borgstellingen en garanties kunnen worden afgegeven zonder dat er zekerheden worden verlangd.

	2007	2006
Verbintenissen tot verlening van kredieten
Kredietverplichtingen	2.028	2.088
Overheid en publieke sector	2.882	2.478
Hypothecaire leningen	7.141	5.976
Leningen aan partiulieren	8.322	7.938
Leningen aan ondernemingen	93.657	103.764
Overige leningen	10.180	8.833
Totaal beschikbaar op toegestane kredietlimieten	124.210	131.077
Verbintenissen tot kredietverstrekking
Garanties en beschikbare kredietbrieven	22.598	24.413
Handelskredietbrieven	819	403
Documentaire kredieten	11.305	9.154
Totaal andere verbintenissen tot kredietverstrekking	158.932	165.047

De buiten-balans kredietverplichtingen kunnen als volgt worden weergegeven:

Van deze verplichtingen heeft circa EUR 31.665 miljoen een looptijd van meer dan een jaar (2006: EUR 28.762 miljoen).

De liquiditeitsvereisten voor beroepen op afgegeven garanties en toegezegde kredieten zijn aanzienlijk lager dan de contractueel uitstaande bedragen, aangezien veel van deze toezeggingen vervallen of aflopen zonder dat hierop een beroep wordt gedaan.

De volgende tabel geeft de bijzondere waardeverminderingen weer op krediettoezeggingen per 31 december.

	2007	2006
Specifiek kredietrisico	398	150
Bestaande maar niet gerapporteerde (IBNR)	49	80
Total	447	230

54 Voorwaardelijke verplichtingen

Fortis is, zoals vele andere financiële instellingen, gedaagde met betrekking tot een aantal claims, geschillen en rechtszaken die een gevolg zijn van de normale bedrijfsuitoefening van het Bank- en Verzekeringsbedrijf.

Fortis neemt hiervoor voorzieningen op, indien in de optiek van het management, en na overleg met de juridisch adviseurs, het waarschijnlijk wordt geacht dat Fortis een vergoeding dient te betalen en deze vergoeding redelijkerwijs geschat kan worden.

Met betrekking tot andere claims en juridische procedures tegen Fortis waarmee het management van Fortis bekend is (en welke, in overeenstemming met de hiervoor vermelde richtlijn, niet zijn voorzien) is het de visie van het management, na beraadslaging op basis van ingewonnen professioneel advies, dat deze claims elke grond missen danwel succesvol verdedigd kunnen worden of dat de uitkomst van deze acties niet zal resulteren in een significant verlies in de Geconslideerde Fortis jaarrekening.

Fortis is in Nederland betrokken in twee soorten disputen:

• ten eerste in een aantal juridische procedures met betrekking tot Groeivermogen-producten (aandelenleaseproducten) die individueel dan wel door consumentenorganisaties tegen bepaalde Fortis-werkmaatschappijen zijn aangespannen. De claims zijn gebaseerd op één of meer van de volgende beschuldigingen: overtreding van de zorgplicht, het ontbreken van een tweede handtekening dan wel het ontbreken van een vergunning voor het verkopen van de betreffende producten. De beoordeling van het huidige juridische risico met betrekking tot deze zaken geeft geen aanleiding tot het treffen van materiële voorzieningen binnen Fortis.
• ten tweede zijn klachten ingebracht door individuele polishouders dan wel consumentenorganisaties die stellen dat er onvoldoende transparantie is gegeven met betrekking tot kosten en risico's die verbonden zijn aan levensverzekeringen met een beleggingscomponent die door Fortis in Nederland zijn verkocht. Alhoewel Fortis van mening is dat het in overeenstemming met de wet- en regelgeving heeft gehandeld, is besloten in overeenstemming met marktbrede ontwikkelingen op dit gebied bij te dragen aan een oplossing. Fortis heeft dientengevolge in zijn verzekeringsverplichtingen rekening gehouden met de impact van de huidige inschattingen van de maatregelen.

55 Lease-overeenkomsten

Fortis is lease-overeenkomsten aangegaan voor het verkrijgen van kantoorruimte, kantoorapparatuur en voertuigen.

Hieronder volgen gegevens over de toekomstige verplichtingen uit hoofde van niet-opzegbare operationele lease-overeenkomsten per 31 december.

	2007	2006	2005
Tot 3 maanden	9	6	6
3 maanden tot 1 jaar	35	20	26
1 jaar tot 5 jaar	97	94	69
Meer dan 5 jaar	57	67	77
Totaal	198	187	178
Jaarlijkse huurlasten:
Leasebetalingen	174	79	70

56 Vermogen onder beheer

Vermogen onder beheer heeft zowel betrekking op beleggingen voor eigen rekening, beleggingen voor unit-linked contracten als op voor klanten beheerd vermogen.

Onder voor 'Klanten beheerd vermogen' worden de beleggingen voor klanten, particulier danwel institutioneel, verantwoord waar Fortis een management- of adviescommissie voor ontvangt. Discretionair vermogen (vermogen dat actief beheerd wordt door Fortis) alsook adviserend vermogen is inbegrepen in het voor klanten beheerd vermogen.

De lijn 'Intra-groep' in de verschillende tabellen heeft betrekking op voor klanten beheerd vermogen belegd in door Fortis beheerde beleggingsfondsen, die anders dubbel zouden worden meegenomen.

De volgende tabel geeft een overzicht van het vermogen onder beheer naar beleggingstype en herkomst.

		Verzekerings-	Algemeen (incl.
31 december 2007	Bankbedrijf	bedrijf	eliminaties)	Totaal
Beleggingen voor eigen rekening:
- Obligaties	104.991	53.661	- 330	158.322
- Aandelen	7.822	8.942	- 1.259	15.505
- Vastgoed	688	2.984	- 16	3.656
- Overige	27.891	1.143	- 237	28.797
Totaal beleggingen voor eigen rekening	141.392	66.730	- 1.842	206.280
Beleggingen inzake unit-linked contracten		31.395	- 275	31.120
Voor klanten beheerd vermogen:
- Obligaties	119.721	3.061		122.782
- Aandelen	102.989	3.767		106.756
- Vastgoed	587	2.989		3.576
- Intra-groep	- 25.283			- 25.283
Totaal voor klanten beheerd vermogen	198.014	9.817		207.831
Totaal vermogen onder beheer	339.406	107.942	- 2.117	445.231
31 december 2006
Beleggingen voor eigen rekening:
- Obligaties	131.427	50.554	- 669	181.312
- Aandelen	4.150	10.239	996	15.385
- Vastgoed	600	2.447		3.047
- Overige	1.600	1.109	- 19	2.690
Totaal beleggingen voor eigen rekening	137.777	64.349	308	202.434
Beleggingen inzake unit-linked contracten		28.865	- 116	28.749
Voor klanten beheerd vermogen:
- Obligaties	114.386	2.147		116.533
- Aandelen	92.705	4.064		96.769
- Vastgoed	773	2.801		3.574
- Intra-groep	- 26.242			- 26.242
Totaal voor klanten beheerd vermogen	181.622	9.012		190.634
Totaal vermogen onder beheer	319.399	102.226	192	421.817
31 december 2005
Beleggingen voor eigen rekening:
- Obligaties	129.718	46.089	- 829	174.978
- Aandelen	3.393	8.448	817	12.658
- Vastgoed	402	2.144		2.546
- Overige	1.801	1.110	- 24	2.887
Totaal beleggingen voor eigen rekening	135.314	57.791	- 36	193.069
Beleggingen inzake unit-linked contracten		25.907	- 240	25.667
Voor klanten beheerd vermogen:
- Obligaties	101.727	2.970		104.697
- Aandelen	79.812	2.603		82.415
- Vastgoed	1.045	1.998		3.043
- Intra-groep	- 25.661			- 25.661
Totaal voor klanten beheerd vermogen	156.923	7.571		164.494
Totaal vermogen onder beheer	292.237	91.269	- 276	383.230

De veranderingen in het voor klanten beheerd vermogen per segment zijn als volgt:

		Retail	Merchant &	Merchant &
	Retail	Banking	Private	Private
	Banking	Asset	Banking	Banking
	Network	Management	Clients	Skills	Overige	Eliminatiesp	Totaal
Balans per 31 december 2006	7.489	120.617	78.353	893	9.524	- 26.242	190.634
In-/uitstroom	- 50	9.614	2.807	- 67	434	1.178	13.916
Markt winsten/verliezen	- 36	2.685	2.655	32	240	- 237	5.339
Overige			- 1.351	- 725		18	- 2.058
Balans per 31 december 2007	7.403	132.916	82.464	133	10.198	- 25.283	207.831

De kolom Overige omvat voor klanten beheerd vermogen in het verzekeringssegment alsook voor klanten beheerd vermogen dat beheerd wordt door operationele entiteiten die gerapporteerd worden in het segment Overige. De lijn Overige omvat transfers tussen segmenten, de impact van acquisities en desinvesteringen en valutaverschillen uit hoofde van omrekening.

57 Gebeurtenissen na balansdatum

Er hebben na de balansdatum geen materiële gebeurtenissen plaatsgevonden die noodzaken tot een bijstelling van de Geconsolideerd Fortis Jaarrekening per 31 december 2007.

VINCI en Fortis hebben op 5 maart 2008 een Memorandum of Understanding getekend om hun respectievelijke activiteiten op het gebied van publieke parkings te combineren. Het gaat om de parkings die worden beheerd door VINCI Park, een dochteronderneming van VINCI Concessions, en Interparking, een dochteronderneming van Fortis Real Estate. De nieuwe entiteit zal wereldwijd 1,3 miljoen parkeerplaatsen in 1.800 parkings in 16 landen in beheer hebben.

Verwacht wordt dat de transactie in het derde kwartaal van 2008 zal zijn afgerond onder voorbehoud van due diligence en de gebruikelijke sluitingsvoorwaarden en goedkeuringen van de toezichthouders. De transactie zal een positieve impact hebben op de solvabiliteitspositie van Fortis.

Fortis en Santander hebben op 27 februari 2008 aangekondigd dat Santander de Braziliaanse vermogensbeheeractiviteiten van ABN AMRO koopt. Fortis heeft die activiteiten verworven als onderdeel van de overname van ABN AMRO door het Consortium (RBS, Fortis en Santander). Fortis behoudt de Latijns-Amerikaanse (Brazilië niet inbegrepen) 'Institutional Sales'-teams en bepaalde 'Equity Investment'-teams die betrokken zijn bij de door ABN AMRO/Fortis-kanalen gedistribueerde fondsen.

De transactie, waarmee een bedrag van circa EUR 209 miljoen gemoeid is, wordt naar verwachting in het tweede kwartaal van 2008 afgerond, onder voorbehoud van de gebruikelijke sluitingsvoorwaarden en de goedkeuring van de toezichthouders.

Fortis heeft op 18 februari 2008 een bedrag van USD 750 miljoen geplaatst ('NITSH' of 'Non-Innovative Tier 1 Hybrid Securities'). Deze transactie is niet verwaterend. Het betreft een niet in aandelen omwisselbare, perpetuele achtergestelde schuld, aflosbaar vanaf 2013, maar zonder stimulans om af te lossen. De effecten vallen in de categorie 'niet-innovatief Tier 1' kapitaal, niet onderhevig aan de door de toezichthouder gestelde limiet van 15%.

Bericht van de Raad van Bestuur

De Raad van Bestuur is verantwoordelijk voor het opstellen van de Geconsolideerde Fortis Jaarrekening in overeenstemming met International Financial Reporting Standards zoals aanvaard binnen de Europese Unie en met de Europese Transparantie Richtlijn (2004/109/EC) per 31 december 2007.

De Raad van Bestuur heeft op 6 maart 2008 de Geconsolideerde Fortis Jaarrekening beoordeeld en goedgekeurd voor publicatie.

De Raad van Bestuur verklaart dat, naar zijn beste weten, de Geconsolideerde Fortis Jaarrekening een getrouw en juist beeld geeft van de activa, verplichtingen, financiële positie en het resultaat van Fortis en dat de informatie die in deze jaarrekening is opgenomen geen tekortkomingen bevat die het noodzakelijk maken om significant de reikwijdte van enige berichtgeving aan te passen.

De Raad van Bestuur van Fortis verklaart tevens dat het Jaaroverzicht een juist beeld geeft van de ontwikkelingen en resultaten van de businesses van de groep.

De Jaarrekening zal ter goedkeuring worden voorgelegd aan de Algemene Vergaderingen van Aandeelhouders op 29 april 2008.

Brussel / Utrecht, 6 maart 2008

Raad van Bestuur

Voorzitter Graaf Maurice Lippens Vice-voorzitter Jan-Michiel Hessels Chief Executive Officer Jean-Paul Votron Deputy Chief Executive Officer Herman Verwilst Bestuurders Baron Philippe Bodson

Richard Delbridge Clara Furse Reiner Hagemann Jacques Manardo Aloïs Michielsen Ronald Sandler Rana Talwar Baron Piet Van Waeyenberge Klaas Westdijk

Accountantsverklaring

Aan de algemene vergaderingen der aandeelhouders van Fortis SA/NV en Fortis N.V.

Verklaring betreffende de geconsolideerde jaarrekening

Wij hebben de in dit verslag opgenomen geconsolideerde jaarrekening gecontroleerd waarbij Fortis SA/NV en Fortis N.V. samen met hun dochtervennootschappen ('Fortis') opgenomen zijn, die bestaat uit de geconsolideerde balans per 31 december 2007, de geconsolideerde resultatenrekening, het geconsolideerde overzicht van wijzigingen in het eigen vermogen en het geconsolideerde kasstroomoverzicht over het boekjaar afgesloten op die datum, alsmede een overzicht van de belangrijkste grondslagen voor de financiële verslaggeving en overige toelichtingen.

Verantwoordelijkheid van de leiding over de geconsolideerde jaarrekening

De leiding is verantwoordelijk voor het opmaken van de geconsolideerde jaarrekening die het vermogen en het resultaat getrouw dient weer te geven in overeenstemming met International Financial Reporting Standards, zoals aanvaard binnen de Europese Unie, alsmede voor het opstellen van het jaaroverzicht in overeenstemming het Wetboek van Vennootschappen in België en het Burgerlijk Wetboek in Nederland. Deze verantwoordelijkheid omvat onder meer: het ontwerpen, invoeren, en in stand houden van een intern beheersingssysteem relevant voor het opmaken van en getrouw weergeven in de geconsolideerde jaarrekening van vermogen en resultaat zodanig dat deze die geen afwijkingen van materieel belang als gevolg van fraude of fouten, bevat, het kiezen en toepassen van aanvaardbare grondslagen voor de financiële verslaggeving en het maken van schattingen die onder de gegeven omstandigheden redelijk zijn.

Verantwoordelijkheid van de accountant

Onze verantwoordelijkheid is het geven van een oordeel over de geconsolideerde jaarrekening op basis van onze controle. Wij hebben onze controle verricht overeenkomstig Internationale Controlestandaarden. Dienovereenkomstig zijn wij verplicht te voldoen aan de voor ons geldende gedragsnormen en zijn wij gehouden onze controle zodanig te plannen en uit te voeren dat een redelijke mate van zekerheid wordt verkregen dat de geconsolideerde jaarrekening geen afwijkingen van materieel belang bevat.

Een controle omvat het uitvoeren van werkzaamheden ter verkrijging van controle-informatie over de bedragen en de toelichtingen in de geconsolideerde jaarrekening. De keuze van de uit te voeren werkzaamheden is afhankelijk van de professionele oordeelsvorming van de accountant, waaronder begrepen zijn beoordeling van de risico's van afwijkingen van materieel belang als gevolg van fraude of fouten. In die beoordeling neemt de accountant in aanmerking het voor het voor het opmaken van en getrouw weergeven in de geconsolideerde jaarrekening van vermogen en resultaat relevante interne beheersingssysteem, teneinde een verantwoorde keuze te kunnen maken van de controlewerkzaamheden die onder de gegeven omstandigheden adequaat zijn maar die niet tot doel hebben een oordeel te geven over de effectiviteit van het interne beheersingssysteem van de entiteit. Tevens omvat een controle onder meer een evaluatie van de aanvaardbaarheid van de toegepaste grondslagen voor financiële verslaggeving en van de redelijkheid van door de leiding gemaakte schattingen, alsmede een evaluatie van het algehele beeld van de geconsolideerde jaarrekening.

Wij zijn van mening dat de door ons verkregen controle-informatie voldoende en geschikt is als basis voor ons oordeel.

Oordeel

Naar ons oordeel geeft de geconsolideerde jaarrekening een getrouw beeld van de grootte en de samenstelling van het vermogen van Fortis per 31 december 2007, en van het resultaat en de kasstromen over 2007, in overeenstemming met International Financial Reporting Standards, zoals aanvaard binnen de Europese Unie.

Verklaring betreffende andere wettelijke voorschriften en voorschriften van regelgevende instanties

Op grond van de wettelijke verplichtingen in België en Nederland (paragraaf 2:393 lid 5 e van het burgerlijk wetboek), melden wij dat het jaaroverzicht, voorzover wij dat kunnen beoordelen, verenigbaar is met de geconsolideerde jaarrekening, zoals vereist door het Wetboek van Vennootschappen in België en in artikel 2:391 lid 4 van het Burgerlijk Wetboek in Nederland.

Amstelveen, 6 maart 2008 Brussels, 6 maart 2008

KPMG Accountants N.V. PricewaterhouseCoopers Vertegenwoordigd door S.J. Kroon RA Bedrijfsrevisoren B.C.V.B

Vertegenwoordigd door Y. Vandenplas en L. Discry

Verslag van de Raad van Bestuur van Fortis SA/NV en Fortis N.V.

Raad van Bestuur, Commissaris en Accountant

Voorzitter	Graaf Maurice Lippens
Vice-voorzitter	Jan Slechte (tot 23 mei 2007)Jan-Michiel Hessels (sinds 20 september 2007)
Chief Executive Officer	Jean-Paul Votron
Deputy Chief Executive Officer	Herman Verwilst (sinds 23 mei 2007)
Bestuurders	Baron Philippe BodsonRichard DelbridgeClara FurseReiner HagemannJacques ManardoAloïs MichielsenRonald SandlerRana TalwarBaron Piet Van WaeyenbergeKlaas Westdijk
Commissaris voor Fortis SA/NV	PricewaterhouseCoopers Bedrijfsrevisoren B.C.V.B.A.,Vertegenwoordigd door Yves Vandenplas en Luc Discry
Accountant voor Fortis N.V.	KPMG Accountants N.V.vertegenwoordigd door Stef Kroon

Verslag van de Raad van Bestuur van Fortis SA/NV en Fortis N.V.

Algemeen

De maatschappijen Fortis SA/NV en Fortis N.V. zijn de twee moedervennootschappen van Fortis. Zij staan aan het hoofd van Fortis, dat op zijn beurt bestaat uit een groot aantal groepsmaatschappijen, actief in bankieren en verzekeren.

Structuur van Fortis

De huidige structuur van Fortis ontstond in 1998 toen de twee moedervennootschappen van de groep een identieke bestuursstructuur aannamen. In de jaren die daarop volgden werden verschillende initiatieven genomen in het streven tot verdere eenmaking van de groep: de installatie van de één gemaakte Raad van Bestuur in september 2000, de introductie van het Fortis-aandeel, een nieuw financieel instrument samengesteld uit de aandelen van elk van de moedervennootschappen, in december 2001, wijziging van de statuten van de moedervennootschappen in 2004 met het oog op een meer internationale samenstelling van de Raad van Bestuur, die voortaan door één enkele voorzitter wordt geleid.

Een gedetailleerde beschrijving van de structuur van Fortis en de rechten van de aandeelhouders, de organisatie van de Raad van Bestuur, de bestuurscommissies en het Executive Management, evenals van de beleidslijnen die van toepassing zijn binnen Fortis is opgenomen in het Fortis Governance Statement. Dit is gepubliceerd op de Fortis website en is eveneens verkrijgbaar in de vorm van een brochure ten kantore van de vennootschappen.

Alle feitelijke informatie over de samenstelling en de activiteiten van de Raad van Bestuur en zijn commissies, de bezoldiging van de bestuurders en de Executive Managers en de toepassing van Corporate Governance zoals voorgeschreven door de heersende codes en reglementen, evenals alle wijzigingen hierin in de loop van het boekjaar 2007, zijn elders in het Jaaroverzicht en de Geconsolideerde Jaarrekening van Fortis opgenomen.

Ontwikkelingen en resultaten

Het jaar 2007 was een bijzonder jaar voor Fortis. Velen zullen het jaar 2007 natuurlijk associëren met de overname van ABN AMRO door het Consortium, welke ons in staat stelt om onze strategie versneld door te voeren. Fortis heeft zijn groeiplannen voor 2007 verder kunnen uitvoeren, ondanks de moeilijke marktomstandigheden. Fortis was echter niet immuun voor de gevolgen van de onrust op de wereldwijde kredietmarkten en, zoals in januari werd aangekondigd, voelen onze resultaten de druk van bijzondere waardeverminderingen op de subprime CDO-portefeuille.

Fortis heeft zich met succes toegelegd op het leveren van tastbare waarde voor zijn klanten, getuige de sterke commerciële prestatie over 2007. Onze 65.000 medewerkers over de hele wereld leverden deze prestatie ondanks het instabiele marktklimaat. De voortgaande concentratie op de klant heeft ons geholpen om de klantgerelateerde baten te verhogen, de nettorentebaten robuust te houden en om sterke groei van de inkomsten uit commissies en vergoedingen en verzekeringspremies te realiseren.

Het resultaat in het Bankbedrijf eindigde lager als gevolg van bijzondere waardeverminderingen op subprimegerelateerde beleggingen in de VS. Door de sterke commerciële activiteit temidden van moeilijke marktomstandigheden stegen de netto rentebaten en de totale baten, waarbij meer dan de helft van de stijging was toe te schrijven aan de toename van de netto-inkomsten uit commissies en vergoedingen en het overige aan meerwaarden en de overgenomen activiteiten van ABN AMRO. De resultaten van Treasury en Financial markets waren slechts licht lager dan vorig jaar ondanks de onrust op de wereldwijde kapitaalmarkten, hetgeen de veerkracht van deze gediversifeerde activiteiten bewijst. De solide batengroei compenseerde de kostenstijging ruimtschoots. De kostenstijging was vooral toe te schrijven aan investeringen in groei en de toename van het aantal FTE's.

Het Verzekeringsbedrijf boekte een solide resultaat en versterkte zijn stevige marktposities in Europa en Azië, terwijl het geconcentreerd bleef op winstgevende groei en kostenbeheersing. De stijging van de nettowinst was te danken aan sterke volumegroei en meerwaarden in een uitdagend marktklimaat, die het effect van natuurgeweld en de onrust op de wereldwijde kapitaalmarkten ruimschoots compenseerden. De bruto-instroom steeg zowel in Leven als in Niet-leven.

Aandelenkapitaal

Op 31 december 2007 waren 2.366.595.497 aandelen geplaatst en volgestort.

In 2007 besloot de Raad van Bestuur van Fortis SA/NV en Fortis N.V. tot uitgifte van maximaal 5.495.000 opties ten gunste van een geselecteerde groep seniormanagers en professionele staf van Fortis. Het totale aantal effectief uitgegeven opties bedraagt 4.983.000. De ontvangen optiepremies – EUR 8,9 miljoen door Fortis SA/NV en EUR 8,9 miljoen door Fortis N.V. – zijn toegevoegd aan de agioreserves.

De Raad van Bestuur heeft tevens 2.284.985 nieuwe aandelen uitgegeven voor de uitoefening van:

• 159.963 warrants welke in 1997 aan de bestuursleden van Fortis SA/NV (voormalig Fortis (B)) en zijn directe en indirecte dochterondernemingen werden verstrekt
• 2.125.022 opties welke waren toegekend aan senior management en professionals in 1999, 2002, 2003, 2004 en 2005.

Het kapitaal van Fortis SA/NV is verhoogd met EUR 9.788.874, waarbij er EUR 22.764.267 aan de agioreserve is toegevoegd. Het kapitaal van Fortis N.V. werd verhoogd met EUR 959.694, waarbij er EUR 31.593.447 aan de agioreserve werd toegevoegd.

Dividend

De Raad van Bestuur zal aan de Algemene Vergaderingen van Aandeelhouders voorstellen om een slotdividend in contanten uit te keren van EUR 0,59 per aandeel. Fortis betaalde in september 2007 een interimdividend van EUR 0,70 per aandeel in overeenstemming met het dividendbeleid om de helft van het dividend van het voorafgaande jaar uit te keren. Gecorrigeerd voor het effect van de claimemissie, bedraagt het interimdividend EUR 0,59 per aandeel.

Op basis van een gecorrigeerd interimdividend 2007 van EUR 0,59 per aandeel en het voorgestelde slotdividend van EUR 0,59, bedraagt het totale voorgestelde dividend voor 2007 EUR 1,18 per aandeel in contanten, vrijwel op gelijke hoogte met het gecorrigeerde dividend voor 2006 van EUR 1,17. Dit is volledig in overeenstemming met het dividendbeleid dat is gericht op betaling van een stabiel of groeiend dividend in vergelijking met het voorafgaande jaar, rekening houdend met de huidige winstgevendheid, de solvabiliteit en de vooruitzichten van het bedrijf. Het slotdividend wordt op 27 mei 2008 betaalbaar gesteld.

Fortis Raad van Bestuur

Jan Slechte is na de Algemene Vergaderingen van Aandeelhouders van 23 mei 2007 afgetreden als niet-uitvoerend bestuurslid omdat hij de door de Raad van Bestuur vastgestelde leeftijdsgrens had bereikt. Jan Slechte is in 1996 toegetreden tot de Raad van Bestuur van Fortis, was sinds 2001 lid van het toenmalige Compensation and Nominating Committee en sinds 2002 vice-voorzitter van de Raad van Bestuur. Al die jaren hebben de Raad van Bestuur en Fortis een beroep kunnen doen op zijn uitgebreide internationale evaring. Jan Slechte heeft telkens weer een cruciale rol gespeeld bij het bereiken van consensus binnen het bestuur. Fortis is zeer dankbaar voor zijn waardevolle bijdrage aan de ontwikkeling van Fortis en aan de activiteiten van de Raad van Bestuur.

Tijdens de Algemene Vergaderingen van Aandeelhouders van 23 mei 2007 zijn Baron Philippe Bodson, Jan-Michiel Hessels en Ronald Sandler herbenoemd voor een periode van drie jaar, tot na de Algemene Vergaderingen van Aandeelhouders van 2010. De aandeelhouders hebben eveneens hun goedkeuring gegeven aan de herbenoeming van Baron Piet Van Waeyenberge voor een periode van een jaar, tot na de Algemene Vergaderingen van Aandeelhouders van 2008. Hiermee wordt een uitzondering gemaakt op de algemene regel dat bestuurders niet langer dan 12 jaar zitting mogen hebben in de Raad van Bestuur. Baron Piet Van Waeyenberge zal niet beschikbaar zijn voor herbenoeming daar hij in 2008 de leeftijdgrens zal bereiken. Hij kwam in 1988 als bestuurder bij Fortis en heeft dankzij zijn uitgebreide zakelijke en managementervaring op de thuismarkten van Fortis een belangrijke bijdrage geleverd aan de ontwikkeling van onze onderneming.

Herman Verwilst is benoemd tot uitvoerend bestuurslid voor een periode van drie jaar tot na de Algemene Vergaderingen van Aandeelhouders van 2010.

Dit betekent dat de Raad van Bestuur sinds 23 mei 2007 uit 12 niet-uitvoerende leden en twee uitvoerende leden bestaat – de Chief Executive Officer en de Deputy Chief Executive Officer.

Op 20 september 2007 heeft de Raad van Bestuur Jan-Michiel Hessels benoemd als vice-voorzitter. In deze hoedanigheid vervangt hij Jan Slechte.

Op 7 november 2007 besloot de Raad van Bestuur tijdens de Algemene Vergaderingen van Aandeelhouders, die op 29 april 2008 worden gehouden, Jean-Paul Votron voor te dragen voor herbenoeming als uitvoerend bestuurder en om Jacques Manardo en Rana Talwar voor te dragen voor herbenoeming als niet-uitvoerende bestuursleden voor een periode van drie jaar, tot na de Algemene Vergaderingen van Aandeelhouders van 2011. Gezien de specifieke situatie die is ontstaan door de overname van ABN AMRO, achtte de Raad van Bestuur het in het belang van Fortis dat Graaf Maurice Lippens aanblijft als voorzitter van de Raad van Bestuur. Om te vermijden dat de zittingstermijnen van de voorzitter en de CEO overlappen, heeft het bestuur voorgesteld om Graaf Maurice Lippens voor een periode van vier jaar te herbenoemen als niet-uitvoerend bestuurslid, tot na de Algemene Vergaderingen van Aandeelhouders van 2012. Gezien de ervaring en belangrijke bijdrage van Graaf Lippens aan Fortis, stelt het bestuur voor dat er wordt afgeweken van de algemene regel dat bestuurders niet langer dan 12 jaar mogen aanblijven. De Raad van Bestuur is tevens van mening dat deze uitzondering niets afdoet aan de onafhankelijkheid van Graaf Lippens.

Na de bekendmaking van de overeenkomst met Ping An werd tevens bekendgemaakt dat Louis Cheung Chi Yan, Executive Director & Group President van Ping An, geheel in lijn met de strategie van Fortis om buiten de Benelux te groeien en met het oog op het verkrijgen van een beter inzicht in de steeds belangrijkere Aziatische markten, tijdens de Algemene Vergaderingen van Aandeelhouders op 29 april 2008 zal worden voorgedragen voor benoeming tot nietuitvoerend bestuurslid.

Vergoedingen aan de bestuurders en totaal aandelenbezit

In 2007 bedroeg de totale vergoeding die aan de niet-uitvoerende leden van de Raad van Bestuur voor hun mandaat als bestuurder van Fortis EUR 2,0 miljoen (2006: EUR 1,8 miljoen; 2005: EUR 1,7 miljoen). De bezoldiging van de CEO en de Deputy CEO, die ook bestuurders zijn, houdt enkel en alleen verband met hun functie als CEO en Deputy CEO. De bezoldiging die in 2007 aan de CEO is betaald, bedroeg EUR 3,9 miljoen (2006: EUR 3,4 miljoen; 2005: EUR 2,7 miljoen). De bezoldiging die in 2007 aan de Deputy CEO is betaald bedroeg EUR 2,1 miljoen. De individuele specificatie van de bezoldiging van de leden van de Raad van Bestuur is opgenomen in noot 11 van de Fortis Geconsolideerde Jaarrekening.

Per het einde van het verslagjaar bedroeg het aantal aandelen dat in bezit is van de leden van de Raad van Bestuur 1.073.365. Aan de niet-uitvoerende leden van de Raad van Bestuur zijn geen opties op Fortis-aandelen toegekend. Graaf Maurice Lippens, niet-uitvoerend lid, bezit opties uit hoofde van zijn vroegere functie als uitvoerend lid van de Raad van Bestuur.

Aan CEO Jean-Paul Votron en Deputy CEO Herman Verwilst zijn in 2007 opties op Fortis-aandelen en restricted shares toegekend als onderdeel van hun beloningspakket. Voor nadere informatie over de bezoldiging van Jean-Paul Votron en Herman Verwilst verwijzen wij naar noot 11 van de Fortis Geconsolideerde Jaarrekening.

Informatie welke verband houdt met de invoering van de EU overnamerichtlijn en het Fortis Jaaroverzicht

Voor juridische doeleinden verklaart de Raad van Bestuur hierbij dat het Fortis Jaarverslag 2007 is opgesteld in overeenstemming met de nieuwe regelgeving welke in Nederland en België met ingang van respectievelijk 31 december 2006 en 1 januari 2008 van toepassing is geworden ten gevolge van de EU overnamerichtlijn. De Raad van Bestuur geeft hierbij de volgende uitleg met betrekking tot de respectievelijke elementen welke door deze nieuwe regelgeving worden geraakt:

• Een volledig overzicht van de huidige kapitaalstructuur is te vinden in note 4, 30.1, 30.2 en 30.3 van de Fortis Geconsolideerde Jaarrekening 2007.

• Beperkingen inzake de overdracht van aandelen gelden alleen voor preferente aandelen (indien uitgegeven) en de effecten zoals beschreven in noot 30.1, 30.2 en 30.3 van de Fortis Geconsolideerde Jaarrekening over 2007.

• Fortis heeft in het Fortis jaaroverzicht over 2007 onder het hoofdstuk 'Aandeelhoudersinformatie' belangrijke aandelenbelangen van derden vermeld welke de drempelwaarden overschrijden zoals vastgelegd in de wet in België en in Nederland en in de statuten van Fortis SA/NVvermeld onder het hoofd 'Aandeelhoudersinformatie' in het Fortis jaaroverzicht over 2007.

• Er zijn geen speciale rechten verbonden aan uitgegeven aandelen anders dan die welke vermeld zijn in noot 4, 30.1, 30.2 en 30.3 van de Fortis Geconsolideerde Jaarrekening 2007.

• Opties op aandelen en aandelen aankoopplannen, voorzover relevant, zijn beschreven in noot 10 van de Fortis Geconsolideerde Jaarrekening 2007. De Raad van Bestuur besluit over de uitgifte van aandelen en opties, indien van toepassing, rekening houdend met lokale juridische voorschriften.

• Behoudens de informatie zoals opgenomen in het Jaaroverzicht over de overeenkomst met Ping An en de informatie opgenomen in noot 4, 13, 30.1, 30.2 en 30.3 in de Fortis Geconsolideerde Jaarrekening over 2007, heeft Fortis geen kennis van enige overeenkomst met een aandeelhouder die de overdracht van aandelen of de uitoefening van stemrechten beperkt.

• De leden van de Raad van Bestuur worden benoemd, gekozen of ontslagen door een meerderheid van de uitgebrachte stemmen tijdens op de aandeelhoudersvergadering van zowel Fortis SA/NV als Fortis N.V.

• Enige wijziging van de statuten vereist een daartoe door de Raad van Bestuur aan de aandeelhoudersvergaderingen ter beslissing voor te leggen voorstel. Indien minder dan 50% van de aandeelhouders vertegenwoordigdaanwezig is, moet een tweede vergadering worden belegd welke de mogelijkheid zal hebben om de resolutie aan te nemen met 75% van de uitgebrachte stemmen. Voor wijzigingen welke samenhangen met het twinned share-verbonden aandeel principe, moeten de AvA's van zowel Fortis SA/NV als Fortis N.V. voldoen aan de in de statuten opgenomen quorumen meerderheidsvereisten.

• De Raad van Bestuur van Fortis is bevoegd om aandelen uit te geven en in te kopen, in overeenstemming met de mandaten zoals verleend door de AvA's van Fortis SA/NV en Fortis N.V. De huidige mandaten lopen af op 31 mei 2009 (uitgifte door Fortis N.V.), 6 augustus 2010 (uitgifte door Fortis SA/NV) en 23 november 2008 (inkoop).

• Noch Fortis SA/NV noch Fortis N.V. is partij in enige belangrijke overeenkomst die effectief kan worden, wordt gewijzigd en/of wordt beëindigd door een verandering in de zeggenschapcontrole over de onderneming door een openbaar overnamebod.

• Noch Fortis SA/NV noch Fortis N.V. is een overeenkomst aangegaan met zijn leden van de Raad van Bestuur of werknemers welke kan leiden tot uitkering van speciale ontslagvergoedingen bij beëindiging van het dienstverband ten gevolge van een openbaar overnamebod.

Vooruitzichten

Wij verwachten dat de markten in de nabije toekomst uitdagend zullen blijven en daarom verhogen wij onze inspanningen om de kosten onder controle te houden, de efficiency te verbeteren en blijven wij ons concentreren op risicobeheer.

Ons doel en onze prioriteiten voor 2008 zijn duidelijk, ongeacht de op de financiële sector drukkende externe factoren. Wij bouwen verder op de huidige activiteitengroei en blijven ons concentreren op het leveren van sterke prestaties voor onze klanten en onze aandeelhouders terwijl wij tegelijkertijd zorgen voor de succesvolle integratie van de activiteiten van ABN AMRO.

Brussel/Utrecht, 6 maart 2008

Raad van Bestuur

Fortis SA/NV Jaarrekening 2007

Fortis SA/NV Koningsstraat 20 1000 Brussel, België

Algemene informatie

1. Voorwoord

Het merendeel van de 'Algemene informatie' wordt verantwoord in het verslag van de Raad van Bestuur van Fortis SA/NV en Fortis N.V. In deze algemene informatie treft u alleen informatie aan over Fortis SA/NV, die niet elders is verstrekt.

2. Identificatie

Fortis SA/NV is een naamloze vennootschap, statutair gevestigd te Koningsstraat 20, 1000 Brussel. Zij kan bij beslissing van de Raad van Bestuur naar overal elders in België worden overgebracht. De vennootschap is ingeschreven in het rechtspersonenregister van Brussel onder nr. 0451.406.524.

3. Oprichting en publicatie

De vennootschap is opgericht op 6 november 1993 onder de benaming 'Fortis Capital Holding'.

4. Plaatsen waar de documenten door het publiek kunnen worden geraadpleegd

De statuten van de vennootschap kunnen geraadpleegd worden op de Griffie van de Rechtbank van Koophandel te Brussel en op de zetel van de vennootschap.

De jaarrekening wordt gedeponeerd bij de Nationale Bank van België. De beslissingen inzake benoeming en afzetting van de leden van de organen van de vennootschap worden gepubliceerd in de bijlagen van het Belgisch Staatsblad. De financiële berichten over de vennootschap alsmede de oproepingen tot de algemene vergaderingen worden gepubliceerd in de financiële pers, de kranten en de informatieperiodieken. De jaarverslagen van de vennootschap zijn verkrijgbaar op de zetel en worden eveneens gedeponeerd bij de Nationale Bank van België. Zij worden elk jaar naar de aandeelhouders op naam verstuurd en naar de personen die er om gevraagd hebben.

5. Bedragen

De bedragen in deze jaarrekening zijn in duizenden euro's, tenzij anders is vermeld.

Balans voor winstdeling

	31 december 2007	31 december 2006
Activa
VASTE ACTIVA	28.005.045	19.530.233
Oprichtingskosten
Immateriële vaste activa
Materiële vaste activa
Financiële vaste activa	28.005.045	19.530.233
Verbonden ondernemingen	28.005.045	19.530.233
Deelnemingen	28.005.045	19.530.233
VLOTTENDE ACTIVA	94.741	45.704
Vorderingen op meer dan één jaar
Voorraden en bestellingen in uitvoering
Vorderingen op ten hoogste één jaar	24.518	4.359
Handelsvorderingen
Overige vorderingen	24.518	4.359
Geldbeleggingen	13.376
Eigen aandelen	13.376
Liquide middelen	55.133	41.345
Overlopende rekeningen	1.714
Totaal der activa	28.099.786	19.575.937

	31 december 2007	31 december 2006
Passiva
Eigen vermogen	28.027.192	18.891.576
Kapitaal	10.138.297	5.752.423
Geplaatst kapitaal	10.138.297	5.752.423
Uitgiftepremies	9.124. 310	5.572.434
Herwaarderingsmeerwaarden
Reserves	6.503.683	6.504.914
Wettelijke reserve	575.243	575.243
Onbeschikbare reserves	569.439	556.063
Voor eigen aandelen	13.376
Andere	556.063	556.063
Belastingvrije reserves
Beschikbare reserves	5.359.001	5.373.608
Overgedragen winst	2.260.902	1.061.805
Voorzieningen en uitgestelde belastingen
Voorzieningen voor risico's en kosten
Pensioenen en soortgelijke verplichtingen
Belastingen
Grote herstellings- en onderhoudswerken
Overige risico's en kosten
Uitgestelde belastingen
Schulden	72.594	684.361
Schulden op meer dan één jaar
Schulden op ten hoogste één jaar	72.477	684.360
Schulden op meer dan één jaar die binnen het jaar vallen
Financiële schulden
Handelsschulden	9.455	3
Leveranciers	9.455	3
Ontvangen vooruitbetalingen op bestellingen
Schulden mbt belastingen, bezoldigingen en sociale lasten	14.394	175
Belastingen	14.363	113
Bezoldigingen en sociale lasten	31	62
Overige schulden	48.628	684.182
Overlopende rekeningen	117	1
Totaal der passiva	28.099.786	19.575.937

Resultatenrekening

	2007	2006
Bedrijfsopbrengsten		1
Omzet
Wijziging in de voorraad goederen in bewerking en gereed product en in de bestellingen in
uitvoering
Geproduceerde vaste activa
Andere bedrijfsopbrengsten		1
Bedrijfskosten	125.909	9.375
Handelsgoederen, grond- en hulpstoffen
Inkopen
Wijziging in de voorraad
Diensten en diverse goederen	4.844	8.794
Bezoldigingen, sociale lasten en pensioenen
Afschrijvingen en waardeverminderingen op
oprichtingskosten, op immateriële en materiële
vaste activa	120.973	543
Waardeverminderingen op voorraden, bestellingen in
uitvoering en handelsvorderingen
Voorzieningen voor risico's en kosten
Andere bedrijfskosten	92	39
Als herstructureringskosten geactiveerde bedrijfskosten
Bedrijfsverlies	-125.909	-9.374
Financiële opbrengsten	1.843.610	1.145.782
Opbrengsten uit financiële vaste activa	1.840.000	1.145.000
Opbrengsten uit vlottende activa	3.610	782
Andere financiële opbrengsten
Financiële kosten	14.725	14.035
Kosten van schulden		289
Waardeverminderingen op vlottende activa andere dan voorraden,
bestellingen in uitvoering en handelsvorderingen
Andere financiële kosten	14.725	13.746
Winst uit de gewone bedrijfsuitoefening, vóór belasting	1.702.976	1.122.373

	2007	2006
Uitzonderlijke opbrengsten
Uitzonderlijke kosten
Winst van het boekjaar vóór belasting	1.702.976	1.122.373
Belastingen op resultaat	113	8.353
Belastingen	113	8.353
Regularisering van belastingen en terugneming van voorzieningen voor belastingen
Winst van het boekjaar	1.702.863	1.114.020
Onttrekking aan de belastingvrije reserves
Overboeking naar de belastingvrije reserves
Te bestemmen winst van het boekjaar	1.702.863	1.114.020
	2007	2006
Resultaatverwerking
Te bestemmen winstsaldo	1.702.863	2.256.709
Te bestemmen winst van het boekjaar	1.702.863	1.114.020
Overgedragen winst van het vorige boekjaar		1.142.689
Onttrekking aan het eigen vermogen
Aan het kapitaal en de uitgiftepremies
Aan de reserves
Toevoeging aan het eigen vermogen		854
Aan het kapitaal en aan de uitgiftepremies
Aan de wettelijke reserves		854
Aan de overige reserves
Over te dragen resultaat		2.260.902
Tussenkomst van de vennoten in het verlies
Uit te keren winst		1.194.050
Vergoeding van het kapitaal		1.194.050
Bestuurders of zaakvoerders
Andere rechthebbenden

Toelichting

		2007
	Staat van oprichtingskosten
	Netto boekwaarde per einde van het vorige boekjaar
	Mutaties tijdens het boekjaar:
	Nieuwe kosten van het boekjaar	120.973
Afschrijvingen		120.973
Andere
	Netto boekwaarde per einde van het boekjaar,
Waarvan:	Kosten van oprichting of kapitaalverhoging, kosten bij
	uitgifte van leningen en andere oprichtingskosten
	Herstructureringskosten

	2007	2006
Staat van de financiele vaste activa
Verbonden ondernemingen - Deelnemingen en aandelen
Aanschaffingswaarde per einde van het vorige boekjaar	xxxxxxxx	19.530.233
Mutaties tijdens het boekjaar:
-Aanschaffingen	8.474.812
-Overdrachten en buitengebruikstellingen
-Overboekingen van een post naar een andere
Per einde van het boekjaar	28.005.045
Meerwaarden
Waardeverminderingen
Niet-opgevraagde bedragen
Nettoboekwaarde per einde boekjaar (a)+(b)-(c)-(d)	28.005.045
Verbonden ondernemingen - Vorderingen
Nettoboekwaarde per einde van het vorige boekjaar
Nettoboekwaarde per einde van het boekjaar
Gecumuleerde waardeverminderingen op
Vorderingen per einde boekjaar

Deelnemingen en maatschappelijke rechten in andere ondernemingen

Hieronder worden de ondernemingen vermeld waarin de onderneming Fortis SA/NV een deelneming bezit, alsmede de andere ondernemingen waarin de onderneming Fortis SA/NV maatschappelijke rechten bezit ten belope van ten minste 10% van het geplaatste kapitaal.

NAAM, volledig adres van de ZETEL
en zo het een onderneming naar Belgisch recht betreft,			Maatschappelijke rechten				Gegevens uit de laatst
het BTW- of NATIONAAL NUMMER			aangehouden door				beschikbare jaarrekening
		De onderneming		Jaarrekening		Eigen
		(rechtstreeks)	dochters	per	Muntcode	vermogen	Nettoresultaat
							(+) of (-)
	Aantal	%	%				(in duizenden munteenheden)
Fortis Brussels SA/NV				31/12/2006	EUR	19.210.443	1.081.708
Koningsstraat 20
1000 Brussel, BELGIE
BE 0476.301.276
Gewone aandelen	772.188.114	50,00
Fortis Utrecht N.V.				31/12/2006	EUR	5.600.000	1.499.200
Archimedeslaan 6
3584 BA Utrecht, NEDERLAND
Gewone aandelen	500.000.001	50,00

Overlopende rekeningen

Overlopende rente 1.714

2007

	2007	2006
Staat van het kapitaal en de aandeelhoudersstructuur
Staat van het kapitaal
Maatschappelijk kapitaal
Maatschappelijk kapitaal per einde van het boekjaar	xxxxxxxxxx	5.752.423
Maatschappelijk kapitaal per einde van het boekjaar	10.138.297
	Bedragen,	Aantal aandelen
Wijzigingen tijdens het boekjaar
kapitaalsverhogingen	4.385.873	1.023.779.952
Samenstelling van het kapitaal
Soorten aandelen
Gewone aandelen	10.138.297	2.366.595.497
Op naam	xxxxxxxxxx	208.380.621
Aan toonder	xxxxxxxxxx	2.158.214.876
Niet-gestort kapitaal
Eigen aandelen gehouden door:
De vennootschap zelf
Kapitaalbedrag	13.376
Aantal aandelen	952.788
Door zijn dochters
Kapitaalbedrag	1.204.162
Aantal aandelen	49.319.746
Verplichtingen tot uitgifte van aandelen
Als gevolg van de uitoefiening van conversierechten
Bedrag van de lopende converteerbare leningen
Bedrag van het te plaatsen kapitaal
Maximum aantal uit te geven aandelen
Als gevolg van de uitoefening van inschrijvingsrechten
Aantal inschrijvingsrechten in omloop	37.510.260
Bedrag van het te plaatsen kapitaal	949.235
Maximum aantal uit te geven aandelen	37.510.260
Toegestaan, niet-geplaatst kapitaal	611.270
Aandelen buiten kapitaal
Aandeelhoudersstructuur van de onderneming op de datum van de jaarafsluiting,
zoals die blijkt uit de kennisgevingen die de onderneming heeft ontvangen
Voor zover bij Fortis SA/NV bekend, ziet de structuur van het stabiele aandeelhoudersschap
van de vennootschap er op 31 december 2007 als volgt uit:	Aantal aandelen	%
Ping An Life Insurance Company of China Ltd	95.006.780	4,01
De leden van de Raad van Bestuur van Fortis SA/NV bezitten op
31 december 2007 samen 1.073.365 aandelen, 443.860 opties en 217.705
aandelen onder voorwaarden (restricted shares).

	2007	2006
Staat van de schulden
Schulden met een oorspronkelijke looptijd van meer dan een jaar,
naar gelang hun resterende looptijd
Gewaarborgde schulden
Schulden m.b.t. belastingen, bezoldigingen en sociale lasten
Belastingen
Vervallen belastingschulden
Niet-vervallen belastingschulden	14.363
Geraamde belastingschulden
Bezoldigingen en sociale lasten
Vervallen schulden tav de Rijksdienst voor Sociale Zekerheid
Andere schulden mbt bezoldigingen en sociale lasten	31
	2007	2006
Bedrijfsresultaten
Bedrijfsopbrengsten
Netto-omzet
Andere bedrijfsopbrengsten
Bedrijfskosten
Werknemers ingeschreven in het personeelsregister
Personeelskosten
Voorzieningen voor pensioenen
Waardeverminderingen
Voorzieningen voor risico's en kosten
Andere bedrijfskosten
Belastingen en taksen op de bedrijfsuitoefening	91	39
Andere
Uitzendkrachten en ter beschikking van de onderneming gestelde personen
Totaal aantal op de afsluitingsdatum
Gemiddeld aantal berekend in voltijdse equivalenten:
Aantal daadwerkelijk gepresteerde urenKosten voor de onderneming		1063

Financiële resultaten	2007	2006
Andere financiële opbrengsten
Afschrijvingen van kosten bij uitgifte van leningen en van risico
Geactiveerde interesten
Waardeverminderingen op vlottende activa
Andere financiële kosten
Voorzieningen met financieel karakter
Uitsplitsing van de overige financiële kosten, indien het belangrijke bedragen betreft
Bankkosten	3	2
Kosten mbt eigen vermogen	13.986	13.744
Andere kosten mbt eigen vermogen	735
Wisselkoersverschillen	1

	2007
Belastingen en taksen
Belastingen op het resultaat
Belastingen op het resultaat van het boekjaart	113
Verschuldigde of betaalde belastingen en voorheffingen	113
Geactiveerde overschotten van betaalde belastingen en voorheffingen
Geraamde belastingsupplementen
Belastingen op het resultaat van vorige boekjaren
Verschuldigde of betaalde belastingensupplemten
Geraamde belastingsupplementen of belastingen waarvoor een voorziening werd gevormd
Belangrijkste oorzaken van de verschillen tussen de winst voor belastingen,
zoals die blijkt uit de jaarrekening, en de geraamde belastbare winst
Dividenden van filialen, waarvan 95% niet belastbaar	1.748.000
Invloed van de uitzonderlijke resultaten op de belastingen op het resultaat van het boekjaar
Bronnen van bealstinglatenties
Actieve latenties	45.137
Gecumuleerde fiscale verliezen die aftrekbaar zijn van latere belastbare winsten	45.137
Andere actieve latenties

	2007	2006
Belasting op toegevoegde waarde en belastingen ten laste van derden
Aan de belasting op toegevoegde waarde in rekening gebracht:
De ingehouden bedragen ten laste van derden bij wijze van:
bedrijfsvoorheffing	1.041	800
roerende voorheffing	130.014	144.276
Niet in de balans opgenomen rechten en verplichtingen	2007
Persoonlijke zekerheden die door de onderneming werden gesteld of onherroepelijk
gewaarborgd voor schulden of verplichtingen van derden, waarvan:	9.724.791
-De door de onderneming geëndosseerde handelseffecten in omloop
-De door de onderneming getrokken of voor aval getekende handelseffecten
-Het maximum bedrag ten belope waarvan andere verplichtingen van derden
door de onderneming zijn gewaarborgd	9.724.791

Fortis SA/NV en Fortis N.V. hebben zich garant gesteld voor schulden en kredietfaciliteiten van dochtermaatschappijen in diverse valuta. De globale bedragen van de lopende schulden bedraagt EUR 9.725 miljoen (2006: EUR 8.443 miljoen).

Fortis SA/NV, Fortis N.V., Fortis Bank Nederland (Holding) N.V. en Fortis Bank NV/SA zijn co-obligor van de Mandatory Convertible Securities uitgegeven op 7 december 2007. Als co-obligor kan Fortis SA/N.V. aansprakelijk gesteld worden voor EUR 2 miljard in het geval de emittent in gebreke blijft. De Mandatory Convertible Securities zullen aanleiding geven tot de uitgifte van maximaal 105.386.849 Fortis aandelen.

Als co-obligor in het kader van FRESH en CASHES zou Fortis N.V. verplicht kunnen worden om de rente op deze instrumenten te voldoen als de emittent hier niet toe in staat zou zijn.

Alle hybride financiële instrumenten, inclusief deze van Fortis Bank, hebben een 'alternative coupon settlement method'. Dit houdt in dat Fortis N.V. nieuwe aandelen kan uitgeven om met de opbrengst van deze uitgifte de rente te betalen in geval de emittent hier niet toe in staat zou zijn.

	2007	2006
Betrekking met verbonden ondernemingen en met ondernemingenwaarmee een deelnemingsverhouding bestaat
Verbonden ondernemingen
Financiële vaste activa	28.005.045	19.530.233
Deelnemingen	28.005.045	19.530.233
Vorderingen
Geldbeleggingen
Schulden

		Verbonden ondernemingen
	2007	2006
Door de onderneming gestelde of onherroepelijk beloofde
persoonlijke en zakelijke zekerheden als waarborg voor schulden
of verplichtingen van verbonden ondernemingen	9.724.791	8.443.477
Door verbonden ondernemingen gestelde of onherroepelijke beloofde
persoonlijke en zakelijke zekerheden als waarborg voor
schulden of verplichtingen van de onderneming
Andere betekenisvolle financiële verplichtingen
Financiële resultaten
Opbrengsten uit financiële vaste activa	1.840.000	1.145.000
Opbrengsten uit vlottende activa	3.610	782
Andere financiële opbrengsten
Kosten van schulden	1	289
Andere financiële kosten
Realisatie van vaste activa
Financiële betrekkingen met
bestuurders en zaakvoerders.
natuurlijke of rechtspersonenen die de onderneming rechtstreeks
of onrechtstreeks controleren zonder verbonden ondernemingen te zijn of
andere ondernemingen die door deze personen rechtstreeks of onrechtstreeks
gecontroleerd worden.
	2007
Uitstaande vorderingen op deze personen
Waarborgen toegestaan in hun voordeel
Andere betekenisvolle verplichten aangegeven in hun voordeel
Rechtstreekse en onrechtstreekse bezoldigingen en ten laste van de resultatenrekening
toegekende pensioenen, voor zover deze vermelding niet uitsluitend of hoofdzakelijk betrekking
heeft op de toestand van een enkel identificeerbaar persoon:
aan bestuurders en zaakvoerders	1.967

aan oud-bestuurders en oud-zaakvoerders

Bezoldiging van de commissaris	449
Bezoldigingen voor uitzonderlijke werkzaamheden of bijzondere opdrachten uitgevoerd binnen de vennootschap door de commissaris
Andere controleopdrachten	31
Belastingadviesopdrachten
Andere opdrachten buiten de revisorale
Bezoldigingen voor uitzonderlijke werkzaamheden
of bijzondere opdrachten uitgevoerd binnen de vennootschap door personen met wie de commissariis verbonden zijn
Andere controleopdrachten
Belastingadviesopdrachten	5
Andere opdrachten buiten de revisorale

Vemeldingen in toepassing van het artikel 133, paragraaf 6 van het Wetboek van vennootschappen

Uitzondering op de 1:1 regel: Fortis SA/NV is niet onderworpen aan de 1:1 regel daar het consortium Fortis, waar Fortis SA/NV deel van uitmaakt, geaudit wordt door een gezamenlijke audit. Bovendien beslist het auditcomité van het consortium Fortis op een systematische wijze over de goedkeuring voor de uitvoering van niet-revisorale diensten.

2007

Samenvatting van de waarderingsregels

Oprichtingskosten

De kosten van een kapitaalsverhoging of een uitgifte van aandelen of obligaties, al dan niet converteerbaar, worden over maximaal vijf jaar afgeschreven.

Financiële vaste activa

De financiële vaste activa bestaan uitsluitend uit deelnemingen in en vorderingen op Fortis maatschappijen. Zij worden geactiveerd tegen aanschaffingsprijs, exclusief aanschaffingskosten.

Vorderingen en liquide middelen

De vorderingen worden tegen hun nominale waarde of aanschaffingsprijs geboekt, al naar gelang.

Waardeverminderingen worden geboekt wanneer op de balansdatum, en rekening houdend met de waarde van de eventuele waarborgen die aan elk type vordering zijn verbonden, de inning ervan onzeker is of in het gedrang komt.

Geldbeleggingen

Effecten worden geboekt tegen aanschaffingsprijs.

Waardeverminderingen worden geboekt voor vastgestelde duurzame minderwaarden. Bij teruglopen hiervan worden terugnames geboekt voor de vastgestelde daling van de minwaarden.

Resultaten bij verkoop van effecten worden bepaald op basis van de gemiddelde aanschaffingswaarde van de effecten.

Omzetting van activa en passiva in vreemde valuta

Activa en passiva uitgedrukt in vreemde valuta worden omgezet in Euro tegen de wisselkoersen op het einde van het boekjaar. De winsten of verliezen voortvloeiend uit deze omzetting, evenals de wisselkoersverschillen op de verrichtingen tijdens het boekjaar, worden in de resultatenrekening opgenomen

Sociale balans

Fortis SA/NV heeft geen personeel per 31 december 2007.

Informatie betreffende de geconsolideerde rekeningen

De onderneming maakt samen met Fortis NV deel uit van het Fortis consortium. Beide ondernemingen maken samen een geconsolideerde jaarrekening op.

De jaarrekeningen van het Fortis consortium zijn beschikbaar op de twee zetels van de groep, Koningsstraat 20, 1000 Brussel (België) en Archimedeslaan 6, 3584 BA Utrecht (Nederland).

Resultaatverwerking

Fortis SA/NV en Fortis NV in Nederland vormen samen de holdingmaatschappijen van Fortis.

Eind 2001 werden de genoteerde aandelen van Fortis SA/NV en Fortis NV samengevoegd tot een nieuw enkelvoudig beursgenoteerd effect, het Fortis aandeel. Eén aandeel Fortis bestaat uit één gewoon aandeel Fortis SA/NV en één gewoon aandeel Fortis NV, met alle daarbijbehorende rechten zoals stemrechten en dividendrechten.

Fortis SA/NV en Fortis NV voeren hetzelfde dividendbeleid en de aandeelhouders hebben het recht om te kiezen of zij hun dividend van Fortis SA/NV of van Fortis NV willen ontvangen. Daartoe moeten de aandeelhouders een 'dividendkeuze formulier' invullen dat pas beschikbaar is na de Jaarlijkse Algemene Vergaderingen van Fortis SA/NV en Fortis NV.

Daar de dividendkeuze pas na de Jaarlijkse Algemene Vergadering gebeurt, verkeert Fortis SA/NV in de onmogelijkheid om een jaarrekening na toewijzing aan deze Algemene Vergadering voor te leggen.

Op basis daarvan heeft de Minister de toestemming gegeven om voor de boekjaren 2007 en volgende een vennootschappelijke jaarrekening vóór winstverdeling op te stellen.

Op 6 september 2007 heeft Fortis een interimdividend uitbetaald van EUR 0,70 per Fortis aandeel. Ten gevolge van het proces van dividendkeuze heeft Fortis SA/Nv een interimdividend uitbetaald van EUR 503.766.395.

Verslag van de commissaris aan de algemene vergadering der aandeelhouders van de vennootschap Fortis SA/NV over de jaarrekening over het boekjaar afgesloten op 31 december 2007

Overeenkomstig de wettelijke en statutaire bepalingen, brengen wij u verslag uit in het kader van ons mandaat van commissaris. Dit verslag omvat ons oordeel over de jaarrekening evenals de vereiste bijkomende vermeldingen en inlichtingen.

Verklaring over de jaarrekening zonder voorbehoud

Wij hebben de controle uitgevoerd van de jaarrekening van Fortis SA/NV over het boekjaar afgesloten op 31 december 2007, opgesteld op basis van het in België van toepassing zijnde boekhoudkundig referentiestelsel, met een balanstotaal van EUR (000) 28.099.786 en waarvan de resultatenrekening afsluit met een winst van het boekjaar van EUR (000) 1.702.863.

Het opstellen van de jaarrekening valt onder de verantwoordelijkheid van de Raad van Bestuur. Deze verantwoordelijkheid omvat: het opzetten, implementeren en instandhouden van een interne controle met betrekking tot het opstellen en de getrouwe weergave van de jaarrekening die geen afwijkingen bevat van materieel belang als gevolg van fraude of van fouten, alsook het kiezen en toepassen van geschikte waarderingsregels en het maken van boekhoudkundige ramingen die onder de gegeven omstandigheden redelijk zijn.

Het is onze verantwoordelijkheid een oordeel te geven over deze jaarrekening op basis van onze controle. Wij hebben onze controle uitgevoerd overeenkomstig de wettelijke bepalingen en volgens de in België geldende controlenormen, zoals uitgevaardigd door het Instituut der Bedrijfsrevisoren. Deze controlenormen vereisen dat onze controle zó wordt georganiseerd en uitgevoerd dat een redelijke mate van zekerheid wordt verkregen dat de jaarrekening geen afwijkingen bevat van materieel belang.

Overeenkomstig deze normen, hebben wij controlewerkzaamheden uitgevoerd ter staving van de in de jaarrekening opgenomen bedragen en inlichtingen. De keuze van de uitgevoerde werkzaamheden is afhankelijk van onze beoordeling en van de inschatting van het risico op materiële afwijkingen in de jaarrekening als gevolg van fraude of van fouten. Bij het maken van die risico-inschatting, hebben wij rekening gehouden met de interne controle van de vennootschap met betrekking tot het opstellen en de getrouwe weergave van de jaarrekening om controleprocedures vast te leggen die geschikt zijn in de gegeven omstandigheden, maar niet om een oordeel te geven over de doeltreffendheid van die interne controle. Wij hebben tevens een beoordeling gemaakt van het passende karakter van de waarderingsregels, de redelijkheid van de door de vennootschap gemaakte boekhoudkundige ramingen en de voorstelling van de jaarrekening in zijn geheel. Ten slotte hebben wij van de raad van bestuur en de verantwoordelijken van de vennootschap de voor onze controle noodzakelijke verduidelijkingen en inlichtingen ontvangen. Wij zijn van mening dat de door ons verkregen informatie een redelijke basis vormt voor het uitbrengen van ons oordeel.

Naar ons oordeel geeft de jaarrekening afgesloten op 31 december 2007 een getrouw beeld van het vermogen, de financiële toestand en de resultaten van de vennootschap, in overeenstemming met het in België van toepassing zijnde boekhoudkundig referentiestelsel.

Bijkomende verklaringen en inlichtingen

Het opstellen en de inhoud van het jaarverslag, alsook het naleven door de vennootschap van het Wetboek van vennootschappen en van de statuten, vallen onder de verantwoordelijkheid van de Raad van Bestuur.

Het is onze verantwoordelijkheid om in ons verslag de volgende bijkomende vermeldingen en inlichtingen op te nemen die niet van aard zijn om de draagwijdte van onze verklaring over de jaarrekening te wijzigen:

• Het jaarverslag behandelt de door de wet vereiste inlichtingen en stemt overeen met de jaarrekening. Wij kunnen ons echter niet uitspreken over de beschrijving van de voornaamste risico's en onzekerheden waarmee de vennootschap wordt geconfronteerd, alsook van haar positie, haar voorzienbare evolutie of de aanmerkelijke invloed van bepaalde feiten op haar toekomstige ontwikkeling. Wij kunnen evenwel bevestigen dat de verstrekte gegevens geen onmiskenbare inconsistenties vertonen met de informatie waarover wij beschikken in het kader van ons mandaat.
• Onverminderd formele aspecten van ondergeschikt belang, werd de boekhouding gevoerd overeenkomstig de in België van toepassing zijnde wettelijke en bestuursrechtelijke voorschriften.
• Wij hebben geen kennis gekregen van verrichtingen of beslissingen die in overtreding met de statuten of het Wetboek van vennootschappen zijn gedaan of genomen. Zoals vermeld in de toelichting werd deze jaarrekening opgesteld voor winstbestemming.
• Tijdens het boekjaar werd een interimdividend uitgekeerd waarover wij het hierbijgaande verslag hebben opgesteld, overeenkomstig de wettelijke vereisten.

Sint-Stevens-Woluwe 6 maart 2008

De commissaris PricewaterhouseCoopers Bedrijfsrevisoren

vertegenwoordigd door Yves Vandenplas Luc Discry Bedrijfsrevisor Bedrijfsrevisor

Verslag van de commissaris over de staat van activa en passiva per 30 juni 2007 opgesteld ter gelegenheid van de uitkering van een interimdividend

Overeenkomstig artikel 618 van het Wetboek van Vennootschappen en de statuten van uw vennootschap brengen wij hierbij verslag uit over de staat van activa en passiva afgesloten per 30 juni 2007, zoals in bijlage bij dit verslag gevoegd, op basis waarvan de raad van bestuur voorstelt om een interimdividend uit te keren van EUR 0,70 per aandeel, zijnde in totaal EUR ('000) 913.118.

Wij zijn overgegaan tot een beperkt nazicht van de tussentijdse staat van activa en passiva per 30 juni 2007. Bijgevolg bestond dit nazicht voornamelijk uit de ontleding, de vergelijking en de bespreking van de financiële informatie en werd in overeenstemming met de controle-aanbeveling van het Instituut der Bedrijfsrevisoren i.v.m. het beperkt nazicht uitgevoerd.

Bij dit nazicht zijn geen gegevens aan het licht gekomen die aanleiding zouden geven tot belangrijke aanpassingen aan de tussentijdse staat per 30 juni 2007.

Tot slot blijkt op basis van de tussentijdse staat dat de voorgenomen uitkering niet tot gevolg heeft dat het netto-actief zou dalen tot beneden het gestorte kapitaal vermeerderd met de reserves die volgens een wettelijke of statutaire bepaling zijn of moeten worden gevormd.

8 augustus 2007

De commissaris PricewaterhouseCoopers Bedrijfsrevisoren BCVBA vertegenwoordigd door

Yves Vandenplas Luc Discry Bedrijfsrevisor Bedrijfsrevisor

Bijlage:

Staat van activa en passiva per 30 juni 2007

Bijlage

Samenvattende staat van activa en passiva per 30 juni 2007

ACTIVA	EUR ('000)
Financiële vaste activa	19.530.233
Vorderingen op ten hoogste één jaar	4.221
Geldbeleggingen	11.250
Liquide middelen	171.525
TOTAAL DER ACTIVA	19.717.229
PASSIVA	EUR ('000)
Kapitaal	5.760.380
Uitgiftepremies	5.591.396
Reserves	6.504.914
Overgedragen winst	1.061.805
Winst van het boekjaar	612.838
EIGEN VERMOGEN	19.531.333
Schulden op ten hoogste één jaar	185.896
VREEMD VERMOGEN	185.896
TOTAAL DER PASSIVA	19.717.229

Fortis N.V. Jaarrekening 2007

Fortis N.V. Archimedeslaan 6 3584 BA Utrecht

Balans

(voor winstbestemming)

	31 december 2007	31 december 2006
Activa
Financiële vaste activa
- Deelnemingen in groepsmaatschappijen	16.692	10.390
Vlottende activa
- Vorderingen op groepsmaatschappijen	2
- Overige vorderingen en overlopende activa	2	1
	54	37
Liquide middelen	16.750	10.428
Passiva
Eigen vermogen
- Gestort en opgevraagd kapitaal	994	564
- Agioreserve	13.599	6.211
- Ongerealiseerde winsten en verliezen	- 2.304	337
- Wettelijke reserve deelnemingen	74	64
- Overige reserves	2.241	1.065
- Onverdeelde winst boekjaar	2.138	2.187
	16.742	10.428
Vlottende passiva
- Schulden aan groepsmaatschappijen	8
	16.750	10.428

Resultatenrekening

	2007	2006
Aandeel resultaat groepsmaatschappijen	2.135	2.186
Overige resultaten na belastingen	3	1
Netto winst	2.138	2.187

Toelichting op de balans en resultatenrekening

Algemeen

Fortis is een internationaal vertakte organisatie.

De geconsolideerde Fortis jaarrekening 2007 is opgesteld op basis van IFRS zoals goedgekeurd door de Europese Unie. Gebruikmakend van art. 2: 362 lid 8, heeft de Raad van Bestuur van Fortis N.V. besloten om met ingang van 2005 voor de enkelvoudige jaarrekening de grondslagen voor waardering en resultaatbepaling te gebruiken zoals deze zijn toegepast in de Fortis Geconsolideerde Jaarrekening.

De deelnemingen in groepsmaatschappijen worden gewaardeerd tegen nettovermogenswaarde, conform de waarderingsgrondslagen in de Fortis Geconsolideerde Jaarrekening. Het aandeel in de resultaten van de deelnemingen in groepsmaatschappijen wordt gerapporteerd conform de waarderingsgrondslagen en methoden van resultaatbepaling in de Fortis Geconsolideerde Jaarrekening.

Fortis N.V. heeft gebruik gemaakt van artikel 2:402 voor de opstelling van de resultatenrekening. Alle bedragen opgenomen in de cijferopstellingen van deze jaarrekening luiden in miljoenen euro's tenzij anders vermeld.

Balans

Hierna volgt een toelichting bij de verschillende balansposten waarbij tevens wordt ingegaan op de waarderingsgrondslagen. Waar geen waarderingsgrondslag is vermeld, zijn de activa en passiva gewaardeerd op nominale waarde, rekening houdend met bijzondere waardeverminderingen, indien noodzakelijk.

Financiële vaste activa

Deelnemingen in groepsmaatschappijen

Onder deze post is ultimo 2007 en ultimo 2006 het 50% aandeel in Fortis Brussels SA/NV en het 50% aandeel in Fortis Utrecht N.V. opgenomen. De deelnemingen in groepsmaatschappijen zijn gewaardeerd tegen nettovermogenswaarde in overeenstemming met de waarderingsgrondslagen zoals deze gelden voor de Fortis Geconsolideerde Jaarrekening.

Het verloop van de balanspost is als volgt:

	2007	2006
Balanswaarde per 1 januari	10.390	9.529
Inbreng kapitaal	8.475
Aandeel resultaat deelnemingen	2.135	2.186
Ontvangen dividend	- 1.505	- 390
Herwaardering deelnemingen	- 2.544	- 409
Koersverschillen	- 98	- 154
Overige mutaties	- 161	- 372
Balanswaarde per 31 december	16.692	10.390

Op 20 november 2007 is EUR 7.3 miljard ingebracht in Fortis Bank Nederland (Holding) N.V. tegen uitgifte door Fortis Bank Nederland (Holding) N.V. van een niet cumulatief preferent aandeel. Op 20 november is dit niet cumulatieve preferente aandeel in Fortis Bank Nederland (Holding) N.V. ingebracht in Fortis Brussels SA/NV tegen uitgifte van nieuwe aandelen Fortis Brussels SA/NV. Op 19 december 2007 is de opbrengst van de uitgifte van CASHES ad EUR 1,2 miljard ingebracht in Fortis Brussels SA/NV tegen uitgifte van nieuwe aandelen Fortis Brussels SA/NV.

De herwaardering van de deelnemingen houdt verband met herwaarderingen van investeringen en eigen aandelen.

De overige mutaties vloeien voort uit de keuze van aandeelhouders voor dividend uit Nederlandse dan wel Belgische bron. In verband met deze keuze is het dividend dat Fortis Utrecht N.V. en Fortis Brussels SA/NV uitgekeerd hebben niet verdeeld op basis van de aandelenverhouding (ieder 50%). Deze post egaliseert dit verschil.

Vorderingen op groepsmaatschappijen

De vorderingen op groepsmaatschappijen worden tegen hun eerste reële waarde verantwoord en vervolgens tegen geamortiseerde kostprijs op basis van de effectieve rentemethode onder aftrek van waardeverminderingen. Alle vorderingen hebben een looptijd korter dan een jaar.

Overige vorderingen en overlopende activa

Dit betreft vorderingen uit hoofde van de vergoeding inzake optieplannen door werkmaatschappijen, een vordering op de belastingdienst inzake voorgeschoten dividendbelastingclaims op ADR's en nog te ontvangen rente op de liquide middelen. Alle overige vorderingen hebben een looptijd van korter dan een jaar.

Liquide middelen

De liquide middelen worden gewaardeerd tegen nominale waarde en staan volledig ter vrije beschikking van de vennootschap.

Eigen vermogen

Het verloop van het eigen vermogen is als volgt:

	2007	2006
Balanswaarde per 1 januari	10.428	9.601
Kapitaalverhogingen	7.818	37
Resultaat	2.138	2.187
Herwaardering deelnemingen inclusief koersverschillen	- 2.802	- 563
Overige mutaties	- 15	- 372
Betaald dividend	- 825	- 462
Balanswaarde per 31 december	16.742	10.428

Fortis N.V. heeft via het 50% belang in Fortis Utrecht N.V. en Fortis Brussels SA/NV een belang van 50% in Fortis. Het Eigen vermogen van Fortis N.V. komt ongeveer overeen met 50% van het geconsolideerde eigen vermogen van Fortis. Afwijkingen ontstaan door verschillen in de eigen activa en passiva van Fortis N.V. en Fortis SA/NV.

Gestort en opgevraagd kapitaal

Het verloop van het gestort en opgevraagd kapitaal is als volgt:

Geplaatst kapitaal per 1 januari 2006: 1.340.822.545 aandelen	563
Uitgifte van 1.993.000 aandelen	1
Geplaatst kapitaal per 31 december 2006: 1.342.815.545 aandelen	564
Uitgifte van 1.023.779.952 aandelen	430
Geplaatst kapitaal per 31 december 2007: 2.366.595.497 aandelen	994

Het maatschappelijk kapitaal bedraagt EUR 1.948.800.000 verdeeld in 1.820.000.000 Preferente Aandelen en 2.820.000.000 Verbonden Aandelen elk met een nominale waarde van EUR 0,42. Per 31 december 2007 zijn 2.366.595.497 Verbonden Aandelen uitgegeven en geheel volgestort. Per 31 december 2007 zijn geen Preferente Aandelen uitgegeven.

Op 7 mei 2002 zijn 39.682.540 aandelen uitgegeven in verband met uitgifte van Floating Rate Equity-linked Subordinated Hybrid (FRESH) Capital Securities. Deze aandelen zijn vervolgens ingekocht door de groepsmaatschappij Fortfinlux SA. Aangezien deze aandelen geen stemrecht en geen recht op dividend hebben worden deze economisch als ingetrokken beschouwd. Voor een nadere toelichting op de FRESH wordt verwezen naar paragraaf 30 van de Fortis Geconsolideerde Jaarrekening.

In verband met de acquistitie van ABN AMRO heeft Fortis NV op 15 oktober 2007 896.181.684 aandelen uitgegeven. In verband met de diverse optieplannen zijn in 2007 2.284.985 aandelen uitgegeven.

Per 19 december 2007 zijn 125.313.283 aandelen uitgegeven in verband met uitgifte van Convertible and Subordinated Hybrid Equity linked Securities (CASHES). Deze aandelen zijn vervolgens ingekocht door de groepsmaatschappij Fortis Bank SA/NV. Aangezien deze aandelen geen stemrecht en geen recht op dividend hebben worden deze economisch als ingetrokken beschouwd. Voor een nadere toelichting op de CASHES wordt verwezen naar paragraaf 30.1 van de Fortis Geconsolideerde Jaarrekening.

Aan de Stichting Continuïteit Fortis is een optie verleend tot verwerving van preferente aandelen Fortis N.V. Nadere informatie over preferente aandelen wordt verstrekt in de toelichting in noot 4 van de jaarrekening van Fortis.

Agioreserve

Het verloop van de agioreserve is als volgt:

Stand per 1 januari 2006	6.174
Ontvangen vergoeding van groepsmaatschappijen voor uitgegeven opties	9
Uitgifte van 1.993.000 aandelen	28
Stand per 31 december 2006	6.211
Ontvangen vergoeding van groepsmaatschappijen voor uitgegeven opties	10
Uitgifte van 1.023.779.952 aandelen	7.378
Stand per 31 december 2007	13.599

In 2007 en 2006 hebben diverse werkmaatschappijen van Fortis opties verstrekt aan personeel. De opties zijn ingedekt bij Fortis SA/NV en Fortis N.V. De vergoeding die hiervoor is ontvangen, is ten gunste van de agioreserve gekomen.

Ongerealiseerde winsten en verliezen

Dit betreft een reserve in verband met herwaardering van de deelnemingen. Het verloop van de ongerealiseerde winsten en verliezen is als volgt:

Stand per 1 januari 2006	901
Mutatie in 2006	- 564
Stand per 31 december 2006	337
Mutatie in 2007	- 2.641
Stand per 31 december 2007	- 2.304

Wettelijke reserve deelnemingen

Dit is een reserve voor:

• ongerealiseerde vermogenswinsten van deelnemingen welke via de resultatenrekening worden verantwoord en waarvoor geen liquide markt bestaat
• ingehouden winsten van minderheidsdeelnemingen.

Stand per 1 januari 2006	69
Mutatie in 2006	- 5
Stand per 31 december 2006	64
Mutatie in 2007	10
Stand per 31 december 2007	74

Overige reserves

Het verloop van de overige reserves is als volgt:

Stand 1 januari 2006	- 86
Uit winstverdeling 2005	1.980
Dividend 2005	- 248
Interimdividend 2006	- 214
Mutatie wettelijke reserve deelnemingen	5
Overige mutaties	- 372
Stand per 31 december 2006	1.065
Uit winstverdeling 2006	2.187
Dividend 2006	- 416
Interimdividend 2007	- 409
Mutatie wettelijke reserve deelnemingen	- 10
Inkoop eigen aandelen	- 15
Overige mutaties	-161
Stand per 31 december 2007	2.241

In 2007 zijn 520.246 aandelen Fortis ingekocht op de beurs. Deze aandelen zijn tegen de kostprijs in mindering gebracht van de overige reserves.

De overige mutaties vloeien voort uit de waardering van de deelnemingen. Zie hiervoor de toelichting op de post deelnemingen in groepsmaatschappijen.

Onverdeelde winst boekjaar

Het verloop van de onverdeelde winst boekjaar is als volgt:

Stand per 1 januari 2006	1.980
Winstverdeling	- 1.980
Resultaat boekjaar	2.187
Stand per 31 december 2006	2.187
Winstverdeling	- 2.187
Resultaat boekjaar	2.138
Stand per 31 december 2007	2.138

Kortlopende schulden

Overige schulden

Dit betreft een kortlopende schuld aan een groepsmaatschappij.

Optieregelingen

Een beschrijving van de optieregelingen op de aandelen Fortis N.V. is opgenomen in noot 10 en 11 van de Fortis Geconsolideerde Jaarrekening.

Niet uit de balans blijkende verplichtingen

Fortis N.V. heeft zich garant gesteld jegens het Institute of London Underwriters ten behoeve van Bishopsgate Insurance Limited. Het lidmaatschap van Bishopsgate Insurance Limited van het Institute of London Underwriters is per 31 december 1991 beëindigd. De garantiestelling van Fortis N.V. betreft de lopende verplichtingen die voortvloeien uit polissen, namens deze maatschappij uitgegeven door genoemd Institute en voor de verplichtingen van deze maatschappij tegenover het Institute.

Fortis SA/NV en Fortis N.V. hebben zich garant gesteld voor schulden en kredietfaciliteiten van dochtermaatschappijen in diverse valuta. De globale bedragen van de lopende schulden bedraagt EUR 9.725 miljoen (2006: EUR 8.443 miljoen).

Fortis SA/NV, Fortis N.V., Fortis Bank Nederland (Holding) N.V. en Fortis Bank NV/SA zijn co-obligor van de Mandatory Convertible Securities uitgegeven op 7 December 2007. Als co-obligor kan Fortis N.V. aansprakelijk gesteld worden voor EUR 2 miljard in het geval de emittent in gebreke blijft. De Mandatory Convertible Securities zullen aanleiding geven tot de uitgifte van maximaal 105.386.849 Fortis aandelen.

Als co-obligor in het kader van FRESH en CASHES zou Fortis N.V. verplicht kunnen worden om de rente op deze instrumenten te voldoen als de emittent, hier niet toe in staat zou zijn.

Alle hybride financiële instrumenten, inclusief deze van Fortis Bank, hebben een 'alternative coupon settlement method". Dit houdt in dat Fortis N.V. nieuwe aandelen kan uitgeven om met de opbrengst van deze uitgifte de rente te betalen in geval de emittent hier niet toe in staat zou zijn.

Resultatenrekening

Algemeen

Het resultaat bestaat voornamelijk uit het aandeel in het resultaat van de deelnemingen. De overige resultaten bestaan voornamelijk uit rentebaten en rentelasten uit hoofde van vorderingen op en schulden aan groepsmaatschappijen.

Over het resultaat voor belastingen is in verband met te verrekenen verliezen uit het verleden geen vennootschapsbelasting verschuldigd.

Een toelichting op de totale bezoldiging van de Raad van Bestuur is opgenomen in noot 11 van de Fortis Geconsolideerde Jaarrekening.

Utrecht, 6 maart 2008

Raad van Bestuur

Overige gegevens

Aan de algemene vergadering van Aandeelhouders

Accountantsverklaring

Verklaring betreffende de enkelvoudige jaarrekening

Wij hebben de enkelvoudige jaarrekening 2007 van Fortis N.V. bestaande uit de balans per 31 december 2007 en de resultatenrekening over 2007 met toelichting gecontroleerd.

Verantwoordelijkheid van de leiding van de vennootschap

De leiding van de vennootschap is verantwoordelijk voor het opmaken van de enkelvoudige jaarrekening die het vermogen en het resultaat getrouw dient weer te geven, alsmede voor het opstellen van het jaarverslag, beide in overeenstemming met Titel 9 Boek 2 BW. Deze verantwoordelijkheid omvat onder meer: het ontwerpen, invoeren en in stand houden van een intern beheersingssysteem relevant voor het opmaken van en getrouw weergeven in de enkelvoudige jaarrekening van vermogen en resultaat, zodanig dat deze geen afwijkingen van materieel belang als gevolg van fraude of fouten bevat, het kiezen en toepassen van aanvaardbare grondslagen voor financiële verslaggeving en het maken van schattingen die onder de gegeven omstandigheden redelijk zijn.

Verantwoordelijkheid van de accountant

Onze verantwoordelijkheid is het geven van een oordeel over de enkelvoudige jaarrekening op basis van onze controle. Wij hebben onze controle verricht in overeemstemming met Nederlands recht. Dienovereenkomstig zijn wij verplicht te voldoen aan de voor ons geldende gedragsnormen en zijn wij gehouden onze controle dusdanig te plannen en uit te voeren dat een redelijke mate van zekerheid wordt verkregen dat de enkelvoudige jaarrekening geen afwijkingen van materieel belang bevat.

Een controle omvat het uitvoeren van werkzaamheden ter verkrijging van controle-informatie over de bedragen en de toelichtingen in de enkelvoudige jaarrekening. De keuze van de uit te voeren werkzaamheden is afhankelijk van de professionele oordeelsvorming van de accountant, waaronder begrepen zijn beoordeling van de risico's van afwijkingen van materieel belang als gevolg van fraude of fouten. In die oordeelsvorming neemt de accountant in aanmerking het voor het opmaken van en getrouw weergeven in de enkelvoudige jaarrekening van vermogen en resultaat relevante interne beheersingssysteem, teneinde een verantwoorde keuze te kunnen maken van de controlewerkzaamheden die onder de gegeven omstandigheden adequaat zijn maar die niet tot doel hebben een oordeel te geven over de effectiviteit van het interne beheersingssysteem van de vennootschap. Tevens omvat een controle onder meer een evaluatie van de aanvaardbaarheid van de toegepaste grondslagen voor financiële verslaggeving en van de redelijkheid van schattingen die de leiding van de vennootschap heeft gemaakt, alsmede een evaluatie van het algehele beeld van de enkelvoudige jaarrekening.

Wij zijn van mening dat de door ons verkregen controle-informatie voldoende en geschikt is als basis voor ons oordeel.

Oordeel

Naar ons oordeel geeft de enkelvoudige jaarrekening een getrouw beeld van de grootte en samenstelling van het vermogen van Fortis N.V. per 31 december 2007 en van het resultaat over 2007 in overeenstemming met Titel 9 Boek 2 BW.

Verklaring betreffende andere wettelijke voorschriften en/of voorschriften van regelgevende instanties

Op grond van de wettelijke verplichting ingevolge artikel 2:393 lid 5 BW melden wij dat het jaarverslag, voor zover wij dat kunnen beoordelen, verenigbaar is met de enkelvoudige jaarrekening zoals vereist in artikel 2:391 lid 4 BW.

Amstelveen, 6 maart 2008

KPMG ACCOUNTANTS N.V.

S.J. Kroon RA

Statutaire bepalingen omtrent winstbestemming

Deze zijn opgenomen in artikel 25 van de statuten. De Raad van Bestuur bepaalt welk gedeelte van de winst wordt gereserveerd. Het gedeelte van de winst dat daarna resteert, staat ter beschikking van de Algemene Vergadering van Aandeelhouders.

Winstbestemming

De Raad van Bestuur stelt voor om over 2007 een dividend vast te stellen van EUR 1,29 (2006: EUR 1,40).

Rekening houdend met het interimdividend van EUR 0,70 betaald op 6 september 2007, resteert een dividend van EUR 0,59 betaalbaar op 27 mei 2008. Aandeelhouders hebben de keuze hun dividend te ontvangen uit Nederlandse danwel uit Belgische bron. De definitieve bepaling van de winstbestemming en de hoogte van de onttrekking of toevoeging aan de overige reserves van Fortis N.V. ten gevolge van de voorgestelde dividenduitkering zal eerst kunnen worden vastgesteld als de aandeelhouders een keuze hebben gemaakt uit welke bron zij dividend wensen te ontvangen. De keuze dient kenbaar te worden gemaakt door invulling van een dividendkeuzeformulier. In geval geen dividendkeuze wordt gemaakt, treedt een default mechanisme in werking. Voor nadere informatie over dit mechanisme wordt verwezen naar noot 4 van de Fortis Gecondolideerde Jaarrekening.

Stichting Continuïteit Fortis

Het doel van de Stichting Continuïteit Fortis (de Stichting) is het verzekeren van de continuïteit van Fortis, op zodanige wijze dat de belangen van Fortis en van alle daarbij betrokken belanghebbenden zo goed mogelijk worden gewaarborgd.

De Stichting Continuïteit Fortis heeft daartoe de optie verkregen om een aantal cumulatief preferente aandelen Fortis N.V. te verwerven tot maximaal de totale nominale waarde van de op dat moment uitgegeven gewone (verbonden) aandelen.

De statuten van Fortis N.V. staan toe dat een maximum aantal van 1.820.000.000 preferente aandelen wordt uitgegeven, elk met een nominale waarde van EUR 0,42. Er zijn tot op heden geen preferente aandelen uitgegeven.

In overeenstemming met het reglement is de Stichting gerechtigd de uitgifte te verlangen van (cumulatief) preferente aandelen Fortis N.V. indien zij dit noodzakelijk acht om de continuïteit en onafhankelijkheid van Fortis te waarborgen, bijvoorbeeld in het geval van een vijandig overnamebod of enige andere gebeurtenis waardoor de continuïteit en de onafhankelijkheid van de groep in gevaar komt. Zoals vastgelegd in de calloptieovereenkomst is de Stichting verplicht om het stemrecht op de uitgegeven preferente aandelen onafhankelijk van Fortis uit te oefenen en met doel om dezelfde belangen veilig te stellen. De calloptieovereenkomst bevat geen aanvullende eisen of criteria voor de uitoefening van de calloptie en/of de stemrechten.

Aan deze preferente aandelen, indien uitgegeven, zijn dezelfde stemrechten verbonden als aan de gewone aandelen en zij hebben prioriteit boven verbonden aandelen bij de uitbetaling van dividend en in geval van liquidatie van de onderneming

In het geval preferente aandelen worden uitgegeven dan wordt de Algemene Vergadering van Aandeelhouders minstens één keer per twee jaar in de gelegenheid gesteld om de inkoop of intrekking van uitgegeven preferente aandelen door Fortis N.V. te (her)overwegen.

Het bestuur van de Stichting Continuïteit Fortis heeft zes leden, te weten vier onafhankelijke bestuurders en twee bestuurders die worden benoemd uit de niet-uitvoerende leden van de Raad van Bestuur. Alle bestuursleden worden benoemd door de Raden van Bestuur van Fortis N.V. en Fortis SA/NV. In het verslagjaar zijn Mick den Boogert, Dick Bouma, René Mannekens en Paul Buysse opgetreden als onafhankelijke bestuursleden. De bestuursleden die tevens lid waren van de Raad van Bestuur van Fortis waren Baron Piet van Waeyenberge, Jan Slechte (tot 23 mei toen hij terugtrad uit de Raad van Bestuur van Fortis) en Jan-Michiel Hessels (vanaf 20 september 2007 toen hij werd benoemd door de Raad van Bestuur van Fortis).

Baron Piet Van Waeyenberge treedt per 29 april 2008 af als lid van de Raad van Bestuur van de Stichting Continuïteit Fortis daar hij per dezelfde datum aftreedt als lid van de Raad van Bestuur van Fortis wegens het bereiken van de leeftijdsgrens. De statuten van de Stichting Continuïteit Fortis schrijven namelijk voor dat in dit geval de bestuursleden die zijn benoemd uit de niet-uitvoerende leden van de Raad van Bestuur van Fortis aftreden. De Raad van Bestuur van Fortis heeft op 6 maart besloten om Baron Philippe Bodson met ingang van 29 april 2008 te benoemen als opvolger van Baron Van Waeyenberge als lid van de Raad van bestuur van de Stichting Continuïteit Fortis.

Utrecht, 6 maart 2008

Raad van Bestuur Het bestuur

Fortis N.V. Stichting Continuïteit Fortis

René Mannekens (Voorzitter) Mick den Boogert (Voorzitter) Dick Bouma Paul Buysse Jan-Michiel Hessels (sinds 20 september 2007) Baron Piet Van Waeyenberge

Overige informatie

Waarschuwing ten aanzien van mededelingen met betrekking tot de toekomst

Bepaalde mededelingen die zijn opgenomen in dit Jaarverslag, waaronder de mededelingen die worden gedaan in de hiervan deel uitmakende paragrafen getiteld Bericht aan de aandeelhouders, Overzicht activiteiten, Verslag van het Executive Committee en Noot 7 Risicomanagement, betreffen toekomstverwachtingen en andere uitspraken over de toekomst die zijn gebaseerd op de huidige visie, ramingen en aannames van het management met betrekking tot toekomstige gebeurtenissen. Deze mededelingen worden gedaan onder voorbehoud van bepaalde risico's en onzekerheden die tot gevolg kunnen hebben dat de werkelijke resultaten, prestaties of gebeurtenissen wezenlijk afwijken van die welke expliciet of impliciet in deze mededelingen zijn weergegeven, waaronder verwachtingen met betrekking tot kosten- en inkomstensynergieën die samenhangen met de integratie van de bankactiviteiten, met inbegrip van de sluiting van kantoren en de hoogte van herstructureringskosten, de invloed van recente acquisities en het niveau van de voorzieningen met betrekking tot de krediet- en beleggingsportefeuilles. Andere, meer algemene, factoren die de resultaten kunnen beïnvloeden, zijn onder meer:

• de algemene economische omstandigheden, waaronder specifieke economische omstandigheden inde kernmarkten België en Nederland,
• veranderingen in de rente en de prestaties van de financiële markten,
• de frequentie en omvang van verzekerde schadegevallen,
• het niveau en de ontwikkeling van de sterfte, morbiditeit en van de bestendigheid van de verzekeringsportefeuille,
• valutakoersen, met inbegrip van de koers van de euro ten opzichte van de US dollar,
• veranderingen in het prijs- en concurrentieklimaat, met inbegrip van een toename van de concurrentie in België en Nederland,
• veranderingen in de binnen- en buitenlandse wetgeving, voorschriften en belastingen,
• regionale of algemene veranderingen in de waardering van activa,
• grote (natuur)rampen,
• het niet in staat zijn om bepaalde risico's op economisch verantwoorde wijze te herverzekeren,
• de toereikendheid van verliesreserves,
• veranderingen in de wet- en regelgeving betreffende de bancaire, verzekerings-, beleggings- en/of effectensector,
• veranderingen in het beleid van centrale banken en/of buitenlandse overheden, en
• algemene concurrentiefactoren op wereldwijde, regionale en/of nationale schaal.

Plaatsen waar de documenten kunnen worden geraadpleegd

De statuten van de vennootschappen Fortis SA/NV en Fortis N.V. kunnen geraadpleegd worden op de Griffie van de Rechtbank van Koophandel in Brussel (voor Fortis SA/NV), bij de Kamer van Koophandel te Utrecht (voor Fortis N.V.) en op het hoofdkantoor van de beide vennootschappen.

De jaarrekening wordt gedeponeerd bij de Nationale Bank van België (voor Fortis SA/NV) en bij de Kamer van Koophandel (voor Fortis N.V.). De beslissingen inzake de benoeming van bestuurders worden o.a. gepubliceerd in de bijlagen van het Belgisch Staatsblad (voor Fortis SA/NV) en in de Officiële Prijscourant van Euronext Amsterdam N.V. (voor Fortis N.V.).

De financiële berichten over de vennootschappen alsmede de oproepingen tot de algemene vergaderingen worden gepubliceerd in de financiële pers, de kranten en de informatieperiodieken. De jaarverslagen van de vennootschappen zijn verkrijgbaar op het hoofdkantoor en worden eveneens gedeponeerd bij de Nationale Bank van België en de Kamer van Koophandel te Utrecht. Zij worden elk jaar naar de aandeelhouders op naam verstuurd en op verzoek naar de personen die er om gevraagd hebben.

Informatieverstrekking aan aandeelhouders en beleggers

Genoteerde aandelen

Op dit ogenblik worden de aandelen Fortis genoteerd aan Euronext Brussels, NYSE Euronext Amsterdam en op de Beurs van Luxemburg. Daarnaast heeft Fortis een gesponsord ADR programma in de Verenigde Staten. De Fortis SA/NV VVPR-strips worden uitsluitend genoteerd aan Euronext Brussels.

Wijze waarop de aandelen kunnen worden gehouden

De aandelen kunnen op naam of aan toonder worden gehouden.

Nominatieve inschrijving en registratie van gedematerialiseerde aandelen

Fortis biedt zijn aandeelhouders de gelegenheid hun aandelen te laten registreren in gedematerialiseerde vorm. De aldus geregistreerde aandelen blijven gedematerialiseerd en worden kosteloos beheerd. De houder van gedematerialiseerde aandelen kan, op aanvraag en kosteloos, zijn aandelen laten omzetten in aandelen op naam. Een houder van aandelen op naam kan, op aanvraag, en kosteloos, zijn aandelen krijgen in de vorm van gedematerialiseerde aandelen. Fortis heeft een procedure uitgewerkt voor de snelle omzetting van aandelen in gedematerialiseerde vorm wat een transfer op korte termijn mogelijk maakt.

Alle inlichtingen over die verschillende procedures kunnen worden verkregen bij: Fortis SA/NV, Corporate Administration Koningsstraat 20, 1000 Brussel, België Tel. +32 (0)2 510 54 13 of +32 (0)2 510 54 14 Fax. +32 (0)2 510 56 31

Alsook bij:

Fortis N.V. Company Secretariat Postbus 2049, 3500 GA Utrecht, Nederland Tel. +31 (0)30 226 62 22 Fax. +31 (0)30 226 98 38

Informatie en communicatie

De vennootschap stuurt haar publicaties, onder meer die welke betrekking hebben op de kwartaal- en jaarresultaten, alsook het jaarverslag, kosteloos naar de houders van aandelen op naam en van gedematerialiseerde, geregistreerde aandelen. De vennootschap nodigt alle houders van aandelen op naam en van gedematerialiseerde aandelen die bij de vennootschap zijn geregistreerd persoonlijk uit op de Algemene Vergadering en stuurt hun de agenda, de resolutievoorstellen, alsook een volmachtformulier om zich op de Vergadering te kunnen laten vertegenwoordigen en aan de stemming deel te nemen. Bij de betaalbaarstelling van het dividend crediteert de vennootschap automatisch de bankrekeningen die haar door de houders van aandelen op naam en van gedematerialiseerde, bij de vennootschap geregistreerde aandelen zijn opgegeven voor het bedrag van het dividend dat hen toekomt.

Begrippenlijst en afkortingen

Achtergestelde schuld (lening)

Een lening (of effect) dat lager staat in de rangorde van schulden die aanspraak kunnen maken op activa en inkomsten.

Basispunt (bp)

Eén honderdste van een procent (0.01%).

Beleggingscontract

Een levensverzekeringscontract dat het financieel risico overdraagt, maar geen significant verzekeringsrisico.

Besloten derivaat (in een contract)

Een component van een hybride(samengesteld) instrument dat tevens een niet-afgeleid basiscontract omvat. Het basiscontract kan een obligatie of aandeel, een lease-overeenkomst, een verzekeringscontract of een aan- of verkoopcontract.

Borgstelling

Een verbintenis gesteld ten gunste van een tegenpartij die aan een derde de waarborg biedt dat de tegenpartij aan zijn verplichtingen zal kunnen voldoen. Indien de tegenpartij in gebreke blijft kan de derde beroep doen op deze verbintenis om zijn verliezen te vergoeden.

Bruto geboekte premies

Totale premies (al dan niet verdiend) voor in een bepaalde periode aangegane of bekomen verzekeringscontracten, zonder aftrek van in herverzekering gegeven premies.

Cash flow hedge

Een afdekking van het risico op schommelingen in de kasstromen van een actief of een verplichting of van een verwachte toekomstige transactie en die voortkomen uit variabele koersen of prijzen.

Clean fair value

De reële waarde, exclusief het ongerealiseerde deel van de gelopen rente.

Clearing

De administratieve vereffening van effecten, futures en opties via een verrekeningsagentschap en de eraan verbonden financiële instellingen (clearing members).

Contantewaardeberekening (Discounted cash flow method)

Een waarderingsmethode waarbij de verwachte toekomstige kasstromen verdisconteerd worden tegen een rentevoet die de tijdswaarde van het geld uitdrukt alsook een risicopremie die een weerspiegeling vormt van de extra opbrengst die beleggers verlangen om het risico te compenseren op lagere kasstromen dan verwacht.

Credit spread

Het renteverschil tussen staatsobligaties en bedrijfsobligaties (ook wel 'credits' genoemd).

Custody (bewaarneming)

Overeenkomst, meestal tussen een belegger en een bank (maar eventueel ook een agent of een trustbedrijf), waarbij de belegger effecten, goud of andere kostbaarheden tegen betaling in bewaring geeft bij de bank.

Deelneming

Een entiteit waarin Fortis invloed van betekenis heeft en die geen dochteronderneming of belang in een joint venture is.

Derivaat

Een financieel instrument (op of buiten beurs verhandeld) waarvan de koers direct afhangt ('afgeleid is van') de waarde van een of meer onderliggende waarden, bijvoorbeeld aandelenindexen, schuldpapier, goederenprijzen, andere afgeleide instrumenten, een andere overeengekomen prijsindex of regeling.

Discretionaire winstdeling

(DPF - Discretionary Participation Feature). Het recht van houders van bepaalde verzekeringscontracten en/of financiële instrumenten op een aanvullend rendement (naast een gegarandeerde uitkering). Het tijdstip en/of de hoogte hiervan is afhankelijk van de beslissing van de emittent.

Dochteronderneming

Dochterondernemingen zijn die ondernemingen waarin Fortis, direct of indirect, het financiële en operationele beleid kan sturen teneinde voordelen uit deze activiteiten te verwerven ('zeggenschap').

Durfkapitaal

In het algemeen, de financiering van startende of kleine ondernemingen met een sterk groeipotentieel.

Effectenleentransacties

Een lening van een effect van de ene partij aan de andere, die op zijn beurt het effect dient terug te bezorgen op de eindvervaldag van de transactie. Een dergelijke lening is veelal gewaarborgd. Dit type van transacties geeft aan de eigenaar van het effect de mogelijkheid om een bijkomend rendement te behalen.

Employee benefits

Het geheel van niet-verplichte verzekeringen en andere voorzieningen die werknemers, naast hun salaris, ontvangen in ruil voor door hen verrichte diensten.

Factoring

Een vorm van bedrijfsfinanciering waarbij een bedrijf uitstaande vorderingen tegen een vergoeding overdraagt aan een factoringmaatschappij die de debiteurenadministratie, risicodekking en financiering van vorderingen voor haar rekening neemt.

Financiële lease

Een leaseovereenkomst die vrijwel alle aan de eigendom van een actief verbonden risico's en beloningen overdraagt. De eigendom kan uiteindelijk wel of niet worden overgedragen.

Geamortiseerde kostprijs

Bedrag waarvoor het financieel actief of de financiële verplichting bij de eerste opname in de balans wordt opgenomen, verminderd met aflossingen op de hoofdsom, vermeerderd of verminderd met de via de effectieve-rentemethode bepaalde geaccumuleerde afschrijving van het verschil tussen dat eerste bedrag en het aflossingsbedrag, en verminderd met eventuele afboekingen wegens bijzondere waardeverminderingen of oninbaarheid.

Gestructureerde kredietinstrumenten

Gestructureerde kredietinstrumenten zijn waardepapieren, die gecreëerd worden door het herverpakken van kasstromen uit financiële contracten en bevatten Obligaties gedekt door overige activa (ABS), Obligaties gedekt door hypotheken (MBS) en Schuldpapieren met onderpand (CDO's).

Goodwill

Goodwill vertegenwoordigt het positieve verschil tussen enerzijds de reële waarde van de activa, passiva en uitgegeven eigenvermogensinstrumenten, en anderzijds het belang van Fortis in de reële waarde van de activa, passiva en voorwaardelijke verplichtingen.

Hedge accounting

Verantwoording van de compenserende effecten van veranderingen in de reële waarde van het afdekkingsinstrument en de reële waarde van het afgedekte instrument in de resultatenrekening van dezelfde periode.

IFRS

Afkorting voor International Financial Reporting Standards (voorheen International Accounting Standards (IAS)). De standaard internationale boekhoudregels voor het opstellen van jaarrekeningen per 1 januari 2005 voor alle beursgenoteerde ondernemingen binnen de Europese Unie, die de jaarcijfers beter vergelijkbaar maken en beter inzicht in de financiële positie en resultaten verschaffen.

Immaterieel vast actief

Een identificeerbaar, niet-monetair actief zonder fysieke vorm.

Invaliditeitsverzekering

Verzekering tegen de financiële gevolgen van langdurige arbeidsongeschiktheid.

ISO Valutalijst

AUD	Australië, Dollars
CAD	Canada, Dollars
CHF	Zwitserland, Francs
CNY	China, Yuan Renminbi
DKK	Denemarken, Kroner
GBP	Verenigd Koninkrijk , Pounds
JPY	Japan, Yen
MYR	Maleisië, Ringgits
SEK	Zweden, Kronor
THB	Thailand, Baht
TRY	Turkije, New Lira
TWD	Taiwan, New Dollars
USD	Verenigde Staten, Dollars
ZAR	Zuid-Afrika, Rand

Joint venture

Een strategische samenwerking tussen twee of meer partijen, die vermogen en kennis inbrengen maar anderszins onafhankelijk blijven opereren.

Kernkapitaal

Het totale beschikbare vermogen op groepsniveau, op basis van de definitie van Tier 1-vermogen.

Macro hedge

Een afdekking van een specifiek risico voor een portefeuille van tegoeden of activa.

Marktkapitalisatie

Beurswaarde. Marktkapitalisatie is gelijk aan het aantal uitstaande aandelen vermenigvuldigd met de geldende koers van het aandeel.

Netto investeringshedge

Een afdekking van het financieel risico van een netto investering in een buitenlandse entiteit door een transactie met een compenserend risicoprofiel af te sluiten.

Notioneel bedrag

Een uitdrukking van een aantal eenheden van een valuta, een financieel instrument, een bepaald volume of gewicht dat gespecificeerd wordt in een transactie met derivaten.

Omgekeerde terugkoopovereenkomst

De aankoop van een effect waaraan een overeenkomst gekoppeld wordt om het terug te verkopen op een vastgelegde datum en tegen een hogere prijs.

Operationele lease

Een overeenkomst die het gebruik van een goed toelaat tegen periodieke betalingen, maar geen overdracht inhoudt van een eigendomstitel. Het financiële risico blijft bij de schuldeiser of leasinggever.

Operationele marge

Het bedrijfsresultaat gedeeld door de netto verdiende premies. Het bedrijfsresultaat is de winst of het verlies uit alle activiteiten, inclusief het technisch en beleggingsresultaat.

Optie

Het recht, maar niet de verplichting, om een effect gedurende een bepaalde periode of op een bepaalde datum tegen een bepaalde prijs te kopen (calloptie) of verkopen (putoptie).

Overlopende acquisitie kosten

De kosten van het verwerven van nieuwe en hernieuwde verzekeringen, hoofdzakelijk commissies en uitgaven met betrekking tot underwriting, tussenpersonen en de uitgifte van nieuwe polissen. Deze kosten variëren en houden hoofdzakelijk verband met het aangaan van nieuwe contracten.

Private equity

Effecten van bedrijven die niet aan een beurs zijn genoteerd. De verkoop van private equity is aan strenge regels gebonden. Omdat een markt ontbreekt moet een belegger zelf een koper vinden als hij zijn aandeel in een dergelijk bedrijf wil verkopen.

Reële waarde (fair value)

Het bedrag waarvoor een actief (verplichting) kan worden verkregen (aangegaan) of verkocht (vereffend) in een marktconforme ('at arm's length') transactie, tussen bewuste en bereidwillige partijen.

Reële waarde afdekking (Fair value hedge)

Een afdekking om de blootstelling te beperken aan schommelingen in de reële waarde van een actief, een verplichting, of een vaststaande verbintenis. De schommeling van de reële waarde is verbinden aan een specifiek risico en heeft een invloed op de gerapporteerde nettowinst.

Schuldbewijs gedekt door activa

Een obligatie of een effect dat gewaarborgd wordt door leningen of andere vorderingen .

Schuldbewijs gedekt door hypotheek

Een financieel instrument dat een aandeel vertegenwoordigt in een portefeuille van hypotheken. De aflossing van het kapitaal en de betaling van de interesten op de individuele hypotheken dienen om aan de investeerders in het schuldbewijs zowel interest als terugbetaling te waarborgen.

Shadow accounting

Onder IFRS 4 is het verzekeraars toegestaan, maar ze zijn daartoe niet verplicht, om hun grondslagen voor financiële verslaggeving zodanig te wijzigen dat de invloed van een opgenomen maar ongerealiseerde winst of ongerealiseerd verlies op deze waarderingen dezelfde is als die van een gerealiseerde winst of een gerealiseerd verlies. De hiermee verband houdende aanpassing van de verzekeringsverplichting (of geactiveerde acquisitiekosten of immateriële activa) dient in het eigen vermogen te worden opgenomen als en alleen als de ongerealiseerde winsten of verliezen direct in het eigen vermogen worden verwerkt.

Tier 1 ratio

Kernkapitaal van een bank uitgedrukt als percentage van het risicogewogen balanstotaal.

Toetsingsvermogen

De financieringsbronnen die, conform de solvabiliteits regelgeving van de bancaire toezichthoudende overheid, in aanmerking komen voor de berekening van het Tier 1 kapitaal.

Transactiedatum

De datum waarop Fortis toetreedt tot de contractuele bepalingen van het instrument.

Value of Business acquired (VOBA)

De contante waarde van toekomstige winsten (ook gedefinieerd als 'value of business acquired' of 'VOBA') uit overgenomen verzekeringscontracten wordt verantwoord als immaterieel actief en afgeschreven over de opnameperiode van de premie of brutowinst van de overgenomen polissen.

VaR

Afkorting van Value at Risk: een techniek op basis van de statistische analyse van historische marktontwikkelingen en fluctuaties. De VaR bepaalt de kans dat het verlies op een portefeuille een bepaald bedrag zal overschrijden

Vastgoedbelegging

Vastgoed dat wordt aangehouden omwille van huuropbrengsten of een stijging van de kapitaalwaarde.

Verzekeringscontract

Contracten die aan de ene partij (Fortis) een aanzienlijk verzekeringsrisico overdragen van de andere partij (de verzekeringsnemer) door overeen te komen om de verzekeringsnemer te vergoeden voor een onvoorziene gebeurtenis die schade berokkent aan de verzekerde.

Voorziening

Een verplichting van een onzekere omvang of met een onzeker tijdstip. Voorzieningen worden opgenomen als verplichtingen wanneer het waarschijnlijk is dat een uitstroom van middelen die economische voordelen in zich bergen vereist zal zijn om deze verplichtingen af te wikkelen en in de veronderstelling er dat een betrouwbare schatting kan worden gemaakt.

Waardevermindering

Het bedrag waarmee de boekwaarde van een actief zijn realiseerbare waarde overtreft. In dergelijke gevallen zal de boekwaarde via de resultatenrekening teruggebracht worden tot zijn reële waarde.

Afkortingen

ALM	Asset and liability management
CASHES	Convertible and Subordinated Hybrid Equity-linked Securities
CDS	Credit default swap
CGU	Cash generating unit (Kasstroomgenererende eenheid)
DPF	Discretionary participation features
Euribor	Euro inter bank offered rate
EV	Embedded value
FRESH	Floating rate equity linked subordinated hybrid bond
IBNR	Incurred but not reported
IFRIC	International Financial Reporting Interpretations Committee
IFRS	International Financial Reporting Standards
LAT	Liability adequacy test
MCS	Mandatory Convertible Securities
OTC	Over the counter
SPE	Special purpose entity

Tezamen met het jaaroverzicht Fortis 2007 vormt deze Jaarrekening het jaarverslag van Fortis. De Jaarrekening bevat de Fortis Geconsolideerde Jaarrekening, de Fortis SA/NV Jaarrekening en de Fortis N.V. Jaarrekening. Het verslag van het Executive Committee van Fortis is opgenomen in het Jaaroverzicht 2007.

Fortis en Fortis SA/NV, Koningsstraat 20, 1000 Brussel, België Telefoon +32 (0)2 510 52 11, Fax +32 (0)2 510 56 30

Fortis en Fortis N.V., Archimedeslaan 6, 3584 BA Utrecht, Nederland Telefoon +31 (0)30 226 62 22, Fax +31 (0)30 226 35 55

Internet adres: www.fortis.com E-mail adres: info@fortis.com