AI assistant
Fugro N.V. — Management Reports 2009
Mar 5, 2010
3845_iss_2010-03-05_8c4561da-8f08-46c3-8abe-442f4d0aa163.pdf
Management Reports
Open in viewerOpens in your device viewer
Fugro: Effecten crisis beperkt, dividend gehandhaafd.
| Kerncijfers (in EUR miljoen) | 31 december 2009 |
Wijziging | 31 december 2008 |
|---|---|---|---|
| Omzet | 2.053,0 | (4,7)% | 2.154,5 |
| Nettowinst | 263,4 | (7,1)% | 283,4 |
| Nettowinstmarge (%) | 12,8 | 13,2 | |
| Gewone winst per aandeel (EUR) | 3,46 | (10,8)% | 3,88 |
| Voorgesteld dividend | 1,50 | 1,50 | |
| Kasstroom | 456,8 | 4,1% | 438,9 |
| Investeringen | 320.4 | 323.0 |
Gang van zaken
De financiële crisis heeft een wereldwijde stagnatie van de economische groei tot gevolg gehad, en Fugro moest na vijf jaar van sterke groei van omzet en winst een pas op de plaats maken. In het boekjaar 2009 namen vergeleken met het voorgaande jaar zowel de omzet als de winst licht af. Gedurende het jaar zijn de marktomstandigheden drastisch gewijzigd. De sterk gedaalde olieprijs aan het begin van het jaar leidde tot minder bestedingen in de voor Fugro belangrijke olie- en gasindustrie. Ook andere sectoren waarin Fugro actief is, zoals mijnbouw en grootschalige infrastructuur, werden getroffen door de economische recessie. Vooral de onderzoeksactiviteiten van Fugro naar nieuwe wingebieden werden hierdoor beïnvloed, omdat opdrachtgevers er voor kiezen hun uitgaven voor dergelijk werk snel aan te passen.
Fugro heeft op de veranderde marktomstandigheden gereageerd met strikte kostenbeheersing en heeft waar nodig capaciteitsaanpassingen doorgevoerd. Dit heeft er in geresulteerd dat Fugro, ondanks toenemende prijsdruk in de loop van het jaar, de netto winstmarge nagenoeg heeft kunnen handhaven. De netto winstmarge over 2009 is 12,8% (2008: 13,2%).
Alle drie divisies waren winstgevend. Echter, de divisie Geoscience, waaronder de onderzoeksactiviteiten naar nieuwe wingebieden vallen, zag een duidelijke afname van de winst. De divisie Geotechniek en de divisie Survey konden de gevolgen van de gewijzigde marktsituatie grotendeels beperken.
Ondanks dat de organisatie het hoofd moest bieden aan korte-termijn uitdagingen, heeft de gezonde financiële positie van Fugro ervoor gezorgd dat de organisatie kan vasthouden aan de groeiplannen op de middellange termijn. Dit komt tot uiting in het vasthouden aan de geplande vernieuwing en uitbreiding van de scheepsvloot en het aantal ROV's. In sommige gevallen, zoals bij de seismische activiteiten op zee, zal de geplande state-of-theart capaciteitsuitbreiding gecompenseerd worden door de beëindiging van de charters van enkele schepen.
In de loop van het jaar zijn een aantal complexe projecten, waar vaak meerdere bedrijfsonderdelen bij betrokken waren, met succes afgesloten. Dit betreft zowel onshore als offshore projecten.
Zo'n 75% van de bedrijfsactiviteiten houdt verband met de olie- en gasindustrie. Met haar brede dienstenpakket is Fugro betrokken bij vele fases van de levenscyclus van olie- en gasvelden. De toegenomen betrokkenheid bij onderhoudswerk van (complexe) onderzeese installaties voor de olie- en gasindustrie zal op Fugro ook in de toekomst een positief effect hebben. Fugro is ook actief in de infrastructuur (circa 18% van de omzet) en mijnbouw (circa 3% van de omzet). De resterende 4% van de omzet wordt gegenereerd in enkele andere marktsegmenten.
Fugro verzamelt en interpreteert gegevens over het aardoppervlak en de (zee)bodem en geeft hierop gebaseerde adviezen. In het verlengde hiervan levert Fugro aanverwante diensten, waaronder nauwkeurige plaatsbepaling, het testen van bouwmaterialen, reservoir engineering en datamanagement. Organisatorisch bestaat Fugro uit drie divisies: Geotechniek, Survey en Geoscience. Fugro is genoteerd aan Euronext Amsterdam en opgenomen in de AEX- index. Fugro heeft circa 13.500 medewerkers in dienst in ruim vijftig landen.
Vooruitzichten
De olie- en gasindustrie is de belangrijkste sector voor Fugro en vertegenwoordigt zo'n 75% van de totale omzet. De olieprijs als zodanig heeft geen directe invloed op de dienstverlening maar kan zeer zeker van invloed zijn op het gedrag van Fugro's opdrachtgevers met betrekking tot hun investeringen.
De wereldwijde recessie heeft geleid tot een afvlakking van de vraag naar olie en gas in de tweede helft van 2008. Het gevolg was een scherpe daling van de olieprijs van het hoge niveau medio 2008 van USD 147 per vat tot onder de USD 40 per vat begin 2009. Doordat de wereldeconomie langzaam uit de recessie kruipt, is er sprake van een geleidelijk herstel van de vraag naar olie en gas, hetgeen begin 2010 resulteerde in een herstel van de olieprijs van rond de USD 75 per vat. De olie- en gasindustrie reageerde in 2009 op deze ontwikkelingen met kostenbesparingen en het uitstellen van projecten. Dit leidde tot een verlaging van de wereldwijde investeringen in exploratie en productie (E&P) met zo'n 15%. Volgens externe rapporten zullen deze investeringen in 2010 stijgen met meer dan 10% tot ongeveer USD 440 miljard. Dit ligt niet ver onder het hoogste niveau van USD 450 miljard in 2008. Deze stijging is gebaseerd op een verwachte gemiddelde olieprijs van USD 70 per vat tegenover een gemiddelde prijs van net boven de USD 58 per vat in 2009 en zo'n USD 68 per vat in 2008. Verwacht wordt dat de NOC's (National Oil Companies) hun investeringen zullen verhogen en dat de ondernemingen die hun plannen hebben teruggeschroefd als gevolg van een afgenomen kasstroom hun activiteiten nu ook zullen uitbreiden. Er wordt een relatief sterke toename verwacht in de bestedingen voor exploratieactiviteiten zoals seismisch onderzoek op zee, een van de sectoren waar de vraag snel afnam toen de crisis begon.
Het tijdspad waarin men beslissingen neemt speelt een belangrijke rol. Voor nieuwe grote offshore olie- en gasvelden geldt dat er een aantal jaren ligt tussen het besluit tot de ontwikkeling van een veld en de feitelijke start van de productie. De afname van de productie van bestaande velden door uitputting bedraagt wereldwijd jaarlijks zo'n 6 à 8%.
Gezien de aanlooptijd die nodig is om nieuwe velden in productie te brengen is de noodzaak om te blijven investeren in toekomstige productiecapaciteit niet structureel veranderd door de huidige economische situatie. De betrokkenheid van Fugro bij onderhoudswerkzaamheden van installaties op zee (IRM Inspection-Repair-Maintenance) is in de afgelopen jaren toegenomen en dit soort werkzaamheden is veel minder gevoelig voor schommelingen in de olieprijs.
Het grootste deel van Fugro's diensten aan de olie- en gasindustrie worden verleend door Geotechniek op zee, Offshore Survey, Subsea Services, Information Services en Seismic Services.
In andere sectoren waarin Fugro actief is, zoals grootschalige infrastructuur, zijn er indicaties van een begin van herstel in de loop van 2010. Dit wordt deels ondersteund door stimuleringsmaatregelen door overheden, zoals in de Verenigde Staten. Dit betreft projecten voor transport (zoals wegen en havens), kustbescherming, pijpleidingen en waterbeheer. Zowel de geotechnische activiteiten op het land en langs de kust, als ook de luchtkarteringsactiviteiten van Geospatial zijn hierbij betrokken. De decentrale organisatiestructuur, met lokaal opererende werkmaatschappijen, stelt Fugro in staat snel in te spelen op veranderingen in de vraag naar diensten op het gebied van infrastructuursector, die een nationaal of regionaal karakter hebben.
Als gevolg van de sterke daling van grondstofprijzen en de grote afhankelijkheid van kleine opdrachtgevers op externe projectfinanciering, was er in 2009 een sterke afname van de vraag naar het zoeken naar natuurlijke grondstoffen. Deze afname werd gedeeltelijk gecompenseerd door toepassing van onderzoeksmethoden die voor de mijnbouw waren ontwikkeld voor het zoeken naar olie en gas. Verwacht wordt dat de afgenomen vraag naar onderzoek naar nieuwe vindplaatsen van natuurlijke grondstoffen slechts langzaam zal herstellen.
Naast de hiervoor genoemde onzekerheden in de marktontwikkelingen speelt ook de wisselkoers van de Amerikaanse dollar en het Britse pond ten opzichte van de Euro een rol. Het grootste deel van Fugro's omzet en kosten worden gemaakt in dezelfde valuta, maar de translatie naar Euro's kan echter van invloed zijn op de rapportage die in Euro's plaatsvindt. Daarnaast kan politieke onrust tot stagnatie van projecten leiden.
De economische ontwikkelingen gedurende 2009 hebben geleid tot minder spanning op de arbeidsmarkt en meer beheersbare kosten van door derden verleende diensten, zoals transport van materieel en kortetermijn charters van schepen.
Omdat er nog veel onzekerheid bestaat over de duur van de wereldwijde recessie en het tempo van het herstel, gaat Fugro door met het nemen van kostenbesparende maatregelen zoals:
- terughoudendheid met nieuwe investeringen tenzij op korte termijn rendabel of strategisch belangrijk;
- flexibiliteit in ingehuurde capaciteit, zoals charters van schepen en freelance personeel;
- verdere optimalisatie van operationele efficiency.
In 2010 zal Fugro volledig kunnen profiteren van de in 2009 genomen maatregelen om kosten te besparen.
Zodra het herstel van de wereldeconomie verder doorzet, kunnen de sectoren waarop Fugro zich richt snel goede kansen bieden voor verdere groei. Dit betreft met name energie, bouw, transport, grondstoffen en water.
Uitbreiding en verbreding van de activiteiten door overnames blijft onderdeel van de strategie. Meer realistische waardering van ondernemingen dan in de afgelopen jaren in sommige sectoren het geval is geweest, zou hieraan kunnen bijdragen.
Recente ontwikkelingen geven aan dat er tekenen zijn van een geleidelijke verbetering in sommige van de marktsectoren waarin Fugro actief is. Dit wordt ondersteund door enige toename van tenderactiviteiten voor het op zee zoeken naar olie en gas, alsmede uit de iets verbeterende orderportefeuille vergeleken met de situatie in het laatste deel van 2009. Dit zou erop kunnen duiden dat er minder onzekerheden zijn dan een jaar geleden, maar we beginnen het jaar 2010 wel met een lagere orderportefeuille en in een omgeving met een lager prijsniveau. Ook heeft de relatief strenge winter in het noordelijk halfrond de met de bouw gerelateerde activiteiten in sommige landen vertraagd.
In 2009 behaalde Fugro het eerste halfjaar een recordresultaat door de overloop van de order portefeuille uit 2008, met deels nog de tarieven van voor de crisis. Het is niet waarschijnlijk dat dit in de eerste helft van 2010 kan worden geëvenaard. We verwachten dat zowel de omzet als de winstmarge in de eerste helft van 2010 wat lager zullen uitvallen in vergelijking met 2009.
In het licht van de voortgaande onzekerheden en volatiliteit in de marktomstandigheden en gezien het kortlopende karakter van een deel van onze projecten kunnen wij, net als in voorgaande jaren, eerst een kwantitatieve jaarprognose afgeven bij de publicatie van het halfjaarverslag in augustus 2010.
Overnames
De reden voor het doen van overnames is onder meer het verwerven van 'state-of-the-art' technologie en het ver groten van marktaandeel. De omzet op jaarbasis van de in 2009 overgenomen ondernemingen bedraagt EUR 34,8 miljoen, terwijl met de overnames een bedrag was gemoeid van in totaal EUR 37,5 miljoen.
Samenwerkingsovereenkomsten
Fugro is een wereldwijde samenwerkingsovereenkomst aangegaan met Electromagnetic Geoservices ASA (EMGS), Noorwegen, de marktleider in elektromagnetische beeldvorming op zee. De looptijd van de overeenkomst is tot eind 2011. Hierdoor krijgt Fugro volledige toegang tot de EM methoden van EMGS voor de exploratie en winning van olie en gas, en krijgt EMGS toegang tot Fugro's wereldwijde marketing netwerk en operationele expertise op het gebied van het werken op zee. De ondernemingen hebben ook een niet-exclusieve wereldwijde samenwerkingsovereenkomst gesloten voor multi-client activiteiten, alsmede een niet-exclusieve wereldwijde licentieovereenkomst voor technologie. Als onderdeel van de overeenkomst heeft Fugro aan EMGS een converteerbare lening verstrekt van NOK 150 miljoen met een rente van 7,0% per jaar. De lening kan te allen tijde geconverteerd worden in gewone aandelen EMGS tegen een conversieprijs van NOK 5,75 per aandeel tot de einddatum van de lening op 2 januari 2012. Voor de leningen zijn zekerheden gegeven.
Fugro en Arcadis, Nederland, hebben een samenwerkingsovereenkomst gesloten op grond waarvan Fugro aan Arcadis diensten zal verlenen op het gebied van 'Aerial Imagery en LiDAR services'. Als onderdeel van de overeenkomst heeft Fugro de activa overgenomen van de internationale luchtverkenningsactiviteiten die voorheen werden gevoerd onder de naam 'KLM – Aerocarto'. De activa bestaat uit twee verkenningsvliegtuigen, verschillende sensoren en aanverwant materieel.
Fugro en Deltares, Nederland, hebben voor het ontwikkelen van kennis op het gebied van deltatechnologie en ondergrond een samenwerkingsovereenkomst gesloten. Doel van de overeenkomst is het bevorderen van onderzoek ten behoeve van vraagstukken op het gebied van bodem en water in delta's, hoogwaardige kennisontwikkeling en praktijkgerichte toepassing daarvan. Deltares is een internationaal kennisinstituut op het gebied van water en ondergrond en richt zich op deltatechnologie.
Capaciteitsaanpassing
Het grootste deel van Fugro's groei de afgelopen tien jaar kwam autonoom tot stand. Fugro richt zich op het aanbieden van niche diensten in aanverwante markten door state-of-the-art technologie en kennis op een wereldwijde schaal te combineren. Voortdurende ontwikkeling, upgrading en verbetering van technologieën zijn nodig om de leidende rol te behouden in de markten waarin Fugro succesvol opereert en om een sterke positie in nieuwe markten te verkrijgen. Veel materieel dat Fugro gebruikt, is speciaal ontworpen om de efficiency ervan te verhogen. Fugro maakt daarbij gebruik van de enorme ervaring van de organisatie. Het in eigendom hebben van dergelijke hulpmiddelen is onderdeel van Fugro's strategie. Dit vraagt om een doorlopend lange termijn investeringsplan voor belangrijke bedrijfsmiddelen, zoals speciaal ontworpen schepen en operationeel materieel.
Om flexibiliteit te handhaven, wordt een deel van de vloot gehuurd op basis van langlopende en kortlopende termijncharters, in het bijzonder voor die activiteiten die uitgevoerd kunnen worden vanaf standaardschepen.
In 2009 vonden de volgende mutaties in de scheepsvloot plaats:
Geotechnische divisie
In november werd de Fugro Synergy (eigendom), die is ontworpen voor specialistisch dieper boorwerk, in de vaart genomen. Eén lange-termijn charter is beëindigd. Twee schepen werden (op project basis) gecharterd voor korte termijn.
Survey divisie
In de loop van het jaar werden twee oudere schepen (eigendom) uit de vaart genomen en werd een nieuw schip toegevoegd (eigendom, aanpassing aan bestaand schip na aankoop). Halverwege het jaar werd het nieuw gebouwde ROV support schip Fugro Solstice gecharterd. Begin 2010 zal een ouder gehuurd ROV support schip vervangen worden door een gecharterd nieuw schip. Verder werden een aantal lange-termijn charters omgezet in kortlopende charters.
Geoscience divisie
In de loop van het jaar zijn de charters van twee 2D seismische schepen en van één 3D seismisch schip beëindigd. Verder werd de huur van twee seismische support schepen beëindigd. Eén nieuw gebouwd 3D seismisch schip (Geo Natuna) werd gecharterd. Tegen het eind van het jaar werd één ouder 3D seismisch schip (Geo Baltic) verkocht.
Overzicht capaciteitsaanpassing
De tabel in de bijlagen laat de vervangingen c.q. uitbreidingen van de scheepsvloot zien voor de periode 2010/2011. Fugro heeft de optie om in 2010 de vloot met acht schepen te verminderen door het niet verlengen van charters of het buiten gebruik stellen van oudere schepen in eigendom.
In de financiering van de nieuwe schepen in eigendom is voorzien door bestaande faciliteiten en de verwachte toekomstige kasstroom.
De charters van een paar schepen lopen af in 2010. Verlenging van deze charters wordt overwogen, waarbij ook de ontwikkeling van de orderportefeuille gedurende het jaar in aanmerking zal worden genomen. Fugro maakt tevens gebruik van schepen die op projectbasis voor een korte periode worden gehuurd.
Resultaten
Omzet- en kostenontwikkeling
De omzet nam in het verslagjaar af tot EUR 2.053,0 miljoen, een daling van 4,7% ten opzichte van EUR 2.154,5 miljoen in het voorgaande jaar. De daling werd deels veroorzaakt door de prijsdruk in marktsegmenten waar schaarste van capaciteit in de laatste jaren in de loop van 2009 is omgeslagen naar voldoende beschikbaarheid. De onderzoeksactiviteiten naar nieuwe wingebieden, die zijn ondergebracht in de Geoscience divisie, hadden hier het meeste last van.
De omzet daalde autonoom met 5,6% en de omzet steeg met 1,1% als gevolg van overnames. Het valuta-effect was 0,2% negatief.
De gemiddelde groei van de omzet over een periode van tien jaar komt voor ongeveer 2/3 voort uit autonome groei en 1/3 is het gevolg van overnames. Over een periode van tien jaar genomen blijkt het effect van koersfluctuaties minimaal te zijn.
In 2009 is veel aandacht besteed aan het optimaliseren van de bedrijfsvoering en het terugdringen van de kosten om de gevolgen van de economische crisis zoveel mogelijk te mitigeren. In 2009 kon zo'n EUR 45 miljoen op jaarbasis aan kosten worden bespaard. Het effect van het beëindigen van charters van seismische schepen is niet in dit bedrag begrepen. Om de besparingen te realiseren is circa EUR 10 miljoen aan eenmalige kosten gemaakt.
De kosten van uitbesteed werk en andere externe kosten bedroegen in 2009 EUR 624,4 miljoen (2008: EUR 722,3 miljoen). Dit is een daling van 13,6%. Uitgedrukt in een percentage van de omzet bedroegen deze kosten 30,4%. In 2008 was dit 33,5%.
In 2009 is het personeelsbestand in diverse activiteiten en kantoren beoordeeld. Waar nodig heeft vermindering van het aantal medewerkers plaatsgevonden en is het invullen van ontstane vacatures nauwgezet geëvalueerd. De beloning van medewerkers is met terughoudendheid aangepast om de effecten van de economische crisis zoveel mogelijk te compenseren. Fugro blijft onverminderd werken aan een veilige werkplek voor alle betrokkenen. Ook op training wordt niet bezuinigd ten einde een hoog niveau van dienstverlening te handhaven. Het aantrekken van jonge medewerkers is ook in 2009 gecontinueerd. Deze jonge medewerkers worden aan teams van meer ervaren medewerkers toegevoegd om op deze wijze kennisoverdracht te stimuleren.
De gemiddelde kosten per werknemer bedroegen EUR 48.046, een toename van 0,7% ten opzichte van 2008 (EUR 47.671). Doordat het gemiddelde aantal werknemers is toegenomen namen per saldo de totale personeelskosten met 5,4% toe tot EUR 652,8 miljoen (2008: EUR 619,1 miljoen). Dit is 31,8% van de omzet, in 2008 was dit 28,7%.
De afschrijving op materiële vaste activa is in 2009 toegenomen van EUR 140,4 miljoen in 2008 naar EUR 173,6 miljoen in 2009, een toename van 23,6%. Deze stijging is het gevolg van de capaciteitsuitbreiding die in de jaren 2007 tot en met 2009 heeft plaatsgevonden. Deze uitbreiding betreft met name de scheepsvloot (inclusief bijbehorend materieel) en de ROV's. Als percentage van de omzet bedroegen de afschrijvingen 8,5% (2008: 6,5%).
De overige bedrijfskosten bedroegen in 2009 EUR 249,1 miljoen (2008: EUR 295,7 miljoen), een daling van 15,8%. Als percentage van de omzet bedroegen deze kosten 12,1% (2008: 13,7%). De overige bedrijfskosten betreffen een veelvoud van verschillende posten die niet direct zijn toe te rekenen aan projecten, zoals onderhoud en reparaties, huisvesting, verzekeringen, etc.
Nettowinst
De nettowinst nam met 7,1% af tot EUR 263,4 miljoen (2008: EUR 283,4 miljoen), na aftrek van het minderheidsbelang in de winst van dochterondernemingen. Per aandeel is dit EUR 3,46 (2008: EUR 3,88). Dit is een daling van 10,8%. Gemeten over de afgelopen jaren is de financiële doelstelling van een stijging van de winst per aandeel van gemiddeld 10% per jaar gehaald.
Door kostenbeheersing in 2009 en deels doordat opdrachten in het eerste half jaar 2009 konden worden uitgevoerd tegen prijzen die in het voorgaande jaar waren overeengekomen, is de nettowinstmarge in 2009 slechts licht gedaald tot 12,8% (2008: 13,2%).
De nettowinst is niet beïnvloed door materiële posten met een eenmalig karakter.
Resultaat uit bedrijfsactiviteiten (EBIT)
Het resultaat uit bedrijfsactiviteiten (EBIT) bedroeg in het verslagjaar EUR 367,4 miljoen (2008: EUR 385,7 miljoen), een daling van 4,7%.
Sinds het begin van de economische crisis is een aantal debiteuren in financiële problemen geraakt. Dit is ook in 2009 het geval geweest. De recente crisis in Dubai heeft in deze regio voor aanhoudende zorg over inbaarheid van sommige gefactureerde en te factureren posten gezorgd. Opdrachtgevers in andere marktsegmenten geven aan dat 2010 niet eenvoudig zal zijn, hetgeen zou kunnen leiden tot afboekingen. In 2008 is besloten om een voorziening van zo'n EUR 25 miljoen voor onder andere deze risico's te nemen. In 2009 is circa EUR 2 miljoen ten laste van deze voorziening gebracht. Gegeven de onzekerheden welke per balansdatum nog bestaan, is de resterende voorziening gehandhaafd.
EBITDA
De winst voor interest, belasting, afschrijving op materiele vaste activa en amortisatie van immateriële activa bedroeg in 2009 EUR 551,1 miljoen (2008: EUR 535,2 miljoen). Dit is een stijging van 3,0%.
Valutakoersen
In 2009 steeg de gemiddelde koers van de Amerikaanse dollar tot EUR 0,72 (2008: EUR 0,68). De gemiddelde koers van het Britse pond daalde in 2009 verder tot EUR 1,13 (2008: EUR 1,25). Het nettoresultaat van de wisselkoersen in de winst- en verliesrekening bedroeg in 2009 EUR 13,4 miljoen negatief (2008: 25,8 miljoen positief). Het positieve koersresultaat in 2008 was voornamelijk het gevolg van de effecten van de tijdelijke versterking van de Amerikaanse dollar tegen de dalende koers van de Noorse kroon in de tweede helft van 2008. De koersverschillen zijn opgenomen onder netto financieringslasten.
De balanswaardering werd ook beïnvloed door fluctuaties aan het eind van het jaar van de Amerikaanse dollar en het Britse pond. Echter, in 2009 werd het belangrijkste verschil veroorzaakt door de herwaardering van dochterondernemingen die rapporteren in Noorse kronen (ongeveer EUR 26 miljoen positief).
Per saldo hadden de koersmutaties een positief effect van EUR 48 miljoen op het eigen vermogen per 31 december 2009 (2008: EUR 52 miljoen negatief).
Kasstroom
De kasstroom bedroeg in 2009 EUR 456,8 miljoen (2008: EUR 438,9 miljoen), een toename van 4,1%. Onder kasstroom wordt verstaan de winst over het boekjaar toe te rekenen aan aandeelhouders vermeerderd met afschrijving, amortisatie immateriële activa en minderheidsbelang. De verwachte toekomstige kasstroom zal de onderneming in staat stellen om binnen de huidige financieringsarrangementen aan de lopende investeringsverplichtingen te voldoen. Per aandeel bedraagt de kasstroom EUR 5,99 (2008: EUR 6,01), een daling van 0,3%. De financiële doelstelling van een toename van de kasstroom van gemiddeld 10% per jaar is ruimschoots gehaald.
Investeringen
Fugro heeft de afgelopen jaren veel geïnvesteerd in de uitbreiding van de seismische capaciteit en zal dit programma in 2010 afronden met het in de vaart brengen van de Geo Caspian en de Geo Coral. Om autonome groei voort te kunnen zetten, met name in de Geotechnische en Survey divisie, zal in de komende jaren capaciteit moeten worden toegevoegd en zullen oudere schepen worden vervangen in het kader van de vlootvernieuwing.
In 2009 zijn de vervangingsinvesteringen beperkt tot het uiterst noodzakelijke.
De investeringen in 2009 kunnen als volgt worden gespecificeerd (x EUR miljoen):
| Vervangingsinvesteringen | 70,4 |
|---|---|
| Investeringen voor capaciteitsuitbreiding | 250,0 |
| Mutatie activa in aanbouw | |
| (voornamelijk schepen en ROV's) | 29,3 |
| Investeringen uit overnames | 9,9 |
| Totaal | 359,6 |
Fugro moet jaarlijks vervangingsinvesteringen doen om de capaciteit in stand te houden. In 2009 bedroegen de vervangingsinvesteringen EUR 70,4 miljoen (2008: EUR 87,2 miljoen).
Nettofinancieringslasten
De nettofinancieringslasten bedroegen in 2009 EUR 20,4 miljoen (2008: EUR 1,4 miljoen). De specificatie van de nettofinancieringslasten is als volgt (x EUR miljoen):
| 2009 | 2008 | |
|---|---|---|
| Netto rentelasten | 7,7 | 27,3 |
| Wisselkoersverschillen | 13,4 | (25,8) |
| Overige | (0,7) | (0,1) |
| Totaal | 20,4 | 1,4 |
De daling van de netto rentelasten wordt met name veroorzaakt door de lage EURIBOR/LIBOR rente die als basis geldt voor de financiering. De rentelast als gevolg van de extra aanwending van bankfaciliteiten werd door de lagere basisrente meer dan gecompenseerd. De rentedekking (EBIT/nettorentelast) is 48 (2008: 14). Dit is een hoge dekking, die ruim boven de financiële doelstelling ligt van meer dan 5.
Belastingen
De belastinglast in 2009 bedroeg EUR 74,4 miljoen (2008: EUR 94,8 miljoen), een afname van 21,5%. Het effectieve belastingtarief in 2009 bedroeg 21,4% (2008: 24,7%). Beperking van de belastingdruk wordt nagestreefd door een efficiënte belasting- en bedrijfsfinancieringsstructuur. De uiteindelijke belastinglast wordt sterk beïnvloed door de geografische spreiding van projecten en de mogelijkheid van het gebruik van belastingverliezen.
Balansverhoudingen
Eind 2009 bedroeg de solvabiliteit 50,2% (ultimo 2008: 43,7%). De doelstelling voor de solvabiliteit is 30 à 35%. Aan deze doelstelling wordt ruimschoots voldaan. De current ratio bedroeg ultimo 2009 1,2 (2008: 1,1). De gearing bedroeg 42% (2008: 51%). De sterke solvabiliteit en de lage gearing onderstrepen de gezonde balansverhoudingen van de onderneming.
Het werkkapitaal steeg tot EUR 140,3 miljoen (2008: EUR 56,1 miljoen). De stijging is voornamelijk veroorzaakt door een hogere waardering van de seismische data library (EUR 41,3 miljoen), minder gebruik van bankkredieten (EUR 21,5 miljoen) en per saldo lagere belastingen (EUR 23,0 miljoen).
Fugro investeert jaarlijks voor eigen rekening en risico in nieuwe seismische en geologische onderzoeksgegevens (multi-client), die op de balans onder 'Voorraden' zijn opgenomen. Een dergelijke 'data library' is gebruikelijk bij ondernemingen die dit soort diensten verlenen en bevat waardevolle gegevens die aan diverse geïnteresseerde partijen worden aangeboden en onder licentie worden verkocht. Ook na langere tijd hebben deze gegevens een winstpotentieel.
Op de balans zijn vrijwel geen data library gegevens gewaardeerd die afkomstig zijn uit het boekjaar 2006 of eerder. De nettoboekwaarde aan het eind van het jaar bedroeg EUR 68,5 miljoen (2008: EUR 27,2 miljoen).
Bij de waardering van de data library is rekening gehouden met de huidige marktsituatie voor dit soort diensten en de meer selectieve houding van potentiële opdrachtgevers met betrekking tot de geografische locatie van de verzamelde gegevens.
De boekwaarde van de data library is gestegen in vergelijking met ultimo 2008. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door enkele grote 3D projecten nabij Australië waarvoor goede voorfinanciering werd ontvangen, hetgeen de interesse van de olie- en gas maatschappijen voor deze specifieke data onderschrijft.
Dividendvoorstel
Voorgesteld wordt het dividend over 2009 te handhaven op EUR 1,50 per gewoon aandeel (2008: EUR 1,50), dat naar keuze kan worden opgenomen:
- in contanten, of
- in (certificaten van) gewone aandelen.
Indien geen keus wordt gemaakt dan wordt het dividend uitgekeerd in (certificaten van) gewone aandelen. Het voorgestelde dividend komt overeen met een uitkeringspercentage van 44,2% van de nettowinst.
Orderportefeuille
Begin 2010 bedroeg de orderportefeuille voor werkzaamheden in dat jaar uit te voeren EUR 1.364,0 miljoen (begin 2009: EUR 1.600,4 miljoen). Het aandeel van de zekere opdrachten is 53% (begin 2009: 66%). De orderportefeuille is berekend op jaareindekoersen in EUR en is 14,8% lager dan aan het begin van 2009. De orderportefeuille is afgenomen vanwege de huidige marktomstandigheden. Die zijn de oorzaak van de vertraging in het opstarten van nieuwe projecten, dat opdrachten op het laatste moment worden gegund alsmede de lagere prijzen die een effect op de omvang van de orderportefeuille hebben. Dit is, in tegenstelling tot voorgaande jaren, voornamelijk het gevolg van de beschikbaarheid van voldoende capaciteit. Met name is dit het geval bij de seismische activiteiten op zee. Aan het eind van het jaar dekte de orderportefeuille acht maanden werk. Vergeleken met 2008 hadden de wisselkoersen geen effect van betekenis op de orderportefeuille.
Marktontwikkelingen en trends
Trends
De wereldeconomie heeft erg sterk op de financiële crisis gereageerd. De negatieve effecten waren gedurende 2009 goed merkbaar en hebben zich wereldwijd over meerdere sectoren uitgebreid. Door de positie die Fugro inneemt in de internationale markten waarin zij opereert en de diversiteit van opdrachtgevers, werd Fugro redelijk beschermd tegen de gevolgen van de wereldwijde crisis, maar Fugro was er niet immuun voor.
De olie- en gasmarkt
In het eerste kwartaal van 2009 is de prijs van een vat olie scherp gedaald en heeft zich in de loop van het jaar geleidelijk aan hersteld tot rond de USD 75. Externe rapporten geven aan op langere termijn een olieprijs van USD 80 of hoger te verwachten. Kleinere oliemaatschappijen, die voor de exploratie en ontwikkeling van hun velden afhankelijk zijn van externe financiering, ondervonden problemen met betrekking tot hun businessmodel en projecten van deze opdrachtgevers werden uitgesteld. Het aandeel van deze categorie in Fugro's omzet is relatief klein. Nationale oliemaatschappijen en grote internationale spelers hebben hun investeringen voortgezet teneinde toekomstige productieafname tegen te gaan. Zij voeren echter wel kostenbesparingen door, onder meer door prijsdruk op leveranciers.
Er zijn indicaties dat in 2009 de investeringen door de olie- en gasindustrie met 15% zijn afgenomen tot zo'n USD 395 miljard. De gehele marktsector, inclusief Fugro, had last van deze afname. Ongeveer 75% van Fugro's omzet is gerelateerd aan olie en gas.
Volgens recente externe rapporten zullen de investeringen door de olie- en gasmaatschappijen in 2010 wereldwijd met 11% toenemen tot ongeveer USD 440 miljard. Voor het voor Fugro belangrijke segment hiervan, de zogenaamde internationale markt, wordt een toename verwacht met 10% tot USD 337 miljard.
Door haar strategie om het pakket verschillende maar samenhangende diensten verder uit te breiden raakt Fugro steeds meer betrokken bij nagenoeg de totale levenscyclus van olie- en gasvelden. Deze cyclus kan meerdere decennia duren. Het begint met het zoeken naar nieuwe velden en loopt dan van het onderzoek ten behoeve van het ontwerp en de bouw van de benodigde installaties voor het in productie nemen van nieuwe velden, tot productieverbetering van bestaande velden en uiteindelijk het buiten gebruik stellen van de installaties. Fugro is daardoor in staat om te profiteren van de toename in de investeringen die worden gedaan door de olie- en gasmaatschappijen, ongeacht in welke fase dit gebeurt van de levenscyclus van de velden. In de komende jaren zullen grote investeringen nodig zijn om de productie op langere termijn op peil te houden. Veel van de exploratie- en ontwikkelingsactiviteiten, vooral die in verband met diepwaterprojecten, vinden plaats in de Golf van Mexico, West-Afrika en Brazilië. Andere regio's met aanhoudende activiteiten zijn het Midden-Oosten, het noordelijke deel van de Noordzee en delen van Azië, India en Australië. Voorts is er een toenemende interesse voor gedetailleerde reservoir informatie van bestaande velden teneinde de productie zo lang mogelijk op peil te houden en de maximale hoeveelheid van het aanwezige olie en gas te winnen.
De vraag naar gas creëert wereldwijd een groeimarkt. In de vraag wordt in toenemende mate voorzien door de productie van vloeibaar natuurlijk gas (LNG), dat over zee vervoerd kan worden. Fugro verricht onderzoek voor een aantal LNG-terminals die thans op verschillende plaatsen in de wereld in ontwikkeling zijn. Hoge energieprijzen maken het meer aantrekkelijk om gasvelden op aanzienlijke afstand van de afzetmarkten te ontwikkelen. Dit geldt vooral voor het Midden-Oosten, waar zich veel gasreserves bevinden op overbrugbare transportafstand van India, China, Japan en Europa. Maar ook in reeds langer gasexporterende landen zoals Australië, Nigeria en Indonesië vinden grootschalige ontwikkelingen plaats. Dit zal de trend naar een mondiale gasmarkt versterken en ervoor kunnen zorgen dat gas de komende jaren een aantrekkelijke energiebron blijft.
Externe publicaties geven aan dat oliemaatschappijen hun rentabiliteitseisen voor de meeste van hun grotere projecten baseren op een olieprijs ruim onder het huidige prijsniveau van USD 75 per vat. Gezien de lange doorlooptijd tussen de aanvang en de realisatie van dit soort projecten en de huidige trend in de olieprijs, verwacht Fugro in 2010 en de jaren daarna een aanhoudende vraag naar haar diensten.
De markt voor infrastructurele projecten
De infrastructuur gerelateerde activiteiten vormden in 2009 zo'n 18% van de omzet van Fugro. In een aantal segmenten van deze markt zijn de onzekere marktomstandigheden merkbaar. Zo is bijvoorbeeld de huizenmarkt in diverse landen gekrompen. Deze markt is echter voor Fugro minder belangrijk. Fugro concentreert zich meer op grote infrastructurele projecten. In tijden van economische stagnatie worden veelal door (lokale) overheden dergelijke projecten opgestart om de economie te stimuleren. Fugro verleent een aantal diensten in dit deel van de markt zoals luchtkartering, waterbeheer, advisering over funderingen en wegenonderhoud. Om in een zo vroeg
mogelijk stadium betrokken te zijn bij grote infrastructurele projecten, treedt Fugro vroegtijdig in contact met de belangrijke partijen bij de ontwikkeling van deze projecten.
In sommige landen, zoals de Verenigde Staten, creëren de stimuleringsmaatregelen projecten waarin Fugro deelneemt.
Fugro voert wereldwijd op diverse plaatsen grote opdrachten uit ten behoeve van onder meer vliegvelden, landaanwinning, (LNG-)havenuitbreidingen, dijken, tunnels en grote gebouwen en bouwwerken. Fugro heeft haar marktpositie in dit segment versterkt door zich in toenemende mate te positioneren als een leverancier van integrale oplossingen. Hierdoor wordt voldaan aan de wens van opdrachtgevers om de verantwoordelijkheden voor diverse onderzoeks- en advieswerkzaamheden bij één onafhankelijke dienstverlener neer te leggen.
Mijnbouw
Het overgrote deel van de aan mijnbouw gerelateerde inkomsten van Fugro komt voort uit het zoeken naar delfstoffen. In deze sector is het investeringsniveau in 2009 drastisch verminderd. Een deel van de activiteiten is voor private mijnbouwondernemingen, die inspelen op de economische waarde van nieuwe bronnen van metalen en mineralen voor hun onderneming. Dit wordt beïnvloed door de prijs van mineralen en de planningsinschattingen en planningshorizon van de mijnbouwondernemingen.
Toen de financiële markten in de problemen raakten, kwam mogelijke financiering door geldverstrekkers aan exploratiebedrijven onder zware druk te staan. Als gevolg hiervan vond er een belangrijke afname van activiteiten van kleinere mijnbouwbedrijven plaats. Dit zal naar verwachting voortduren tot het moment dat de kapitaalmarkten zich herstellen. Afgewacht moet worden hoelang ook de grote mijnbouwbedrijven hun onderzoeksactiviteiten beperken. Verwacht wordt dat de mijnbouwactiviteiten in 2010 op een laag niveau zullen blijven, maar overheden en semi-overheidsorganisaties zouden een aantal van hun projecten kunnen doorzetten. Een ander deel van de activiteiten is het regionaal in kaart brengen van de geologie en aardstructuur, wat door overheden en semioverheidsorganisaties zoals buitenlandse hulporganisaties, gezien wordt als een strategische investering. Deze projecten zijn vaak minder afhankelijk van korte-termijnschommelingen in de prijs van grondstoffen. De mijnbouw gerelateerde activiteiten vormden in 2009 3% van Fugro's omzet.
Overige marktsegmenten
Naast de hiervoor genoemde markten levert Fugro ook diensten in een aantal andere nichemarkten. Dit betreft nauwkeurige plaatsbepaling voor geautomatiseerde besturing van landbouwmachines, routebepaling voor telecommunicatiekabels op zee en luchtkartering met behulp van lasertechnieken voor overheden en nutsbedrijven. Ongeveer 4% van de jaaromzet wordt met deze activiteiten behaald. In het algemeen zijn deze activiteiten meer regionaal gebonden en gerelateerd aan de economische activiteit in de betreffende sector.
Aantal medewerkers
Het aantal medewerkers aan het eind van 2009 bedroeg 13.482 (2008: 13.627). In een aantal bedrijfsonderdelen werd het aantal medewerkers (in totaal zo'n 300) gedurende het jaar verminderd. Dit gebeurde met name bij General Geophysical Services, Information Services en Geotechniek op het land. Deze afname van het aantal medewerkers, tezamen met de toevoeging van 168 medewerkers als gevolg van overnames en het aantrekken van medewerkers bij bedrijfsonderdelen waar sprake was van goede marktomstandigheden, hadden per saldo een afname tot gevolg met 145 medewerkers. Het gemiddeld aantal medewerkers over het boekjaar bedroeg 13.587 (2008: 12.977), een toename van 4,7%. Fugro maakt ook gebruik van een grote groep ervaren 'freelance' medewerkers die regelmatig op projectbasis worden ingezet. Het gebruik van freelancers geeft Fugro flexibiliteit om te kunnen reageren om schommelingen in de werkbezetting. Deze strategie heeft in 2009 duidelijk vruchten afgeworpen met een sterke afname gedurende het jaar van het aantal freelancers. Hierdoor konden Fugro's eigen ervaren en professionele medewerkers blijven behouden. Fugro werkt voornamelijk met lokale werknemers en maakt weinig gebruik van 'expatriates'. Deze werkwijze geeft flexibiliteit om de bezetting daar waar nodig aan te passen aan gewijzigde marktomstandigheden zoals in 2009 op een aantal plaatsen duidelijk noodzakelijk was.
Ondanks het wereldwijde tekort aan specialisten is Fugro succesvol in het aantrekken van ervaren en professionele medewerkers. In toenemende mate wordt dit ook wereldwijd gecoördineerd. Redenen voor het succesvol kunnen aantrekken van medewerkers zijn onder meer de wereldwijde spreiding van de activiteiten en de mogelijkheden die Fugro kan bieden aan innovatieve en onder nemende werknemers.
Divisies
| Geotechniek (x EUR miljoen) | 2009 | 2008 |
|---|---|---|
| Omzet | 536 | 541 |
| Resultaat uit bedrijfsactiviteiten (EBIT) | 94 | 95 |
| Gemiddeld geïnvesteerd vermogen | 358 | 254 |
| Afschrijvingen materiële vaste activa | 29 | 24 |
| Resultaat uit bedrijfsactiviteiten (EBIT) in % van de omzet | 18 | 18 |
De omzet van de divisie Geotechniek daalde met 1% tot EUR 536 miljoen (2008: EUR 541 miljoen). Het resultaat uit bedrijfsactiviteiten (EBIT) bedroeg EUR 94 miljoen (2008: EUR 95 miljoen). Dit komt overeen met een EBIT marge op de omzet van 18% (2008:18%).
In 2009 heeft Fugro haar strategie om bedrijfsgroei in bestaande en nieuwe regionale markten te realiseren voortgezet. Kantoren zijn geopend in Ho Chi Minhstad (Vietnam), Kolkata en Chennai (India) en samenwerkingsverbanden zijn aangegaan met ondernemingen in Centraal-Europa. Door een goede orderportefeuille heeft Geotechniek op het land de marktpositie voor grondonderzoek in kustwateren kunnen verbeteren.
Als gevolg van verminderde overheidsinvesteringen hebben vooral de wegbeheeractiviteiten gedurende het hele jaar onder druk gestaan. De West-Europese markt is gemiddeld genomen stabiel gebleven, dit ondanks moeilijke omstandigheden. Afgenomen activiteiten in West- Europa werden goed gecompenseerd door de betrokkenheid van Fugro bij grondonderzoek voor windparken voor de Duitse kust en andere activiteiten in Centraal-Europa.
Een goed voorbeeld van de betrokkenheid van Fugro bij grote complexe projecten in nieuwe regio's is de opdracht voor onderzoek en advieswerk voor de Izmit Bay brug in Turkije.
De door de Amerikaanse overheid aangekondigde economische stimuleringsfondsen hebben in 2009 beperkt bijgedragen aan de activiteiten in de Verenigde Staten. Betrokkenheid bij grotere internationale olie- en gasprojecten, geotechnisch advies voor bouwvergunningen voor kerncentrales en adequate kostenbeheersingsmaatregelen hebben geleid tot een stabiele bijdrage van de activiteiten in de Verenigde Staten. De recente opdracht van Caltrans, het Departement van Verkeer van de staat Californië, om diensten te verlenen voor gegevensverzameling voor onderhoud van snelwegen kan erop duiden dat investeringen weer toenemen.
In het begin van 2009 daalde de omzet in het Midden-Oosten, vooral in Dubai. Deze situatie is in de loop van het jaar geleidelijk verbeterd door toenemende activiteiten in Abu Dhabi en Qatar. De activiteiten in Saoedi-Arabië en India hebben weinig hinder van de economische crisis ondervonden.
In een enigszins gunstiger investeringsklimaat in het Verre Oosten, namen de activiteiten in China en Hongkong in 2009 toe ten opzichte van 2008. Een voorbeeld van de positie van Fugro in deze markt is de opdracht voor het uitvoeren van een groot bodemonderzoek voor de nieuwe brugverbinding tussen Hongkong en Macao.
De gang van zaken bij Geotechniek op zee kwam in 2009 overeen met die in 2008. Het huidige economische klimaat had hierop slechts een minimale invloed. Er was een afname van gasgerelateerd werk in ondiep water. Daarentegen kwam een groter deel van de omzet voort uit werk in diep water. De markt werd beheerst door de grote internationale en nationale oliemaatschappijen. Een terugloop van opdrachten kwam overwegend voor bij de private olie- en gasmaatschappijen. Overal ter wereld werden grote diepwater projecten uitgevoerd, zoals in Zuidoost-Azië, de Golf van Mexico en West-Afrika.
In 2009 werden GeoConsulting kantoren geopend in Houston, Wallingford en Singapore. GeoConsulting brengt de wereldwijde technische kennis van de offshore survey- en geotechnische activiteiten samen in één bedrijfsonderdeel. Het doel is opdrachtgevers hoogwaardig advies te geven over het funderingsontwerp van complexe projecten, zoals voor offshore-installaties in diepwaterregio's.
Het nieuwe multi purpose schip de Fugro Synergy werd in het laatste kwartaal van 2009 in de vaart genomen en zal het dienstenpakket van de huidige vloot verder uitbreiden. Het doel van de Fugro Synergy is boorwerk te verrichten met bestaande en nieuwe technologie teneinde op grotere diepte te kunnen werken dan met de huidige
geotechnische apparatuur van Fugro. De Fugro Synergy geeft de mogelijkheid om op een meer efficiënte wijze te werken
Er wordt voortdurend onderzoek gedaan om het proces van gegevensverzameling in diep water te verbeteren en uit te breiden. Twee van Fugro's nieuwe instrumenten, Smart PipeTM en SurfTM, werden gebruikt voor een trajectonderzoek voor een diepwaterpijpleiding. Daarbij was het nemen en testen van monsters van de zeebodem doorslaggevend voor het opstellen van de ontwerpcriteria. De olie- en gasindustrie gaat over op constructies onder water voor de productie van olie en gas. Dat zal leiden tot nieuwe ontwerpproblemen die zullen worden opgelost met nieuw ontwikkelde apparatuur en methodes voor zeebodemonderzoek.
De stijging van het gemiddelde geïnvesteerd vermogen is grotendeels het gevolg van het in de vaart nemen van de Fugro Synergy in de loop van 2009.
Overnames in de divisie Geotechniek
LoadTest, Inc., Verenigde Staten, met dochterondernemingen in Singapore, Zuid-Korea en het Verenigd Koninkrijk. LoadTest is een toonaangevende dienstverlener op het gebied van statisch testen van funderingspalen.
| Survey (x EUR miljoen) | 2009 | 2008 |
|---|---|---|
| Omzet | 956 | 960 |
| Resultaat uit bedrijfsactiviteiten (EBIT) | 246 | 235 |
| Gemiddeld geïnvesteerd vermogen | 578 | 497 |
| Afschrijvingen materiële vaste activa | 49 | 43 |
| Resultaat uit bedrijfsactiviteiten (EBIT) in % van de omzet | 26 | 24 |
In het verslagjaar behaalde de Survey divisie een omzet van EUR 956 miljoen (2008: EUR 960 miljoen). Het resultaat uit bedrijfsactiviteiten (EBIT) nam toe met 5% tot EUR 246 miljoen (2008: EUR 235 miljoen) Dit komt overeen met een EBIT marge op de omzet van 26% (2008: 24%).
De Survey divisie is voornamelijk werkzaam in de olie- en gasindustrie, die in 2009 ongeveer 80% van de divisieomzet genereerde. De belangrijkste activiteiten zijn offshore survey en plaatsbepalingsdiensten, onderzees onderzoek met op afstand bedienbare vaartuigen (ROV's) ter ondersteuning van olie- en gasexploratie, ontwikkeling, productie en bouw alsmede plaatsbepalings-, karterings- en onderzoeksdiensten op het land. De meeste offshore-activiteiten houden verband met de olie- en gassector. De activiteiten op land betreffen voornamelijk karteringswerkzaamheden voor de overheid en infrastructuurgerelateerde projecten. Aan het eind van 2009 maakte de Survey divisie gebruik van 20 surveyschepen, 5 ROV-schepen, 130 ROV's, 8 AUV's en 30 surveyvliegtuigen.
Offshore Survey heeft een wereldwijd netwerk van plaatsbepalingsstations die worden gebruikt voor de exacte plaatsbepaling van schepen ter ondersteuning van de olie- en gasindustrie. Voor de ontwikkeling van de infrastructuur van olie- en gasvelden verricht Fugro geofysisch onderzoek. Dit wordt vaak gedaan in samenwerking met de divisie Geotechniek en resulteert in uitvoerige rapporten voor ontwerpdoeleinden. Andere diensten voor de offshore industrie zijn meteorologisch en oceanografisch onderzoek, geleverd vanuit een aantal wereldwijd gevestigde kantoren. Offshore Survey is in toenemende mate betrokken bij het uitvoeren van hydrografische metingen voor de vervaardiging van zeekaarten voor overheden en past haar kennis toe bij tracéplanning voor de telecommunicatiemarkt.
Subsea Services werd op 1 januari 2009 opgericht als een aparte business line binnen de Survey divisie. Het doel is een betere marktgerichtheid waarbij de platte organisatiestructuur van Fugro met korte rapportagelijnen naar het topmanagement gehandhaafd blijft. Subsea Services is wereldwijd actief en maakt gebruik van een uitgebreide vloot van ROV's en gespecialiseerde ROV-supportschepen om een breed scala aan onderzeese diensten te leveren, eveneens aan de olie- en gasindustrie. De diensten bestaan onder andere uit ondersteuning bij het boren naar en het op de zeebodem afwerken van oliebronnen, offshoreconstructie, -inspectie, -reparatie en -onderhoud en het op afstand verrichten van onderzeese interventieactiviteiten. Deze diensten worden ondersteund door interne expertise. Subsea Services werkt nauw samen met Offshore Survey en Geotechniek op zee om volledig geïntegreerde projectoplossingen te kunnen aanbieden.
Geospatial Services biedt een reeks survey- en plaatsbepalingsactiviteiten. Met behulp van sensoren op het land, in de lucht en in de ruimte worden geospatiale gegevens verzameld. De gegenereerde geospatiale-data worden gebruikt voor een groot aantal toepassingen. De vraag naar gespecialiseerde geospatiale diensten bleef in 2009 verder groeien en was in het bijzonder afkomstig van overheidsinstanties, bedrijven op het gebied van exploitatie van natuurlijke grondstoffen en opdrachtgevers die betrokken zijn bij infrastructuur. Door de gratis beschikbare kaarten en afbeeldingen van de aarde op internet, is er een groeiende tendens om onze snel veranderende wereld weer te geven met behulp van gedetailleerde kaarten, luchtfoto's en driedimensionale modellen. Daardoor is er een toenemende vraag naar steeds nauwkeuriger en meer up-to-date geospatiale gegevens.
De wereldwijde financiële crisis had in het begin van 2009 weinig invloed op de Survey-activiteiten. De meeste grote internationale en nationale oliemaatschappijen hielden vast aan hun investeringsplannen en dankzij een goede orderportefeuille op dat moment begon het jaar sterk. In de loop van het jaar kwamen uitstel en afstel van projecten echter steeds vaker voor. Dit ging gepaard met kostenbesparingen bij opdrachtgevers en leidde tot een toenemende prijsdruk. Goede resultaten kwamen uit Brazilië, West-Afrika, het Midden-Oosten en de Verenigde Staten. Een interessant project voor survey- en geotechnische diensten werd verkregen in onontgonnen gebied in the Chukchizee via de in 2008 overgenomen onderneming GEO LLC in Alaska. Een derde diepwater-AUV werd toegevoegd aan de vloot om aan de verwachte groei in de Zuidoost-Aziatische markt te kunnen voldoen.
Ondernemingen die werden overgenomen waren Tenix LADS, een Australische offshore LiDAR-leverancier, Weinhold Engineering (een specialist op het gebied van pijpleidingcontrole in Duitsland), General Robotics Limited (een leverancier van ROVs en van dynamische simulatie- en visualisatiesoftware in het Verenigd Koninkrijk) en de activiteiten en activa van Submec Pty Ltd (een Australische leverancier van onderzeese engineering en op afstand bedienbaar gereedschap). Ook werden de mogelijkheden benut om geospatiale activa (survey-vliegtuigen en sensoren) tegen een gunstige prijs aan te schaffen.
De resultaten van Subsea Services verschilden nogal per regio. Een goed resultaat werd behaald in Brazilië, terwijl de resultaten in Europa, Afrika en het Midden-Oosten constant bleven. De activiteiten in Azië-Pacific hadden een moeilijk jaar omdat die regio aan het eind van 2008 erg snel reageerde op de daling van de olieprijs en de wereldwijde recessie.
Op het nieuwe schip de Fugro Saltire werd aan het begin van het jaar een geotechnische boorinstallatie geïnstalleerd ter ondersteuning van ROV-activiteiten voor een project in het zuiden van de Atlantische Oceaan. Dit werd gevolgd door een drukke periode van ondersteuning van constructiewerkzaamheden in de Noordzee. Ook werd de nieuw gebouwde Fugro Solstice (gecharterd schip) in juni in gebruik genomen voor ROV-werkzaamheden vanuit Singapore. Na een eerste inspectieprogramma bij de Filippijnen sloot het schip het jaar af met een contract voor vijf maanden voor het zoeken naar mineralen nabij Papoea-Nieuw-Guinea en de Solomoneilanden.
In het algemeen schoven de werkzaamheden van Geospatial Services in 2009 verder richting de meer gespecialiseerde diensten met hogere marges. De markt voor geospatiale diensten in de Verenigde Staten bleef stabiel. Dit doordat karteringwerk voor de overheid en infrastructuurprojecten (geholpen door stimuleringsfinancieringen aan het eind van het jaar) op hetzelfde niveau bleven. Fugro's unieke GeoSARradarkarteringtechnologie werd gebruikt om een aantal projecten in Zuid-Amerika succesvol te voltooien. In Europa verslechterden de marktomstandigheden enigszins in de loop van 2009, dit vooral in het Verenigd Koninkrijk en Ierland. Desondanks was Fugro in staat haar activiteiten in Europa uit te breiden door een combinatie van de aankoop van bedrijfsmiddelen en autonome groei. In het Midden-Oosten hadden de geospatiale activiteiten te lijden van het uitstellen van projecten door opdrachtgevers als gevolg van de wereldwijde recessie. Ondertussen liet de Australische markt voor geospatiale diensten duidelijke tekenen van herstel zien. Dat is een goed vooruitzicht voor 2010. Bij bepaalde delen van Geospatial Services moest de capaciteit echter toch worden gereduceerd, vooral bij de onshore-survey-diensten in West-Canada.
De stijging van het gemiddeld geïnvesteerde vermogen is grotendeels het gevolg van extra ROV's.
Overnames in de divisie Survey
- VIB Weinhold, Duitsland, is een leverancier van diensten op het gebied van inspectie van pijpleidingen. De werkzaamheden van de onderneming bestaan onder meer uit planning, inspectie en documentatie van transport- en distributienetwerken, gasfabrieken en energiecentrales voor private en publieke energiebedrijven.
- General Robotics Limited, Verenigd Koninkrijk, is een leverancier van hoge kwaliteit dynamische simulatie en visualisatie software ten behoeve van de olie- en gas (constructie)industrie op zee.
- Activiteiten en activa van Submec Pty Ltd., Australië, is een leverancier op het gebied van onderwater engineering en ROV-diensten.
Tenix LADS, Australië, is een vooraanstaande leverancier van hydrografische metingen door middel van lasertechnologie vanuit de lucht.
| Geoscience (x EUR miljoen) | 2009 | 2008 |
|---|---|---|
| Omzet | 561 | 654 |
| Resultaat uit bedrijfsactiviteiten (EBIT) | 106 | 154 |
| Gemiddeld geïnvesteerd vermogen | 703 | 583 |
| Afschrijvingen materiële vaste activa | 32 | 28 |
| Resultaat uit bedrijfsactiviteiten (EBIT) in % van de omzet | 19 | 24 |
In 2009 behaalde de Geoscience divisie een omzet van EUR 561 miljoen (2008: EUR 654 miljoen). Het resultaat uit bedrijfsactiviteiten (EBIT) nam af met 31% tot EUR 106 miljoen (2008: EUR 154 miljoen). Dit komt overeen met een EBIT marge op de omzet van 19% (2008: 24%).
De Geoscience divisie levert aan de olie, gas- en mijnbouwindustrie wereldwijd een uniek breed dienstenpakket van gegevensverwerving, -verwerking, -interpretatie en -beheer. De activiteiten van de divisie zijn voornamelijk gericht op exploratie. Zowel in de olie- en gas- als mijnbouwindustrie stond de sector gegevensverwerving, verantwoordelijk voor het grootste deel van de omzet, gedurende het hele jaar onder druk. In de olie- en gassector stabiliseerden de prijzen in de tweede helft van 2009 en namen de aanbestedingsactiviteiten tegen het eind van het jaar toe. In alle sectoren die door de economische recessie werden geraakt, werden kostenbesparingsprogramma's uitgevoerd. Deze bestonden uit inkrimping van het personeelsbestand, rationalisering van werkzaamheden en waar mogelijk, vermindering van kosten van derden.
De totale omzet van Seismic Services bedroeg in 2009 EUR 403 miljoen (2008: ongeveer EUR 465 miljoen). De activiteiten voor seismische acquisitie op zee, voornamelijk voor de olie- en gasindustrie, liepen in 2009 terug als gevolg van de lage olieprijs. Bovendien nam de wereldwijde capaciteit van de seismische vloot toe. Dat leidde tot overcapaciteit en vervolgens tot prijsdruk en een kortere doorlooptijd voor de gunning van projecten. Daardoor is de orderportefeuille lager. De resultaten werden in het eerste halfjaar ook beïnvloed door opstartproblemen van de seismische apparatuur op de nieuwe seismische schepen.
Het is beleid van Fugro om een flexibele vloot te hebben door de juiste balans te creëren tussen eigendom en huur. Dat stelde Fugro in staat in 2009 drie charters te beëindigen. Ook werd een van de oudere schepen verkocht. De lagere omzet van de seismische dataverwerving werd gedeeltelijk gecompenseerd door de positieve ontwikkeling van de seismische multi-client-activiteiten, die vooral in de tweede helft van het jaar goed waren. De toevoeging van hoogwaardige 3D-schepen aan de vloot van Fugro heeft geholpen bij het instappen in de 3Dmulticlient-markt. In 2009 is een aantal 3D multi-client-projecten ontwikkeld met een goede voorinschrijving. In 2010 zullen de laatste twee seismische schepen die deel uitmaken van het vernieuwings- en uitbreidingsplan van de vloot in gebruik worden genomen. Hierdoor krijgt Fugro een van de modernste hoogwaardige 3D-vloten ter wereld.
De vraag naar hoogwaardige geologische en geofysische interpretatie- en reservoir-modelleringsdiensten alsmede de softwareproducten die Information Services levert, bleef gedurende het gehele jaar sterk. De multiclientverkopen van geologische producten waren bevredigend. Het databeheer-dienstenpakket werd uitgebreid door de overname van de databeheer- en opslagactiviteiten van Divestco in Canada. Door integratie met de bestaande activiteiten is in Canada een basis voor datamanagement en -opslag geformeerd met een sterke marktpositie en met technologie voor on-line en near-line elektronische gegevensopslag.
General Geophysical Services levert diensten vanuit de lucht, vanaf de grond en vanaf zee. De diensten bestaan uit elektrische, elektromagnetische, magnetische en zwaartekrachtmetingen door middel van gegevensverwerving, -verwerking en -interpretatie voor opdrachtgevers in zowel de mijnbouw als de olie- en gasindustrie. General Geophysical Services werd geraakt door de neergang in de mijnbouw, hetgeen vooral gegevensverwerving vanuit de lucht heeft beïnvloed. Een uitzondering vormde de toepassing van de Falcon-
zwaartekrachtgradiometrietechnologie die eind 2008 was overgenomen van BHP. In 2009 is deze technologie met succes geïntroduceerd in de olie- en gassector. Dit heeft de teruggelopen activiteiten in de mijnbouwsector gedeeltelijk gecompenseerd.
Een nieuwe ontwikkeling in 2009 was het toetreden tot de markt voor elektromagnetisch onderzoek op zee door een strategische samenwerkingsovereenkomst aan te gaan met EMGS uit Noorwegen, de marktleider voor deze diensten. Als onderdeel van de overeenkomst werd een converteerbare lening (met zekerheden) van NOK 150 miljoen (EUR 18 miljoen) verstrekt aan EMGS. Een verder ontwikkeling op dit gebied was de overname van Interaction A/S in Noorwegen, dat gespecialiseerd is in software en diensten voor beheer, kwaliteitscontrole en verwerking van op zee verzamelde elektromagnetische gegevens.
De stijging van het gemiddelde geïnvesteerd vermogen heeft voornamelijk betrekking op extra seismisch materieel.
Overnames in de divisie Geoscience
- Databeheer- en opslagactiviteiten van Divestco, Inc., Canada. Samen met de eerdere overname van soortgelijke activiteiten vormt deze overname de basis voor een Canadese databeheer- en opslaggroep.
- Sea Development A/S, Noorwegen, is een onlangs gestarte onderneming actief op het gebied van het opruimen van olievervuiling op zee.
- Interaction A/S, Noorwegen, is gespecialiseerd in marine elektromagnetisch data management en processing. De onderneming is bekend van zijn software onder de naam Sharkware.
Gebeurtenissen na balansdatum
Er zijn geen gebeurtenissen na balansdatum te rapporteren.
Toelichting op jaarcijfers 2009
Om 10.00 uur zal Fugro een persconferentie geven met een toelichting op de jaarcijfers van 2009. Deze persconferentie is via webcast (www.fugro.com) in het Nederlands te volgen. Om 13.00 uur start de analistenpresentatie in het Engels, die eveneens via webcast op www.fugro.com is te volgen. Op de website is tevens een digitale versie van het Fugro jaarverslag 2009 beschikbaar.
Voor nadere informatie: Fugro N.V. Ir K.S. Wester, President-Directeur Telefoon +31 70 311 11 12
Waarschuwing met betrekking tot toekomstgerichte uitspraken
Dit bericht bevat mogelijk toekomstgerichte uitspraken. Toekomstgerichte uitspraken zijn uitspraken die geen historische feiten zijn, zoals, niet limitatief, mededelingen die overtuigingen, verwachtingen, bedoelingen, prognoses, schattingen of voorspellingen (en de aannames die daaraan ten grondslag liggen) van Fugro N.V. uitdrukken of inhouden. Aan toekomstgerichte uitspraken zijn noodzakelijkerwijs risico's en onzekerheden verbonden. De werkelijke toekomstige resultaten of omstandigheden kunnen dan ook wezenlijk verschillen van die uitgedrukt of bedoeld in toekomstgerichte uitspraken. De oorzaak van een zodanig verschil kan zijn gelegen in diverse factoren (zoals, niet limitatief, de ontwikkelingen in de olie- en gassector en aanverwante markten, valutarisico's en onverwachte operationele tegenslagen). Eventuele toekomstgerichte uitspraken in dit bericht zijn gebaseerd op informatie die Fugro N.V. 's management op dit moment ter beschikking staat. Fugro N.V. neemt geen verplichting op zich om steeds een publieke aankondiging te doen indien zich wijzigingen voordoen in die informatie of indien er anderszins wijzigingen of ontwikkelingen zijn met betrekking tot toekomstgerichte uitspraken in dit bericht.
Geconsolideerd overzicht van gerealiseerde en niet-gerealiseerde
resultaten Voor het jaar geëindigd op 31 december (EUR x 1.000)
| 2009 | 2008 | |
|---|---|---|
| Omzet | 2.052.988 | 2.154.474 |
| Externe kosten | (624.413) | (722.321) |
| Netto-omzet eigen diensten (omzet minus externe kosten) | 1.428.575 | 1.432.153 |
| Overige bedrijfsopbrengsten | 24.440 | 17.841 |
| Personeelskosten | (652.807) | (619.146) |
| Afschrijvingen | (173.593) | (140.429) |
| Amortisatie immateriële activa | (10.115) | (9.017) |
| Overige bedrijfskosten | (249.078) | (295.670) |
| Resultaat uit bedrijfsactiviteiten (EBIT) | 367.422 | 385.732 |
| Financieringsbaten | 7.174 | 30.606 |
| Financieringslasten | (27.541) | (31.987) |
| Nettofinancieringslasten | (20.367) | (1.381) |
| Aandeel in resultaat investeringen verwerkt volgens 'equity'-methode | 422 | (102) |
| (na winstbelastingen) | ||
| Winst vóór belastingen | 347.477 | 384.249 |
| Winstbelastingen | (74.412) | (94.793) |
| Winst over het boekjaar | 273.065 | 289.456 |
| Toe te rekenenen aan: | ||
| Aandeelhouders van de vennootschap | 263.410 | 283.412 |
| Minderheidsbelang | 9.655 | 6.044 |
| Winst over het boekjaar | 273.065 | 289.456 |
| Niet-gerealiseerde resultaten | ||
| Valutaomrekenverschillen op buitenlandse activiteiten | 47.517 | (52.762) |
| Effectief deel van veranderingen in de reële waarde van afdekkingen van netto-investeringen in buitenlandse activiteiten |
1.788 | (2.682) |
| Actuariële winsten (en verliezen) op toegezegd-pensioenregelingen | (10.449) | (23.229) |
| Effectief deel van veranderingen in de reële waarde van | 1.034 | 1.032 |
| kasstroomafdekkingen | ||
| Veranderingen in de reële waarde van voor verkoop beschikbare financiële activa |
1.879 | (2.526) |
| Totaal niet-gerealiseerde resultaten (na winst-belasting) | 41.769 | (80.167) |
| Totaal gerealiseerde en niet-gerealiseerde resultaten | 314.834 | 209.289 |
| Toe te rekenen aan: | ||
| Aandeelhouders van de vennootschap | 305.342 9.492 |
203.245 |
| Minderheidsbelang | 6.044 | |
| Totaal gerealiseerde en niet-gerealiseerde resultaten over de verslagperiode | 314.834 | 209.289 |
| Gewone winst per aandeel (EUR) | 3,46 | 3,88 |
| Verwaterde winst per aandeel (EUR) | 3,42 | 3,73 |
Geconsolideerde balans
Per 31 december (EUR x 1.000)
| Materiële vaste activa 1.043.227 859.088 Immateriële activa 492.690 452.130 1.359 Investeringen verwerkt volgens 'equity'-methode 1.293 23.541 Overige beleggingen 2.953 25.677 Uitgestelde belastingvorderingen 26.289 Totaal vaste activa 1.586.494 1.341.753 80.634 Voorraden 39.733 Handelsvorderingen en overige vorderingen 572.010 619.369 Actuele winstbelastingvorderingen 19.384 9.165 Liquide middelen 107.795 113.286 Totaal vlottende activa 779.823 781.553 Totaal activa 2.366.317 2.123.306 Eigen vermogen 3.939 Aandelenkapitaal 3.830 Agioreserve 431.441 431.441 Overige reserves 488.941 209.646 263.410 Onverdeeld resultaat 283.412 Totaal eigen vermogen toe te rekenen aan de aandeelhouders 1.187.731 928.329 11.779 Minderheidsbelang 7.482 Totaal eigen vermogen 1.199.510 935.811 Verplichtingen 441.339 Leningen en overige financieringsverplichtingen 395.384 72.582 Personeelsbeloningen 52.488 Voorzieningen 6.240 13.155 Uitgestelde belastingverplichtingen 7.124 975 Totaal langlopende verplichtingen 527.285 462.002 Rekening-courantkredieten banken 167.556 194.580 25.826 Leningen en overige financieringsverplichtingen 26.485 350.043 Schulden aan leveranciers en overige kortlopende verplichtingen 395.520 40.513 Belastingen en premies sociale verzekeringen 31.515 Actuele winstbelastingverplichtingen 55.584 77.393 Totaal kortlopende verplichtingen 639.522 725.493 Totaal verplichtingen 1.166.807 1.187.495 Totaal eigen vermogen en verplichtingen 2.366.317 2.123.306 |
2009 | 2008 | |
|---|---|---|---|
| Activa | |||
| Scheepsvloot vervanging / uitbreiding | ||||
|---|---|---|---|---|
| Naam schip | Soort schip | Verwachte datum operationeel |
Eigendom / charter |
|
| Fugro Searcher | Survey | Q1-2010 | Eigendom | |
| Geo Caspian | Seismisch | Q1-2010 | Charter | |
| Geo Coral | Seismisch | Q3-2010 | Eigendom | |
| Fugro Symphony | ROV-support | Q1-2011 | Eigendom | |
| Fugro Galaxy | Survey | Q1-2011 | Eigendom |
| Geotechniek | |||
|---|---|---|---|
| (EUR x miljoen) | 2009 | 2008 | 2007 |
| Omzet Geotechniek op het land | 311 | 303 | 254 |
| Omzet Geotechniek op zee | 225 | 238 | 189 |
| Totaal | 536 | 541 | 443 |
| Resultaat uit bedrijfsactiviteiten (EBIT) | 94 | 95 | 78 |
| In % omzet | 18 | 18 | 18 |
| Afschrijvingen materiële vaste activa | 29 | 24 | 19 |
| Gemiddeld geïnvesteerd vermogen | 358 | 254 | 173 |
| Orderportefeuille | Jan 10 | Jan 09 | Jan 08 |
| Op het land | 192 | 169 | 153 |
| Op zee | 199 | 174 | 142 |
| Totaal orderportefeuille | 391 | 343 | 295 |
| Survey | |||
|---|---|---|---|
| (EUR x miljoen) | 2009 | 2008 | 2007 |
| Omzet Survey op zee | 559 | 600 | 559 |
| Omzet Subsea services | 277 | 241 | 204 |
| Omzet Geospatial services | 120 | 119 | 89 |
| Totaal | 956 | 960 | 852 |
| Resultaat uit bedrijfsactiviteiten (EBIT) | 246 | 235 | 205 |
| In % omzet | 26 | 24 | 24 |
| Afschrijvingen materiële vaste activa | 49 | 43 | 37 |
| Gemiddeld geïnvesteerd vermogen | 578 | 497 | 423 |
| Orderportefeuille | Jan 10 | Jan 09 | Jan 08 |
| Survey op zee | 388 | 436 | 355 |
| Subsea services | 244 | 273 | 207 |
| Geospatial services | 84 | 96 | 86 |
| Totaal orderportefeuille | 716 | 805 | 648 |
| Geoscience | |||
|---|---|---|---|
| (EUR x miljoen) | 2009 | 2008 | 2007 |
| Omzet Seismic services | 403 | 465 | 323 |
| Omzet Information services | 85 | 82 | 83 |
| Omzet General Geophysical services | 73 | 107 | 102 |
| Totaal | 561 | 654 | 508 |
| Resultaat uit bedrijfsactiviteiten (EBIT) | 106 | 154 | 115 |
| In % omzet | 19 | 24 | 23 |
| Afschrijvingen materiële vaste active | 32 | 28 | 23 |
| Gemiddeld geïnvesteerd vermogen | 703 | 583 | 456 |
| Orderportefeuille | Jan 10 | Jan 09 | Jan 08 |
| Seismic services | 164 | 357 | 400 |
| Information services | 45 | 35 | 53 |
| General Geophysical services | 47 | 60 | 62 |
| Totaal orderportefeuille | 256 | 452 | 515 |